31 ліпеня 1937 года Палітбюро ЦК ВКП(б) зацвердзіла аператыўны загад № 00447 Народнага камісара ўнутраных справаў Мікалая Яжова. Загад быў скіраваны супраць «былых кулакоў, крымінальнікаў і іншых контррэвалюцыйных элементаў». Дакумент даў старт Вялікаму тэрору, пад час якога было расстраляна ці асуджана да лагераў найвялікшая колькасць савецкіх грамадзянаў, у тым ліку жыхароў БССР.

Дакладных звестак аб колькасці рэпрэсаваных на тэрыторыі Беларусі няма. У 2017 годзе афіцыйны прадстаўнік КДБ агучыў такія лічбы: у архівах КДБ захоўваюцца справы 235,5 тыс. рэпрэсаваных (сярод іх пазбаўленыя волі і  расстраляныя) у БССР у перыяд з 1920-х па 1950-я гады па крымінальных справах судовымі і несудовымі органамі. Толькі 176 тыс. з іх рэабілітаваныя. Адкрытыя базы рэпрэсаваных сёння налічваюць прыкладна ад 60 да 80 тысяч імёнаў рэпрэсаваных. Гэта ў 3-4 разоў меней, чым у КДБ. Шмат імёнаў рэпрэсаваных застаюцца невядомымі.

Архівы карных органаў ОГПУ-НКВД-КДБ у Беларусі па сённяшні дзень цалкам зачыненыя для даследчыкаў. Звесткі аб рэпрэсаваных могуць атрымаць толькі нашчадкі, але калі дакументальна пацвердзяць сваяцтва.

У 2018 годзе Нацыянальны архіў схаваў з агульнага доступу Базу дадзеных неабгрунтавана рэпрэсаваных. Яна налічвае больш за 180 тыс. імёнаў.

Таксама КДБ агучыла, што на тэрыторыі БССР у межах да 1939 года было 10 месцаў масавых расстрэлаў мірных грамадзянаў: Менск, Орша, Магілёў, Барысаў, Гомель, Мазыр, Чэрвень, Віцебск, Полацк, Слуцк. Аднак аб тым, што вакол кожнага з гэтых гарадоў было не адно, а некалькі месцаў масавых забойстваў, КДБ не згадвае.

На здымках: выпіска з пратакола №173 пасяджэння Асобай Тройкі НКУС БССР ад 13 лістапада 1938 года. Унізе пячатка КДБ пры Савеце Міністраў БССР і подпіс оперупаўнаважанага КДБ пры Савеце міністраў БССР лейтэнанта Новікава. З сямі чалавек аднаго – Леаніда Курака прыгаварылі да расстрэлу, астатніх да 10 гадоў лагераў. Іх імёнаў няма ў адкрытых базах дадзеных. Здымак жыхара Оршы Кліма Цэханскага і дакументы аб яго расстрэле і рэабілітацыі.

11 жніўня 1937 году НКВД СССР выдаў загад №00485, які распачаў адну з самых масавых нацыянальных аперацый савецкіх карных органаў падчас Вялікага тэрору - так званай "Польскай аперацыі".

Першапачаткова аперацыя мела доўжыцца 3, але расцягнулася на 14 месяцаў - са жніўня 1937 па лістапад 1938 г. Яна была скіраваная супраць палякаў СССР.

Гэтая нацыянальная меншасць найбольш актыўна супраціўляліся калектывізацыі і атэізацыі і разглядаліся ўладамі як "ненадзейны элемент", патэнцыйная "пятая калона", якая існуе да меркаванай вайны паміж СССР і Польшчай і краінамі Захаду.

Аднак у жорнавы рэпрэсій паводле загаду № 00485 таксама траплялі беларусы, рускія, украінцы, яўрэі і прадстаўнікі іншых нацыянальнасцяў.

У 1937-38 гадах НКВД арганізаваў шэраг нацыянальных аперацый, напрыклад, супраць латышоў, немцаў. Аднак "польская аперацыя" адрознівалася выключным маштабам рэпрэсій, размахам і жорсткасцю. Дакладная колькасць рэпрэсаваных паводле гэтай аперацыі да гэтага часу невядомая. Па дадзеных расейскага «Мемарыялу», паводле загаду № 00485 у БССР рэпрэсіям падвергліся прынамсі
19931 чалавек, з іх расстраляныя не менш за 17772 чалавек, астатнія 2159 - накіраваныя ў лагеры.

У 2022 годзе Цэнтр дыялогу Юліюша Мерашэўскага выдаў унікальны зборнік «Польская аперацыя» НКВД у Беларускай ССР у 1937-1938 гадах. Дакументы". Складальнікамі выступілі беларускія гісторыкі. Яны збіралі дакументы ў Нацыянальным архіве Рэспублікі Беларус і варшаўскім Архіве дакументаў найноўшай гісторыі (Archiwum Akt Nowych), а таксама выкарысталі матэрыялы беларускага савецкага друку 1930-х гг. і ўспаміны сведкаў тых трагічных гадоў.

Апроч таго Цэнтр Мерашэўскага стварыў адмысловую старонку, прысвечаную "пльскай аперацыі", дзе сабраў частку імёнаў ахвяраў, успміны сведкаў, месцы памяці.

На здымках вокладка кнігі "Польская аперацыя...", а такама здымак і дакументы паляка Станіслава Каржанеўскага, расстралянага ў Воршы 10.11.1937