ተግባቦት ወይም “ኮሙኒኬሽን” ምንነት
1. ትርጉም
ተግባቦት (Communication) ማለት በሁለት ወይም ከዚያ በላይ በሆኑ ወገኖች መካከል መረጃን፣ ሃሳብን፣ ስሜትን ወይም መልዕክትን የመለዋወጥ ሂደት ነው።
ተግባቦት ዝም ብሎ መናገር ብቻ ሳይሆን፣ የሚተላለፈው መልዕክት በተቀባዩ ዘንድ በትክክል የመረዳት ደረጃ ላይ ሲደርስ ነው "ውጤታማ ተግባቦት" የሚባለው።
ለተግባቦት ሂደት አምስት መሠረታዊ አካላት ያስፈልጋሉ፦
1. ላኪ (Sender) ፦ መልዕክቱን የሚያመነጭና የሚልክ አካል፣
2. መልዕክት (Message) ፦ የሚተላለፈው ሃሳብ ወይም መረጃ፣
3. መተላለፊያ መስመር (Channel) ፦ መልዕክቱ የሚሄድበት መንገድ (ለምሳሌ፦ ንግግር፣ ጽሑፍ፣ የፊት ገጽታ ወይም በቴክኖሎጂ ስልክ/ኢንተርኔት)፣
4. ተቀባይ (Receiver) ፦ መልዕክቱን የሚቀበልና የሚተረጉም አካል እና
5. ግብረ-መልስ (Feedback) ፦ ተቀባዩ መልዕክቱን መረዳቱን ለላኪው የሚያሳይበት ምላሽ።

2. ዋና ዋና የተግባቦት ዓይነቶች
2.1 ቃላዊ ተግባቦት (Verbal Communication) ፦ በንግግር ወይም በጽሑፍ የሚደረግ።
2.2 ቃላዊ ያልሆነ ተግባቦት (Non-verbal Communication) ፦ ያለ ቃላት በሰውነት እንቅስቃሴ (Body language)፣ በዐይን ጥቅሻ፣ በቆይታ ስሜት ወይም በድምፅ ቅላጼ የሚደረግ። (ጥናቶች እንደሚጠቁሙት አብዛኛው የሰው ልጅ ተግባቦት የሚከናወነው በዚህ መንገድ ነው)።
2.3 ምስላዊ ተግባቦት (Visual Communication) ፦ በምስል፣ በምልክት፣ በግራፍ ወይም በቪዲዮ የሚደረግ።

3. የተግባቦት አስፈላጊነት
 ሰዎች እርስ በርስ እንዲግባቡና ግንኙነት እንዲመሠርቱ ይረዳል፣
 እውቀትንና መረጃን ከአንድ ትውልድ ወደ ሌላ ለማሸጋገር ይጠቅማል፣
 በሥራ ቦታም ሆነ በቤተሰብ ውስጥ ግጭቶችን ለመፍታትና ስምምነት ላይ ለመድረስ መሠረት ይጥላል።

አንድ የሚገርም ነጥብ፦ ተግባቦት የሚለካው በተናገርከው መጠን ሳይሆን፣ ሌላው ሰው በተረዳህ መጠን ነው። "ዝምታ" ራሱ አንዳንዴ ትልቅ የተግባቦት መንገድ ሊሆን ይችላል።

4. ተግባቦታችን ውጤታማ እንዲሆን የሚረዱ ክህሎቶችን እና እንቅፋት የሚሆኑብንን ነገሮች እንደሚከተለው በዝርዝር እንመልከት፦
4.1 ውጤታማ ተግባቦት (Effective Communication) ክህሎቶች መልዕክታችን በትክክል እንዲደርስና ተቀባይነት እንዲኖረው እነዚህን ሦስት ነጥቦች መለማመድ ይረዳል፦
 ንቁ አዳማጭ መሆን (Active Listening): ብዙ ጊዜ የምናደምጠው መልስ ለመስጠት እንጂ ለመረዳት አይደለም። ንቁ አዳማጭ መሆን ማለት ተናጋሪው የሚለውን በጥንቃቄ መስማት፣ የፊት ገጽታውን ማየት እና ሃሳቡን ሳናቋርጥ መጨረሱን መጠበቅ ነው።
 ግልጽነትና አጭርነት (Clarity & Brevity): መልዕክታችን ግልጽና አላስፈላጊ ቃላት ያልበዙበት መሆን አለበት። "ቃላት በበዙ ቁጥር ስህተት ይበዛል" እንደሚባለው፣ ዋናውን ነጥብ ለይቶ መናገር ግራ መጋባትን ይቀንሳል።
 የሰውነት ቋንቋ (Body Language): የምንናገረው ቃልና የምናሳየው የሰውነት እንቅስቃሴ መጣጣም አለበት። ለምሳሌ እየሳቁ መቆጣት ወይም ፊት አኩርፎ "ደስ ብሎኛል" ማለት ተቀባዩን ግራ ያጋባል።

4.2 ተግባቦትን የሚያደናቅፉ ነገሮች (Barriers to Communication)
አንዳንድ ጊዜ የምንናገረውና ሌላው የሚረዳው የማይገናኝበት ምክንያት እነዚህ እንቅፋቶች ስለሚኖሩ ነው፦
 የቋንቋና የባህል ልዩነት:- አንድ ቃል በአንድ አካባቢ የሚሰጠው ትርጉም በሌላው ሊለይ ይችላል። እንዲሁም የቃላት አጠቃቀም (Jargon) ወይም በጣም ረቂቅ የሆኑ ቃላትን መጠቀም ተግባቦቱን ያጨልመዋል።
 ስሜታዊነት:- በከፍተኛ ቁጣ፣ ፍርሃት ወይም ደስታ ውስጥ ሆነን የምናስተላልፈው መልዕክት ብዙ ጊዜ የተዛባ ይሆናል። ስሜት በበዛበት ወቅት አእምሮ መረጃን በትክክል የመተንተን አቅሙ ይቀንሳል።
 አስቀድሞ መፍረድ (Prejudice) :- ስለ ሰራቂው ወይም ስለ ተናጋሪው ያለን ቀደምት አመለካከት መልዕክቱን እንዳንሰማ ያደርገናል። "ይህ ሰው ምን ሊናገር ይችላል?" ብለን ካሰብን የምርጥ ሃሳብ ቢናገር እንኳ አንቀበለውም።
 የአካባቢ ረብሻ (Physical Noise) :- ከፍተኛ ድምጽ፣ የስልክ ጥሪ ወይም በቂ ብርሃን የሌለው ቦታ መረጃው በትክክል እንዳይደርስ ያደርጋል።

4.3. የተግባቦት ወርቃማው ሕግ (The 7 C's)
በተግባቦት ትምህርት ውስጥ "7ቱ C's" የሚባሉ መመሪያዎች አሉ። እነርሱም፦
3.1 Clear (ግልጽ): ግቡ የታወቀ፣
3.2 Concise (አጭር): ዋናው ነጥብ ላይ ያተኮረ፣
3.3 Concrete (ተጨባጭ): በማስረጃና በምሳሌ የተደገፈ፣
3.4 Correct (ትክክለኛ): ስህተት የሌለበት፣
3.5 Coherent (ተያያዥነት ያለው): ሃሳቡ የማይበታተን፣
3.6 Complete (ሙሉ): መረጃው ያልጎደለ እና
3.7 Courteous (ጨዋነት): ሌላውን ወገን የሚያከብር ናቸው።

 አንድ አባባል አለ፦ "ተፈጥሮ ሁለት ጆሮና አንድ ምላስ የሰጠን፣ ከምንናገረው በላይ እጥፍ እንድንሰማ ነው" ይባላል።
በተለይ በስራ ቦታ ወይም በጓደኝነት ግንኙነት ውስጥ ከእነዚህ እንቅፋቶች በብዛት የሚያጋጥምህ አለመደማመጥ ችግር ሊሆን ይችላል።
አለመደማመጥ ለብዙ ግጭቶች እና አለመግባባቶች መነሻ የሆነ ዋነኛ የተግባቦት እንቅፋት ነው። ብዙ ሰዎች "መስማት" (Hearing) እና "ማዳመጥ" (Listening) አንድ ይመስላቸዋል፤ ነገር ግን መስማት የተፈጥሮ ሂደት ሲሆን፣ ማዳመጥ ግን ከፍተኛ ትኩረት የሚጠይቅ ሥነ-ልቦናዊ ጥበብ ነው።

5. አለመደማመጥ ለምን ይከሰታል? እና እንዴትስ ማስተካከል ይቻላል? የሚሉትን ነጥቦች እንይ፦
1. ሰዎች ለምን አይደማመጡም?
 የመልስ ዝግጅት፦ አብዛኛው ሰው ሌላው ሲናገር የሚያዳምጠው ለመረዳት ሳይሆን መልስ ለመስጠት ነው። ተናጋሪው ገና ንግግሩን ሳይጨርስ፣ አዳማጩ በልቡ "ምን ብዬ ልመልስለት?" ብሎ ስለሚያስብ መልእክቱ ያመልጠዋል።
 መርጦ ማዳመጥ (Selective Listening) ፦ የምንፈልገውን መረጃ ብቻ መርጠን የመስማት ዝንባሌ ነው። ካለን አመለካከት ጋር የሚጋጭ ሃሳብ ሲነሳ ዐእምሯችን በሩን ይዘጋል።
 መሰላቸትና ትኩረት ማጣት፦ የሰው ልጅ ዐእምሮ የመናገር ፍጥነትን (በደቂቃ 125 ቃላት አካባቢ) ከመተንተን ፍጥነቱ (በደቂቃ 400 ቃላት አካባቢ) ጋር ማመጣጠን ስለሚከብደው፣ ተናጋሪው ሲዘገይ አዳማጩ በሃሳብ ሌላ ቦታ ይሄዳል።
 ስሜታዊ ምላሽ፦ ተናጋሪው የሚጠቀምባቸው አንዳንድ ቃላት ካስቆጡን፣ ከዚያ በኋላ የሚናገረውን በሙሉ ላለመስማት እንወሰናለን።

2. የአለመደማመጥ ውጤቶች
 መተማመን ማጣት፦ የማይደማመጡ ሰዎች እርስ በርስ አይተማመኑም።
 የጊዜና የሀብት ብክነት፦ መመሪያዎች በትክክል ባለመደመጣቸው ምክንያት ሥራዎች ተበላሽተው እንደገና እንዲሰሩ ያደርጋል።
 ብቸኝነት፦ ሃሳቡ የማይደመጥለት ሰው የመገለል ስሜት ይሰማዋል።
3. የመደማመጥን ባህል እንዴት እናዳብር? (መፍትሔዎች)
አለመደማመጥን ለማሸነፍ "ንቁ አዳማጭ" (Active Listener) መሆን ያስፈልጋል። ይህን ለማድረግ የሚከተሉትን ነጥቦች ተለማመድ፦
ዓይን ለዓይን መተያየት፦ ለተናጋሪው ትኩረት መስጠትህን የምታሳይበት የመጀመሪያው መንገድ ነው።
ጣልቃ አለመግባት፦ ተናጋሪው ሃሳቡን እስኪጨርስ በትዕግስት ጠብቅ። አንዳንዴ ዝምታ ትልቅ አክብሮት ነው።
በራስ ቃል ማጠቃለል (Paraphrasing) ፦ ተናጋሪው ንግግሩን ሲጨርስ "እንደተረዳሁህ ከሆነ ያልከው እንዲህ ነው?" ብለህ ጠይቅ። ይህ መረዳትህን ያረጋግጣል።
ጥያቄዎችን መጠየቅ፦ ግልጽ ያልሆኑ ነጥቦች ሲኖሩ ለተጨማሪ ማብራሪያ ጥያቄ መጠየቅ በትኩረት እየተከታተልክ መሆኑን ያሳያል።
አንድ ጥልቅ እውነት፦ "በጣም ጎበዝ ተናጋሪዎች ከሚባሉት ይልቅ፣ በጣም ጎበዝ አዳማጭ የሆኑ ሰዎች በሰዎች ዘንድ ይበልጥ ተወዳጅና ስኬታማ ናቸው።"
ካንተ ልምድ በመነሳት፣ ሰዎች እንዳያዳምጡህ የሚያደርጋቸው ትልቁ ምክንያት የራሳቸውን ሃሳብ ብቻ ለማስረዳት መሞከራቸው ሊሆን ይችላል።

6. ሰዎች የራሳቸውን ሃሳብ ብቻ ለማስረዳት መሞከራቸው በጣም አስቸጋሪ እና ተስፋ የሚያስቆርጥ ሁኔታ ነው።
ሰዎች የራሳቸውን ሃሳብ ብቻ ለማስረዳት ሲሞክሩ፣ ግንኙነቱ ከ"ተግባቦት" (Communication) ይልቅ ወደ "የንግግር ትግል" (Monologue/Duel) ይቀየራል።
ይህ ለምን እንደሚከሰት እና እንዲህ አይነት ሰዎች ሲያጋጥሙህ እንዴት ማለፍ እንደሚቻል ጥቂት ሃሳቦችን እንይ፦
1. ሰዎች ለምን የራሳቸውን ሃሳብ ብቻ ያገዝፋሉ?
 የበላይነት ስሜት (Ego):- "የእኔ ሃሳብ ብቻ ነው ትክክል" ብሎ ማሰብ ወይም ሁልጊዜ አሸናፊ ሆኖ ለመታየት መፈለግ።
 የመረዳት ፍላጎት ማጣት:- አንዳንዶች "መደመጥ" እንጂ "መረዳት" አይገዳቸውም። ውስጣቸው ያለውን ሃሳብ አውጥተው እስኪጨርሱ ድረስ ሌላውን ለመስማት ትዕግስት የላቸውም።
 ደህንነት አለመሰማት (Insecurity) :- የሌላውን ሰው ሃሳብ ከሰሙ የራሳቸው ሃሳብ ዋጋ የሚነካ ወይም የሚሸነፉ ስለሚመስላቸው ድምፃቸውን ከፍ አድርገው ሌላውን ለማጥፋት ይሞክራሉ።
2. ይህንን ሁኔታ እንዴት መቆጣጠር ይቻላል?
እንዲህ አይነት ሰው ሲያጋጥምህ ልትጠቀምባቸው የምትችላቸው ዘዴዎች የሚከተሉት ናቸው፦
 "ስለሰማኸኝ አመሰግናለሁ" የሚል ዘዴ:- መጀመሪያ የእነርሱን ሃሳብ እንደሰማህ አረጋግጥላቸው። ለምሳሌ፦ "ያልከው ነጥብ ገብቶኛል፣ አሁን ደግሞ የእኔን አመለካከት ላካፍልህ" በማለት የንግግር ተራህን ማስከበር።
 ጥያቄ መጠየቅ (The Socratic Method) :- በሃሳብ ከመጋፈጥ ይልቅ ጥያቄ ጠይቃቸው። ለምሳሌ፦ "ይህ ሃሳብህ በዚህኛው ጉዳይ ላይ እንዴት ሊሰራ ይችላል?" ብለህ ስትጠይቃቸው፣ ካንተ ጋር ለመመካከር እንዲገደዱ ያደርጋቸዋል።
 ስሜትህን መግለጽ:- ሁኔታው በጣም ካስቸገረህ በግልጽ እንዲህ ማለት ትችላለህ። ሃሳብህን እንድትጨርስ በትዕግስት ሰምቼሃለሁ፣ አንተም የእኔን ሃሳብ እንድትሰማኝ እፈልጋለሁ።" ይህ ተግባቦቱ የሁለትዮሽ መሆኑን ያስታውሳቸዋል።
3. የመደማመጥ ውጤታማነት ደረጃዎች
ተግባቦት ደረጃዎች አሉት፤ የራሱን ሃሳብ ብቻ የሚጭን ሰው በመጀመሪያዎቹ ደረጃዎች ላይ ብቻ ነው የሚሽከረከረው፦
ደረጃ አይነት መግለጫ
ደረጃ 1 ችላ ማለት (Ignoring) ምንም አለማዳመጥ
ደረጃ 2 አስመሳይ (Pretend Listening) “እሺ" እያሉ ሌላ ነገር ማሰብ
ደረጃ 3 መራጭ (Selective) ለራሱ ሃሳብ የሚመቸውን ብቻ መስማት
ደረጃ 4 ትኩረት (Attentive) ቃላቱን በሙሉ መስማት
ደረጃ 5 ስሜት-ተጋሪ (Empathetic) የሌላውን ሰው ስሜትና ፍላጎት መረዳት

ሰዎች የራሳቸውን ሃሳብ ብቻ ለማስረዳት የሚሞክሩት አብዛኛውን ጊዜ "አልተሰማሁም" የሚል ፍርሃት ስላላቸው ነው። አንተ መጀመሪያ በሚገባ እንደሰማሃቸው ካሳየሃቸው፣ እነርሱም የመስማት ዕድላቸው ይጨምራል።
ዝም ብሎ መተው አንዳንዴ ለውስጥ ሰላም ሲባል የሚወሰድ ብልህ እርምጃ ነው። በተለይ ተናጋሪው ለመደማመጥ ዝግጁ እንዳልሆነና ንግግሩ ወደ ጭቅጭቅ ብቻ እያመራ መሆኑን ስታውቅ፣ ጉልበትህንና ጊዜህን ከመበተን መቆጠብህ ትክክል ነው።
ይሁን እንጂ ዝም ብሎ መተው በውስጡ ሁለት ገጽታዎች ሊኖሩት ይችላሉ፦
1. የዝምታ አዎንታዊ ጎን (The Power of Silence)
 ግጭትን ማስወገድ፦ ንግግሩ ወደ ጠብ እንዳያመራ ያደርጋል፣
 ራስን መቆጣጠር፦ በሰውየው ግፊት ተገፋፍተህ የማትፈልገውን ቃል ከመናገር ይጠብቅሃል፣
 መልእክት ማስተላለፍ፦ አንዳንዴ ዝምታህ ለሰውየው "ንግግርህ ትርጉም የለውም" ወይም "በዚህ ሁኔታ መቀጠል አልፈልግም" የሚል ጠንካራ መልእክት ሊሆን ይችላል።
2. የዝምታ አሉታዊ ጎን (The Risk of Silence)
 ያልተፈታ ስሜት፦ የራስህን ሃሳብ ሳትገልጽ ስትቀር ውስጣዊ ቅሬታ ወይም መከፋት ሊፈጠር ይችላል።
 ልማድ መሆን፦ ሁልጊዜ ዝም የምትል ከሆነ ሰዎች "የእርሱ ሃሳብ ቦታ የለውም" ብለው እንዲያስቡና ሁልጊዜ በአንተ ላይ እንዲጫኑ ሊያደርጋቸው ይችላል።

ለወደፊቱ ምን ማድረግ ይቻላል?
ዝም ብሎ ከመተው በተጨማሪ፣ ሁኔታውን በብልሃት ለመቀየር እነዚህን "መካከለኛ መንገዶች" መሞከር ትችላለህ፦
 ጊዜ መግዛት፦ "አሁን ሁለታችንም በሃሳብ እየተጋጨን ስለሆነ፣ ነገ ብንነጋገርበት ይሻላል" ብሎ ውይይቱን ማቋረጥ።
 በጽሑፍ መግለጽ፦ በንግግር መሃል ጣልቃ የሚገቡብህ ከሆነ፣ ሃሳብህን በጽሑፍ (በመልእክት) መላክ። ጽሑፍ ሲሆን ሰውየው ሳያቋርጥህ የመረዳት ዕድሉ ሰፊ ነው።
 "እኔ" የሚል አገላለጽ መጠቀም፦ "አንተ አታዳምጠኝም" ከማለት ይልቅ፣ "እኔ ሃሳቤን ስገልጽ ተደማጭነት እንዳልነበረኝ ተሰማኝ" ብሎ ስሜትን መናገር። ይህ ዘዴ ተናጋሪው የመከላከያ ግድግዳውን (Defense mechanism) ዝቅ አድርጎ እንዲያዳምጥህ ይረዳዋል።

7. ማጠቃለያ:
ዝምታህ ለዛሬው ቀን ሰላም ሰጥቶህ ይሆናል፤ ነገር ግን ለዘላቂ ግንኙነት መፍትሔው "መደማመጥ የማይችሉ" ሰዎችን ቀስ በቀስ እንዲያዳምጡ ማሰልጠን ወይም ደግሞ ገደብ (Boundary) ማበጀት ነው።
በጣም የሚቀርብህ ሰው ከሆነ፣ በሌላ ጊዜ ሁኔታው ሲረጋጋ "ያኔ ስንነጋገር ሃሳቤን የምትሰማኝ አልመሰለኝም ነበር" ብለህ በለሰለሰ ድምፅ ብትነግረው ትክክለኛውን የተግባቦት መንገድ ይረዳሀልና ለተግባቦት መፈጠር ብዙ አማራጮችን መጠቀም አስፈላጊ ነው።

በተሻሻለው የአማራ ብሔራዊ ክልላዊ መንግስት የከተሞች አገልግሎት ገቢ አሰባሰብና ታሪፍ መወሰኛ ደንብ ዙርያ ውይይት ተደረገ

የካቲት 20/2018 ዓ.ም (አማራ ክልል ገቢዎች ቢሮ) በአማራ ክልል የከተማ አገልግሎት ገቢን ለማሻሻል በወጣው ረቂቅ ደንብ ላይ የገቢወች እና የከተማና መሠረተ-ልማት ቢሮ አማራርና ባለሙያዎች፣ የከተማ ከንቲቦች እንዲሁም የሚመለከታቸው አካላት የተሳተፉበት የርቀት/የዙም ስብሰባ ተካሄደ።

ክቡር መንገሻ ፈንታው (ዶ/ር) የአማራ ክልል ገቢዎች ቢሮ ሃላፊ ውይይቱን አስመልክተው ባስተላለፉት መልዕክት፤ ለከተማ አገልግሎት ገቢ መጎልበት የገቢዎች እና የከተማና መሠረተ ልማት አመራርና ባለሙያዎች ህጉን አሻሽሎ እስከ ማስፈፀም በጋራ መስራት ይገባል ብለዋል።

የከተሞቻችን ዕድገት እንዲፋጠን በክልላችን ያለውን ዝቅተኛ የከተማ አገልግሎት ገቢ አፈጻጸም ማሻሻልና ከተሞች ለሚሰጡት አገልግሎት የከተማ አገልግሎት ገቢ መክፈል የሚገባቸው አካላት ፍትሃዊ ገቢ እንዲከፍሉ ጥረት ማድረግ እንደሚገባ ጠቁመዋል።

ክቡር ሞላ መልካሙ (ዶ/ር) የከተማና መሠረተ-ልማት ቢሮ ኃላፊ በበኩላቸው፤ የንግድና ሙያ አገልግሎት ክፍያ ለመሰብሰብ የከንቲቦች ተሳትፎ ወሳኝ በመሆኑ የትኛውም የከተማ አስተዳደር በዚህ ደንብ መሠረት የሚሰበሰበው የአገልግሎት ክፍያ ለነዋሪው ሕዝብ ከሚያቀርበው የአገልግሎት ዓይነትና ጥራት ወይም ደረጃ ጋር ተመጣጣኝ ሆኖ እንዲገኝ በትጋት መሰራት ይኖርበታል ብለዋል።

ደንብ ቁጥር 220/2017 ማሻሻል ያስፈለገበት ምክንያት፤ የንግድና ሙያ አገልግሎት ክፍያ የቀመር ችግር ያለበት በመሆኑ፣ አሰራሩን ምቹና ፍትሃዊ በማድረግ ኢንቨስትመንትን ማበረታታት ተገቢ በመሆኑ፣ ክፍያው በ3 መመዘኛ መስፈርቶች መሰላቱ ከፍተኛ ዓመታዊ ገቢ ላላቸው ግብር ከፋዮች ለተጋነነ ክፍያ የሚዳርግ በመሆኑ እና ክልላዊ ፍትሃዊነትን ሊያረጋግጥ በሚችል መልኩ ማሻሻል በማስፈለጉ እንደሆነ በገቢዎች ቢሮ የገቢ ክትትልና ታክስ መረጃ አስተዳደር ቡድን ሃላፊ አቶ ስንታየሁ ታደለ አብራርተዋል።

የውይይቱ ተሳታፊ ከንቲቦች እና መምሪያ ሃላፊዎች የሰጧቸውን ግብዓቶች እንዲሁም ከሌሎች ከሚመለከታቸው አመራረች፣ ባለሙያዎች በለድርሻና አጋር አካላት ግብዓትና አስተያየት ከተሰበሰበ በኋላ ለክልሉ ምክር ቤት እንደሚቀርብ ይጠበቃል።