Слуцкі збройны чын 1920 года, вядомы як Слуцкае паўстанне, з'яўляецца адной з найважнейшых старонак у гісторыі барацьбы беларусаў за незалежнасць. Гэта падзея сімвалізуе патрыятызм і гатоўнасць беларускага народа змагацца за сваю свабоду, хоць і скончылася трагічна для многіх яе ўдзельнікаў.

Паўстанне пачалося ў лістападзе 1920 года, калі беларускія войскі, арганізаваныя з мясцовых жыхароў, афіцэраў і жаўнераў, выступілі супраць савецкай улады ў абарану незалежнасці Беларускай Народнай Рэспублікі. Паўстанцы дзейнічалі пад лозунгам «За Беларусь!», спадзеючыся на міжнародную падтрымку, у тым ліку ад польскіх улад, якія займалі частку тэрыторыі Беларусі. Аднак польска-савецкае пагадненне, заключанае пасля Рыжскага міру 1921 года, пакінула паўстанцаў без падтрымкі.

У канцы снежня 1920 года, пад ціскам савецкіх войскаў, больш за 1500 удзельнікаў чыну былі вымушаныя перайсці польска-савецкую мяжу. Польскія ўлады раззброілі іх, частка змагалася вярнуцца дадому, але многія былі інтэрнаваныя.

Для тых, хто вярнуўся на радзіму, рэпрэсіі сталі непазбежнымі. Спачатку савецкія ўлады чакалі, пакуль усе ўдзельнікі вернуцца. Але ўжо праз некалькі месяцаў (у 1921 годзе і пазней) пачаліся арышты, суды і масавыя высылкі ўдзельнікаў паўстання і іх сем’яў у аддаленыя рэгіёны Савецкага Саюза: Караганду, Салаўкі, на Калыму. Многія з тых, хто трапіў у гэтыя лагеры, загінулі ад цяжкіх умоў і катаванняў.

Паводле дакладной запіскі начальніка Слуцкага АКРА НКВД БССР Траканава ад 22 чэрвеня 1938 года, рэпрэсіі былі шырокамаштабнымі і працягваліся шмат гадоў пасля паўстання. Дакументы таго часу сведчаць, што ўлады бачылі ў былых удзельніках збройнага чыну і іх нашчадках патэнцыйную пагрозу савецкай уладзе. Вось вытрымкі з запіскі Тараканава:

"ЦАЛКАМ САКРЭТНА
Пасля Лютаўскай рэвалюцыі, пачынаючы з 1918 г., гор. Слуцк і прылеглыя да яго сельсаветы сталі пунктам контррэвалюцыйнага нацфашысцкага элемента і прывілеяваных праслоек, ператварыўшыся ў контррэвалюцыйнае гняздо беларускага нацруху, кіраўнікі якога збеглі пасля і да гэтага часу пражываюць за мяжой (Астроўскі, Пракулевіч, Жаўрыд і інш.).

У 1920 г. гэтымі ж асобамі на Случчыне было падрыхтавана контррэвалюцыйнае паўстанне, але як няўдалае прымусіла верхаводаў сысці ў Польшчу, адкуль нацдэмаўскі рух не спыняецца да гэтага часу.

У перыяд польска-нямецкай акупацыі 1920-1921 гг. Слуцк і прылеглыя да яго вёскі і раёны з'яўляліся фактычна плацдармам ваенных дзеянняў і тэрыторыяй апэравання палітычных банд Балаховіча, Караткевіча і інш.

Шляхецка-кулацкая торгашеская частка насельніцтва горада і раёнаў падчас ваенных дзеянняў, у большасці сваёй, далучылася да актыўнага белагвардзейскага руху, дэзертуючы з шэрагаў Чырвонай Арміі, аказваючы ўсялякую дапамогу белапалякам, пастаўляючы арганізавана асноўныя кадры аперавалі ў раёне бандам.

Вялікая колькасць людзей з был. кулакоў і інш. к-р элементаў асела ў Польшчы і да апошняга часу ў большасці сваёй з'яўляюцца агентурай польразведорганаў.

За мінулы 1937 і апошнія месяцы 1938 г.па Слуцкім раёне выкрыта і ліквідавана шэраг паўстанцкіх арганізацый і груп, польскіх рэзідэнтур, а таксама царкоўна-сектанцкіх фарміраванняў. Рэпрэсавана за гэты ж перыяд часу па Слуцкім р-ну больш за 650 чал.
…
Нягледзячы на тое, што за названы вышэй перыяд быў нанесены вялікі ўдар па к-р (контррэвалюцыйнаму) шпіёнскаму дыверсійна-паўстанцкаму элементу, аднак, Слуцкі раён і на сённяшні дзень мае вялікую насычанасць шпіёнскім дыверсійна-паўстанцкім к-р элементам, у прыватнасці як у горадзе, так і ў сельсаветах раёна пражывае больш за 800 сямействаў рэпрэсаваных ворагаў народа, апошнія праводзяць актыўную антысавецкую працу супраць праводзімых мерапрыемстваў партыі і Сав. урад. На тэрыторыі раёна таксама маецца больш за 200 чал.удзельнікаў банды Балаховіча і арміі "Беларускай рады"".

Апублікавана "Улада і грамадства: БССР у 1929-1939 гады". с. 454-457

Фільм пра апошнія дні слуцкіх паўстанцаў паводле апавяданняў Васіля Быкава "На чорных лядах" і "Перад канцом" (Беларусьфільм, 1994 год).

Хто такія беларусы паводле генетычных даследаванняў? Ці ёсць у іх балцкі субстрат? Адкуль і калі славяне дашлі ў Беларусь? І ці прыходзілі яны ўвогуле адкуль-небудзь? Пра гэта і многае іншае вядоўца"Гісторыя на Свабодзе" Сяргей Абламейка размаўляе з Алегам Латышонкам, доктарам гістарычных навук, прафесарам Беластоцкага ўніверсітэта ў Польшчы.

Святкаваць трэці падзел Рэчы Паспалітай, даплачваць Гігіну і адсунуць Марзалюка: як Расія хоча перапісаць гісторыю Беларусі

У распараджэнне расследвальнікаў @buroBY трапілі копіі аналітычных запісак за 2022—2024 гады па гістарычнай палітыцы Беларусі, падрыхтаваных Расійскім інстытутам стратэгічных даследаванняў

Форум гістарычных даследванняў Беларусі рады запрасіць вас на анлайн-дыскусію на тэму «Спаленыя вёскі ў Беларусі: нацысцкія злачынствы і палітыка памяці”, якая адбудзецца 9 снежня а 14й гадзіне (Менскі час). Разам з Томасам Вайлерам, Нінай Велер, Аляксандрам Фрыдманам, Францыскай Экселер абмяркуем пытанні:
 
Якую ролю адыгралі тагачасная ваенная літаратура і дакументальная проза ў крытычным асэнсаванні падзей Другой сусветнай вайны? Якія новыя перспектывы на выжыванне ў вайне адкрыліся ва ўспамінах сведак? Як нацысцкія злачынствы разглядаліся ў нямецкай і беларускай гістарыяграфіі і юстыцыі? Як Другая сусветная вайна эксплуатуецца ў ідэалогіі аўтарытарнай Беларусі сёння?

Мадэраваць дыскусію будзе гісторык Адам Керпель-Фроніюс. Уступнае слова прагучыць ад сябра нашай дарадчай групы Віктара Шадурскага. Дыскусія адбудзецца на беларускай і нямецкай мовах з сінхронным перакладам.
Для ўдзелу ў дыскусіі прайдзіце, калі ласка, рэгістрацыю па спасылцы

Як распазнаць гістарычныя фэйкавыя навіны? Вебінар для адукатараў і выкладчыкаў

Доктар навук Дагмара Москва (Польская акадэмія навук) падзеліцца думкамі пра прапаганду, якая выкарыстоўвалася падчас Другой сусветнай вайны, і пра тое, як гэтыя гістарычныя наратывы працягваюць ужываюцца для маніпулявання сёння, каб уплываць на грамадскую думку і фарміраваць калектыўную памяць.
Гэты вэбінар таксама дасць практычныя парады, як можна эфектыўна выкарыстоўваць плакаты, фатаграфіі ды іншыя першакрыніцы ў працэсе вывучэння тэматыкі прапаганды і гістарычнай дэзінфармацыі. Будзе прадстаўлены гатовы да выкарыстання адукацыйны набор, распрацаваны, каб дапамагчы ў працы ў класе з тэмамі дэзінфармацыі і канфлікта памяці.

Дата: 3 снежня 2024
Час: 16.00-17.30 CET
Zoom (Мова: ангельская)

Вебінар адбываецца ў межах праекта Hi-story Lessons: Teaching and Learning about 20th-century European History:
https://hi-storylessons.eu/2024/11/how-to-spot-historical-fake-news-case-studies-from-the-second-world-war/

Амерыканскія даследчыкі: Беларусь пачатку 1990-х – адзіны гістарычны прыклад, які не адпавядае гіпотэзе Фрыдрыха Хаека

Знакаміты эканаміст і філосаф Фрыдрых Хаек сцвярджаў, што палітычная свабода не можа існаваць без прыватнай уласнасці і кантролю над сродкамі вытворчасці. Даследчыкі з некалькіх універсітэтаў ЗША вырашылі праверыць яго гіпотэзу, прапаналізаваўшы дадзеныя з 1789 году.

У выніку толькі Беларусь пачатку 1990-х стала прыкладам краіны, у якой палітычная свабода часова захоўвалася, нягледзячы на жорсткі дзяржаўны эканамічны кантроль.