Беларуская мова, чаму без яе нічога не атрымаецца?

Колькі разоў аб абаронцаў расейшчыны, у тым ліку расейскай мовы вы чулі, што "какая разница" ды увогуле "посмотрите" на Швейцарыю, Ірляндыю або Аўстрыю? Вось толькі акрамя пустых лозугаў не ішоў аналізм, у тым ліку ўсведамленне, што няма швейцарскай ці аўстрыйскай моў, а беларуская ёсць, яшчэ.

За выключэннямі, "мова адпавядае краіне - агульнае еўрапейскае правіла".

Гісторык, этнолаг і культурны антраполаг Павал Церашковіч тлумачыць, чаму беларуская мова неабходная для незалежнасці Беларусі, асабліва чаму свая мова істотная пры суседстве з Расіяй, якая навязвае сваю расейскую мову.

Усё інтэрв'ю

Скарына як макулатура. Пра што сведчаць аркушы беларускага друкара ўнутры чужога пераплёту?

Старонкі выданняў беларускага першадрукара вярнуліся ў Прагу, але не ў якасці фаліянтаў, а як абрэзкі, якія амаль пяць стагоддзяў былі схаваныя ўнутры скуранога пераплёту іншай кнігі. Гэтая парадаксальная знаходка раскрывае некаторыя дэталі сувязяў Францыска Скарыны.

https://nashaniva.com/392003

Без VPN — https://storage.googleapis.com/nashaniva-by/read.html?page=/392003

Ці ведалі вы, што праца беларуса Барыса Кіта дапамагла амэрыканцам ажыцьцявіць першы палёт да Месяца?

Апавядаем гісторыю славутага беларуса

Уся надзея на бітлоў! 😎

У 1966 годзе польскія ўлады сур’ёзна разглядалі ідэю запрасіць The Beatles.

Мэта — адцягнуць людзей ад Касцёла і перацягнуць моладзь на бок рок-н-ролу. І вось чым гэта ўсё закончылася.

Гісторыя, якая выглядае як анекдот, але шмат што тлумачыць.

👉Чытаць цалкам

Спасылка без VPN

Сакрэты "Скарынаўкі": што зберагае беларуская бібліятэка ў Лондане і чаму туды імкнуцца даследчыкі? Экскурсія ад Змітра Лукашука + размова з Паўлам Шаўцовым

Заснаваная ў 1971 годзе, Бібліятэка імя Францішка Скарыны ў Лондане на сёння з’яўляецца адным з найважнейшых цэнтраў беларускай культуры і гісторыі на Захадзе. Яна захоўвае ўнікальную калекцыю кніг, дакументаў, мапаў, а таксама матэрыялы пра беларускую дыяспару.

Кіраўніца "Вольнага хору" Галіна Казіміроўская ў тутэйшых архівах адшукала скарб — творы Міколы Куліковіча!

Выпраўляемся на экскурсію па гэтым чароўным месцы на чале з сябрам Апякунскай рады "Скарынаўкі" Паўлам Шаўцовым: https://www.youtube.com/watch?v=tmnQjnTd29g

Айзек Азімаў: магілёвец, які прыдумаў будучыню

Сёння, 6 красавіка, дзень памяці выбітнага амерыканскага пісьменніка-фантаста Айзека Азімава. Ён нарадзіўся ў маленькай вёсцы, дзе наўрад ці нехта марыў пра космас. А стаў чалавекам, які фактычна прыдумаў будучыню.
Айзек Азімаў – ураджэнец вёскі Пятровічы, якая гістарычна адносілася да Магілёўшчыны. Хлопчык, які ў дзяцінстве не ведаў англійскай мовы, праз некалькі дзесяцігоддзяў стаў адным з самых чытаных аўтараў свету, напісаў больш за 500 кніг і прыдумаў законы робататэхнікі, якія сёння абмяркоўваюць у рэальных універсітэтах і тэхналагічных кампаніях.

Як атрымалася, што хлопчык з магілёўскай вёскі змяніў уяўленне свету пра будучыню – і чаму яго гісторыя сёння гучыць асабліва актуальна? – чытайце ў матэрыяле Магілёў.media

Экстрэмісцкімі прызналі тры творы беларускай літаратуры. А таксама збор твораў Цвікевіча, аўтара кнігі «Заходнерусізм»

Суд Партызанскага раёна Мінска прызнаў «экстрэмісцкімі» матэрыяламі сайт і старонку ў Instagram кнігарні knihi.bу — яна належала Алесю Яўдаху, які нядаўна арыштоўваўся па «справе кнігароў». Таксама гэты статус атрымалі чатыры беларускамоўныя кнігі, з якіх тры — літаратурныя творы, а адна — зборнік твораў беларускага нацыянальнага дзеяча.

https://nashaniva.com/392216

Без VPN — https://storage.googleapis.com/nashaniva-by/read.html?page=/392216

У гонар рэжысёра Фларыяна Ждановіча назавуць новую вуліцу ў Мінску

Раней гэты праезд быў без назвы, але цяпер яму афіцыйна далі імя. 

https://nashaniva.com/392218

Без VPN — https://storage.googleapis.com/nashaniva-by/read.html?page=/392218

Дзе каранаваўся Міндоўг?

Лета 1253 года. Недзе на землях Літвы адбываецца падзея, якой не было тут ніколі раней і болей не будзе — каранацыя. Але дзе менавіта? Наваградак, Кернава, Вільня? Гэта пытанне да гэтага часу не вырашана і нечакана ператварылася ў прадмет палітычных спрэчак паміж цэлымі народамі.

Але ёсць пытанне важнейшае: чаму гэта наогул адбылося? Хто і навошта даў карону невядомаму язычніцкаму князю з перыферыі Еўропы?

Каб адказаць, давядзецца адправіцца ў вялікае падарожжа: ад канфлікту Папы Рымскага з Імператарам да мангольскага нашэсця, ад дворскіх інтрыг Інакенція IV да рашэнняў Данілы Раманавіча і Аляксандра Неўскага. І толькі пасля ўсяго гэтага стане зразумела, чаму менавіта ў 1253 годзе Міндоўг апрануў на галаву карону — і чаму праз некалькі гадоў яе зняў.

🎧Пра ўсё гэта пойдзе размова ў новым выданні "Magistra Svita"

Самая старажытная выява чалавека ў Беларусі старэйшая за піраміды. Але каб даказаць гэта, давядзецца знішчыць яе частку

Партрэт чалавека, выразаны на ласінай костцы, быў знойдзены на дне палескага возера. Каб дакладна датаваць прадмет, даследчыкам давядзецца фізічна пашкодзіць унікальную знаходку.

https://nashaniva.com/392157

Без VPN — https://storage.googleapis.com/nashaniva-by/read.html?page=/392157

👆Яна была сапраўднай іконаю для беларускіх дысідэнтаў

Паэтка, пісьменніца і дзяячка нацыянальнага руху Ларыса Геніюш прайшла праз ГУЛАГ і вярнулася на радзіму, але свабоды там не было. За ёй сачылі суседзі, аднак у той жа час з ёй раіліся маладыя патрыёты.

Ларысы Геніюш няма роўна 43 гады – яна пайшла з жыцця 7 красавіка 1983 года, ды нават пасля смерці нашай выбітнай зямлячкі ўлады ўсё яшчэ баяцца яе.

Што ж зрабіла гэтую жанчыну сімвалам супраціву, глядзіце ў нашай праграме «Каса на камень».

🎥Даведацца больш можна на YouTube-канале «БЕЛСАТ HISTORY».

Рыхтуецца да выдання кніга «Старажытны Берасць. Атлас крэпасці Брэст-Літоўск. Том I» з ілюстрацыямі Паўла Татарнікава

Вядомы беларускі мастак-графік стварае для будучага выдання мастацка-гістарычныя рэканструкцыі старажытнага Бярэсця. На новым малюнку кніжны ілюстратар выяўвіў Берасць 1279 года, пракаментаваўшы выяву матэрыяламі з летапісаў, якія знайшлі гісторыкі.

"...Ва ўсходняй частцы дзядзінца, дзе, верагодна, існаваў двор князя або яго намесніка была збудавана мураваная абарончая вежа – “стоўп”. Яна была квадратнай у плане, памерам, магчыма, 5,9×6,3 м, а таўшчыня сцен магла дасягаць 1,3 м.У другой палове ХІІІ ст. падобныя вежы былі ўзведзены і ў іншых раёнах Галіцка-Валынскай дзяржавы, а таксама суседніх з ёй беларускіх землях-княствах. У літаратуры гэтыя збудаванні акрэсліваліся як “вежы валынскага тыпу” або “вежы-данжоны”, але ў сучасных навуковых даследаваннях яны адносяцца да вежаў тыпу “бергфрыд”, пашыраных у нямецкіх і польскіх землях...».

Анлайн-лекцыю да гадавіны памяці Ларысы Геніюш – выбітнай паэткі, нязломнай патрыёткі, сакратаркі БНР на чужыне і пакутніцы савецкага ГУЛАГа.

З лекцыі вы даведаецеся:
- хто і як дапытваў Ларысу Геніюш у Мінскай «Амерыканцы»?
- чаму ў ГУЛАГу яе называлі Маці?
- што тады азначалі лагерныя «ксівы»?
- як пахаванне Ларысы Геніюш стала адной з самых масавых недзяржаўных акцый у Беларусі?

Лекцыю прачытала Валерыя Чарнаморцава – віленская экскурсаводка, магістарка гуманітарных навук і стваральніца Віртуальнага музею савецкіх рэпрэсіяў у Беларусі.
https://www.youtube.com/live/VOWx-Ci-EX4?si=VT-YBDzXbWVhVsld

Якім бачылі нацыянальны стыль ў архітэктуры БССР 1920-х

Ілля Вярбіла ў апошнім мінулагоднім нумары часопіса «Навука і інавацыі» піша: у сяр. 1920-х намаганнямі супрацоўнікаў Інбелкульту і архітэктараў быў пабудаваны невялікі шэраг будынкаў, у якіх выкарыстоўваўся беларускі стыль. Існавалі два варыянты яго трактоўкі: гістарычны (з замкавымі матывамі) і этнаграфічны (з арнаментамі).

Найбольш маштабнае будаўніцтва ў першым напрамку было рэалізавана на чыгунцы. Планы прадугледжвалі збудаванне трох ключавых вакзалаў у беларускім стылі: галоўнага ў Мінску (на месцы былога Брэсцкага) і на памежных станцыях Негарэлае і Бігосава. Два апошнія былі рэалізаваны. На здымку – вакзал у Бігосава (Верхнядзвінскі раён), пабудаваны ў 1926 - 1927 гг.

З пачатку 1930-х працы па стварэнні беларускага стылю ў архітэктуры былі згорнуты. Асобныя спробы рэалізацыі захаваліся ў этнаграфічным падыходзе – з выкарыстаннем народнага геаметрычнага арнаменту ў аздабленні асобных збудаванняў, спалучэннем яго з савецкай неакласікай.

Самуэль Багуміл Ліндэ ў беларускай Вікіпедыі

Аляксей Ластоўскі, акадэмічны дырэктар БІПГ, падрыхтаваў новы артыкул для беларускай Вікіпедыі. Гэтым разам ён прысвечаны Самуэлю Багумілу Ліндэ — славутаму польскаму славісту, лексікографу, лінгвісту, перакладчыку, бібліёграфу, педагогу і бібліятэкару, аўтару манументальнага «Слоўніка польскай мовы».

Для беларусістыкі постаць Ліндэ мае прынцыповае значэнне. Менавіта ён першым з польскіх навукоўцаў ужыў выраз «беларуская мова» яшчэ ў 1816 годзе. Ліндэ таксама аналізаваў мову Літоўскіх статутаў і мову Бібліі Скарыны.

🌐Прачытайце артыкул у беларускай Вікіпедыі

Сымона дэ Бавуар — адна з галоўных постацяў фэмінізму ХХ стагодзьдзя — нарэшце гучыць па-беларуску.

Да 40-годзьдзя яе сьмерці выходзяць адразу дзьве кнігі: пераклад “Вельмі лагоднай сьмерці” і зборнік “Сымона дэ Бавуар і Беларусь”.

Пра што яны і чаму гэта важна

Чытаць без VPN

У Вільні пройдзе прэзентацыя кнігі пра беларусаў у Літве

15 красавіка ў Вільні пройдзе прэзентацыя беларускага перакладу кнігі «Беларусы ў Літоўскай Рэспубліцы (1918-1940)» з удзелам яе аўтара Томаша Блашчака.

Томаш Блашчак — доктар гісторыі, выкладае ва ўніверсітэце Вітаўта Вялікага ў Коўне, спецыялізуецца на даследаванні гісторыі нацыянальных рухаў ва Усходняй і Цэнтральнай Еўропе ў XX стагоддзі. Аўтар трох манаграфій і некалькіх дзясяткаў артыкулаў па гэтай тэматыцы.

Гэтая кніга:
- пра грамадскую, палітычную, культурную і адукацыйную дзейнасць беларускай супольнасці ў Літве ў міжваенны час.
- пра тое, як змянялася стаўленне беларускіх палітыкаў у пытанні Вільні і Віленшчыны у 1918‑1939 гадах.
- пра лідараў беларускай супольнасці ў Літве, у тым ліку Клаўдзія Дуж-Душэўскага.

📆15 красавіка (серада), 18:30-19:30
📍Беларускі дом, Vilniaus gatvė 20, Vilnius.

Пра захоп Кіева войскам ВКЛ у 1651 г.

Пра гэта піша Андрэй Гурбік у навуковым зборніку «Украіна ў геапрасторы сярэднявечнай і ранняй мадэрнай эпохі цывілізацый» (2025 г.) Значнымі эпізодамі паўстання Багдана Хмяльніцкага сталі падзеі 1651 г., калі войска ВКЛ пад кіраўніцтвам Януша Радзівіла здзейсніла паход ва Украіну.

Пасля перамогі ў бітве пад Лоевам у ліпені войска ВКЛ захапіла дрэнна абаронены Кіеў (на ілюстрацыі – уезд Радзівіла праз Залатыя вароты, малюнак Абрахама ван Вестэрфельда). Але прасунуцца на поўдзень казацкай Украіны не змагло і праз месяц адступіла.

Хмяльніцкі не мог вызваліць украінскія землі, а Рэч Паспалітая – разграміць казакоў, таму ў верасні быў падпісаны цяжкі для ўкраінскага боку Белацаркоўскі мір. Тэрыторыя Украінскай дзяржавы змяншалася да памераў Кіеўскага ваяводства, а колькасць казакоў скарачалася з 40 тысяч да 20. Але атрымалася дамагчыся захавання Украінскай дзяржавы, а гетманаўская стаўка з аптымізмам будавала грандыёзныя планы супраціву Рэчы Паспалітай, піша Гурбік.

10 красавіка 1942 адбыўся патоп на рацэ Дубравенцы пад Магілёвам, За дзень загінула 2-3 тысячы чалавек. Падзеі яшчэ называлі Магілёўскім цунамі.

У красавіку 1942 г. у акупаваным Магілёве раптоўна прарвала чыгуначную грэблю на рацэ Дубравенцы, магутная хваля затапіла частку гораду, вада зносіла пабудовы і тэхніку. Сучасныя дасьледнікі лічаць гэтую паводку адной з найбуйнейшэх тэхнагенных катастроф у гісторыі Беларусі.

Гісторыі незвычайнага надвор’я і кліматычных анамалій на тэрыторыі Беларусі: https://smarturl.click/Remwb

40 гадоў пасля Чарнобыля: ад асабістага досведу да калектыўнай памяці

Катастрофа ў Чарнобылі 1986 года стала часткай транснацыянальнай гісторыі і паўплывала на жыццё многіх грамадстваў. Вайна Расіі супраць Украіны зноў актуалізавала памяць пра Чарнобыль і праблему бяспекі.

Пагаворым пра тое, якія вобразы катастрофы і жыцця пасля яе замацоўваюцца зараз ў грамадстве Беларусі, а якія застаюцца маргіналізаванымі, і як на гэты працэс уплываюць дзяржаўная палітыка, навука і культурныя практыкі. Важным аспектам стане таксама пытанне пра тое, як Чарнобыль працягвае прысутнічаць у ідэнтычнасці людзей, народжаных ужо пасля катастрофы.

Мадэрацыя:
Аляксей Братачкін, Дыстанцыйны Універсітэт у Хагене, Германія

Эксперткі ды эксперты:
Дэвід Роджэр Марплс, Універсітэт Альберты, Канада
Юля Цімафеева, Паэтка і перакладчыца, Берлін

Уводзіны:
Габрыэле Фрайтаг, Нямецкае таварыства па даследаванні Усходняй Еўропы

Анлайн, 15 красавіка 2026, 18.00 (Берлін)/19.00 (Мінск)
Мова: беларуская і ангельская

🔗Рэгістрацыя па спасылцы