У працяг учорашняй публікацыі пра новыя вынікі даследавання сярэднявечных могілак на вуліцы Бокшта ў Вільні варта згадаць матэрыял, які выйшаў яшчэ ў 2022 годзе.

На YouTube-канале «Няпростая гісторыя» тады апублікавалі вялікую размову з літоўскім археолагам Рыцісам Ёнайцісам, які непасрэдна даследаваў могілкі на Бокшта, а цяпер стаў адным з аўтараў публікацыі ў Antiquity.

Ён расказваў пра праваслаўную супольнасць Вільні XIII–XIV стагоддзяў, яе магчымае паходжанне, суіснаванне паганства і хрысціянства ў раннім горадзе і тое, як археалагічныя знаходкі змяняюць нашы ўяўленні пра пачаткі Вільні.

Асобная тэма — чаму сярэднявечныя Русь і праваслаўе не варта атаясамліваць з Масквой.

▶️ Глядзець: https://youtu.be/BQI4v-t_uoM

«Зона маўчання»: як трыццаць гадоў вынішчалі беларускае вольнае слова

Восьмага верасня ва ўсім свеце адзначаецца Міжнародны дзень салідарнасці з журналістамі.

З гэтай нагоды «Вясна» распавядае пра хроніку закручвання гэтай рэпрэсіўнай спіралі за апошнія трыццаць гадоў — ад шляху ад папяровых «белых плямаў» да поўнай крыміналізацыі вольнай думкі і кнігі.

Свабодная прэса працуе як люстэрка грамадства, і калі ўлады спрабуюць разбіць гэтае люстэрка, яны пазбаўляюць грамадзян голасу і выбару, ператвараючы цэлую краіну ў штучна створаную «зону безмолвия».

Падрабязнасці

📸 Архіўны здымак першай палосы газеты з белымі плямамі замест тэксту дакладу Антончыка (1994 г.). Фота: «Новы час»

Чаму Дзень беларускай вайсковай славы важны і сёння?

8 верасня беларусы адзначаюць Дзень беларускай вайсковай славы — у памяць пра перамогу войска Вялікага Княства Літоўскага і Каралеўства Польскага над Маскоўскай дзяржавай у бітве пад Воршай у 1514 годзе.

У публікацыі «Белсату» пра значэнне гэтай даты разважаюць дырэктар Беларускага інстытуту публічнай гісторыі Аляксей Ластоўскі і гісторык, сябра БІПГ Віктар Якубаў.

Чаму менавіта бітва пад Воршай стала адным з ключавых сімвалаў беларускай вайсковай традыцыі? Як памяць пра яе вярталася ў грамадскую прастору напрыканцы савецкага часу і ў першыя гады незалежнасці? І чаму сёння, на фоне расійскай агрэсіі супраць Украіны і пагроз беларускай дзяржаўнасці, гэтая гістарычная падзея зноў набывае асаблівую актуальнасць?

🔗 Чытаць публікацыю «Белсату»

Фядута пра помнік Паскевічу ў Гомелі: Чыгуннай нагой стане на мяжы з Украінай, дэманструючы, што беларускую зямлю Пецярбург ужо не аддасць

Журналіст, перакладчык, літаратуразнаўца Аляксандр Фядута разважае пра новую хвалю ўвекавечання гісторыі ў Беларусі, што адбываецца ў апошні час. Свой артыкул ён назваў «Акупацыя помнікамі».

https://nashaniva.com/404110

Без VPN — https://storage.googleapis.com/nashaniva-by/read.html?page=/404110

Пасля таталітарызму: музей, памяць і беларуская перспектыва

8–9 кастрычніка 2026 г. у Варшаве Музей Вольнай Беларусі правядзе міжнародную навукова-практычную канферэнцыю пра музейныя практыкі працы з цяжкай гістарычнай спадчынай.

Як музеі працуюць з памяццю пра рэпрэсіі, дзяржаўны гвалт і супраціў? Як змяняюцца музейныя наратывы пасля палітычных пераломаў? Які досвед Польшчы, краін Балтыі, Украіны, Германіі і іншых краін Цэнтральнай і Усходняй Еўропы можа быць карысны для Беларусі?

Да ўдзелу запрашаюцца музейшчыкі, гісторыкі, даследчыкі памяці, культуролагі, архівісты, куратары і іншыя спецыялісты.

📍 Варшава, Музей Вольнай Беларусі, ul. Foksal 11/1
📅 8–9 кастрычніка
🌐 Мовы: беларуская, польская, англійская
📝 Дэдлайн: 27 верасня

Заяўкі запаўняйце тут, альбо дасылайце на: freebelarusmuseum@gmail.com
Арганізатары могуць пакрыць праезд і пражыванне абмежаванай колькасці ўдзельнікаў.

Паштоўка, прысвечаная Цётцы

📌 Нацыянальная бібліятэка Беларусі выпусціла паштоўку, прысвечаную беларускай пісьменніцы і асветніцы пачатку ХХ стагоддзя Цётцы (Алаізе Пашкевіч, 1876-1916).

🔺 Паштоўка прымеркавана да 150-годдзя пісьменніцы. У аснову лёг партрэт Цёткі мастака Юрыя Растоўцава.

Больш на: https://racyja.com/by/kultura/pastouka-prysvecanaja-cetcy/

«Бяспечны канон» і забыты Майсей Сяднёў

Да Дня беларускага пісьменства ў Касцюковічах з’явіўся мурал з выявамі трох пісьменнікаў, звязаных з Магілёўшчынай, — Аркадзя Куляшова, Івана Чыгрынава і Алеся Пісьмянкова.

Падзею для Беларускага Радыё Рацыя пракаментаваў сакратар Міжнароднага саюза беларускіх пісьменнікаў Ціхан Чарнякевіч станоўча ацэньвае сам факт з’яўлення мурала: магчыма, ён падштурхне кагосьці зацікавіцца гэтымі аўтарамі і ўзяць у рукі іх кнігі. Але адначасова звяртае ўвагу на межы такога «бяспечнага канону».

З Касцюковіцкага раёна паходзіць і Майсей Сяднёў — паэт, які прайшоў сталінскія лагеры, падчас вайны апынуўся на Захадзе і стаў адной з прыкметных постацяў беларускай эміграцыйнай літаратуры. Аднак у афіцыйных культурных мерапрыемствах на радзіме яго імя амаль не гучыць.

Чарнякевіч таксама нагадвае, што святочныя муралы не вырашаюць больш сістэмнай праблемы — скарачэння літаратурнай і кніжнай інфраструктуры ў Беларусі.

Мінскі Нюрнберг: 140 тысяч менчукоў на пакаранні нацысцкіх злачынцаў

Чарговы выпуск «Загляне Сонца» прысвечаны Мінскаму судоваму працэсу 1946 года над нацысцкімі вайскоўцамі і іх саўдзельнікамі, датычнымі да масавых забойстваў на тэрыторыі Беларусі.

У выпуску — сведчанні пра злачынствы ў Трасцянцы, Азарычах і іншых месцах, выкарыстанне мірных жыхароў як «жывога шчыта» пад Магілёвам і паказанні падсудных, якія прызнаваліся ў забойствах дзяцей.

14 асуджаных да смерці павесілі публічна на Мінскім іпадроме. За пакараннем назіралі, паводле савецкіх звестак, каля 140 тысяч чалавек. Асобна аўтары распавядаюць, чаму была абраная менавіта шыбеніца і як адзін з удзельнікаў знішчэння Хатыні здолеў пасля вайны яшчэ дзесяцігоддзі жыць пад выглядам ветэрана.

▶️ Глядзець выпуск: https://youtu.be/Ooacoz9X9Uk

«Калі будзе шмат такіх сямейных дрэваў, можна будзе нават убачыць, адкуль паходзяць людзі, якія называюць сябе беларусамі»

Беларуска распавяла «Салідарнасці», што даў ёй пошук каранёў і якія сямейныя гісторыі ёй асабліва запомніліся.

Чытайце на сайце

Без VPN

У кафедральным саборы Вільні будуць шукаць парэшткі князя Вітаўта. У сценах і сутарэннях храма навукоўцы выявілі больш за 20 недаследаваных месцаў.

Іх плануюць даследаваць метадам мінімальнай інтэрвенцыі: https://euroradio.fm/u-kafedralnym-sabory-vilni-buduc-shukac-pareshtki-knyazya-vitauta

Спасылка, якая адкрыецца без VPN

На Палтаўшчыне знайшлі дэнарый Вітаўта і ўпрыгажэнні як на ранніх хрысціянскіх могільніках Кернава і Вільні

Падчас раскопак Глінскага археалагічнага комплексу ва Украіне даследчыкі выявілі дэнарый вялікага князя Вітаўта і жаночыя ўпрыгажэнні, ідэнтычныя знаходкам з ранніх хрысціянскіх могільнікаў Кернава і Вільні.

https://nashaniva.com/404310

Без VPN — https://storage.googleapis.com/nashaniva-by/read.html?page=/404310