Распачаўся другі сезон YouTube-праекта #IMBY пра найноўшую гісторыю Беларусі. Гэтым разам ён будзе прысвечаны нулявым.

Першы выпуск сезона — пра 2001 год: другія прэзідэнцкія выбары, пасля якіх стала зразумела, што Лукашэнка — гэта ўсур’ёз і надоўга; дыягназ «мазаічная псіхапатыя», агучаны Змітром Шчыгельскім; арганізацыю «ЗУБР» і мільёны налепак на сценах; амаль сенсацыйна зборная Беларусі па футболе практычна выходзіць у фінальную частку чэмпіянату свету; поспехі КВН БДУ і гурт «Краски» як адзін з самых прыкметных поп-праектаў таго часу.

📺Глядзець выпуск: https://youtu.be/AnpKye-t36k?si=71mgVJh1qa6KSKDP

Гісторыка-патрыятычная апрацоўка моладзі нарошчваецца

У Тэатры імя Горкага пачаліся рэпетыцыі спектакля «Мы из будущего» паводле аднайменнага расійскага фільма. У цэнтры сюжэту «чорныя капальнікі», якія трапляюць у мінулае, у эпоху Другой сусветнай вайны. Сам фільм быў напоўнены прапагандысцкімі штампамі пра «Вялікую Айчынную», а ў другой частцы быў і выразны антыўкраінскі падтэкст.

Відавочна, што такая пастаноўка будзе арыентавацца найперш на моладзевую аўдыторыю, якую могуць накіроўваць на прагляд добраахвотна-прымусова. Як гэта адбылося 23 мая, калі выпускнікоў 9-х класаў павялі ў Тэатр беларускай арміі на ваенную драму «Не пакідай мяне» — пра чатырох учарашніх школьніц, якія ідуць у тыл ворага на небяспечнае заданне.

Паводле каментароў у сацсетках, выпускнікам не пакінулі выбару, ісці на спектакль ці не. У адказ яны зладзілі вэрхал падчас спектакля.

Як бачым ідэалагічны ціск на моладзь толькі ўзмацняецца. А самі школьнікі ўжо спрабуюць яму супраціўляцца — тым спосабам, які ўласцівы падлеткам

Як ніжнік крыў кральку. Забытая мова беларускіх картачных гульняў

У беларусаў была свая адметная картачная тэрміналогія, якая часта разыходзіцца з расейскай. У жывых гаворках захаваўся ўнікальны, самабытны свет, дзе карты не тасуюць, а габлююць, і дзе валетаў і дам называлі ніжнікамі ды кралькамі.

https://nashaniva.com/395776

Без VPN — https://storage.googleapis.com/nashaniva-by/read.html?page=/395776

У Коўне пройдзе прэзентацыя кнігі пра беларусаў у Літве

26 мая ў Коўне пройдзе прэзентацыя беларускага перакладу кнігі «Беларусы ў Літоўскай Рэспубліцы (1918—1940)» з удзелам яе аўтара Томаша Блашчака.

Томаш Блашчак — доктар гісторыі, выкладае ва ўніверсітэце Вітаўта Вялікага ў Коўне, спецыялізуецца на даследаванні гісторыі нацыянальных рухаў ва Усходняй і Цэнтральнай Еўропе ў XX стагоддзі. Аўтар трох манаграфій і некалькіх дзясяткаў артыкулаў па гэтай тэматыцы.

Гэтая кніга:
- пра грамадскую, палітычную, культурную і адукацыйную дзейнасць беларускай супольнасці ў Літве ў міжваенны час;
- пра тое, як змянялася стаўленне беларускіх палітыкаў у пытанні Вільні і Віленшчыны у 1918‑1939 гадах;
- пра лідараў беларускай супольнасці ў Літве, у тым ліку Клаўдзія Дуж-Душэўскага.

📆 26 мая (аўторак)
⏰18:00-19:30
📍 VDU daugiafunkcinis mokslo ir studijų centras, V. Putvinskio g. 23-104.

📕 Высветлілася, што ў беларускай мовы ёсць чацвёрты альфабэт?

Нікога ўжо не здзівіш фактам, што беларускія татары, якія жылі на нашых землях ад часоў Вітаўта, запісвалі беларускую мову арабскім пісьмом.

Але цяпер даследчыкі звярнулі ўвагу на беларускія тэксты, запісаныя габрэйскімі літарамі. Гаворка пра рукапісы XIX стагоддзя з магічнымі тэкстамі і замовамі. У іх сярод габрэйскага курсіву трапляюцца цэлыя беларускія фрагменты. Адзін з такіх загавораў супраць змеяў апублікаваў на сваёй старонцы Сяргей Шупа:

«А ў чыстым полі стаіць залатая груша,
на той грушы – залатыя гняздзечкі,
у тым гняздзечку – змяя-царыца.
Прашу вас усіх: і палявых, і махавых,
і лесавых, і балотавых, і баравых…»

Вакол знаходкі ўжо ўзнікла дыскусія. Сяргей Шупа асцярожна ставіцца да ідэі называць гэта «чацвёртай графікай беларускай мовы». Паводле яго, у татарскіх рукапісах беларуская была ўласнай мовай аўтараў, а тут сітуацыя іншая: асноўны тэкст пісаўся іншай мовай, а беларускія фрагменты найчасцей выглядалі як устаўкі магічных формулаў.

Але даследчык Ёэль Мацвееў з гэтым не цалкам згодны. У каментарах ён піша, што ў некаторых рукапісах беларускія фрагменты займаюць не пару радкоў, а цэлыя старонкі – у адным выпадку амаль 12 старонак запар. І, акрамя замоваў, па-беларуску там сустракаюцца назвы раслін, прадметаў побыту і іншых рэаліяў.

Гэта можа сведчыць пра ўнутранае двухмоўе і асаблівы статус беларускай мовы сярод часткі габрэйскіх знахароў і ведзьмакоў, якія маглі часам валодаць беларускай лепш, чым мовай ідыш.

🔗 Падрабязнасці — па спасылцы

📌 Чытаць з Беларусі

Пра жорсткія публічныя пакаранні ў ВКЛ у другой палове XVIII ст.

Adam Stankevič у літоўскім зборніку Moteris prie istorijos šaltinio (2024) піша: у другой пал. XVIII ст. Віленскі гродскі суд прыгаварыў да публічных пакаранняў 36 злодзеяў (усе мужчыны). Найбольш частым пакараннем (49%) была лупцоўка (18 выпадкаў), часам яна спалучалася з выгнаннем з горада (8 выпадкаў) і кляйменнем (2). Дзесяць чалавек (27%) – рэцыдывістаў і тых, хто выкраў маёмасць вялікай вартасці, – прысудзілі да смяротнага пакарання – на шыбеніцы.

Дзевяць злодзеяў (24%) прысудзілі да пэўных тэрмінаў (ад 3 да 10 гадоў). У адным выпадку – да нявызначанага (пажыццёвага) пазбаўлення волі, што не было прадугледжана Статутам 1588 г., але гэта паходзіла з правіла, выдадзенага Пастаяннай Радай.

Суд часта адыходзіў ад літаральнага выканання Статута: замест смяротнага пакарання мог прызначыць лупцоўку. Ідэі Асветніцтва (пра выпраўленне злачынцы, выкарыстанне турмаў замест смяротнага пакарання) амаль не ўплывалі на практыку суда.

Лекцыя Аляксандра Грушы «Новагародская зямля ў XIII–XVI ст.: на этапе інтэграцыі з Літоўскай зямлёй»
 
Суполка «Наваградства» апублікавала відэазапіс першай публічнай лекцыі, прысвечанай гісторыі Наваградка. Адкрытая лекцыя доктара гістарычных навук Аляксандра Грушы адбылася ў прасторы Rodzinna Europa ў Варшаве 29.03.2026.
 
📽https://youtu.be/nPIoZuoZqTA?si=mPOv4qcW1nhVTl33

Мікола Прашковіч: навуковец, які пацярпеў за беларускі погляд на гісторыю

«Зеркало» апублікавала вялікі тэкст пра гісторыка і літаратуразнаўцу Міколу Прашковіча — аднаго з тых даследчыкаў, хто ў 1960-я спрабаваў вярнуць беларускай гісторыі ўласную перспектыву.

Прашковіч пісаў пра ВКЛ як шматнацыянальную дзяржаву са старабеларускай дзяржаўнай мовай, крытыкаваў міф пра «вызваленне» Беларусі Расіяй і фактычна вяртаў у беларускі кантэкст постаці і тэмы, якія не ўпісваліся ў савецкую схему.

Але ў 1966 годзе супраць яго выступілі аспіранты Віктар Люкевіч і Якаў Трашчанок. Іх тэкст у «Советской Белоруссии» выглядаў не як навуковая палеміка, а як палітычны данос. Прашковіч тады выйшаў з дыскусіі пераможцам, але ўлада не забылася: ціск, КДБ, звальненне, зламанае здароўе і ранняя смерць.

А Трашчанок пазней стаў «любімым выкладчыкам» Лукашэнкі і адным з аўтараў афіцыйнай канцэпцыі гісторыі Беларусі.

Знойдзены манускрыпт чарнакніжніка з Радашковіч, які лічылі страчаным

Фаліянт сведчыць пра глыбознае ўзаемапранікненне яўрэйскіх і беларускіх містычных традыцый у XVIII стагоддзі.

https://nashaniva.com/396134

Без VPN — https://storage.googleapis.com/nashaniva-by/read.html?page=/396134