1 студзеня 1919 г. у Смаленску створаная напярэдадні пад кантролям Масквы Камуністычная партыя (бальшавікоў) Беларусіі абвесціла стварэнне Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусіі (ССРБ). Маніфест спачатку з'явіўся на расейскай мове і толькі 19 студзеня на беларускай.

Першапачаткова бальшавікі працівліся з'яўленню незалежнай беларускай дзяржавы. У снежні 1917 года яны разагналі I Усебеларускі з'езд, які меўся вырашыць далейшы лёс нашай краіны. Аднак абвяшчэнне Беларускай Народнай Рэспублікі 25 сакавіка 1918 года змусіла іх змяніць пазіцыю на больш гнуткую і перахапіць ініцыятыву.

"З гэтага часу, - было запісана ў маніфесце, - ўся ўлада на Беларусіі належыць толькі Саветам працоўных, сялянскіх, батрацкіх і чырвонаармейскіх дэпутатаў". "Прадажная буржуазная Беларуская Рада, з "народнымі міністрамі" абвяшчаліся па-за законам, а ўсе законы, дамовы, пастановы, загады і распараджэнні Рады БНР - несапраўднымі. Такім чынам, бальшавікі прызналі ролю БНР у станаўленні беларускай нацыянальнай дзяржаўнасці.

Рашэнне аб стварэнні ССРБ адмоўна сустрэлі партыйныя і савецкія работнікі Смаленскай, Віцебскай і Магілёўскай губерній. Так, віцебскія камуністы сцвярджалі, што "край ужо даўно русіфікаваны, мовы і нацыянальнай культуры няма", "беларускіх тэндэнцый у шырокіх пралетарскіх і сялянскіх масах не мелася і няма", і называлі абвяшчэнне рэспублікі "інтэлігентнай задумай захварэўшых нацыяналізмам таварышаў з Беларускага камісарыята і іншых ". Прыкладна тое ж казалі і магілёўскія бальшавікі.

Праз цяжкое знешнепалітычнае становішча камуністы разглядалі новую рэспубліку выключна як буфер у вайне з суседзямі. 27 лютага 1919 года яны злілі яе ў марыянеткавую квазідзяржаву ў Літоўска-Беларускую ССР (ЛітБел).

Аднавілі ж ССРБ (пазней - БССР) ужо ў 1920 годдзе. 31 ліпеня ў Менску была абвешчана Дэкларацыя аб незалежнасці Беларускай Савецкай Рэспублікі. Аднак сапраўдную незалежнасць наша рэспубліка атрымала толькі праз 70 гадоў.

Маніфест аб стварэнні ССРБ. НАРБ ф. 60. воп. 3. спр. 432. стр. 1-4

У крыптах Віленская катэдры знойдзена сховішча з інсігніямі, у тым ліку пахавальнымі каронамі караля польскага і вялікага княства літоўскага Аляксандра Ягелончыка, жоны Каліміра Ягелончыка - Эльжбеты Габсбург, а таксама Барбары Радзівіл. Акрамя таго знойдзеныя былі: скіпетр, каралеўскі шар, тры пярсцёнкі, ланцуг і дзве магільныя дошкі.

Каштоўнасці былі схаваныя ў 1939 годзе ў сувязі з Другой сусветнай вайной.

Крыніца: LRT

Бібліятэка Kamunikat размясціла абодва тамы даведніка пра сталінскія рэпрэсіі на Аршаншчыне

Двутомнік даследчыка Ігара Станкевіча «Всех поименно назвать» выйшаў у 2021 годзе.

Цяпер ён дасяжны для спампоўкі на старонцы аўтара.