Forwarded from Historyja
Калі дзень жанчын (8 сакавіка) стаў святам у Беларусі?
Яшчэ пасля бальшавіцкага перавароту, феміністка і камуністка Аляксандра Калантай пераканала Леніна, каб Міжнародны (Інтэрнацыянальны) дзень жанчын зрабіць святам. Але як выходны дзень 8 сакавіка стала указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР з 8 траўня 1965 года. Такім чынам, з 1966 года, Савецкі Саюз стаў адной з першых дзяржаў, дзе свята адзначалася на дзяржаўным узроўні і гэты дзень адначасова абвясцілі выхадным. Падобна было ў падкантрольных СССР дзяржавах Камуністычнага (Сацыялістычнага) блоку. У дакуменце паведамлялася:
Свята на дзяржаўным узроўні было пацверджана указам прэзідэнта Рэспублікі Беларусь у 1998 годзе.
Яшчэ пасля бальшавіцкага перавароту, феміністка і камуністка Аляксандра Калантай пераканала Леніна, каб Міжнародны (Інтэрнацыянальны) дзень жанчын зрабіць святам. Але як выходны дзень 8 сакавіка стала указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР з 8 траўня 1965 года. Такім чынам, з 1966 года, Савецкі Саюз стаў адной з першых дзяржаў, дзе свята адзначалася на дзяржаўным узроўні і гэты дзень адначасова абвясцілі выхадным. Падобна было ў падкантрольных СССР дзяржавах Камуністычнага (Сацыялістычнага) блоку. У дакуменце паведамлялася:
...в ознаменование выдающихся заслуг советских женщин в коммунистическом строительстве, в защите Родины в годы Великой Отечественной войны, их героизма и самоотверженности на фронте и в тылу, а также отмечая большой вклад женщин в укрепление дружбы между народами и борьбу за мир.
Свята на дзяржаўным узроўні было пацверджана указам прэзідэнта Рэспублікі Беларусь у 1998 годзе.
👍7🍌2
Forwarded from Historyja
9 сакавіка 1918 года выканаўчы камітэт Рады Усебеларускага з'езду прымае Другую Устаўную грамату, якой была абвешчана Беларуская Народная Рэспубліка. Асноўныя законы Беларускай Народнай Рэспублікі пазней павінен быў зацвердзіць Устаноўчы Сойм Беларусі‚ скліканы на асновах агульнага і роўнага выбарчага права.
❤22👍1
Forwarded from Historyja
Кожны раз, калі нехта кажа пра ўспаміны Салжаніцына, згадваецца аповесць "У капцюрох ГПУ" Францішка Аляхновіча, якая з'яўляецца адным з першых у свеце апісаннем савецкіх лагераў.
https://www.youtube.com/watch?v=y2d4A2StDjc
https://www.youtube.com/watch?v=y2d4A2StDjc
YouTube
Раней за Салжаніцына! Беларус першым распавёў пра сталінскія рэпрэсіі | Аляхновіч, У кіпцюрох ГПУ
Прывітанне, гэта Андрэй Хадановіч, і мы з вамі працягваем гаварыць пра беларускую і сусветную літаратуру. Сёння мы пагаворым пра творчасць Францішка Аляхновіча і ягоную дакументальную кнігу «У капцюрох ГПУ».
Мемуарная аповесць «У капцюрох ГПУ» лічыцца адным…
Мемуарная аповесць «У капцюрох ГПУ» лічыцца адным…
❤13🔥4👍1
Forwarded from MOST
Полька Камілія Юзэфаўна нарадзілася ў 1924 годзе ў вёсцы Кульбакі ў пяці кіламетрах ад Гродна і ўсё жыццё пражыла ў Гродне. Публікуем яе ўспаміны.
Як пілі гарбату ў яўрэя Блёмберга, якая кава была ў кубіках, як хадзілі на «прываткі» і як гэтае мірнае жыццё скончылася.
Мы падрыхтавалі гэты тэкст сумесна з рэдакцыяй Hrodna.life.
https://mostmedia.io/2025/03/11/kamilija-palochka/?utm_source=tg
Як пілі гарбату ў яўрэя Блёмберга, якая кава была ў кубіках, як хадзілі на «прываткі» і як гэтае мірнае жыццё скончылася.
Мы падрыхтавалі гэты тэкст сумесна з рэдакцыяй Hrodna.life.
https://mostmedia.io/2025/03/11/kamilija-palochka/?utm_source=tg
👍8❤4🥰1
Са справы аднаго з рэпрэсаваных і рэабілітаваных жыхароў БССР. У архівах пракуратуры багата такіх паперак з "экстремистской" сімволікай. Дарэчы пасля рэферэндуму 1995 года лукашэнкаўская ўлада адмовілася ад нацыянальных сімвалаў на карысць савецкім. А тут папера за верасень 1996 года. Пытанне: ці можна поводле дзеючага зараз заканадаўства РБ лічыць пракуратуру ці дзяржархівы экстремистской арганізацыяй за незаконнае захоўванне забароненай сімволікі?
😁17💯4
Forwarded from De facto. Беларуская навука
15 сакавіка (субота) 2025 года ў 15:00 Нацыянальны мастацкі музей запрашае на лекцыю Аляксандра Гужалоўскага “Музеі Беларусі ў віхуры вайны” ў рамках выставы “Страты і вяртанні. Лёс мастацкіх каштоўнасцей Дзяржаўнай карціннай галерэі. 1939–1957”.
Гісторыя музеяў Савецкай Беларусі ў перыяд Вялікай Айчыннай вайны – малавывучаная старонка гісторыі айчыннай музейнай справы і культуры ў цэлым. У лекцыі будуць разгледжаны працэс эвакуацыі музейных калекцый з усходняй часткі рэспублікі, разрабаванне нацыстамі збораў беларускіх музеяў, якія засталіся на акупаванай тэрыторыі, спробы іх выратавання прадстаўнікамі беларускай інтэлігенцыі, а таксама вяртанне эвакуіраванага і нарабаванага з Усходу і Захаду.
Аляксандр Аляксандравіч Гужалоўскі – доктар гістарычных навук, прафесар кафедры этналогіі, музеалогіі і гісторыі мастацтваў БДУ.
Месца правядзення: галоўны корпус (Леніна, 20), першы паверх, зала №4.
Наведаць лекцыю магчыма па ўваходным білеце ў музей. Папярэдняя рэгістрацыя не патрабуецца.
Гісторыя музеяў Савецкай Беларусі ў перыяд Вялікай Айчыннай вайны – малавывучаная старонка гісторыі айчыннай музейнай справы і культуры ў цэлым. У лекцыі будуць разгледжаны працэс эвакуацыі музейных калекцый з усходняй часткі рэспублікі, разрабаванне нацыстамі збораў беларускіх музеяў, якія засталіся на акупаванай тэрыторыі, спробы іх выратавання прадстаўнікамі беларускай інтэлігенцыі, а таксама вяртанне эвакуіраванага і нарабаванага з Усходу і Захаду.
Аляксандр Аляксандравіч Гужалоўскі – доктар гістарычных навук, прафесар кафедры этналогіі, музеалогіі і гісторыі мастацтваў БДУ.
Месца правядзення: галоўны корпус (Леніна, 20), першы паверх, зала №4.
Наведаць лекцыю магчыма па ўваходным білеце ў музей. Папярэдняя рэгістрацыя не патрабуецца.
👍8
Forwarded from Спадчына
На месцы трэцяй вежы Крэўскага замка нарэшце выявілі цэлую нервюрную цагліну .
Нервюры гэта рэбры каркасных гатычных скляпенняў, якія выступаюць вонкі.
Відаць, нервюрныя скляпенні былі вынайдзены арабамі яшчэ ў X стагоддзі. У Еўропу яны патрапілі дзякуючы першым крыжовым паходам у Палесціну. Найбольш старадаўнія прыклады ў Заходняй Еўропе адносяцца да сярэдзіны XII стагоддзя. Адтуль яны ўжо прыйшлі і да нас.
#Крэва #замкі
Нервюры гэта рэбры каркасных гатычных скляпенняў, якія выступаюць вонкі.
Відаць, нервюрныя скляпенні былі вынайдзены арабамі яшчэ ў X стагоддзі. У Еўропу яны патрапілі дзякуючы першым крыжовым паходам у Палесціну. Найбольш старадаўнія прыклады ў Заходняй Еўропе адносяцца да сярэдзіны XII стагоддзя. Адтуль яны ўжо прыйшлі і да нас.
#Крэва #замкі
🔥19👍1😢1
Алег Дзярновіч кіраўнік раскопак Крэўскага замка, навуковы супрацоўнік Інстытута гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі: "Ня будзем спяшацца з высновамі, але пэўна можна сцвярджаць, што мы выявілі падмурак нейкай канструкцы".
В. Абуховіч паказваў тут яшчэ адну браму Крэўскага замка.
Крыніца Krajaznauca Historyk
В. Абуховіч паказваў тут яшчэ адну браму Крэўскага замка.
Крыніца Krajaznauca Historyk
🔥15👍5🤡1
У сеціве з’явілася праграма, якая дазваляе ўбачыць беларускія страчаныя помнікі ў іх гістарычным кантэксце, паведамляе reform.news.
У Беларусі запусцілі платформу Xraytours, якая з дапамогай 3D-мадэлявання і тэхналогій дапоўненай рэальнасці (AR) аднаўляе страчаныя архітэктурныя помнікі краіны. Для рэканструкцыі страчаных структур у віртуальным асяроддзі выкарыстоўваюцца перадавыя тэхналогіі 3D-мадэлявання. Платформа прапануе інтэрактыўныя туры з дапоўненай рэальнасцю, дзе карыстачы могуць даследаваць гістарычныя месцы і ўбачыць рэканструяваныя помнікі ў іх гістарычным кантэксце.
Стваральнікі платформы выкарыстоўваюць праграмнае забеспячэнне для гістарычных даследаванняў і 3D-мадэлявання для стварэння дакладных і рэалістычных копій помнікаў, якія затым інтэгруюцца ў дадатак AR для стварэння захапляльнага і інтэрактыўнага досведу.
«Наша плятформа дае карыстальнікам унікальную магчымасьць апынуцца ў мінулым, блукаць па вуліцах старажытных гарадоў і ацаніць веліч архітэктуры мінулых стагодзьдзяў.
У віртуальным асяродзьдзі, злучаючы мінулае й сучаснасьць, вы можаце вывучаць кожную дэталь, адчуць атмасфэру таго часу й атрымаць новы досьвед, якога няма ў традыцыйных музэях ці падарожжах. Мы імкнемся зрабіць гісторыю даступнай і зразумелай для кожнага, незалежна ад яго месцазнаходжаньня», — пішуць стваральнікі Xraytours.
Кожны жадаючы можа наведаць сайт Xraytours, пратэсціраваць платформу і нават зрабіць фота з адноўленымі будынкамі праз AR. Стваральнікі праекта просяць карыстальнікаў пакідаць зваротную сувязь, каб удасканальваць прадукт і пашыраць базу даступных гістарычных аб’ектаў.
У Беларусі запусцілі платформу Xraytours, якая з дапамогай 3D-мадэлявання і тэхналогій дапоўненай рэальнасці (AR) аднаўляе страчаныя архітэктурныя помнікі краіны. Для рэканструкцыі страчаных структур у віртуальным асяроддзі выкарыстоўваюцца перадавыя тэхналогіі 3D-мадэлявання. Платформа прапануе інтэрактыўныя туры з дапоўненай рэальнасцю, дзе карыстачы могуць даследаваць гістарычныя месцы і ўбачыць рэканструяваныя помнікі ў іх гістарычным кантэксце.
Стваральнікі платформы выкарыстоўваюць праграмнае забеспячэнне для гістарычных даследаванняў і 3D-мадэлявання для стварэння дакладных і рэалістычных копій помнікаў, якія затым інтэгруюцца ў дадатак AR для стварэння захапляльнага і інтэрактыўнага досведу.
«Наша плятформа дае карыстальнікам унікальную магчымасьць апынуцца ў мінулым, блукаць па вуліцах старажытных гарадоў і ацаніць веліч архітэктуры мінулых стагодзьдзяў.
У віртуальным асяродзьдзі, злучаючы мінулае й сучаснасьць, вы можаце вывучаць кожную дэталь, адчуць атмасфэру таго часу й атрымаць новы досьвед, якога няма ў традыцыйных музэях ці падарожжах. Мы імкнемся зрабіць гісторыю даступнай і зразумелай для кожнага, незалежна ад яго месцазнаходжаньня», — пішуць стваральнікі Xraytours.
Кожны жадаючы можа наведаць сайт Xraytours, пратэсціраваць платформу і нават зрабіць фота з адноўленымі будынкамі праз AR. Стваральнікі праекта просяць карыстальнікаў пакідаць зваротную сувязь, каб удасканальваць прадукт і пашыраць базу даступных гістарычных аб’ектаў.
👍13❤4🔥2
У БССР ссылалі ў канцлагеры задоўга да нацыстаў
"Заключыць у канцэнтрацыйны лагер тэрмінам на тры гады." Такія фармулёўкі часта сустракаюцца ў пратаколах Асобых нарадаў АДПУ ў справах рэпрэсаваных у 1920-х гадах – прыкладна да 1933 года. Пазней савецкія ўлады замянілі назву канцлагеры на папраўча-працоўныя лагеры (глядзі дакумент за 1937 год), але сутнасць іх ад гэтага не змянілася.
Пра савецкія канцэнтрацыйныя лагеры беларускія гісторыкі пісалі мала. Гэтая тэма ў БССР і сёння не з'яўляецца "дэсертабельнай", то бок навуковая праца на яе аснове не будзе абаронена – цэнзура не прапусціць. У масавай свядомасці канцлагеры асацыююцца найперш з нацысцкімі лагерамі смерці.
Між тым канцэнтрацыйныя лагеры для ваеннапалонных існавалі яшчэ падчас Першай сусветнай вайны ў розных краінах. Але менавіта бальшавікі першымі стварылі сістэму канцлагераў для грамадзянскіх асоб, зраілі з яе канвеер для прамысловага знявэчання і знішчэня іншадумцаў і нязгодных.
Першыя лагеры бальшавікі заснавалі яшчэ ў 1918 годзе па ініцыятыве Леніна і Дзяржынскага. Ужо ў 1919 годзе яны афіцыйна зацвердзілі сетку канцлагераў для "ворагаў рэвалюцыі". У 1923 годзе сетку перадалі пад кіраванне АДПУ (папярэднік НКВД).
Першапачаткова савецкая ўлада арганізоўвала лагеры на закрытых тэрыторыях: у былых манастырах, маёнтках, фабрыках і заводах. Пра гісторыю першага канцлагера ў самым сэрцы Менска раім прачытаць тут.
10 лістапада 1930 года Савет Народных Камісараў СССР створыў цэлую сістэм ГУЛАГ - Галоўнае ўпраўленне лагераў, якая аб'ядноўвала дзясяткі лагераў па ўсім Саюзе.
Камуністы выкарыстоўвалі лагеры для "перавыхавання" іншадумцаў і нязгодных грамадзян. Так званае перавыхаванне адбывалася праз прымусовую, рабскую працу за міску пахлёбкі. Тыя, хто трапляў туды, гарантавана гублялі здароўе, а часта і жыццё. Таму гэтыя месцы таксама можна называць лагерамі смерці.
Сістэма ГУЛАГу дасягнула апагею ў 1937-1938 гадах, калі праз савецкія лагеры прайшлі мільёны людзей.
ГУЛАГ і рэпрэсіі былі падмуркам савецкай сістэмы. Тэрор і рэпрэсіі застаюцца падмуркам і сённяшняй улады.
Дакументы з Archiwum akt nowych.
"Заключыць у канцэнтрацыйны лагер тэрмінам на тры гады." Такія фармулёўкі часта сустракаюцца ў пратаколах Асобых нарадаў АДПУ ў справах рэпрэсаваных у 1920-х гадах – прыкладна да 1933 года. Пазней савецкія ўлады замянілі назву канцлагеры на папраўча-працоўныя лагеры (глядзі дакумент за 1937 год), але сутнасць іх ад гэтага не змянілася.
Пра савецкія канцэнтрацыйныя лагеры беларускія гісторыкі пісалі мала. Гэтая тэма ў БССР і сёння не з'яўляецца "дэсертабельнай", то бок навуковая праца на яе аснове не будзе абаронена – цэнзура не прапусціць. У масавай свядомасці канцлагеры асацыююцца найперш з нацысцкімі лагерамі смерці.
Між тым канцэнтрацыйныя лагеры для ваеннапалонных існавалі яшчэ падчас Першай сусветнай вайны ў розных краінах. Але менавіта бальшавікі першымі стварылі сістэму канцлагераў для грамадзянскіх асоб, зраілі з яе канвеер для прамысловага знявэчання і знішчэня іншадумцаў і нязгодных.
Першыя лагеры бальшавікі заснавалі яшчэ ў 1918 годзе па ініцыятыве Леніна і Дзяржынскага. Ужо ў 1919 годзе яны афіцыйна зацвердзілі сетку канцлагераў для "ворагаў рэвалюцыі". У 1923 годзе сетку перадалі пад кіраванне АДПУ (папярэднік НКВД).
Першапачаткова савецкая ўлада арганізоўвала лагеры на закрытых тэрыторыях: у былых манастырах, маёнтках, фабрыках і заводах. Пра гісторыю першага канцлагера ў самым сэрцы Менска раім прачытаць тут.
10 лістапада 1930 года Савет Народных Камісараў СССР створыў цэлую сістэм ГУЛАГ - Галоўнае ўпраўленне лагераў, якая аб'ядноўвала дзясяткі лагераў па ўсім Саюзе.
Камуністы выкарыстоўвалі лагеры для "перавыхавання" іншадумцаў і нязгодных грамадзян. Так званае перавыхаванне адбывалася праз прымусовую, рабскую працу за міску пахлёбкі. Тыя, хто трапляў туды, гарантавана гублялі здароўе, а часта і жыццё. Таму гэтыя месцы таксама можна называць лагерамі смерці.
Сістэма ГУЛАГу дасягнула апагею ў 1937-1938 гадах, калі праз савецкія лагеры прайшлі мільёны людзей.
ГУЛАГ і рэпрэсіі былі падмуркам савецкай сістэмы. Тэрор і рэпрэсіі застаюцца падмуркам і сённяшняй улады.
Дакументы з Archiwum akt nowych.
😢11🤬8👍2
Беларусы стварылі 3D-мадэль Крэўскага замка
"Мы стварылі мастацкую 3D рэканструкцыю Крэўскага замка, у якой адлюстравалі магчымы выгляд крэпасці з трыма вежамі. Гэта прыкладная, але наглядная візуалізацыя таго, якім замак мог быць у мінулым. Цяпер кожны можа апынуцца перад Крэўскім замкам у любой кропцы свету! Дзякуючы дапоўненай рэальнасці (AR), яго можна ўбачыць праз смартфон – у сваім горадзе, у двары ці нават у пакоі", - напісала на сваёй старонцы ў Фэйсбук адна з удзельніц праекту Алеся Пархоменка.
Паглядзець мастацкую рэканструкцыю ў AR можна тут.
"Мы стварылі мастацкую 3D рэканструкцыю Крэўскага замка, у якой адлюстравалі магчымы выгляд крэпасці з трыма вежамі. Гэта прыкладная, але наглядная візуалізацыя таго, якім замак мог быць у мінулым. Цяпер кожны можа апынуцца перад Крэўскім замкам у любой кропцы свету! Дзякуючы дапоўненай рэальнасці (AR), яго можна ўбачыць праз смартфон – у сваім горадзе, у двары ці нават у пакоі", - напісала на сваёй старонцы ў Фэйсбук адна з удзельніц праекту Алеся Пархоменка.
Паглядзець мастацкую рэканструкцыю ў AR можна тут.
👍9💯3❤2🔥1
Forwarded from Historyja
Уначы з 14 на 15 сакавіка 1919 года пачалося антысавецкае паўстанне ў Нясвіжы. Узброеныя паўстанцы захапілі галоўныя адміністрацыйныя будынкі, ліквідавалі мясцовы савет і вызвалілі вязняў.
Праз некалькі дзён выступ быў падаўлены атрадамі “чырвоных”. Частка паўстанцаў адышла на захад, частка была схопленая бальшавікамі. 24 сакавіка пяць кіраўнікоў паўстання былі расстраляныя: Мячыслаў Валністы, Палікарп Каляда, Станіслаў Іваноўскі, Аляксандар Шыдлоўскі, Язэп Янушкевіч. У міжваенны час у іх памяць быў усталяваны помнік, знішчаны ў час Другой сусветнай вайны.
Праз некалькі дзён выступ быў падаўлены атрадамі “чырвоных”. Частка паўстанцаў адышла на захад, частка была схопленая бальшавікамі. 24 сакавіка пяць кіраўнікоў паўстання былі расстраляныя: Мячыслаў Валністы, Палікарп Каляда, Станіслаў Іваноўскі, Аляксандар Шыдлоўскі, Язэп Янушкевіч. У міжваенны час у іх памяць быў усталяваны помнік, знішчаны ў час Другой сусветнай вайны.
💔22👍5❤1