📌 8 верасня ў Варшаве на Замкавым Пляцы беларусы будуць адзначаць Дзень вайсковай славы. Пачатак 18.30

🔻 Аршанская бітва 1514 года — гэта адна з самых слаўных і маштабных перамог у сумеснай ваеннай гісторыі беларусаў, літоўцаў, палякаў і ўкраінцаў.

https://racyja.com/by/hramadstva/u-varsave-adznacac-dzen-belaruskaj-vajskovaj-slavy/

💪 Яна была адзінай жанчынаю ў першым складзе ўраду БНР

Роўна 141 год таму ў Навабеліцы пад Гомлем нарадзілася Палута Бадунова. Яна працавала настаўніцай і сталася адной з ключавых постацяў беларускага нацыянальнага руху пачатку ХХ стагоддзя. За свае перакананні Бадунова прайшла праз арышты ды вымушаную эміграцыю, але і пасля вяртання з яе трагічныя падзеі ейнага жыцця не скончыліся.

☝️Узгадваем жыццёвы шлях нашай выбітнай зямлячкі. Паглядзіце!

У Песках адновяць гатычную браму сядзібы Пуслоўскіх, падобную да замкавай

У Бярозаўскім раёне запланаваны рамонт паўночнай брамы гістарычнай сядзібы Пуслоўскіх. Але распрацоўваць праект рэстаўрацыі для гэтага не будуць. 

https://nashaniva.com/404067

Без VPN — https://storage.googleapis.com/nashaniva-by/read.html?page=/404067

Хто жыў у Вільні да хрышчэння Літвы і пры чым тут русіны

Літоўскія навукоўцы апублікавалі ў часопісе Antiquity (Cambridge University Press) даследаванне 700-гадовых парэшткаў з могілак на вуліцы Бакшта ў Вільні. Раней лічылася, што да афіцыйнага прыняцця каталіцызму ў 1387 г. Вільня была пераважна паганскай. Але выяўленыя 532 непашкоджаныя магілы XIII–XIV ст. прадстаўляюць праваслаўную русінскую супольнасць.

У 15 чалавек быў праведзены ізатопны аналіз зубоў і костак. Малады мужчына з магілы №311 верагодна паходзіў з былой тэрыторыі Кіеўскай Русі (заходняй Украіны ці паўднёвай Польшчы). Пры гэтым даследаванне паказвае, што не ўсе праваслаўныя Вільні былі прыезджымі. Большасць даследаваных жанчын паходзіла з Віленскага рэгіёна – дапускаецца, што яны маглі прыняць праваслаўе праз шлюб з прыезджымі мужчынамі.

У даследаванні адзначаецца, што «у перыяд выкарыстання могілак Бакшта ВКЛ кантралявала вялікую тэрыторыю русінскіх праваслаўных зямель, у тым ліку рэгіёны Ваўкавыска, Слоніма і Навагрудка».

Выйшаў Routledge Handbook of Contemporary Belarus

Выдавецтва Routledge выпусціла Routledge Handbook of Contemporary Belarus — вялікі міждысцыплінарны даведнік пра сучасную Беларусь пад рэдакцыяй даследчыка Аляксея Кажарскага.

У кнізе сабраныя працы даследчыкаў пра міжнароднае становішча Беларусі, трансфармацыю палітычнага рэжыму і пратэсты, грамадзянскую супольнасць, адукацыю і моўную палітыку, нацыянальныя меншасці, а таксама пытанні гісторыі, ідэнтычнасці і гістарычнай памяці.

Сярод аўтараў выдання — дырэктар Беларускага інстытута публічнай гісторыі Аляксей Ластоўскі. Яго раздзел «How the Republic of Belarus Became Obsessed with Historical Memory» прысвечаны таму, як гістарычная памяць стала адным з важных кірункаў дзяржаўнай палітыкі ў сучаснай Беларусі.

Усяго ў выданні — больш за 20 тэматычных раздзелаў, якія прапануюць шырокі погляд на Беларусь з перспектывы паліталогіі, сацыялогіі, гісторыі, міжнародных адносін і іншых дысцыплін.

🔗 Больш пра кнігу і поўны змест — на сайце Routledge

🤍❤️🤍 8 верасня беларусы адзначаюць Дзень беларускай вайсковай славы

📌 Што гэтая дата азначае для беларусаў сёння і чаму Аршанская перамога — агульная перамога народаў Вялікага Княства Літоўскага?

🔻 Распавядае гісторык Аляксей Мядзведзь.

https://racyja.com/by/hramadstva/8-verasnja-peramoha-zycharou-vjalikaha-knjastva/

У працяг учорашняй публікацыі пра новыя вынікі даследавання сярэднявечных могілак на вуліцы Бокшта ў Вільні варта згадаць матэрыял, які выйшаў яшчэ ў 2022 годзе.

На YouTube-канале «Няпростая гісторыя» тады апублікавалі вялікую размову з літоўскім археолагам Рыцісам Ёнайцісам, які непасрэдна даследаваў могілкі на Бокшта, а цяпер стаў адным з аўтараў публікацыі ў Antiquity.

Ён расказваў пра праваслаўную супольнасць Вільні XIII–XIV стагоддзяў, яе магчымае паходжанне, суіснаванне паганства і хрысціянства ў раннім горадзе і тое, як археалагічныя знаходкі змяняюць нашы ўяўленні пра пачаткі Вільні.

Асобная тэма — чаму сярэднявечныя Русь і праваслаўе не варта атаясамліваць з Масквой.

▶️ Глядзець: https://youtu.be/BQI4v-t_uoM

«Зона маўчання»: як трыццаць гадоў вынішчалі беларускае вольнае слова

Восьмага верасня ва ўсім свеце адзначаецца Міжнародны дзень салідарнасці з журналістамі.

З гэтай нагоды «Вясна» распавядае пра хроніку закручвання гэтай рэпрэсіўнай спіралі за апошнія трыццаць гадоў — ад шляху ад папяровых «белых плямаў» да поўнай крыміналізацыі вольнай думкі і кнігі.

Свабодная прэса працуе як люстэрка грамадства, і калі ўлады спрабуюць разбіць гэтае люстэрка, яны пазбаўляюць грамадзян голасу і выбару, ператвараючы цэлую краіну ў штучна створаную «зону безмолвия».

Падрабязнасці

📸 Архіўны здымак першай палосы газеты з белымі плямамі замест тэксту дакладу Антончыка (1994 г.). Фота: «Новы час»

Чаму Дзень беларускай вайсковай славы важны і сёння?

8 верасня беларусы адзначаюць Дзень беларускай вайсковай славы — у памяць пра перамогу войска Вялікага Княства Літоўскага і Каралеўства Польскага над Маскоўскай дзяржавай у бітве пад Воршай у 1514 годзе.

У публікацыі «Белсату» пра значэнне гэтай даты разважаюць дырэктар Беларускага інстытуту публічнай гісторыі Аляксей Ластоўскі і гісторык, сябра БІПГ Віктар Якубаў.

Чаму менавіта бітва пад Воршай стала адным з ключавых сімвалаў беларускай вайсковай традыцыі? Як памяць пра яе вярталася ў грамадскую прастору напрыканцы савецкага часу і ў першыя гады незалежнасці? І чаму сёння, на фоне расійскай агрэсіі супраць Украіны і пагроз беларускай дзяржаўнасці, гэтая гістарычная падзея зноў набывае асаблівую актуальнасць?

🔗 Чытаць публікацыю «Белсату»

Фядута пра помнік Паскевічу ў Гомелі: Чыгуннай нагой стане на мяжы з Украінай, дэманструючы, што беларускую зямлю Пецярбург ужо не аддасць

Журналіст, перакладчык, літаратуразнаўца Аляксандр Фядута разважае пра новую хвалю ўвекавечання гісторыі ў Беларусі, што адбываецца ў апошні час. Свой артыкул ён назваў «Акупацыя помнікамі».

https://nashaniva.com/404110

Без VPN — https://storage.googleapis.com/nashaniva-by/read.html?page=/404110

Пасля таталітарызму: музей, памяць і беларуская перспектыва

8–9 кастрычніка 2026 г. у Варшаве Музей Вольнай Беларусі правядзе міжнародную навукова-практычную канферэнцыю пра музейныя практыкі працы з цяжкай гістарычнай спадчынай.

Як музеі працуюць з памяццю пра рэпрэсіі, дзяржаўны гвалт і супраціў? Як змяняюцца музейныя наратывы пасля палітычных пераломаў? Які досвед Польшчы, краін Балтыі, Украіны, Германіі і іншых краін Цэнтральнай і Усходняй Еўропы можа быць карысны для Беларусі?

Да ўдзелу запрашаюцца музейшчыкі, гісторыкі, даследчыкі памяці, культуролагі, архівісты, куратары і іншыя спецыялісты.

📍 Варшава, Музей Вольнай Беларусі, ul. Foksal 11/1
📅 8–9 кастрычніка
🌐 Мовы: беларуская, польская, англійская
📝 Дэдлайн: 27 верасня

Заяўкі запаўняйце тут, альбо дасылайце на: freebelarusmuseum@gmail.com
Арганізатары могуць пакрыць праезд і пражыванне абмежаванай колькасці ўдзельнікаў.

Паштоўка, прысвечаная Цётцы

📌 Нацыянальная бібліятэка Беларусі выпусціла паштоўку, прысвечаную беларускай пісьменніцы і асветніцы пачатку ХХ стагоддзя Цётцы (Алаізе Пашкевіч, 1876-1916).

🔺 Паштоўка прымеркавана да 150-годдзя пісьменніцы. У аснову лёг партрэт Цёткі мастака Юрыя Растоўцава.

Больш на: https://racyja.com/by/kultura/pastouka-prysvecanaja-cetcy/

«Бяспечны канон» і забыты Майсей Сяднёў

Да Дня беларускага пісьменства ў Касцюковічах з’явіўся мурал з выявамі трох пісьменнікаў, звязаных з Магілёўшчынай, — Аркадзя Куляшова, Івана Чыгрынава і Алеся Пісьмянкова.

Падзею для Беларускага Радыё Рацыя пракаментаваў сакратар Міжнароднага саюза беларускіх пісьменнікаў Ціхан Чарнякевіч станоўча ацэньвае сам факт з’яўлення мурала: магчыма, ён падштурхне кагосьці зацікавіцца гэтымі аўтарамі і ўзяць у рукі іх кнігі. Але адначасова звяртае ўвагу на межы такога «бяспечнага канону».

З Касцюковіцкага раёна паходзіць і Майсей Сяднёў — паэт, які прайшоў сталінскія лагеры, падчас вайны апынуўся на Захадзе і стаў адной з прыкметных постацяў беларускай эміграцыйнай літаратуры. Аднак у афіцыйных культурных мерапрыемствах на радзіме яго імя амаль не гучыць.

Чарнякевіч таксама нагадвае, што святочныя муралы не вырашаюць больш сістэмнай праблемы — скарачэння літаратурнай і кніжнай інфраструктуры ў Беларусі.

Мінскі Нюрнберг: 140 тысяч менчукоў на пакаранні нацысцкіх злачынцаў

Чарговы выпуск «Загляне Сонца» прысвечаны Мінскаму судоваму працэсу 1946 года над нацысцкімі вайскоўцамі і іх саўдзельнікамі, датычнымі да масавых забойстваў на тэрыторыі Беларусі.

У выпуску — сведчанні пра злачынствы ў Трасцянцы, Азарычах і іншых месцах, выкарыстанне мірных жыхароў як «жывога шчыта» пад Магілёвам і паказанні падсудных, якія прызнаваліся ў забойствах дзяцей.

14 асуджаных да смерці павесілі публічна на Мінскім іпадроме. За пакараннем назіралі, паводле савецкіх звестак, каля 140 тысяч чалавек. Асобна аўтары распавядаюць, чаму была абраная менавіта шыбеніца і як адзін з удзельнікаў знішчэння Хатыні здолеў пасля вайны яшчэ дзесяцігоддзі жыць пад выглядам ветэрана.

▶️ Глядзець выпуск: https://youtu.be/Ooacoz9X9Uk

«Калі будзе шмат такіх сямейных дрэваў, можна будзе нават убачыць, адкуль паходзяць людзі, якія называюць сябе беларусамі»

Беларуска распавяла «Салідарнасці», што даў ёй пошук каранёў і якія сямейныя гісторыі ёй асабліва запомніліся.

Чытайце на сайце

Без VPN