Бороҕоҥҥо В.В. Никифоров-Күлүмнүүр аатынан култуура дыбарыаһыгар 1-кы Хоро нэһилиэгин Чараҥ бөһүөлэгин уус-уран эйгэтин кыттыылаахтарын «Таптал баар буолан» кэнсиэрэ муус устар 30 күнүгэр үрдүк таһымҥа буолан ааста. Бу И.И. Находкин аатынан култуура киинэ (сал. Александра Свинобоева) олохтоохтору көҕүлээн, түмэ тардан таһаарбыт улахан үлэтэ.
Биһиги Чараҥмыт өбүгэ саҕаттан айылҕаттан бэриллибит дьоҕурдаах дьонунан баайынан биллэр. Ол да иһин бу биир кэрэ киэһэ өссө эбии саҥа ааттары арыйдаҕа, соһуччу түгэннэри бэлэхтээтэҕэ, удьуору салгыыр кэнчээри ыччаттаахпытын ырылыччы көрдөрдөҕө. Талааннаах элбэх да ырыаһыттаах, үҥкүүһүттээх эбиппит диэн үөрдүбүт, киэн тутуннубут.
Кэнсиэри режиссер үөрэхтээх уус-уран салайааччы Екатерина Свинобоева уратытык толкуйдаан туруорбута хара саҕаланыаҕыттан оннооҕор миэхэ, көннөрү киһиэхэ, ала-чуо атыннык көһүннэ. Сахалыы уруу силиктэрин сиһилии көрдөрбүттэрэ сиэдэрэйин эриэхсит! Мин да көлүөнэм төрөөн баран манныгы көрө илигэ буолуо, биир бэйэм саҥа көрдүм.
Эйэҕэс Эбээ сиэн оҕотун сиэтэ сылдьан үгүһү да кэпсээтэ-ипсээтэ. Билиҥҥи тэтимнээх олоххо аныгы төрөппүт бокуой булан, өр да кэмҥэ ситэн эппэтин бу биир киэһэҕэ Эбээ барахсан билиһиннэрэн кэбистэ эбээт.Наһаа үчүгэй!
Бииртэн-биир сонун нүөмэри толорбут дойдум талааннаахтара саха киһитэ, чахчы даҕаны, таптал таҥаралааҕын илэ-бааччы арыйаннар улуус киинин ирдэбиллээх көрөөччүтүн ытыһыгар ууран биэрдилэр. Ол аайы сылыйбыт ытыс тыаһа хабыллан олордо.
«Далбара» үҥкүү бөлөҕүн далбар хотуттара хайдахтаах курдук кэрэлэрин хас биирдии көрөөччү хараҕа хайгыы көрбүтэ эрэбил. Ол курдук мааны, кэрэ бэйэлэринэн киэн туттан, дьоһуннук долгулдьуһа хааман киирбиттэрэ көрүөхтэн кэрэ көстүү!
Тэрээһин биир уратытынан олохтоох ааптардар айымньыларыттан таҥыллыбыта буолар. Бу дойдутунан киэн туттар, дойдутун ытыктыыр, таптыыр патриоту иитэн таһаарыыга тугунан да солбуллубат үтүө холобур. Ол курдук Федосеевтар дьиэ кэргэн Иван Мигалкин «Аҕам оттубут оһоҕун сылааһыгар» хоһоонун бары тахсан аахпыттара истэргэ иһирэҕиэн, истиҥиэн! Айар куттаах дьиэ кэргэн Екатерина, Гаврил Свинобоевтар айбыт ырыалара, Саргылана Крылова туруорбут үҥкүүлэрэ кэнсиэри киэргэтиэн киэргэттилэр. Мин «Ийэм сылаас харахтара» хоһооммор Люция Бандерова-Айыллаана матыыптаабыт ырыатын «Күбэйэ» ырыа бөлөҕө наһаа нарыннык иэйэн-куойан толорбутун олус астынным. Өссө «Чараҥ көмүс күһүнэ» хоһооммун ырыа гынан көтүппүт Надежда Свинобоева бэйэтэ ыраас куолаһынан ыллаабытыттан үөрдүм, хайҕаатым. Ааптар быһыытынан барыларыгар истиҥник махтанабын. Кэрэхсэбиллээх кэнсиэргэ Свинобоевтар элбэхтэрин ким баҕарар бэлиэтии көрбүт буолуохтаах. Бу биһиэхэ музыканы саамай өрө тутар, чаҕылхай талааннаах, ырыаһыт ыччаттаах соҕотох ыалбыт диэтэхпинэ сыыспатым буолуо. Сотору кэминэн кинилэр айар киэһэлэрин көрүөхпүт диэн бүк эрэллээхпит.
Онон «Таптал баар буолан» кэнсиэр кыттыылаахтарыгар хас биирдиилэригэр махтал маанытын аныыбыт!
Биһиги Чараҥмыт өбүгэ саҕаттан айылҕаттан бэриллибит дьоҕурдаах дьонунан баайынан биллэр. Ол да иһин бу биир кэрэ киэһэ өссө эбии саҥа ааттары арыйдаҕа, соһуччу түгэннэри бэлэхтээтэҕэ, удьуору салгыыр кэнчээри ыччаттаахпытын ырылыччы көрдөрдөҕө. Талааннаах элбэх да ырыаһыттаах, үҥкүүһүттээх эбиппит диэн үөрдүбүт, киэн тутуннубут.
Кэнсиэри режиссер үөрэхтээх уус-уран салайааччы Екатерина Свинобоева уратытык толкуйдаан туруорбута хара саҕаланыаҕыттан оннооҕор миэхэ, көннөрү киһиэхэ, ала-чуо атыннык көһүннэ. Сахалыы уруу силиктэрин сиһилии көрдөрбүттэрэ сиэдэрэйин эриэхсит! Мин да көлүөнэм төрөөн баран манныгы көрө илигэ буолуо, биир бэйэм саҥа көрдүм.
Эйэҕэс Эбээ сиэн оҕотун сиэтэ сылдьан үгүһү да кэпсээтэ-ипсээтэ. Билиҥҥи тэтимнээх олоххо аныгы төрөппүт бокуой булан, өр да кэмҥэ ситэн эппэтин бу биир киэһэҕэ Эбээ барахсан билиһиннэрэн кэбистэ эбээт.Наһаа үчүгэй!
Бииртэн-биир сонун нүөмэри толорбут дойдум талааннаахтара саха киһитэ, чахчы даҕаны, таптал таҥаралааҕын илэ-бааччы арыйаннар улуус киинин ирдэбиллээх көрөөччүтүн ытыһыгар ууран биэрдилэр. Ол аайы сылыйбыт ытыс тыаһа хабыллан олордо.
«Далбара» үҥкүү бөлөҕүн далбар хотуттара хайдахтаах курдук кэрэлэрин хас биирдии көрөөччү хараҕа хайгыы көрбүтэ эрэбил. Ол курдук мааны, кэрэ бэйэлэринэн киэн туттан, дьоһуннук долгулдьуһа хааман киирбиттэрэ көрүөхтэн кэрэ көстүү!
Тэрээһин биир уратытынан олохтоох ааптардар айымньыларыттан таҥыллыбыта буолар. Бу дойдутунан киэн туттар, дойдутун ытыктыыр, таптыыр патриоту иитэн таһаарыыга тугунан да солбуллубат үтүө холобур. Ол курдук Федосеевтар дьиэ кэргэн Иван Мигалкин «Аҕам оттубут оһоҕун сылааһыгар» хоһоонун бары тахсан аахпыттара истэргэ иһирэҕиэн, истиҥиэн! Айар куттаах дьиэ кэргэн Екатерина, Гаврил Свинобоевтар айбыт ырыалара, Саргылана Крылова туруорбут үҥкүүлэрэ кэнсиэри киэргэтиэн киэргэттилэр. Мин «Ийэм сылаас харахтара» хоһооммор Люция Бандерова-Айыллаана матыыптаабыт ырыатын «Күбэйэ» ырыа бөлөҕө наһаа нарыннык иэйэн-куойан толорбутун олус астынным. Өссө «Чараҥ көмүс күһүнэ» хоһооммун ырыа гынан көтүппүт Надежда Свинобоева бэйэтэ ыраас куолаһынан ыллаабытыттан үөрдүм, хайҕаатым. Ааптар быһыытынан барыларыгар истиҥник махтанабын. Кэрэхсэбиллээх кэнсиэргэ Свинобоевтар элбэхтэрин ким баҕарар бэлиэтии көрбүт буолуохтаах. Бу биһиэхэ музыканы саамай өрө тутар, чаҕылхай талааннаах, ырыаһыт ыччаттаах соҕотох ыалбыт диэтэхпинэ сыыспатым буолуо. Сотору кэминэн кинилэр айар киэһэлэрин көрүөхпүт диэн бүк эрэллээхпит.
Онон «Таптал баар буолан» кэнсиэр кыттыылаахтарыгар хас биирдиилэригэр махтал маанытын аныыбыт!
1922 сыллаахха муус устар 27 күнүгэр Саха сирэ Аптаныамынай Сэбиэскэй Сэсиэлитичэскэй Өрөспүүбүлүкэтэ буолбута. Ону ситиспит дьоннортон биирдэстэрэ Саха сэбиэскэй литэрэтиирэтин төрүттээччи, бэйээт, суруйааччы, драматург, учуонай, уһулуччулаах судаарыстыбаннай, бэлитиичэскэй диэйэтэл П. А. Ойуунускай сырдык кэриэһигэр туруоруллубут өйдөбүнньүккэ сибэкки дьөрбөтүн ууруу түгэннэрэ.
Бэс ыйын 15 күнүгэр Чараҥ биир кэрэ туонатыгар Нэлээн хатыҥ чараҥар Саха Сирин бастакы Үлэ Дьоруойдарыттан биирдэстэрэ Данил Гаврильевич Бурцев төрөөбүтэ 125 сылыгар анаан “Үлэнэн салаллар саргы” улуустааҕы ыһыах буолан ааста. Ыһыах күн сарсыарда 10 чаастан Үлэ Дьоруойун Д.Г. Бурцев аатын уһун сылларга ааттатар, кини сырдык аатыгар сүгүрүйүү бэлиэтэ-сквер үөрүүлээх быһыыга-майгыга арылынна, кыһыл сибэкки дьөрбөтө уурулунна.
Ыһыах көрүн-нарын күөдьүтэн, ырыатын-тойугун диэлитэн төрүкү ыытар үгэскэ киирбит күөн-күрэстэрбитин, күрэхтэһиилэрбитин тэрийэн күрэх күөнүн күөттээн доҕору-атаһы тоҕуоруттубут, аймаҕы-хааны чуоҕуттубут. Ол курдук, норуот тылынан уус-уран айымньытын: олоҥхону, үгэни, норуот ырыатын, чабырҕаҕы толорууга, оһуохайы этиигэ “Ситим”, тыа сирин төрүт дьарыгын сөргүтүүгэ “Үүттээх Маҥааччыйа”, өбүгэлэрбит уол оҕону үлэҕэ үөрэтэр төрүт оонньууларыгар “Күн таҕыста!”, Сэмэнньэ Уус аатын үйэтитиигэ ыытыллар эр дьон мас уустарын “Уран Уус” уонна Арассыыйа Худуоһунньуктарын сойууһун чилиэнэ, "Лоскутная мозаика России" Бүтүн Арассыыйатааҕы бэстибээл 2 төгүллээх лауреата, Уус Алдан улууһун уонна Мүрү нэһилиэгин Ытык олохтооҕо, Саха Өрөспүүбүлүкэтин Норуотун маастара Атласова Мария Семёновна - Иис Маарыйа бырайыагынан “Саха талба-мааны таҥаһа” күөн-күрэстэр ыытылыннылар.
Арассыыйаҕа «ДЬИЭ КЭРГЭН», Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр «ОҔО СААС», Уус-Алдан улууһугар «АҔА» сылларынан, Уус-Алдан улууһугар библиотека тэриллибитэ 100 сылынан «ДЬИЭ КЭРГЭН — ОЛОХ ТӨРДӨ» нэһилиэктэр икки ардыларыгар быыстапка уонна уус-уран самодеятельность көрүү-фестивальга II миэстэ ылан 150 000 солкуобай харчынан бириэмийэлэннибит.
Нэһилиэкпит бары олохтоохторугар көхтөөх кыттыыгыт иһин барҕа махтал!
Аламай күммүт арҕаа түһүүтэ култуурабыт киинигэр “Алтан Кыл” айар устуудьуйа “Сылаас тыын” тыыннаах доҕуһуолунан ырыа киэһэтин ыһыах дьонугар анаабыта.
Ыһыах көрүн-нарын күөдьүтэн, ырыатын-тойугун диэлитэн төрүкү ыытар үгэскэ киирбит күөн-күрэстэрбитин, күрэхтэһиилэрбитин тэрийэн күрэх күөнүн күөттээн доҕору-атаһы тоҕуоруттубут, аймаҕы-хааны чуоҕуттубут. Ол курдук, норуот тылынан уус-уран айымньытын: олоҥхону, үгэни, норуот ырыатын, чабырҕаҕы толорууга, оһуохайы этиигэ “Ситим”, тыа сирин төрүт дьарыгын сөргүтүүгэ “Үүттээх Маҥааччыйа”, өбүгэлэрбит уол оҕону үлэҕэ үөрэтэр төрүт оонньууларыгар “Күн таҕыста!”, Сэмэнньэ Уус аатын үйэтитиигэ ыытыллар эр дьон мас уустарын “Уран Уус” уонна Арассыыйа Худуоһунньуктарын сойууһун чилиэнэ, "Лоскутная мозаика России" Бүтүн Арассыыйатааҕы бэстибээл 2 төгүллээх лауреата, Уус Алдан улууһун уонна Мүрү нэһилиэгин Ытык олохтооҕо, Саха Өрөспүүбүлүкэтин Норуотун маастара Атласова Мария Семёновна - Иис Маарыйа бырайыагынан “Саха талба-мааны таҥаһа” күөн-күрэстэр ыытылыннылар.
Арассыыйаҕа «ДЬИЭ КЭРГЭН», Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр «ОҔО СААС», Уус-Алдан улууһугар «АҔА» сылларынан, Уус-Алдан улууһугар библиотека тэриллибитэ 100 сылынан «ДЬИЭ КЭРГЭН — ОЛОХ ТӨРДӨ» нэһилиэктэр икки ардыларыгар быыстапка уонна уус-уран самодеятельность көрүү-фестивальга II миэстэ ылан 150 000 солкуобай харчынан бириэмийэлэннибит.
Нэһилиэкпит бары олохтоохторугар көхтөөх кыттыыгыт иһин барҕа махтал!
Аламай күммүт арҕаа түһүүтэ култуурабыт киинигэр “Алтан Кыл” айар устуудьуйа “Сылаас тыын” тыыннаах доҕуһуолунан ырыа киэһэтин ыһыах дьонугар анаабыта.