ВКЛ vs Канстытуцыя 3 мая

Варшава, 3 мая 1791 года. У зале каралеўскага замка — толькі трэць паслоў. Кансерватары яшчэ даядаюць велікодныя булкі ў сваіх маёнтках, а ў сталіцы за зачыненымі дзвярыма прымаюць дакумент, які зменіць структуру дзяржавы. У тэксце новай канстытуцыі няма ні слова пра Вялікае Княства Літоўскае. Маршалак сойма Казімір Нестар Сапега бярэ слова…

Што адбылося ў той дзень насамрэч? Ці быў гэта дзяржаўны пераварот? Ці сапраўды ВКЛ «адмянілі» Канстытуцыяй 3 мая? І чаму літоўская шляхта пагадзілася на дакумент, у якім не было нават згадкі іх краіны?

🎧У выданні "Magistra Svita", прысвечаным 235-годдзю Канстытуцыі 3 мая, размова пра тое, як у гэтай канстытуцыі хацелі адмяніць ВКЛ, але не адмянілі.

У гонар 235-й гадавіны Канстытуцыі 3 траўня XRAYTOURS прадстаўляе новыя інтэрактыўныя 3D-мадэлі мемарыяльных калонаў — унікальнай зьявы нашай гісторыі.

Канстытуцыя 3 траўня 1791 года — адна з найважнейшых падзеяў у гісторыі Рэчы Паспалітай, супольнай спадчыны Беларусі і Польшчы. Яна стала першым у Эўропе дакумэнтаў, які замацаваў прынцыпы канстытуцыйнага кіраваньня, абмежаваньня ўлады й вяршэнства права.

Пасьля яе прыняцьця на землях Вялікага Княства Літоўскага пачалі зьяўляцца мураваныя калоны як знак падтрымкі новага дзяржаўнага ладу, ідэяў свабоды і незалежнасьці.

І хоць сёньня гэтая традыцыя амаль забытая, гэта ўнікальная зьява, якая захавалася толькі на беларускіх землях.

Цяпер іх можна ўбачыць у дапоўненай рэальнасьці — проста са свайго тэлефона, не выходзячы з дому:

• Лавонпаль
https://xraytours.com/ar?city=Lavonpal&model=column

• Глыбокае
https://xraytours.com/ar?city=H%C5%82ybokaje&model=Hlybokaje_kalona

• Бездзеж
https://xraytours.com/ar?city=Bie%C5%BAdzie%C5%BE&model=column

• Вістычы
https://xraytours.com/ar?city=Visty%C4%8Dy&model=column

Памяць пра Канстытуцыю 3 траўня — гэта ня толькі частка нашай гісторыі, але і важны ўнёсак у эўрапейскую традыцыю канстытуцыяналізму. Мемарыяльныя калюмны застаюцца выразным знакам гэтай спадчыны і сьведчаньнем супольнай гісторыі Беларусі і Польшчы.

P.S
Гэта праэкт, які робіцца намі без грантау і дзеля захавання гісторыі для нашых будучых пакаленняу, таму калі Вы нас падтрымаеце, мы будзем удзячныя.

• Revolut @xraytours
• USDC ERC 20 0x819FBfD94ecCE537Dd1622daebA955fA0cA9373E

Як выглядала возера Нарач амаль 100 гадоў таму

На фота Яна Булгака можна пабачыць і архаічныя рыбацкія чаўны, і турбазы ў працэсе будоўлі, і бясконцыя пустынныя пляжы. 

https://nashaniva.com/394326

Без VPN — https://storage.googleapis.com/nashaniva-by/read.html?page=/394326

«Захаванне гісторыі дома: рашэнні і тэхналогіі»

У панядзелак, 4 траўня, Беларуская музейная лабараторыя ладзіць анлайн-варкшоп па методыках кансервацыі і захоўвання артэфактаў «Захаванне гісторыі дома: рашэнні і тэхналогіі».
Захоўваць артэфакты, рэчы, памяць – гэта патрэбна не толькі вам, але і наступным пакаленням беларусаў.

Кожны з нас валодае чымсьці, чым даражыць і што знітоўвае яго з роднай традыцыяй, штосьці, чым ганарыцца і хоча перадаць праз пакаленні.

А ўжо колькі гэтага ўсяго было створана проста ў нашы дні неверагоднымі беларусамі!

Як гэта ўсё зберагаць і ствараць сапраўдны музейны вайб у самы просты спосаб, нават у хатніх умовах – раскажуць спецыялісты.

Арганізатары гарантуюць захаванне ананімнасці ўдзельнікаў.

Удзел вольны. Рэгіструйцеся па спасылцы.

Дата і час: 4 траўня ў 17.00 (час варшаўскі, гэта 18.00 па Мінску)

«Там, дзе мяне няма». У Вільні выйшлі ўспаміны Галіны Войцік

Выдавецтва «Скарына» адкрывае «Віленскую сэрыю» кнігай успамінаў Галіны Войцік — дасьледніцы, якая ўсё жыцьцё пісала пра іншых і толькі пасьля сьмерці атрымала ўласную кнігу.

👉Падрабязнасьці

Спасылка без VPN

Пашпарты, дамовы, фота. Што з архіву Рады БНР перадалі Скарынаўскай бібліятэцы ў Лёндане: https://smarturl.click/9oL3j

«Шмат гадоў багата людзей шукалі архіў, а цяперашняму посьпеху дапамог шчасьлівы выпадак. Адзін расейскі калекцыянэр знайшоў у Парыжы ў антыкварыяце скрыні зь нераспазнанымі дакумэнтамі, агледзеў іх, палічыў істотнымі і зьвязаўся з намі. А ўжо тады Рада БНР і Бібліятэка сумесна іх выкупілі.

За колькі? Не за астранамічныя грошы, але скажу гэтак: за суму, якая таго вартая»

Пагутарылі зь беларусам, датычным да працы Скарынаўскай бібліятэкі ў Лёндане, дзе захоўваецца частка архіву БНР, якая сёлета трапіла ў яе фонды.

У Беларусі з'явіцца рэестр помнікаў

Адпаведную пастанову падпісаў прэм'ер-міністр Беларусі Аляксандр Турчын.

Нормы пастанова накіраваны на забеспячэнне ўліку, сістэматызацыі, падтрыманне ў актуальным стане інфармацыі аб творах манументальнага і манументальна-дэкаратыўнага мастацтва, якія знаходзяцца на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь і за яе межамі, удасканаленне інфармацыйнай працы, захаванне і папулярызацыю беларускай культуры.

Удасканальваецца парадак стварэння твораў манументальнага і манументальна-дэкаратыўнага мастацтва, спрашчаецца механізм прыняцця адпаведных рашэнняў мясцовымі выканаўчымі і распарадчымі органамі.

🎼 Дзякуючы яму ў оперы прагучала беларуская мова

Сёння дзень народзінаў Станіслава Манюшкі. Знакаміты кампазітар нарадзіўся 207 гадоў таму ў вёсцы Убель на Меншчыне.

Станіслаў Манюшка напісаў музыку да аперэты «Сялянка», аўтарам якой быў Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч. У ёй упершыню ў гісторыі опернага мастацтва са сцэны прагучала беларуская мова.

Шмат твораў Станіслаў Манюшка стварыў на аснове беларускага фальклору, пастаянна звяртаўся да вершаў сваіх суайчыннікаў.

Вось чаму яшчэ наш зямляк варты гонару ☝️

«Валасы дыбарам». У ютубе з'явіліся відэаролікі па гісторыі Беларусі, ад пачатку да канца напісаныя штучным інтэлектам

Магчыма, аўтары канала хацелі як лепш — папулярызаваць гісторыю Беларусі, але выйшла на шкоду справе, піша ў фэйсбуку журналіст Дзмітрый Гурневіч пасля прагляду ролікаў.

https://nashaniva.com/394398

Без VPN — https://storage.googleapis.com/nashaniva-by/read.html?page=/394398

7 мая а 18:00 у Музеі Вольнай Беларусі (Варшава, Foksal 11) пройдзе прэзентацыя беларускага перакладу кнігі «Пад чырвонай зоркай і свастыкай: Баранавіччына ў 1939–1944 гг. Заходняя Беларусь пад нямецкай і савецкай акупацыяй» з удзелам яе аўтара Аляксандра Бракеля.

Аляксандр Бракель — нямецкі гісторык і палітолаг, спецыялізуецца на гісторыі Цэнтральнай і Ўсходняй Еўропы, у прыватнасці, Беларусі пад нямецкай акупацыяй (1941-1944 гг.).

У кнізе на прыкладзе адміністрацыйнай адзінкі, якая ў міжваеннай Польшчы мела назву Навагрудскага ваяводства, у БССР (1939–1941 і 1944–1954 г.) — Баранавіцкай вобласці, а падчас нямецкай акупацыі (1941–1944 г.) — Баранавіцкай акругі Генеральнага камісарыята Беларусі, даследуецца штодзённае жыццё яе жыхароў.

У аснове публікацыі ляжыць аналіз дакументальных крыніц з 84 фондаў беларускіх, нямецкіх і польскіх архіваў. Увядзенне такога масіву дакументаў у навуковы зварот значна ўзбагачае беларускае гістарычнае крыніцазнаўства.

🇵🇱 Mochnarte Foundation пры падтрымцы The German Marshall Fund of the United States запрашае на прэзентацыю праекта «Clinton’s Bench».

🔻 Праект, ініцыяваны мастаком і куратарам Уладзімірам Грамовічам, прысвечаны тэмам гістарычнай памяці, рэпрэсій, дэмакратыі і выгнання.

Больш на сайце:
https://racyja.com/by/sumezza/hajnauka-zaprasae-na-prezentacyju-praekta-clintons-bench/

Дзень Перамогі — апошняя дзейная скрэпа ў ідэалогіі Лукашэнкі. Стрым з гісторыкам Аляксандрам Пашкевічам

Сёлета ўлады будуць святкаваць Дзень Перамогі адносна сціпла. У Мінску выступіць зэт-музыка Алег Газманаў. А галоўныя падзеі адбудуцца ў Маскве — Лукашэнка не можа не паехаць на арганізаваны Пуціным парад.

Але нават ва ўмовах дэфіцыту сродкаў і асабістай небяспекі яму важна падтрымліваць савецкі міф аб Вялікай Айчыннай вайне. Чаму? І чаму ідэолагі за 30 гадоў не прыдумалі і не прынялі нічога іншага, на чым можна было б будаваць беларускую ідэнтычнасць?

Размаўляем пра гэта з кандыдатам гістарычных навук Аляксандрам Пашкевічам: https://www.youtube.com/watch?v=sVaJXmOxzyw

У Якуцку на месцы мемарыяла з імёнамі славутых беларусаў цяпер будзе стаяць помнік «герою СВА»

У Якуцку рыхтуюцца паставіць на месцы знішчанага мемарыяла ссыльным даследчыкам Сібіры помнік расійскаму вайскоўцу, які загінуў ва Украіне. Замест беларусаў, якія адкрывалі горныя хрыбты і даліны ды далі пачатак якуцкай пісьменнасці, ушануюць чалавека, які добраахвотна пайшоў забіваць. 

https://nashaniva.com/394513

Без VPN — https://storage.googleapis.com/nashaniva-by/read.html?page=/394513

Мацей Радзівіл: Я вельмі спадзяюся, што змагу яшчэ паехаць у Беларусь і ладзіць там культурныя мерапрыемствы

На жаль, цяпер шлях у Беларусь для яго закрыты.

https://www.polskieradio.pl/396/7811/Artykul/3683324

Суполка «Наваградства» запрашае на лекцыю доктара гістарычных навук Андрэя Мацука

Бескаралеўе 1733 – 1735 гг. скончылася перамогай Аўгуста ІІІ над папулярным Станіславам Ляшчынскім, дзякуючы саксонскім і расійскім войскам. Першыя крокі для перамогі Аўгуста ІІІ былі закладзены 14 верасня 1733 г., калі нязгодная з выбарамі каралем Станіслава Ляшчынскага шляхта пратэставала на варшаўскім падмесці Празе. Наваградская шляхта складала каля 40 працэнтаў апазіцыі Ляшчынскаму і 5 кастрычніка 1733 г. стала асновай выбарцаў каралем саксонскага курфюрста Фрыдрыха Аўгуста пад імем Аўгуста ІІІ. Заслугі наваградскай шляхты былі адзначаны і ў акце Генеральнай канфедэрацыі прыхільнікаў Аўгуста ІІІ, куды быў уключаны акт наваградскай канфедэрацыі. І гэта зразумела, бо гэта адзіны выпадак у гісторыі Рэчы Паспалітай калі пазіцыя шляхты аднаго ваяводства мела выключнае значэнне для каралеўскіх выбараў.

📆10 траўня, 14.30

📍Rodzinna Europa (pl. Konstytucji, 6)

Анлайн-трансляцыя ў зуме — зарэгістравацца па спасылцы

Код продкаў. Як прозвішча губляе і вяртае сваіх

Павел Хадзінскі

Ці можа адна памылка пісара стварыць новае прозвішча? А адзін род — жыць адразу ў двух прозвішчах?

У новым артыкуле цыклу «Код продкаў» — гісторыя беларускіх прозвішчаў, якія мяняліся праз войны, страх і мовы розных імперый.

▪️ Чаму падчас нямецкага перапісу сям’я схлусіла пра прозвішча Калантай
▪️ Як Мачальскія і Церабні аказаліся адным родам
▪️ Што могуць расказаць канчаткі на -чук, -енка або -скі

Пасля гэтага тэксту хочацца па-новаму паглядзець нават на ўласнае прозвішча.

Чытаць далей

Спасылка без VPN

У Менску не дазволілі правесьці шэсьце «Бессмертного полка»

Менскі гарвыканкам не дазволіў правесьці 9 траўня шэсьце «Бессмертного полка».

Аргкамітэт акцыі заклікаў ахвотных ускласьці кветкі на плошчы Перамогі і прынесьці з сабой партрэты сваякоў — удзельнікаў Вялікай Айчыннай вайны.

Летась таксама ў сталіцы шэсьце на дазволілі. Ня мелі плёну і шматлікія спробы зарэгістраваць арганізацыю «Бессмертного полка».

Тым часам у Віцебску шэсьце дазволілі — яно пройдзе ў рамках акцыі «Беларусь памятае».

ℹ️ Акцыя «Бессмертный полк» пачалася ў Расеі ў 2012 годзе як грамадзкая ініцыятыва. Пазьней Крэмль прыстасаваў яе для прапагандысцкіх мэтаў.

Свята-Елісавецкаму манастыру забаранілі праводзіць выставу зброі на 9 траўня.

Мінскі манастыр, як паведамляе «Хрысціянская візія», штогод гучна адзначае Дзень Перамогі і не раз трапляў у скандалы праз прарасійскія і мілітарысцкія элементы ў сваіх імпрэзах. Цяпер гэтую практыку спрабуюць аформіць яшчэ больш сістэмна: з восені мінулага года на базе мужчынскага падвор’я ў вёсцы Лысая Гара будуюць музейны комплекс «Отечество».

Праграма на 9 траўня ўжо апублікаваная. У ёй застаюцца элементы прарасійскага цырыманіялу: «Бессмертный полк», а таксама мілітарызаваныя прадстаўленні — навучанне рубцы шашкай, «міннае поле», кіданне гранат і «казачыя забавы».

Аднак, як прызналася адна з арганізатарак, манахіня Марфа, сёлета вайскоўцам дазволілі прыехаць на свята толькі без зброі — з узорамі радыёстанцый і адзення.