Нацыянальным гістарычным архівам Беларусі выдадзены зборнік «Архівы і архівісты Беларусі: рух па шляху развіцця»

У выданне ўключаны тэксты дакладаў удзельнікаў навукова-практычнай канферэнцыі, якая адбылася 4 ліпеня 2023 г. з нагоды 85-гадовага юбілею архіва. Кола ўзнятых даследчыкамі навуковых праблем даволі шырокае – гісторыя і сучасны стан архіўных комплексаў, сучасныя тэхналогіі і іх прымяненне ў архіўнай справе, выкарыстанне архіўных дакументаў у вывучэнні маладаследаваных пытанняў у гісторыі Беларусі і суседніх краін. Прызначаецца архівістам, гісторыкам, краязнаўцам і ўсім тым, хто цікавіцца мінуўшчынай Беларусі.

Набыць выданне магчыма ў навукова-даведачнай бібліятэцы архіва (г. Мінск, вул. Крапоткіна, 55, каб. 24, тэл.: 8(017) 363 43 09) або ў кнігарні «Акадэмкніга» (г. Мінск, пр-т Незалежнасці, 72, 8(017) 379 46 52).

31 ліпеня 1937 года Палітбюро ЦК ВКП(б) зацвердзіла аператыўны загад № 00447 Народнага камісара ўнутраных справаў Мікалая Яжова. Загад быў скіраваны супраць «былых кулакоў, крымінальнікаў і іншых контррэвалюцыйных элементаў». Дакумент даў старт Вялікаму тэрору, пад час якога было расстраляна ці асуджана да лагераў найвялікшая колькасць савецкіх грамадзянаў, у тым ліку жыхароў БССР.

Дакладных звестак аб колькасці рэпрэсаваных на тэрыторыі Беларусі няма. У 2017 годзе афіцыйны прадстаўнік КДБ агучыў такія лічбы: у архівах КДБ захоўваюцца справы 235,5 тыс. рэпрэсаваных (сярод іх пазбаўленыя волі і  расстраляныя) у БССР у перыяд з 1920-х па 1950-я гады па крымінальных справах судовымі і несудовымі органамі. Толькі 176 тыс. з іх рэабілітаваныя. Адкрытыя базы рэпрэсаваных сёння налічваюць прыкладна ад 60 да 80 тысяч імёнаў рэпрэсаваных. Гэта ў 3-4 разоў меней, чым у КДБ. Шмат імёнаў рэпрэсаваных застаюцца невядомымі.

Архівы карных органаў ОГПУ-НКВД-КДБ у Беларусі па сённяшні дзень цалкам зачыненыя для даследчыкаў. Звесткі аб рэпрэсаваных могуць атрымаць толькі нашчадкі, але калі дакументальна пацвердзяць сваяцтва.

У 2018 годзе Нацыянальны архіў схаваў з агульнага доступу Базу дадзеных неабгрунтавана рэпрэсаваных. Яна налічвае больш за 180 тыс. імёнаў.

Таксама КДБ агучыла, што на тэрыторыі БССР у межах да 1939 года было 10 месцаў масавых расстрэлаў мірных грамадзянаў: Менск, Орша, Магілёў, Барысаў, Гомель, Мазыр, Чэрвень, Віцебск, Полацк, Слуцк. Аднак аб тым, што вакол кожнага з гэтых гарадоў было не адно, а некалькі месцаў масавых забойстваў, КДБ не згадвае.

На здымках: выпіска з пратакола №173 пасяджэння Асобай Тройкі НКУС БССР ад 13 лістапада 1938 года. Унізе пячатка КДБ пры Савеце Міністраў БССР і подпіс оперупаўнаважанага КДБ пры Савеце міністраў БССР лейтэнанта Новікава. З сямі чалавек аднаго – Леаніда Курака прыгаварылі да расстрэлу, астатніх да 10 гадоў лагераў. Іх імёнаў няма ў адкрытых базах дадзеных. Здымак жыхара Оршы Кліма Цэханскага і дакументы аб яго расстрэле і рэабілітацыі.