Пісьменнікі супраць сістэмы: Быкаў і Адамовіч у змаганні за праўду

На YouTube-канале Праваабарончага цэнтра «Вясна» выйшаў новы выпуск праекта «Прававыя летапісы», прысвечаны Васілю Быкаву і Алесю Адамовічу — двум пісьменнікам, для якіх асабісты досвед вайны стаў адной з галоўных тэм творчасці.

У выпуску расказваюць, як Алесь Адамовіч адмовіўся ўдзельнічаць у публічным асуджэнні рэпрэсаваных літаратараў, выступаў за раскрыццё праўды пра Чарнобыль і сутыкаўся з ціскам з боку сістэмы.

Асобная ўвага — Васілю Быкаву: яго барацьбе за праўдзівы вобраз вайны ў літаратуры, канфліктам з цэнзурай, пераследу пасля выступу на з’ездзе пісьменнікаў у 1966 годзе і ўдзелу ў грамадскім руху канца 1980-х.

Таксама ў відэа — пра адкрыццё праўды пра Курапаты, ролю Быкава ў падтрымцы гэтай тэмы і пра тое, як літаратура ў познім СССР станавілася формай грамадзянскага і культурнага супраціву.

▶️ Глядзець выпуск: https://youtu.be/1Y6bMIW6n3o

🏛 У родных мясцінах Каліноўскага ствараюць музей паўстання і каліноўцаў

У Мастаўлянах, звязанай з дзяцінствам Кастуся Каліноўскага, плануюць стварыць музей, прысвечаны паўстанню 1863–1864 гадоў і сучасным каліноўцам — беларускім добраахвотнікам, якія ваююць ва Украіне.

У новым відэа пра праект расказваюць ветэран палка Каліноўскага Артур «Пчала» і скульптар Януш Талуць. Чаму памятнай шыльды і помніка Каліноўскаму тут палічылі недастаткова? Якім бачаць будучы музей і чаму яго задумваюць не толькі як месца захавання памяці?

У студыі Белсат таксама — пра сімволіку паўстання 1863 года, дакументы, якія дапамагаюць разбірацца з міфамі вакол паўстанцаў, і пра тое, як да стварэння музея могуць далучыцца ахвочыя.

▶️ Глядзець відэа: https://youtu.be/S0IQyfRsFF4?si=4vt3yIP2nfP8NCrC

🔻 Цудатворны чацвер 5 верасня 1991 года ў Беларусі.
Толькі што Менскі гарадскі савет народных дэпутатаў прыняў гістарычнае рашэнне – над сталіцай Беларусі ўздымуцца нацыянальныя сімвалы - бел-чырвона-белы сцяг і герб “Пагоня”. І гэты момант цэментуе ў гісторыі знакамітае фота!

Рашэнне дэпутатаў адважнае, але каму як не сталіцы весці рэй: Беларусь абвешчана незалежнай і суверэннай дзяржавай, але Савецкі Саюз і ўсе яго структуры, у тым ліку і рэпрэсіўныя, яшчэ існуюць. Нацыянальная сімволіка стане дзяржаўнай толькі 19 верасня.

У 250 асабовым гарадскім савеце Менску было каля 60 дэмакратычных дэпутатаў. Абмеркаванне і галасаванне было драматычным. Але ў адказны для дзяржавы момант беларусы апынуліся па-над палітычнымі падзеламі. ❤️

🚩 Чытаць далей: https://karonavitauta.org/public/scyag-nad-menskam-yak-adnalyali-gistarycnuyu-spravyadlivasc

Падпішыся на Карону Вітаўта! ❤️

Як лавілі шпіёнаў у Віленскай губерні ў 1909–1914 гг.

Lukas Pocius піша ў апошнім нумары Lietuvos istorijos studijos: у Расійскай імперыі контрразведку стварылі даволі позна, у Віленскай губерні, якая мела з-за геаграфічнага становішча стратэгічнае значэнне, яна ўзнікла ў 1909 г. Германія і Аўстра-Венгрыя актыўна выкарыстоўвалі шпіёнскую дзейнасць, узмацніўшы яе напярэдадні Першай сусветнай вайны.

Супрацоўнікі контрразведкі выкарыстоўвалі наступныя інструменты: вонкавае назіранне, праверка пашпартоў і карэспандэнцыі, ператрусы, апытанне працаўнікоў кафэ, жанчын з бардэляў, гандляроў. Сярод тэрыторый павышанай увагі былі населеныя пункты каля чыгуначных вузлоў (такія як Вілейка) і ўздоўж чыгуначных ліній (у тым ліку, Вільня–Баранавічы–Лунінец–Роўна).

Сістэма контрразведкі ў Расійскай імперыі была дэцэнтралізаванай, а таксама з-за недахопу фінансавання і кадраў недастаткова эфектыўнай. Расследаванні ішлі марудна, многія справы вяліся каля года, значная частка заставалася незавершанай.

📌 Юрась Беленькі: Рэальны шанец сапраўды быў

🔻 5 верасня 1996 года дэпутаты Вярхоўнага Савета Беларусі XIII склікання пачалі збор подпісаў за імпічмент Аляксандру Лукашэнку. Патрэбныя для пачатку канстытуцыйнай працэдуры подпісы былі сабраныя ў лістападзе. 19 лістапада 73 дэпутаты звярнуліся ў Канстытуцыйны суд, які ў той жа дзень распачаў вытворчасць па справе аб парушэнні прэзідэнтам Канстытуцыі.

🔻 Сарвалі імпічмент расейскія «міратворцы», – гаворыць сябра КХП-БНФ, дэпутат Вярхоўнага Савета 12 склікання Юрась Беленькі.

https://racyja.com/by/palityka/juras-belenki-realny-sanec-sapraudy-byu/

6 верасня 1933 года на тагачаснай польска-савецкай мяжы каля Стоўпцаў здзейсніўся абмен двух палітвязняў – Браніслава Тарашкевіча і Францішка Аляхновіча.

Пасля вызвалення Аляхновіч напісаў адныя з першых у гісторыі ўспаміны з савецкіх лагераў – "У капцюрох ГПУ". З галоўнай працай Тарашкевіча, правапісам, было інакш, саветы яго «выкінулі» і правялі рэформу расеізацыі беларускай мовы, а самога Браніслава выслалі ў Маскву ды 1938 годзе расстралялі. Аляхновіч пражыў крыху больш, аднак у 1944 годзе ў роднай Вільні яго забіў савецкі партызан.

🏛 Як мы захоўваем Стары горад Вільні?

Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча ладзіць сустрэчу пра захаванне Старога горада — яго поспехі, праблемныя месцы і шматкультурную спадчыну.

Пра тое, якімі праектамі апошняга дзесяцігоддзя можна ганарыцца, якія мясціны сёння застаюцца найбольш праблемнымі, што яшчэ патрабуе вырашэння і як захаваць у гістарычнай тканіне Вільні сляды розных народаў, супольнасцяў і эпох, будуць размаўляць Юозапас Блажунас — рэстаўратар, мастацтвазнаўца і кіраўнік Агенцтва абнаўлення Старога горада Вільні, і Сцяпан Стурэйка — гісторык, эксперт у галіне культурнай спадчыны, дацэнт ЕГУ і сябра Рады Europa Nostra.

Асобная тэма — беларуская Вільня: спадчына братоў Луцкевічаў, Янкі Купалы і Якуба Коласа, беларускія арганізацыі часоў Першай сусветнай вайны і месца гэтых слядоў у сучасным аповедзе пра горад.

🗣 Беларуская і літоўская мовы, з перакладам.

📅 9 верасня, 18:30
📍 Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча, вул. Віленская, 20