📌 У Візіт-цэнтры Сейма Літвы 18 верасня пройдзе міжнародная канферэнцыя, прысвечаная 150-годдзю з дня нараджэння беларускай паэткі і грамадскай дзяячкі Алаізы Пашкевіч (Цёткі).

🔻 Яе адкрые Спікер Сейма Юозас Олекас, а сярод выступоўцаў будуць літоўскія і беларускія палітыкі, навукоўцы і грамадскія дзеячы.

https://racyja.com/by/kultura/u-litve-adbudzecca-kanferencyja-prysvecanaja-150-hoddzju-cetki/

Ад Статута ВКЛ да стрэлу ў патыліцу: гісторыя смяротнага пакарання ў Беларусі

На YouTube-канале Праваабарончага цэнтра «Вясна» выйшаў новы выпуск праекта «Прававыя летапісы», прысвечаны гісторыі смяротнага пакарання на беларускіх землях — ад Вялікага Княства Літоўскага да сучаснасці.

У выпуску расказваюць, за што каралі смерцю паводле Статута ВКЛ 1588 года, якое месца ў гарадскім жыцці займаў кат і як змянялася стаўленне дзяржавы да «выключнай меры» ў часы Расійскай імперыі.

Асобная частка прысвечаная савецкай сістэме таемных расстрэлаў, судовым памылкам і «Віцебскай справе», а таксама практыкам, якія захаваліся ў сучаснай Беларусі: сакрэтнасці даты выканання прысуду, нявыдачы целаў сваякам і ўтрыманню асуджаных у «калідоры смерці».

Аўтары таксама разважаюць, як смяротнае пакаранне ператварылася з элемента прававой сістэмы ў інструмент дзяржаўнага застрашэння.

▶️ Глядзець выпуск: https://youtu.be/o7-ylhTU4GI

Археолагі раскрылі магутны падмурак заходняй сцяны полацкай Сафіі

Даследаванні праводзяцца перад пачаткам маштабнай рэстаўрацыі храма.

https://nashaniva.com/404699

Без VPN — https://storage.googleapis.com/nashaniva-by/read.html?page=/404699

Вы дакладна памятаеце імя гэтага класіка са школы, і хутчэй за ўсё ён вас тады нічым не зацікавіў — заўсёдная праблема школьнай праграмы. Насамрэч жа ён быў не толькі надзвычай таленавітым паэтам, чые вершы, вытанчаныя і простыя адначасова, могуць адгукнуцца кожнаму, але і выбітнай асобай.

Ён бачыў вайну і быў супраць яе, пісаў пра яе не так, як хацела прапаганда, а шчыра і балюча — як і яго сябар Васіль Быкаў, які мог бы не здабыць сваёй вядомасці без героя гэтага артыкула. Эмацыйны і праўдалюбівы, ён сам нярэдка сутыкаўся з цэнзурай, але не пераставаў адстойваць тое, у што верыў.

Сёння ў праекце "Пазакласнае чытанне" знаёмім вас з сапраўдным Піменам Панчанкам.

Артыкул таксама можна прачытаць па-руску.

https://zerkalo-14jun.space/news/cellar/135265.html?tg=3&requestedLang=bel

👉 Не работает ссылка? Попробуйте эту, из Беларуси — с VPN.

📲 Скачайте наше приложение для Android или iOS

Выключны выпадак: рака Проня падмыла бераг з курганамі, і знайшоўся рэдкай дасканаласці гаршчок, якому 5000 гадоў

Пасудзіну, якіх ніколі раней не сустракаў, заўважыў на дне ракі жыхар Жлобіна Мікалай Малаткоў. 

https://nashaniva.com/404628

Без VPN — https://storage.googleapis.com/nashaniva-by/read.html?page=/404628

Юры Грыбоўскі: Верасень 1939 назаўсёды змяніў жыццё многіх беларусаў

Верасень 1939 года стаў пераломным для тысяч беларусаў. Многія з іх служылі ў польскім войску, трапілі ў нямецкі або савецкі палон, загінулі, а іх сем’і дзесяцігоддзямі не ведалі, што з імі сталася.

Гісторык Юры Грыбоўскі, які амаль 30 гадоў даследуе ўдзел беларусаў у польскім войску, распавёў Беларускай службе Польскага радыё пра працу з архіўнымі крыніцамі і ўспамінамі ўдзельнікаў вайны, а таксама пра выпадкі, калі дзякуючы даследаванням нашчадкі праз шмат гадоў даведваліся пра лёс сваіх родных.

Сярод беларусаў, якія бралі ўдзел у вераснёўскай кампаніі 1939 года, былі мастак Пётра Сергіевіч, паэт Міхась Васілёк і пісьменнік Янка Брыль, які ў складзе батальёна марскіх стральцоў абараняў Гэльскі паўвостраў.

*На фота злева направа — салдаты Войска Польскага: паляк Уладзімеж Кучыньскі, беларус Янка Брыль, украінец Сымон Нагірны. Гдыня, 1939 г. Архіў Юрыя Грыбоўскага.

Колькі каштуе палітвязень? Як ГДР гандлявала свабодай падчас халоднай вайны

У ГДР палітвязням фактычна прызначалі цану. Інжынер, лекар ці навуковец мог «каштаваць» да 200 тысяч заходненямецкіх марак. А разлічвацца Заходняя Германія магла не толькі грашыма, але і кавай, нафтай, меддзю ды ўгнаеннямі.

За амаль тры дзесяцігоддзі так на Захад выкупілі 33 755 палітычных зняволеных.

Як ГДР ператварыла палітвязняў у крыніцу грошай і дэфіцытных тавараў — і як на гэта пайшла Заходняя Германія?

Больш падрабязна

Без VPN

Газета «Витебские вести» стварыла «відэастрашылку» пра «гаротнае жыццё пры панскай Польшчы», але падвёў ШІ

У рэдакцыі стварылі відэаролік, каб «паказаць», як у 1935 годзе праходзіў «звычайны дзень селяніна» у Заходняй Беларусі, як «па вечарах з зайздрасцю глядзеў на другі бераг рэчкі, бо там – савецкая Беларусь». У гэтым «шэдэўры» выкарыстаны ўсе штампы сучаснай прапаганды, як  эканамічныя - галод, праца да змогі «на пана», забіранне апошняй каровы «за падаткі», так і ідэалагічныя. Іх варта разабраць асобна – проста каб яшчэ раз пераканацца, што беларуская прапаганда хлусіць.

У відэароліку сцвярджаецца, што «за беларускае слова – штраф або нагайка», а яшчэ «зачынілі школу для тваіх дзяцей». На неадпаведнасць такіх сцвярджэнняў мы звярталі ўвагу раней, бо пры «панскай Польшчы» дзейнічалі беларускія школы (у адрозненне ад цяперашняга часу» і выходзілі газеты на роднай мове.

Але віцебскія прапагандысты пайшлі далей, з дапамогай шучнага інтэлекту стварыўшы «дакумент», які нібыта выдаваўся мясцовым жыхарам – «тутэйшым». Дакумент «напісаны» відавочна не па-польску, і гэта не дзіўна: такіх дакументаў проста ніколі не існавала.  У пашпартах ці пасведчаннях асобы (па-польску -  dowód osobisty, а не тая тарабаршчына, якую паказваюць аўтары відэароліка) пазначалася не нацыянальнасць, а грамадзянства, і ў тыя часы яно было відавочна польскім.

І пра тое, ці паглядалі “з зайздрасцю” на БССР жыхары той самай “панскай Польшчы”, лепей пачытаць арыгінальныя ўспаміны або аб’ектыўныя гістарычныя даследаванні. А не верыць на слова прапагандыстам, якія нават ШІ выкарыстоўваюць “на троечку”.

📌 Аляксей Ластоўскі: У грамадстве захавалася ўласная гістарычная памяць пра той перыяд

🔻 У 87-ю гадавіну падзеяў 17 верасня 1939 года ў Беларусі працягваецца прапагандысцкая кампанія вакол «Дня народнага адзінства», аднак у грамадстве захавалася ўласная гістарычная памяць пра той перыяд, на якую не здольная цалкам уплываць дзяржаўная ідэалогія.

https://racyja.com/by/hramadstva/u-hramadstve-zachavalasja-ulasnaja-histarycnaja-pamjac-pra-toj-peryjad/

Смалянчук: 17 верасня 1939-га — уз’яднанне, якое хутка ператварылася ў трагедыю

У эфіры Беларускай службы Польскага радыё гісторык Алесь Смалянчук, сябра Беларускага інстытуту публічнай гісторыі, разважае пра значэнне 17 верасня 1939 г. для Беларусі і наступствы Рыжскага міру.

Паводле гісторыка, далучэнне Заходняй Беларусі да БССР фармальна аб’яднала беларускія землі і перакрэсліла падзел, усталяваны Рыжскім мірам. Аднак адбылося гэта без удзелу і ўліку волі саміх беларусаў — у выніку дамоўленасцяў паміж СССР і нацысцкай Германіяй. Вельмі хутка савецкая ўлада прынесла ў Заходнюю Беларусь рэпрэсіі і знішчэнне нацыянальных інстытуцый.

Смалянчук таксама звяртаецца да малавядомых абставін Рыжскіх перамоваў: паводле вядомых сёння дакументаў, у 1920 г. савецкі бок быў гатовы саступіць Польшчы значна большую частку Беларусі, аднак польская дэлегацыя ад гэтага адмовілася.

Пра становішча беларусаў у міжваеннай Польшчы і БССР, і чым сітуацыя пасля 1939-га нагадвае тое, што адбылося пасля 2020-га — у вялікай размове

Такое касцюмаванае шоу паказалі ў Бярозе да дня "Адзінства". Але варта проста нагадаць факт: у асноўны перыяд існавання лагера ў Бярозе-Картузскай — ад 1934 да канца жніўня 1939 — жанчын там не ўтрымлівалі. Упершыню іх пачалі накіроўваць туды ў першыя дні верасня 1939-га, пасля нападу Германіі на Польшчу, якому папярэднічаў пакт з СССР. Гэта была новая практыка ваенных інтэрнаванняў, у прыватнасці, прадстаўнікі нямецкай меншасці, часам цэлыя сем’і, а таксама іншыя асобы, якіх улады лічылі небяспечнымі ва ўмовах вайны. Іх утрымлівалі ў досыць цяжкіх умовах, але нядоўга: пры набліжэнні фронту ахова і адміністрацыя сышлі, і вязні пакінулі лагер.

Тут варта нагадаць, што пасля пачатку савецка-германскай вайны ў СССР рэзка ўзмацніліся дэпартацыі і рэпрэсіі паводле нацыянальнасці, напрыклад немцаў і фінаў; ужо 22 чэрвеня 1941 г. НКВД пачаў расстрэльваць вязняў турмаў заходніх абласцей, у тым ліку людзей без судовага прысуду; кажучы пра рэпрэсіі супраць жанчын, трэба згадаць АЛЖИР — лагер жонак здраднікаў Радзімы.

ШІ-прапаганда перад Днём адзінства ці Як Лукашэнка стаў нашчадкам «панскай Польшчы»: https://smarturl.click/mqwqBz

Улады пачалі расказваць беларусам у Threads, як страшна жылося ў Заходняй Беларусі пры паляках. У пастах «пра этнацыд на беларускіх землях» яны выйшлі самі на сябе.

Тое, што палякі рабілі 100 год таму беларусам, улады Беларусі самі сёньня робяць свайму ж народу.

🔻Чырвоная Армія ўварвалася ў Заходнюю Беларусь і Польшчу. Паляк усё сваё жыццё дзякуе беларусам.

17 верасня 1939 года Ежы Пуцілоўскаму не было і трынаццаці год. Сям'я жыла ў Беластоку, трымала пякарню, пабудавала два дамы. Бацьку перад вайной мабілізавалі ў польскае войска. У верасні 1939 года горад спачатку акупавалі немцы, але праз некалькі дзён сышлі, і з усходу з'явілася савецкае войска. Усё згодна з таемнымі пратаколамі пакта Сталіна з Гітлерам.

Казалі нам: У вас няма ніякай культуры! Бацька спытаў, чаму так лічаць. Бо ў вас на вуліцах няма гадзіннікаў!
Бацька адказвае: нам не патрэбныя гадзіннікі на вуліцах, бо ў нас яны на руках.
А дзе вашыя вошабойкі? Бацька кажа, што ў нас людзі не маюць вошай, што чыста, таму і няма патрэбы ў вошабойках.

🚩 Чытаць далей: https://karonavitauta.org/public/cyrvonaya-armiya-varvalasya-zaxodnyuyu-belarus-i-polscu-palyak-dzyakue-belarusam

Падпішыся на Карону Вітаўта! ❤️

😐 «Вельмі хутка ўсе зразумелі, што савецкая ўлада – гэта ўлада чэкістаў»

Беларуская прапаганда сцвярджае, што 17 верасня 1939 года адбылося аб'яднанне беларускага народу. А што ўзгадваюць відавочцы?

Глядзіце ў нашым відэа!

👆 А паслухаць больш гісторыяў можна ў нашым фільме «Як нас вызвалялі ў верасні 1939 года» на YouTube-канале «БЕЛСАТ DOC».

17 верасьня 1912 нарадзіўся Максім Танк, народны паэт Беларусі.

Ён калісьці сядзеў на "Валадарцы" — у 1932 годзе яго арыштавалі пасля нелегальнага пераходу савецка-польскай мяжы.

“У камеры быў адзін, падсадзілі правакатара — даў яму ў вуха. Пасля Танка вызвалілі і адправілі назад у Заходнюю Беларусь. Пашанцавала, што рана пайшоў. Праз пару год такіх проста расстрэльвалі".

20 нечаканых фактаў пра Максіма Танка: https://smarturl.click/4kLvY

👆 У гэтым горадзе вучыўся Скарына, а Багушэвіч выдаваў свае кнігі

І не, гэта не ў Беларусі, гэта – у Кракаве. Гэты польскі горад яднае з нашай гісторыяй больш, чым можа здавацца.

Даследуем беларускія месцы Кракава ў нашай праграме «Сармацкі вус».

👨‍🦰 Глядзіце на YouTube-канале «БЕЛСАТ HISTORY».