مرکزاطلاع رسانی تیره ابوالحسنی منجزی

*محرم؛ میراثی از مهر و باور*

*به یاد کاخداداد و کامحمد (گماری)و به یاد همه‌ی درگذشتگانمان*

محرم که از راه می‌رسید، آسمان روستا رنگ دیگری می‌گرفت. هوا بوی دلتنگی می‌داد و دل‌ها، بی‌آن‌که کسی چیزی بگوید، خود را برای ماتمی آشنا آماده می‌کردند. در میان این هیاهو، کاخداداد قدم پیش می‌گذاشت تا عَلَم را برپا کند؛ عَلَمی که تنها چوب و پارچه نبود، بلکه قلب تپنده‌ی یک باور جمعی بود؛ نشانه‌ای که همه را زیر سایه‌ی خود یکی می‌کرد.
هیچ دستی از بیرون به یاری نمی‌آمد، هیچ نهاد و ارگانی پای این مراسم در میان نبود. آنچه این آیین را بر پا نگه می‌داشت، تنها صدق و صفای ساده‌ی مردمی بود که از سر خواست قلب، نه از سر وظیفه، گرد هم می‌آمدند. هر خانه بدون آن‌که کسی از او خواسته باشد، سهمی برای خود می‌تراشید. زنان فامیل، با دست‌هایی که بوی نان تازه و کار می‌دادند، میناهای خود را با عشق می‌آوردند و آرام بر پیکر عَلَم کاخداداد می‌آویختند. هر مینا که بر سینه‌ی عَلَم می‌نشست، انگار بر آن نقشی می‌بست؛ سرگذشت نذری ادا شده، آرزویی برآمده، یا اشکی که شبانه در سکوت ریخته بودند. کم‌کم عَلَم رنگ می‌گرفت؛ رنگین، درخشان، و سرشار از نشانه‌های ایمانی که هیچ کتابی روایتش را کامل نمی‌کرد.

نوحه‌خوان این مراسم کامحمد (گماری) بود؛ مردی با گلویی که از حنجره‌اش آتش می‌بارید.
صدایی به وسعت یک دشت، بی‌میکروفون، بی‌بلندگو، بی‌هیچ ابزاری جز سینه‌ای پر از درد و حافظه‌ای پر از عشق، صدایش در فضای آبادی می‌پیچید و دل‌های خسته از کار روزانه را به لرزه می‌انداخت. مردم به دنبال صدای او، موج می‌شدند و سینه می‌زدند؛ بی‌برق، بی‌دستگاه، بی‌نوشته‌ای از پیش آماده. هرچه بود، از سینه به سینه رسیده بود؛ از پدر به فرزند، از نسلی به نسل دیگر.

دسته از پایین‌مال (دُوُن‌مال) راه می‌افتاد و رو به سوی می‌مالون، همان قلب آبادی، در حرکت بود. خیابان خاک و ناهموار بود، اما هیچ‌کس پایش را سنگین نمی‌دید، چرا که دل‌ها همیشه چند قدم جلوتر از پاها راه می‌رفتند. عَلَم را با احترامی شبیه به آیین، بر دوش می‌کشیدند و به سوی بالامال می‌بردند؛ آرام، استوار، و با وقاری که از دل ایمان برمی‌خاست.

از نخستین روز محرم تا دهمین روز، این شعله خاموش نمی‌شد، و در عاشورا به اوج خود می‌رسید. نوحه‌های کهن، همان‌هایی که هر بار شنیده می‌شد و باز هم تازه بود، در هوا طنین می‌انداخت:
«حسین وای، حسین وای…
ای وای حسین کشته شده…
کو اکبرم، کو اصغرم…»

مردان پیراهن‌ها را به کمر می‌بستند و با دستانی که از کار روزانه پرپینه بود، بر سینه می‌زدند؛ بی‌اعتنا به آفتاب سوزان، بی‌اعتنا به سرما، بی‌اعتنا به خستگی تنی که از صبح تا شب کار کرده بود. در آن لحظه، تنها یک حقیقت برایشان وزن داشت: وفاداری به نامی که نسل به نسل، امانت‌دارش بودند.
و چون دهم محرم به پایان می‌رسید، هیاهو فرومی‌نشست. مردم بی‌هیچ توقعی، همان‌گونه که خودجوش و بی‌منت آمده بودند، آرام به زندگی روزمره و کار و زمین خویش بازمی‌گشتند؛ گویی هرگز انتظار نداشتند کسی زحمتشان را ببیند، نامشان را به یاد آورد، یا برایشان سپاسی به‌جا بیاورد. اما آن شعله در دل‌ها هرگز واقعاً خاموش نمی‌شد؛ تنها به سکوتی عمیق‌تر فرو می‌نشست، سکوتی که در آن، خاطره نفس می‌کشید.

امروز بسیاری از آن مردان دیگر در میان ما نیستند. اما اگر گوش دل را تیز کنیم، هنوز صدای قدم‌هایشان را می‌شنویم، هنوز طنین نوحه‌هایشان در هوای روستا پیچیده است، و هنوز تصویر آن عَلَمِ رنگین، مثل خاطره‌ای زنده، در ذهن‌مان رنگ می‌گیرد.

این آیین، تنها یک مراسم نبود؛ پیوندی بود میان ایمان، همبستگی، و هویت یک روستا؛ پیوندی که از دل صداقتی ساده و بی‌ادعا برخاسته بود، از دل مردمی که بدون نام و نشان، بدون توقع دیده‌شدن، تنها برای آرامش دل خود و برای امانتی که بر دوش داشتند، قدم برمی‌داشتند. محرم در آن سال‌ها، مدرسه‌ای بود برای عشق، برای ایستادگی، برای همدلی.

امروزه نیز، اگر چیزی از آن شور در ما باقی مانده، همان ریشه‌های مشترکی است که نسل‌ها را به هم گره می‌زند؛ ریشه‌هایی که اگر فراموش‌شان کنیم، بخشی از وجود خودمان نیز در سکوت فرو خواهد رفت.

*روحشان شاد و یادشان همیشه گرامی.*

❤2👏1

202 views08:03