Пісьменнікі супраць сістэмы: Быкаў і Адамовіч у змаганні за праўду

На YouTube-канале Праваабарончага цэнтра «Вясна» выйшаў новы выпуск праекта «Прававыя летапісы», прысвечаны Васілю Быкаву і Алесю Адамовічу — двум пісьменнікам, для якіх асабісты досвед вайны стаў адной з галоўных тэм творчасці.

У выпуску расказваюць, як Алесь Адамовіч адмовіўся ўдзельнічаць у публічным асуджэнні рэпрэсаваных літаратараў, выступаў за раскрыццё праўды пра Чарнобыль і сутыкаўся з ціскам з боку сістэмы.

Асобная ўвага — Васілю Быкаву: яго барацьбе за праўдзівы вобраз вайны ў літаратуры, канфліктам з цэнзурай, пераследу пасля выступу на з’ездзе пісьменнікаў у 1966 годзе і ўдзелу ў грамадскім руху канца 1980-х.

Таксама ў відэа — пра адкрыццё праўды пра Курапаты, ролю Быкава ў падтрымцы гэтай тэмы і пра тое, як літаратура ў познім СССР станавілася формай грамадзянскага і культурнага супраціву.

▶️ Глядзець выпуск: https://youtu.be/1Y6bMIW6n3o

🏛 У родных мясцінах Каліноўскага ствараюць музей паўстання і каліноўцаў

У Мастаўлянах, звязанай з дзяцінствам Кастуся Каліноўскага, плануюць стварыць музей, прысвечаны паўстанню 1863–1864 гадоў і сучасным каліноўцам — беларускім добраахвотнікам, якія ваююць ва Украіне.

У новым відэа пра праект расказваюць ветэран палка Каліноўскага Артур «Пчала» і скульптар Януш Талуць. Чаму памятнай шыльды і помніка Каліноўскаму тут палічылі недастаткова? Якім бачаць будучы музей і чаму яго задумваюць не толькі як месца захавання памяці?

У студыі Белсат таксама — пра сімволіку паўстання 1863 года, дакументы, якія дапамагаюць разбірацца з міфамі вакол паўстанцаў, і пра тое, як да стварэння музея могуць далучыцца ахвочыя.

▶️ Глядзець відэа: https://youtu.be/S0IQyfRsFF4?si=4vt3yIP2nfP8NCrC

🔻 Цудатворны чацвер 5 верасня 1991 года ў Беларусі.
Толькі што Менскі гарадскі савет народных дэпутатаў прыняў гістарычнае рашэнне – над сталіцай Беларусі ўздымуцца нацыянальныя сімвалы - бел-чырвона-белы сцяг і герб “Пагоня”. І гэты момант цэментуе ў гісторыі знакамітае фота!

Рашэнне дэпутатаў адважнае, але каму як не сталіцы весці рэй: Беларусь абвешчана незалежнай і суверэннай дзяржавай, але Савецкі Саюз і ўсе яго структуры, у тым ліку і рэпрэсіўныя, яшчэ існуюць. Нацыянальная сімволіка стане дзяржаўнай толькі 19 верасня.

У 250 асабовым гарадскім савеце Менску было каля 60 дэмакратычных дэпутатаў. Абмеркаванне і галасаванне было драматычным. Але ў адказны для дзяржавы момант беларусы апынуліся па-над палітычнымі падзеламі. ❤️

🚩 Чытаць далей: https://karonavitauta.org/public/scyag-nad-menskam-yak-adnalyali-gistarycnuyu-spravyadlivasc

Падпішыся на Карону Вітаўта! ❤️

Як лавілі шпіёнаў у Віленскай губерні ў 1909–1914 гг.

Lukas Pocius піша ў апошнім нумары Lietuvos istorijos studijos: у Расійскай імперыі контрразведку стварылі даволі позна, у Віленскай губерні, якая мела з-за геаграфічнага становішча стратэгічнае значэнне, яна ўзнікла ў 1909 г. Германія і Аўстра-Венгрыя актыўна выкарыстоўвалі шпіёнскую дзейнасць, узмацніўшы яе напярэдадні Першай сусветнай вайны.

Супрацоўнікі контрразведкі выкарыстоўвалі наступныя інструменты: вонкавае назіранне, праверка пашпартоў і карэспандэнцыі, ператрусы, апытанне працаўнікоў кафэ, жанчын з бардэляў, гандляроў. Сярод тэрыторый павышанай увагі былі населеныя пункты каля чыгуначных вузлоў (такія як Вілейка) і ўздоўж чыгуначных ліній (у тым ліку, Вільня–Баранавічы–Лунінец–Роўна).

Сістэма контрразведкі ў Расійскай імперыі была дэцэнтралізаванай, а таксама з-за недахопу фінансавання і кадраў недастаткова эфектыўнай. Расследаванні ішлі марудна, многія справы вяліся каля года, значная частка заставалася незавершанай.

📌 Юрась Беленькі: Рэальны шанец сапраўды быў

🔻 5 верасня 1996 года дэпутаты Вярхоўнага Савета Беларусі XIII склікання пачалі збор подпісаў за імпічмент Аляксандру Лукашэнку. Патрэбныя для пачатку канстытуцыйнай працэдуры подпісы былі сабраныя ў лістападзе. 19 лістапада 73 дэпутаты звярнуліся ў Канстытуцыйны суд, які ў той жа дзень распачаў вытворчасць па справе аб парушэнні прэзідэнтам Канстытуцыі.

🔻 Сарвалі імпічмент расейскія «міратворцы», – гаворыць сябра КХП-БНФ, дэпутат Вярхоўнага Савета 12 склікання Юрась Беленькі.

https://racyja.com/by/palityka/juras-belenki-realny-sanec-sapraudy-byu/

6 верасня 1933 года на тагачаснай польска-савецкай мяжы каля Стоўпцаў здзейсніўся абмен двух палітвязняў – Браніслава Тарашкевіча і Францішка Аляхновіча.

Пасля вызвалення Аляхновіч напісаў адныя з першых у гісторыі ўспаміны з савецкіх лагераў – "У капцюрох ГПУ". З галоўнай працай Тарашкевіча, правапісам, было інакш, саветы яго «выкінулі» і правялі рэформу расеізацыі беларускай мовы, а самога Браніслава выслалі ў Маскву ды 1938 годзе расстралялі. Аляхновіч пражыў крыху больш, аднак у 1944 годзе ў роднай Вільні яго забіў савецкі партызан.

🏛 Як мы захоўваем Стары горад Вільні?

Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча ладзіць сустрэчу пра захаванне Старога горада — яго поспехі, праблемныя месцы і шматкультурную спадчыну.

Пра тое, якімі праектамі апошняга дзесяцігоддзя можна ганарыцца, якія мясціны сёння застаюцца найбольш праблемнымі, што яшчэ патрабуе вырашэння і як захаваць у гістарычнай тканіне Вільні сляды розных народаў, супольнасцяў і эпох, будуць размаўляць Юозапас Блажунас — рэстаўратар, мастацтвазнаўца і кіраўнік Агенцтва абнаўлення Старога горада Вільні, і Сцяпан Стурэйка — гісторык, эксперт у галіне культурнай спадчыны, дацэнт ЕГУ і сябра Рады Europa Nostra.

Асобная тэма — беларуская Вільня: спадчына братоў Луцкевічаў, Янкі Купалы і Якуба Коласа, беларускія арганізацыі часоў Першай сусветнай вайны і месца гэтых слядоў у сучасным аповедзе пра горад.

🗣 Беларуская і літоўская мовы, з перакладам.

📅 9 верасня, 18:30
📍 Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча, вул. Віленская, 20

👑 Сафія ўсё ж Менская? Дыскусія працягваецца

Абмеркаванне вакол «Крыжа Сафіі» выйшла ўжо далёка за межы самога артэфакта. Цяпер гісторыкі абмяркоўваюць і паходжанне дацкай каралевы Сафіі: ці сапраўды яна была дачкой менскага князя Валадара Глебавіча.

Гісторык Андрэй Катлярчук лічыць менскае паходжанне Сафіі найбольш абгрунтаванай версіяй. На яго думку, на гэта паказваюць сярэднявечныя генеалагічныя крыніцы, храналогія жыцця яе меркаваных бацькоў і ўстойлівая еўрапейская гістарыяграфічная традыцыя.

У матэрыяле «Нашай Нівы» таксама прыводзяцца працы дацкіх, нарвежскіх, шведскіх і нямецкіх даследчыкаў, у якіх Сафія называецца дачкой Валадара Глебавіча Менскага.

👉 Чытайце цалкам на «Нашай Ніве»

🖤 Памерла дачка Алеся Адамовіча Наталля Адамовіч.

Наталля Адамовіч захоўвала памяць і спадчыну свайго таты, пісьменніка, сцэнарыста і грамадскага дзеяча Алеся Адамовіча: вывучала архіў, дапамагала з публікацыямі яго лістоў і запісных кніжак, удзельнічала ў падрыхтоўцы новых выданняў твораў.

Шчырыя спачуванні родным і блізкім Наталлі 🥀