Уначы з 28 на 29 лістапада 1961 года ў Гародне на загад камуністычных уладаў быў знішчаны адзін з самых старэйшых храмаў Беларусі - фарны касцёл Вітаўта ці Фара Вітаўта.

Яго гісторыя пачынаецца ў 14 ст. Святыня, у той час яшчэ драўляная, упершыню згаданая ў грамаце вялікага князя Вітаўтаўта у 1389 г. Фара шмат гадоў была цэнтрам духоўнага жыцця горада. У 1584 годзе кароль Стэфан Баторы пісаў езуітам: што гэта самы вялікі і найлепшы ў Вялікім княжэстве Літоўскім храм. Менавіта на загад Баторыя драўляны сабор перабудаваны ў каменны.

Касцёл шматкроць перабудоўваўся, мяняў стылі: рэнесанс, барока, старарасейскі, гатыка. Перажыў ён і канфесійную трансфармацыю: належаў каталікам, праваслаўным, зноў каталікам. Ацалеў і падчас дзвюх разбуральных вайнаў - Першай і Другой сусветнай.

Аднак у пачатку 1960-х сабор як і шэраг іншых святыняў стаўся ахвярай рэпрэсіўнай палітыкі савецкіх уладаў супраць рэлігіі і гістарычнай спадчыны Беларусі. 8 сакавіка 1961 года гарадзенскі выканкам прыняў спецыяльную пастанову №213 аб зносе будынку касцелу на плошчы Савецкай як аварыйнага.

Хаця месца, дзе стаяў касцёл, цяпер пазначана, рэальных планаў па аднаўленні святыні няма. Гэтая страта застаецца сімвалам разбурэння культурнай спадчыны Беларусі.

Літоўскі Корпус
Як вядома, разам з польскім войскам пад кіраўніцтвам Вялікага князя Канстанціна быў літоўскі корпус. Грэнадзёрскія палкі і гвардзейскія палкі гэтага корпуса разам з польскімі гвардзейскімі палкамі ўваходзілі ў склад рэзервовага корпуса войскаў Вялікага княства. Літоўскія палкі мелі арганізацыю, абмундыраванне і штандары сярэднія паміж расейскімі і польскімі. Штандары і прапары мелі расейскіх арлоў, аднак на грудзях тых арлоў на шчыце быў не герб маскоўскі (св. Георгій), але літоўская Пагоня.

Спачатку колеры сцяга (1818) былі расейскімі, але затым у 1827-1828 гадах быў уведзены амарантовы (цёмна-чырвоны) колер.

Колер прапараў 1819 г. быў, як і ў Польшчы, белым, а з 1827 г. не толькі гэтыя прапары мелі польскія колеры - белы і амарантовый, але і ўзор іх быў не расейскім, а польскім, і толькі арлы былі расейска-літоўскімі.
———
Нататка ў часопісе "Wiadomości Wojskowe : tygodnik illustrowany wojskowy". 11 лістапада 1917 г., нумар 31-32.

Часопіс выдаваўся ў Менску-Літоўскім, калі там фармаваўся Першы Польскі корпус пад кіраўніцтвам расейскага генерала польскага паходжання Юзэфа Доўбар-Мусніцкага. У корпус уваходзілі вайскоўцы расейскай арміі польскага паходжання, у тым ліку ўраджэнцы Беларусі.

"Пайшлі мінскія фіны на фінскія міны"

30 лістапада 1939 года Савецкі Саюз напаў на Фінляндыю. Гэты канфлікт вядомы як talvisota – Зімовая/Зімняя вайна, у выніку якога фіны страцілі частку тэрыторыі, але змаглі абараніцца ад савецкіх акупантаў. Пазней савецкая прапагандай амаль увогуле не ўспамінала пра гэтую вайну, таму што гэта была вялікая параза камуністаў ды яшчэ адбылася ў першыя гады Другой сусветнай вайны, а з часам быў прыдуманы ідэалагічны канструкт «великая отечественная».

"На „зімнюю вайну“ зь Фінляндыяй трапіла больш за 100 тысяч жыхароў Беларусі. Зь іх амаль 10 тысяч загінулі і зьніклі бязь вестак. Гэты канфлікт пакінуў вялікі сьлед у памяці беларусаў. Нават мне малому ў нашай вёсцы даводзілася чуць успаміны па „зімнюю вайну“, пра адмарожаныя ногі і рукі, пра фінскіх зязюль-снайпэраў, ад якіх не было паратунку. То бок вайсковыя страты былі значна большыя, чым абвяшчалася», — перакананы Канстанцін Скуратовіч".

Цягам некалькіх гадоў пісаў даносы на жыхароў Аршанскага раёна, на супрацоўнікаў аршанскіх мяса- і льнокамбінатаў, на выкладчыкаў мясцовага педагагічнага тэхнікума. Абвінавачваў у шкодніцве, выкрываў нацдэмаўскія ячэўкі і патрабаваў звальнення з працы нелаяльных да савецкай ўлады. Цяжка падлічыць, колькі чалавек ў выніку актыўнай дзейнасці сакратара Аршанскага райкаму кампартыі Рамана Ісакавіча Соскіна трапілі ў ГУЛАГ ці былі расстраляныя.

8 жніўня 1937 года ў апошнім даносе Соскін патрабаваў тэрмінова ачысціць раён ад 8000 "ворагаў" і ўзмацніць аршанскі НКВД, маўляў, слаба працуе. У наступны дзень сакратара выклікалі ў Менск. Як высветлілася, на за ўзнагародай, а каб арыштаваць. Соскіна кінулі ў Менскую турму НКВД. Яго выключылі з кампартыі і абвінавацілі ва "удзеле у контрэвалюцыйнай арганізацыі правых, правядзенні вярбоўкі ў контррэвалюцыйную арганізацыю, якая праводзіла шкодніцкую працу і дыверсійныя акты".

11 красавіка 1938 г. Выяздная сессія Войсковай калегіі Вярхоўнага суда СССР прызнала былога партыйнага кіраўніка вінаватым адразу па чатырох артыкулах Крымінальнага кодэксу БССР і прыгаварыла да вышэйшай меры пакарання з кафіскацыяй маёмасці. Абскардзіць прысуд Соскін не мог. Тагачасны пракурор БССР Новік забараніў разглядаць скаргі асуджаных да расстрэлу.

Палымяны камуніст і ваяўнічы барацьбіт з "ворагамі народу" сам сканаў як "вораг" 29 чэрвеня 1938 года з нквдэшнай куляй у патыліцы недзе ў лесе пад Менскам, можй, і ў Курапатах.

Жонка партыйнага кіраўніка Юлія Соскіна-Цэмехман спачатку страціла працу, а 26 жніўня 1938-га нібыта за "актыўную дапамогу мужу ў правядзенні контррэвалюцыйнай працы (член дыверсійна-шпіёнскай арганізацыі)" была арыштаваная і сасланая ў Казахстан. Трое дачок Соскіных апынуліся ў дзіцячым дамку, дзе іх выхоўвалі ў любові да правадыра ўсіх народаў.

Раман і Юлія Соскіна былі рэабілітаваныя напрыканцы 1950-х. Аднавіць ў партыі былога першага сакратара аршанскія камуністы наважыліся толькі ў 1990 годзе.

Са ссылкі Юлія Соскіна вярнулася у Менск, дзе памерла ў 1961 годзе. На яе магіле на Ўсходніх могілках дочкі ўсталявалі помнік з імём маці і бацькі. Побач з імём Рамана Соскіна надпіс з памылковым годам смерці "загінуў у 1937 г.".