З нагоды чарговай гадавіны завяршэння бітвы пад Монтэ-Касіна (17 студзеня – 18 траўня 1944) — адной з найбольш вядомых і цяжкіх бітваў Другой сусветнай вайны — рэкамендуем да прагляду інтэрв’ю доктара гістарычных навук, прафесара Варшаўскага ўніверсітэта Юрыя Грыбоўскага.
У размове для нашага YouTube-канала гісторык распавядае, чаму ў СССР удзельнікаў бітвы не лічылі героямі і як склаўся лёс жаўнераў, якія прайшлі Монтэ-Касіна.
*Размова была запісаная два гады таму — з нагоды 80-годдзя перамогі ў бітве пад Монтэ-Касіна

🧸 Можаце сабе ўявіць, каб мядзведзь падчас вайны падносіў жаўнерам снарады?

А такое сапраўды было падчас бітвы за Монтэ-Касіна! Мядзведзя звалі Войтэк, і ён стаў адным з сімвалаў арміі Андэрса. Але самае цікавае іншае: у гэтай арміі ваявалі сотні беларусаў. Яны прайшлі праз савецкія лагеры, эвакуацыю ў Іран і ў выніку апынуліся ў Італіі, у адной з самых жорсткіх бітваў Другой сусветнай.

У гадавіну перамогі пад Монтэ-Касіна, якая адбылася 18 траўня 1944 года, расказваем гэтую гісторыю.

👨‍🦰Даведацца больш можна ў нашай праграме «Вусы Скарыны».

У Дзень палітвязняў Беларусі Музей Вольнай Беларусі разам з Музеем Незалежнасці Польшчы запрашае на польска-беларускую дыскусію «Паўстанне 1863 года. Спадчына двух народаў?».

Сустрэча пройдзе ў X Павільёне Варшаўскай Цытадэлі — месцы, дзе чакалі прысуду паплечнікі Каліноўскага. Размова будзе прысвечаная памяці і адказнасці перад гісторыяй: ад паўстання 1863 года да сённяшніх беларускіх палітычных рэпрэсій.

У праграме:

• выступ групы гістарычных рэканструктараў Invictus 1863,

• дыскусія з удзелам беларускіх і польскіх экспертаў, сярод якіх доктар гістарычных навук Алесь Смалянчук і аўтар шматлікіх публікацый пра паўстанне 1863 года Васіль Герасімчык, доктар гуманітарных навук Krzysztof Bąkała і гісторык Музея X Павільёна Варшаўскай Цытадэлі Michał Cieślak, мадэратарка дыскусіі – Blanka Ciborowska, старшыня Маладзёжнай рады Музея Незалежнасці Польшчы,

• прэзентацыя выставы Музея Вольнай Беларусі «Галасы з-за кратаў»

📆 21 мая
⏰16:30
📍 Skazańców 25, Варшава
Для ўдзелу запоўніце кароткую ананімную форму

Нацыянальны мастацкі музей прыдбаў унікальны экспанат - слуцкі пояс, даўжынёй больш за чатыры метры

Цэлы cлуцкі пояс, даўжынёй 4 метры 60 сантыметраў, набыты ў прыватнай асобы, з’явіўся ў калекцыі Нацыянальнага мастацкага музея. У сюжэце беларускага тэлебачання намякнулі, што кошт пояса ўкладаецца ў лічбу з пяццю нулямі.

Гэты выраб захаваўся цалкам, у добрым стане і мае шмат залотных ніцяў. Захаваліся нават махры на канцах пояса, што з’яўляецца вялікай рэдкасцю. Чытаць на сайце або без VPN.

☕️ Кава з гісторыкам пачынае новы сезон

24 траўня а 15:00 у Музеі Вольнай Беларусі (Foksal 11, Warszawa) пройдзе круглы стол «Улада над людзьмі і прасторай. Манархія, імперыя і калоніі ў Новы час».

У сустрэчы возьмуць удзел Аляксандр Фядута, Яўген Красулін, Віктар Якубаў і Ігар Бортнік. Размова будзе прысвечаная таму, як у Новы час разумеліся суверэнітэт манарха і народа, як будаваліся і працавалі заморскія каланіяльныя імперыі Еўропы ў Новым свеце, а таксама як выглядала каланіяльная экспансія народаў ВКЛ у Прусіі, Лівоніі, Украіне і Расеі.

Асобна ўдзельнікі абмяркуюць адміністратыўную і культурную палітыку Расейскай імперыі на беларускіх землях, а таксама тое, як і чаму ў першай палове ХІХ ст. адбываліся паланізацыя і русіфікацыя.

Трансляцыя і запіс сустрэчы будуць на YouTube-канале

У новым сезоне запланаваныя тры сустрэчы: пачынаем з каланіялізму, далей — памяць і закон.

Таямніца аршанскіх падзямелляў: школьнік праваліўся пад зямлю і нечакана адкрыў для навукоўцаў падземны лабірынт

Вясной 1926 года выпадковы абвал зямлі на ўскраіне Оршы ледзь не каштаваў жыцця цікаўным падлеткам, але адкрыў уваход у загадкавае падзямелле. Мясцовыя жыхары спадзяваліся адшукаць там скарб, але аказалася, што хады пабудавалі не для гэтага. 

https://nashaniva.com/395517

Без VPN — https://storage.googleapis.com/nashaniva-by/read.html?page=/395517

📖 70-годдзе беларусістыкі ў Польшчы адзначылі адмысловай манаграфіяй.

Манаграфія Радаслава Калеты “Мая беларусістыка. З польска-беларускіх лінгвістычных і глотадыдактычных даследаванняў” была падрыхтаваная да друку з нагоды 70-годдзя беларусістыкі ў Варшаўскім універсітэце.

Кніга змяшчае артыкулы розных гадоў, напісаныя па-польску і па-беларуску.

Падрабязней 👈

Чытаць без VPN 🔗

🗺 Полацкае княства на школьных мапах: чаму ўсё было складаней

«Зеркало» пераказвае сучасны погляд даследчыкаў на тое, як варта гаварыць пра Полацк і іншыя цэнтры Русі ў сярэднявеччы. Звыклыя мапы з дакладнымі межамі «княстваў» хутчэй пераносяць на мінулае сучаснае ўяўленне пра дзяржаву, чым адлюстроўваюць рэальнасць таго часу.

У сярэднявечных крыніцах для такіх тэрыторый часцей ужывалася паняцце «зямля» — тэрыторыя, аб’яднаная вакол буйнога горада. Самі землі маглі заставацца адносна стабільнымі, але князі, якія іх кантралявалі, змяняліся пастаянна. Таму «Полацкае княства» з выразнымі межамі — зручная школьная схема, але не дакладная гістарычная карціна.

Гэта не змяншае ролі Полацка ў беларускай гісторыі. Наадварот, робіць яе больш жывой і складанай: Полацк быў важным цэнтрам у рухомай палітычнай сістэме, дзе ўлада, спадчына і саюзы перабудоўваліся зноў і зноў.

Чытай цалкам на «Зеркало»

Калі б не гэтыя людзі, беларусы, цалкам магчыма, спалі б дагэтуль

На Радыё Свабода Зміцер Гурневіч пра тое, як 120 гадоў таму некалькі маладых энтузіястаў у Пецярбургу стварылі выдавецкую суполку «Загляне сонца і ў наша ваконца». Яны друкавалі беларускія кнігі, буквар, паштоўкі, запускалі «вірусныя» праекты і фактычна стварылі беларускі культурны TikTok пачатку ХХІ стагоддзя. Менавіта яны адкрылі Купалу, выдалі Коласа, навучылі дзяцей чытаць па-беларуску і запусцілі той рух, з якога пазней вырасла сучасная Беларусь

🖼 У арт-рэзідэнцыі «МохнАРТэ» прэзентавалі праекты, прысвечаныя рэпрэсіям 1930-40 і пасля 2020 года
 
🔸 Адзін з такіх – гэта праект Надзі Саяпінай пад назвай «Легендамі не карануйце нас» (узята з верша рэпрэсаванага паэта Ізі Харыка), прысвечаны масавым рэпрэсіям на Беларусі і Кураптам, у прыватнасці.
 
Падрабязнасці на сайце:
https://racyja.com/by/sumezza/u-art-rezidencyi-mochnarte-prezentavali-praekty-prysvecanyja-represijam-1930-40-i-paslja-2020-hoda/

21 траўня — пятая гадавіна гібелі Вітольда Ашурка

Роўна пяць гадоў таму, 21 траўня 2021 году ў шклоўскай калёніі пры нявысьветленых абставінах загінуў 50-гадовы палітвязень і актывіст Вітольд Ашурак.

Праваабарончы цэнтар «Вясна» заклікае 21 траўня выказаць салідарнасьць з усімі палітвязьнямі Беларусі, прыцягнуць увагу беларускага і міжнароднага грамадзтва да іх праблемаў і чарговы раз запатрабаваць ад уладаў вызваленьня ўсіх палітзьняволеных.

Беларусы сьвету правядуць акцыі ў Дзень салідарнасьці з палітвязьнямі Беларусі 21 траўня, у гадавіну сьмерці Вітольда Ашурка.

Іншыя падзеі 21 траўня ў беларускай і ўсясьветнай гісторыі: https://smarturl.click/xVzQM

Каля Сафіі ў Полацку паставілі помнік лётчыкам Нічыпарчыку і Куканенку. Але нават не самалёт той мадэлі, на якой яны загінулі, а аэраплан сталінскага часу

На тэрыторыі полацкага Верхняга замка ўрачыста адкрылі помнік у гонар герояў-лётчыкаў, якія загінулі ў 2021 годзе. Замест макета сучаснага самалёта Як-130, на якім яны здзейснілі свой подзвіг, тут паставілі савецкі знішчальнік МіГ-15.

https://nashaniva.com/395706

Без VPN — https://storage.googleapis.com/nashaniva-by/read.html?page=/395706

У саракавым выпуску аўтарскага падкасту "Літаратурныя зацемкі" Сяргей Дубавец адгукаецца на кнігу эсэ Ханны Арэнт "Пра чалавечнасць у цёмныя часы", якая была адмыслова ўкладзеная Марыяй Луізэ Кнот для выдавецтва "Пфляўмбаўм" і беларускіх чытачак і чытачоў.

Паралелі з успамінамі Ларысы Геніюш; як бараніцца, калі на цябе нападаюць як на габрэя / беларуса; перакулены свет і заўсёдная чужасць.

"Пытаньне віны і адказнасьці. Той, хто ўдзельнічае ў грамадзкім жыцьці, незалежна ад партыйнай прыналежнасьці да элітных фармаваньняў рэжыму, так ці інакш датычны да дзеяньняў рэжыму ў цэлым".

✍️ Выпуск даступны ў звыклым аўдыяфармаце, а таксама ў тэкставай версіі.

Слухаць і чытаць ⬅️

Слухаць і чытаць без VPN 🔗

Гіпотэза: Шварн не кіраваў Літвой, яго ўлада абмяжоўвалася Наваградкам

Vytas Jankauskas у леташнім нумары Lituanistica прааналізаваў Галіцка-Валынскі летапіс і дапоўніў гіпотэзу Артуруса Дубоніса. Згодна ёй Шварн Данілавіч, сын галіцка-валынскага князя і муж сястры Войшалка, сына Міндоўга, кантраляваў толькі Наваградак, а не Літву.

Фундаментальныя высновы V. Jankauskas наступныя. 1. Хутчэй за ўсё, Войшалк, які аднавіў уладу дынастыі Міндоўга і сышоў у манастыр, пакінуў кіраваць Літвой Трайдзеня (злева на ілюстрацыі), а Наваградкам – Шварна (справа). Трайдзень кіраваў Літвой ужо з 1268 г.

2. Хутчэй за ўсё, Шварн памёр раней за Войшалка (а не наадварот, як лічылася раней). І ўжо пасля смерці Шварна пачалася вайна паміж Трайдзенем і валынскім князем Васількам Раманавічам. Аўтар Галіцка-Валынскай хронікі негатыўна адгукаецца пра Трайдзеня, але нідзе не згадвае, што той мог быць узурпатарам. Гэта паказвае: Трайдзень атрымаў уладу законна. 3. Вельмі верагодна, што Войшалк і Трайдзень былі блізкімі сваякамі.

🐎 Расійскія прапагандысты счапіліся праз Чынгісхана

«Салідарнасць» піша пра спрэчку расійскіх прапагандыстаў вакол Залатой Арды і спадчыны Чынгісхана.

Падставай стала рашэнне ў Туве заснаваць ордэн Субэдэя — аднаго з галоўных палкаводцаў Чынгісхана, войскі якога спусташалі гарады Русі. Узнагароду плануюць уручаць «за выключныя заслугі ў абароне Айчыны, мужнасць і адвагу».

Пасля гэтага ў расійскай прапагандысцкай прасторы разгарэлася дыскусія і пра саму спадчыну Залатой Арды. Частка каментатараў пачала прадстаўляць ардынскае панаванне як ледзь не карысны этап для «дзяржаўнага станаўлення» Расіі, іншыя ж успрынялі гэта як апраўданне масавага гвалту і заваёўніцкіх войнаў.

Сама такая дыскусія паказвае ўнутраны крызіс сучаснага расійскага гістарычнага наратыву: паміж уяўленнем пра Русь як ахвяру «ардынскага ярма» і культам імперскай сілы, у якім экспансія і дамінаванне пачынаюць апраўдваць амаль усё.

Суполка «Наваградства»: як Наваградчына яднае землякоў у выгнанні
 
🔺Суполка стала не проста культурнай ініцыятывай, а месцам сустрэчы землякоў, аб’яднаных памяццю пра малую Бацькаўшчыну — непаўторную Наваградчыну.
 
🎤 Што сёння азначае быць чалавекам з Наваградчыны? Пра гэта і не толькі пагаварылі з «Госцямі Рацыі» — сябрамі суполкі «Наваградства» – Аляксандрам Быстрыкам, Паўлінай Літоўкай і Кацярынай Байко.
 
 Больш на: https://racyja.com/by/hramadstva/supolka-navahradstva-jak-navahradcyna-jadnae-zemljakou-u-vyhnanni/

24 траўня а 16:00 адбудзецца экскурсія па Вільні да дня спачыну Максіма Багдановіча, а таксама да гісторыі таго, як Слуцкія паясы сталі беларускім нацыянальным брэндам.

25 траўня Максім Багдановіч памірае ў Ялце ва ўзросце 25 гадоў. У ягоным знакамітым перадсмяротным вершы згаданая вядомая віленская друкарня.

Падчас экскурсіі ўдзельнікі пройдуцца па віленскіх адрасах нашага выбітнага Паэта, згадаюць, дзе былі надрукаваныя ягоны першы твор і першая кніга, назавуць тых беларускіх дзеячоў, хто дапамагаў Максіму, запрасіў і апекаваўся ім, абавязкова працытуюць урыўкі з ягоных вершаў з нізкі «Места», прысвечанай Вільні, а таксама прыгадаюць, як Багдановіч спрычыніўся да пераўтварэньня сармацкага сымбалю шляхацкай вопраткі — Слуцкіх паясоў — у культурную спадчыну сучаснай Беларусі.

А напрыканцы ўдзельнікі разам пасядзяць у віленскай кавярні, дзе ў кожнага будзе магчымасьць пачытаць улюбёныя вершы Багдановіча.

Пачатак экскурсіі ад касьцёла Сьв. Ганны. Рэгістрацыя праз гугл-форму
Экскурсія за ахвяраваньні!

Ужо сёння, 24 траўня а 15.00, у Музеі Вольнай Беларусі (Foksal 11, Warszawa) пройдзе круглы стол «Улада над людзьмі і прасторай. Манархія, імперыя і калоніі ў Новы час».

У сустрэчы возьмуць удзел Аляксандр Фядута, Яўген Красулін, Віктар Якубаў і Ігар Бортнік. Размова будзе прысвечаная таму, як у Новы час разумеліся суверэнітэт манарха і народа, як будаваліся і працавалі заморскія каланіяльныя імперыі Еўропы ў Новым свеце, а таксама як выглядала каланіяльная экспансія народаў ВКЛ у Прусіі, Лівоніі, Украіне і Расеі.

Асобна ўдзельнікі абмяркуюць адміністратыўную і культурную палітыку Расейскай імперыі на беларускіх землях, а таксама тое, як і чаму ў першай палове ХІХ ст. адбываліся паланізацыя і русіфікацыя.

Трансляцыя: https://www.youtube.com/live/G6cVTdK-Oy0?feature=shared

Распачаўся другі сезон YouTube-праекта #IMBY пра найноўшую гісторыю Беларусі. Гэтым разам ён будзе прысвечаны нулявым.

Першы выпуск сезона — пра 2001 год: другія прэзідэнцкія выбары, пасля якіх стала зразумела, што Лукашэнка — гэта ўсур’ёз і надоўга; дыягназ «мазаічная псіхапатыя», агучаны Змітром Шчыгельскім; арганізацыю «ЗУБР» і мільёны налепак на сценах; амаль сенсацыйна зборная Беларусі па футболе практычна выходзіць у фінальную частку чэмпіянату свету; поспехі КВН БДУ і гурт «Краски» як адзін з самых прыкметных поп-праектаў таго часу.

📺Глядзець выпуск: https://youtu.be/AnpKye-t36k?si=71mgVJh1qa6KSKDP

Гісторыка-патрыятычная апрацоўка моладзі нарошчваецца

У Тэатры імя Горкага пачаліся рэпетыцыі спектакля «Мы из будущего» паводле аднайменнага расійскага фільма. У цэнтры сюжэту «чорныя капальнікі», якія трапляюць у мінулае, у эпоху Другой сусветнай вайны. Сам фільм быў напоўнены прапагандысцкімі штампамі пра «Вялікую Айчынную», а ў другой частцы быў і выразны антыўкраінскі падтэкст.

Відавочна, што такая пастаноўка будзе арыентавацца найперш на моладзевую аўдыторыю, якую могуць накіроўваць на прагляд добраахвотна-прымусова. Як гэта адбылося 23 мая, калі выпускнікоў 9-х класаў павялі ў Тэатр беларускай арміі на ваенную драму «Не пакідай мяне» — пра чатырох учарашніх школьніц, якія ідуць у тыл ворага на небяспечнае заданне.

Паводле каментароў у сацсетках, выпускнікам не пакінулі выбару, ісці на спектакль ці не. У адказ яны зладзілі вэрхал падчас спектакля.

Як бачым ідэалагічны ціск на моладзь толькі ўзмацняецца. А самі школьнікі ўжо спрабуюць яму супраціўляцца — тым спосабам, які ўласцівы падлеткам