Якім бачылі нацыянальны стыль ў архітэктуры БССР 1920-х

Ілля Вярбіла ў апошнім мінулагоднім нумары часопіса «Навука і інавацыі» піша: у сяр. 1920-х намаганнямі супрацоўнікаў Інбелкульту і архітэктараў быў пабудаваны невялікі шэраг будынкаў, у якіх выкарыстоўваўся беларускі стыль. Існавалі два варыянты яго трактоўкі: гістарычны (з замкавымі матывамі) і этнаграфічны (з арнаментамі).

Найбольш маштабнае будаўніцтва ў першым напрамку было рэалізавана на чыгунцы. Планы прадугледжвалі збудаванне трох ключавых вакзалаў у беларускім стылі: галоўнага ў Мінску (на месцы былога Брэсцкага) і на памежных станцыях Негарэлае і Бігосава. Два апошнія былі рэалізаваны. На здымку – вакзал у Бігосава (Верхнядзвінскі раён), пабудаваны ў 1926 - 1927 гг.

З пачатку 1930-х працы па стварэнні беларускага стылю ў архітэктуры былі згорнуты. Асобныя спробы рэалізацыі захаваліся ў этнаграфічным падыходзе – з выкарыстаннем народнага геаметрычнага арнаменту ў аздабленні асобных збудаванняў, спалучэннем яго з савецкай неакласікай.

Самуэль Багуміл Ліндэ ў беларускай Вікіпедыі

Аляксей Ластоўскі, акадэмічны дырэктар БІПГ, падрыхтаваў новы артыкул для беларускай Вікіпедыі. Гэтым разам ён прысвечаны Самуэлю Багумілу Ліндэ — славутаму польскаму славісту, лексікографу, лінгвісту, перакладчыку, бібліёграфу, педагогу і бібліятэкару, аўтару манументальнага «Слоўніка польскай мовы».

Для беларусістыкі постаць Ліндэ мае прынцыповае значэнне. Менавіта ён першым з польскіх навукоўцаў ужыў выраз «беларуская мова» яшчэ ў 1816 годзе. Ліндэ таксама аналізаваў мову Літоўскіх статутаў і мову Бібліі Скарыны.

🌐Прачытайце артыкул у беларускай Вікіпедыі

Сымона дэ Бавуар — адна з галоўных постацяў фэмінізму ХХ стагодзьдзя — нарэшце гучыць па-беларуску.

Да 40-годзьдзя яе сьмерці выходзяць адразу дзьве кнігі: пераклад “Вельмі лагоднай сьмерці” і зборнік “Сымона дэ Бавуар і Беларусь”.

Пра што яны і чаму гэта важна

Чытаць без VPN

У Вільні пройдзе прэзентацыя кнігі пра беларусаў у Літве

15 красавіка ў Вільні пройдзе прэзентацыя беларускага перакладу кнігі «Беларусы ў Літоўскай Рэспубліцы (1918-1940)» з удзелам яе аўтара Томаша Блашчака.

Томаш Блашчак — доктар гісторыі, выкладае ва ўніверсітэце Вітаўта Вялікага ў Коўне, спецыялізуецца на даследаванні гісторыі нацыянальных рухаў ва Усходняй і Цэнтральнай Еўропе ў XX стагоддзі. Аўтар трох манаграфій і некалькіх дзясяткаў артыкулаў па гэтай тэматыцы.

Гэтая кніга:
- пра грамадскую, палітычную, культурную і адукацыйную дзейнасць беларускай супольнасці ў Літве ў міжваенны час.
- пра тое, як змянялася стаўленне беларускіх палітыкаў у пытанні Вільні і Віленшчыны у 1918‑1939 гадах.
- пра лідараў беларускай супольнасці ў Літве, у тым ліку Клаўдзія Дуж-Душэўскага.

📆15 красавіка (серада), 18:30-19:30
📍Беларускі дом, Vilniaus gatvė 20, Vilnius.

Пра захоп Кіева войскам ВКЛ у 1651 г.

Пра гэта піша Андрэй Гурбік у навуковым зборніку «Украіна ў геапрасторы сярэднявечнай і ранняй мадэрнай эпохі цывілізацый» (2025 г.) Значнымі эпізодамі паўстання Багдана Хмяльніцкага сталі падзеі 1651 г., калі войска ВКЛ пад кіраўніцтвам Януша Радзівіла здзейсніла паход ва Украіну.

Пасля перамогі ў бітве пад Лоевам у ліпені войска ВКЛ захапіла дрэнна абаронены Кіеў (на ілюстрацыі – уезд Радзівіла праз Залатыя вароты, малюнак Абрахама ван Вестэрфельда). Але прасунуцца на поўдзень казацкай Украіны не змагло і праз месяц адступіла.

Хмяльніцкі не мог вызваліць украінскія землі, а Рэч Паспалітая – разграміць казакоў, таму ў верасні быў падпісаны цяжкі для ўкраінскага боку Белацаркоўскі мір. Тэрыторыя Украінскай дзяржавы змяншалася да памераў Кіеўскага ваяводства, а колькасць казакоў скарачалася з 40 тысяч да 20. Але атрымалася дамагчыся захавання Украінскай дзяржавы, а гетманаўская стаўка з аптымізмам будавала грандыёзныя планы супраціву Рэчы Паспалітай, піша Гурбік.

10 красавіка 1942 адбыўся патоп на рацэ Дубравенцы пад Магілёвам, За дзень загінула 2-3 тысячы чалавек. Падзеі яшчэ называлі Магілёўскім цунамі.

У красавіку 1942 г. у акупаваным Магілёве раптоўна прарвала чыгуначную грэблю на рацэ Дубравенцы, магутная хваля затапіла частку гораду, вада зносіла пабудовы і тэхніку. Сучасныя дасьледнікі лічаць гэтую паводку адной з найбуйнейшэх тэхнагенных катастроф у гісторыі Беларусі.

Гісторыі незвычайнага надвор’я і кліматычных анамалій на тэрыторыі Беларусі: https://smarturl.click/Remwb

40 гадоў пасля Чарнобыля: ад асабістага досведу да калектыўнай памяці

Катастрофа ў Чарнобылі 1986 года стала часткай транснацыянальнай гісторыі і паўплывала на жыццё многіх грамадстваў. Вайна Расіі супраць Украіны зноў актуалізавала памяць пра Чарнобыль і праблему бяспекі.

Пагаворым пра тое, якія вобразы катастрофы і жыцця пасля яе замацоўваюцца зараз ў грамадстве Беларусі, а якія застаюцца маргіналізаванымі, і як на гэты працэс уплываюць дзяржаўная палітыка, навука і культурныя практыкі. Важным аспектам стане таксама пытанне пра тое, як Чарнобыль працягвае прысутнічаць у ідэнтычнасці людзей, народжаных ужо пасля катастрофы.

Мадэрацыя:
Аляксей Братачкін, Дыстанцыйны Універсітэт у Хагене, Германія

Эксперткі ды эксперты:
Дэвід Роджэр Марплс, Універсітэт Альберты, Канада
Юля Цімафеева, Паэтка і перакладчыца, Берлін

Уводзіны:
Габрыэле Фрайтаг, Нямецкае таварыства па даследаванні Усходняй Еўропы

Анлайн, 15 красавіка 2026, 18.00 (Берлін)/19.00 (Мінск)
Мова: беларуская і ангельская

🔗Рэгістрацыя па спасылцы

💬 «Ёй дзесяцігоддзямі прыйшлося даводзіць там, дзе яна жыла – у Францыі, Іспаніі, Канадзе – што беларусы – гэта адрозны ад расейцаў народ»

Сёння спаўняецца 90 гадоў жывой легендзе беларускага руху XX стагоддзя – старшыні Рады БНР у выгнанні Івонцы Сурвіле.

Ейны намеснік Сяргей Навумчык упершыню ўбачыў спадарыню Сурвілу на пачатку 90-х гадоў у Менску, калі яна пасля амаль 60-гадовай эміграцыі прыехала ў Беларусь як мастачка.

Пра далейшую супрацу з Івонкаю Сурвілаю ды пра якасці ейнага характару, што дапамагаюць прасоўваць ідэі беларушчыны па ўсім свеце, спадар Навумчык расказаў у размове з «Белсатам».

🔍 Чытайце матэрыял на нашай старонцы
✅ Тут тэкст даступны для чытачоў з Беларусі

У Беластоку пройдзе прэзентацыя даследавання пра кірылічныя выданні ВКЛ

17 красавіка ў Беластоку пройдзе прэзентацыя беларускага перакладу даследавання «Кірылічныя выданні выдавецтваў з Вялікага Княства Літоўскага ў XVI-XVIII ст.» з удзелам яго аўтаркі Зоі Пераслаўцаў-Ярашэвіч.

Зоя Пераслаўцаў-Ярашэвіч — польскі гісторык, спецыялізуецца на гісторыі Вялікага Княства Літоўскага.

З кнігі можна даведацца:

• колькі ў ВКЛ дзейнічала друкарняў, якія выпускалі кнігі на старабеларускай мове, а таксама ў якіх гарадах і мястэчках яны былі;

• якія былі тыражы і рэпертуар гэтых выданняў; 

• якія друкарні дзейнічалі найдаўжэй;

• якія друкарні вялі рэй з пункту гледжання аб’ёмаў кніжнай прадукцыі. Якая была колькасць у цэлым;

• што можна сказаць пра змест выдадзеных кніг, іх жанры і функцыянальныя тыпы;

• чым адметны быў графічны бок друкаў, фарматы выданняў, іх дызайн

📆17 красавіка 2026, 18:00-20:00 (CET)
📍Беларускі хаб «Новая Зямля» (Białystok, ul. św. Rocha 5/32)

18 красавіка суполка «Наваградства» запрашае на адкрытую лекцыю гісторыка Міколы Волкава «Гісторыя і архітэктура Наваградскага замка ў ХІV-ХVІІІ стст.»

Наваградак займае вельмі важнае месца ў гісторыі Беларусі і часта ўспрымаецца як адна з першых сталіц Вялікага Княства Літоўскага, а сімвалам гэтага з’яўляецца яго замак, які наўпрост ахутаны легендамі і міфамі. Пры гэтым за прыгожымі легендамі з цяжкасцю праглядаецца рэальнае мінулае замка, не хапае мала дакладных звестак пра яго гісторыю і архітэктуру. Гэта звязана ў першую чаргу з недахопам крыніц і ў прыватнасцю адсутнасцю поўных інвентарных апісанняў замка. Тым не менш збіранне і ўважлівы аналіз асобных урыўкавых звестак пра помнік, а таксама разгляд яго гісторыі ў кантэксце развіцця абарончай і рэзідэнцыйнай архітэктуры ВКЛ дазваляюць больш дакладна рэканструяваць яго вобраз у розныя эпохі і ацаніць значэнне для гісторыі Беларусі.

📆18 красавіка, 19.30-21.00
📍Rodzinna Europa (pl. Konstytucji, 6)

Анлайн-трансляцыя ў зуме — зарэгістравацца па спасылцы

На Кальварыі адшукалі магілу аднаго з кіраўнікоў першай беларускай партыі, які нават з ссылкі дасылаў матэрыялы ў «Нашу Ніву»

На Кальварыйскіх могілках адшукалі занядбанае пахаванне Віктара Зелязея — чалавека, у кватэры якога праходзіў з'езд Беларускай сацыялістычнай грамады і які захоўваў пячатку першай беларускай партыі.

https://nashaniva.com/392674

Без VPN — https://storage.googleapis.com/nashaniva-by/read.html?page=/392674

Больш за віншаванне: як велікодная паштоўка яднае беларусаў праз стагоддзі і краты

Як віншавалі і віншуюць беларусы адзін аднаго з Вялікднём? Сабралі для вас асаблівую візуальную падборку: ад рэтра-паштовак паваеннай эміграцыі, што захоўвалі сувязь з домам праз акіян, да кадраў сучасных майстроў фатаграфіі і кранальных сямейных рэліквій — такіх, як прабабулін рушнік на здымку Валярыны Куставай.

Чытаць на сайце або без VPN.