Русия юстиция министрлыгы "ят агентлар" исемлеген яңартты.
Аңа түбәндәгеләр кертелде:

🔹 сайлаучылар хокукларын яклау «Голос» хәрәкәте рәистәшләренең берсе Андрей Бузин;
🔹 Бурятиядән җәмәгать эшлеклесе Мария Вьюшкова;
🔹 Александр Кабанов;
🔹 Александр Колосков;
🔹 Чуашстаннан активист Дмитрий Семенов.

Моннан тыш, бүген Русия Юстиция министрлыгы өч чит ил оешмасын «теләмәгән» дип таныды һәм Русиядә тыелган дип игълан итте:

🔹 АКШтагы Eurasianet интернет-басмасы;
🔹 Швейцариядәге «Киләчәк Русиясе — Швейцария» җәмгыяте (Verein Russland der Zukunft — Schweiz, VRZS);
🔹 Нидерландтагы «Next Level Initiatives» фонды («Киләсе дәрәҗә инициативасы»).

Башкортстандагы Торатау геопаркы ЮНЕСКОның глобаль геопаркы статусын алды

Парижда ЮНЕСКО башкарма комитетының 224нче сессиясендә Торатау геопаркының халыкара статусы рәсми рәвештә расланды, дип хәбәр итә «Немосква».
Рәсми сертификат паркка Франциядә 27 апрельдә тантаналы рәвештә тапшырылачак.

Геопарк өч районда урнашкан: Ишембай, Стәрлетамак һәм Гафури районнарында. Ул 2018 елда оештырылган, ә ЮНЕСКОга гариза 2021 ел башында тапшырылды. Ул чакта геопаркны Ирландия һәм Испания белгечләре бәяләде. Паркның мәйданы — 3,3 мең дүрткел километр.

Геопаркка Торатау, Куштау һәм Йөрәктау шиханнары, Калым-үскән кыясы, Күк-Караук шарлавыгы, тарлавыклар һәм мәгарәләр керә. Төбәк хакимияте
Торатауга илтүче юлны ремонтлауга 50 миллион сум бүлеп бирергә ниятли.

Бу — Башкортстанда ЮНЕСКО исемлегенә кертелгән икенче геопарк. Беренче булып бу статусны Янган-Тау геопаркы алган иде.

Шиханнар — борынгы организмнар калдыкларыннан торган элекке рифлар. Башкортстандагы дүрт шиханның берсе — Шахтау — сода сәнәгате өчен чимал чыгару нәтиҗәсендә тулысынча юк ителде.

2020 елда «Башкорт сода компаниясе» Куштау шиханын эшкәртүне башларга теләгән иде. Әмма киңкүләм протестлардан соң бу план туктатылды. Шиханны яклаучы активист Фаил Алсынов соңрак башка сәбәпләр белән 4 елга колониягә хөкем ителде. Аңа каршы мәхкәмә Баймакта яңа протестлар китереп чыгарды. 2026 ел башына «Баймак эше» нигезендә кимендә 68 кешегә хөкем карарлары чыгарылган.

Глобаль геопарклар исемлегендә барлыгы 50 илдә 200 территория бар. Халыкара статус бу җирлектә биологик һәм мәдәни мирасны сакларга ярдәм итәр дип көтелә.

❗️Яшел Үзәнгә дрон төшү куркынычы игълан ителгән.

Гадәттән тыш хәлләр хезмәте кешеләрне иминлек чараларын күрергә һәм сак булырга чакыра.

"Тукай, Тукай" дибез, сез аны яхшы беләсезме соң?

Әйдә!Online проекты кызыклы тест ясаган.

Ни өчен аны Апуш дип йөрткәннәр? Ул ничек күңел ачарга яраткан?

➡️ Тестны монда үтегез.
(Русияән VPN кирәк булырга мөмкин)

Бүген әдәбият галиме, археограф, текстолог, филология фәннәре докторы, шәҗәрәче галим Марсель Әхмәтҗанов вафатына бер ел.

Азатлык Радиосына ул соңгы интервьюны 2019 елда биргән иде. Фән, болгарчылык, татар-башкорт мөнәсәбәте һәм Татарстан сәясәте турында сөйләштек. Шул әңгәмәне карап алыгыз әле.

Шуннан бер өзек:

—​ Татарның үз дәүләте булуга ышанычыгыз бармы?

— Татарның мөстәкыйльлек өчен көрәшкә күтәрелү ихтималы бар. Һитлер бөтен дөньяны зур нәрсәдән – коммунистик диктатура урнаштырудан коткарып калды. Коммунистик диктатураның очында Сталин иде. Сталин ничә миллион кешене аттырды. Ә Һитлер шушы әйберне җимерде. Дөнья күләмендә катастрофа килеп чыкса, бу – Русия өчен яхшы булмаячак.

—​ Ә нинди катастрофа килеп чыгарга мөмкин?


Әңгәмәне тулысынча монда укыгыз. VPN-сыз ачыла.

"Алабуга Политех" көллиятендә укучыларга бер еллык рекрутны (срочка) уку йортының хәрби белем бирү үзәге аша һәм сугышка җибәрмәү шарты белән дрон гаскәрләрендә узарга тәкъдим итәләр.

Әлеге тәкъдим "Алабуга Политех" сәхифәсендә чыкты. Анда студентларга аена 150 мең сум стипендия түләү, бер елдан соң хәрби билет бирү һәм хәрби чаралар булган җиргә җибәрмәү вәгъдә ителә.

Ләкин юрист Артем Клыга моңа ышанмаска чакыра. Ул "Гроза" проектына белдерүенчә, "срочка"ларны хәрби кафедра аша узу каралмаган.

"Алабуга Политех“та хәрби кафедра узу принципта мөмкин түгел, чөнки әлеге оешма югары белем бирү системасына керми. Димәк, сез, мәсәлән Югары икътисад мәктәбе (НИУ ВШЭ) студентлары кебек, махсус килешү нигезендә хәрби-укыту үзәгендә белем алып, срочкадан азат ителмәячәксез. Монда коммерция оешмасы каршында ниндидер хәрби кафедра тәкъдим ителә. Әмма чынлыкта бу Русия саклану министрлыгы белән гадәти контракт кына», ди ул.

Шулай ук ул 12 айдан соң ректруттан азат итү һәм хәрби билет бирүне вәгъдә итү бу, гомумән алганда, дөрес дип әйтә.

"Әмма шул ук вакытта мобилизация турындагы фәрман яки аның 4–5 нче пунктлары гамәлдән чыгарылмаган килеш, контрактны үз теләгең белән өзү мөмкин булмаячаягын алар яшерә», ди ул.

Элегрәк Русия саклану министрлыгы дрон гаскәрләре белән контракт төзегән студентларны үзләре теләгәндә җибәрергә мәҗбүр түгеллеген раслаган иде.

▪️2024 елны Татарстанда "Алабуга Политех" көллияте белән бәйле шау-шу чыкты. Монда беренче курс студенты үзенә кул салды. Ул буллингка дучар булган һәм уку йортыннан куылудан курыккан дип фаразланды. Денисның үлеменнән соң журналистлар көллияттә студентларны кырыс шартларда укытуларын ачыклады. "Аларны төнлә дә эшләргә мәҗбүр итәләр, авырганда ял бирмиләр, бөтен нәрсә өчен дә диярлек премияләреннән мәхрүм итәләр һәм җәза буларак окоплар казыталар", дип язган иде ул вакытта 116.ru.

@azatliqradiosi

Русиянең Украинага каршы сугышын хуплаучы Ay Yola башкорт төркеме икенче альбомының беренче җырына клип чыгарган

Aihylyu (Айхылыу) трекы "Урал-Батыр" эпосына нигезләнгән, анда Һомайның апасы турында җырлана.

🔹2025 елны Ay Yola төркеме “Һомай” җыры белән дөньяга танылды.

🔹Төркемнең лидеры Ринат Рамазанов Русиянең Украинага каршы баскын сугышындагы хәрбиләргә хәйрия концертларында катнашкан иде. Аның абыйсы ихтыяри буларак сугышка китте.

🔹Март аенда төркемнең Европа буйлап туры булырга тиеш иде, әмма ул булмый калды. Артистлар моны аларга виза бирмәүләре белән аңлатты. Европа турына чит илдәге башкорт активистлары каршы чыккан иде.

📷Ay Yola Telegram каналы

@azatliqradiosi

Мари Иле республикасының күпчелектә татарлар яшәгән Бәрәңге (Параньга) районында мәчеттә мулланы административ җаваплылыкка тартмакчылар

Русия кануннарына күрә, илдәге дини уку йортларында алган белеме булмау сәбәпле, Мәсүдка мулла булу тыелган. Мулла булырга теләгән кеше Русиядә укырга тиеш диелә.

"Русиядә хәнәфи һәм шәфигый мәзһәбләре генә рөхсәт ителә, ә Мәсүд бик тырышып карагач мәлики мәзһәбеннән булуы ачыкланган икән" дип яза "Вахтер Ремзавода" телеграм-каналы.

Мари Иле прокуратурасы гаеплеләрне административ җаваплыкка тартырга кушкан.

Русиядә дин дәүләттән аерылса да, мәчеткә кайсы имамны кую, кайсын куймау, ул имам белән алдан сөйләшүләр уздыру гадәти күренешкә әйләнде.

"Безгә үзләренең "түрәләр исламын" ясалма исламны такмакчы булалар ягъни "Мәскәү мәзһәбе"н кертмәкчеләр. Бу барысы да Русия президенты идарәсеннән килә. Традицион ислам дигән булып үз мәзхәбен кертәләр. Безнең ике проблем бар, берсе – ваһһабилар. Алар элек тә өммәтебезгә зарар китергәннәр һәм хәзер дә зарар итәләр. Чөнки аларның китапларын, карашларын, тәэсирләрен беләбез. Икенчесе – түрәләр үстергән комформист руханилар. Бу руханилар исламны үз файдасында кулланмакчылар. Алар динне үзләре теләгәнчә шәрехлиләр. Хәнәфи мәзһәбе дигән булып үз исламын тагалар", дигән иде 2019 елны Азатлыкка имам Габдрәүф Зәбиров.

@azatliqradiosi

Хәерле иртә, хөрмәтле укучыларыбыз! Бүген 20 апрель, әлеге сәгатькә булган кайбер хәбәрләрне барлыйк:

🔸Русия дроннары һөҗүме нәтиҗәсендә кичә Херсон өлкәсендә бер кеше һәлак булган, җиде кеше яраланган, Запорожье өлкәсендә дүрт кеше яраланган, Днепропетровски һәм Харьков өлкәләрендә икешәр кеше, Харьков өлкәсе Изюм шәһәрендә өч кеше, Киев өлкәсендә бер кеше төрле җәрәхәтләр алган. Бу хакта җирле хакимият вәкилләре хәбәр итә.

🔸Туапседа төнлә булган һөҗүм нәтиҗәсендә диңгез портында янгын чыккан, бер кеше үлгән һәм бер кеше яраланган. Бу хакта үз Telegram-каналында Краснодар төбәге губернаторы Вениамин Кондратьев хәбәр итте.

🔸Болгарстанда парламент сайлауларында элекке президент Румен Радев җитәкчелегендәге "Прогрессив Болгарстан" коалициясе алдынгы урында бара. Элекке генерал Румен Русия белән диалог булдыру тарафдары һәм Украинага хәрби ярдәм бирүгә каршы чыга.

🔸АКШ хәрбиләре Һормуз бугазын томалауны дәвам иткән шартларда, Иран Пакыстанга АКШ белән икенче раунд сөйләшүләргә вәкилләрен җибәрмәячәк. Бу хакта Tasnim Иран агентлыгы хәбәр итә. Американ вәкиллегенең сөйләшүләр өчен Исламабадка баруы турында кичә ил президенты Доналд Трамп хәбәр итте.

🔸Telega (Telegram түгел) кушымтасы урнаштырылган iPhone телефоннары iOSны яңартырга тырышканда тулысынча томалана. Мондый проблем турында моңа кадәр кулланучылар хәбәр иткән иде, ә соңрак техник блогер Сергей Романцев сынау рәвештә моны раслады һәм iPhone-ның «кирпечкә» әйләнүен әйтте. Элегрәк зыянлы дип санап Telega кушымтасын App Storeдан бетергәннәр иде.

@azatliqradiosi

Көн язмасы: Сан Францисконың татар яшьләре татарча журнал чыгара башлады

Сан Францисконың татар яшьләре "Шәфәкъ" исемле татарча журнал чыгарды. Алар аны татарларның очрашуында тәкъдим итте. Сан Франциско татар оешмасы бу башлангычны куанып кабул итте һәм бу эшне башкаручыларга медианы яшәтергә кирәк дигән үгет-нәсихәт биргән.

Журналны әзерләүчеләр — Өмит Чапаноглы белән Һейли Акчура. Икесе дә татар, икесе дә Сан Франциско татарлары тормышында актив катнашучы яшь кызлар. Журнал ике телдә әзерләнгән: мәкаләләрнең бер өлеше татарча, әмма латин имласында тәкъдим ителгән, бер өлеше инглизчә.

Азатлык Радиосы журналны күрде, актарып карады һәм бу матбаганы тормышка ашырган ике татар кызына берничә сорау бирде.

Тулырак 👉монда укыгыз.

@azatliqradiosi

Ташкентта татар иҗтимагый мәдәни-агарту үзәге шурасы рәисе Рим Гыйниятуллин вафат

Аңа 83 яшь иде. Татар үзәге хәбәр итүенчә, Гыйниятуллин бүген 16:00 сәгатьтә Чапанат зиратында җирләнәчәк.

Рим Гыйнияттулин Үзбәкстанда укытучылар гаиләсендә туа. Төрле җитәкче вазифаларында эшли. 1996-1997 елларда Үзбәкстан премьер-министры урынбасары була.

1996 елдан Зәки Вәлиди исемендәге башкорт иҗтимагый-мәдәни үзәгенең аксакаллар шурасы рәисе, Ташкент шәһәре татар-башкорт милли мәдәни үзәкләренең аксакаллар шурасы рәисе вазифаларын да башкара. Казан аны даими татарлар җыеннарына чакыра. 2012 елны Дөнья татар конгрессының V корылтаенда ул чыгышын урыс телендә ясаган иде.

👆Моннан ун ел элек, октябрдә Дөнья татар конгрессы чакыруы белән Татарстанда Үзбәкстан татарларының рәсми төркеме сәфәрдә булган иде. Шул вакытта Гыйниятуллин Татарстан сәфәренә нәтиҗә ясады, республикада президент сайлавында кем өчен тавыш бирүен әйтте, Ислам Кәримов вакытында ничек яшәүләре хакында да фикерләре белән бүлеште.

@azatliqradiosi

Бүген Русия иминлек хезмәте (ФСБ) Пятигорски шәһәрендә 57 яшьлек Германия ватандашын тоткарлавын хәбәр итте.

ФСБ белдерүенчә, ул Ставрополь төбәгенең хокук саклау оешмасы корылмасына каршы теракт әзерләүдә катнашкан. Шартлауны имеш Украина махсус хезмәтләре әзерләгән.

Хәбәргә күрә, тоткарланган хатынның рюкзагында шартлаткыч булган һәм ул корылмага якынлашканда радиоэлектрон көрәш чаралары тарафыннан ачыкланып блокланган. Кайсы корылма турында сүз барганы әйтелми. ФСБ фикеренчә, хатын рюкзагында шартлаткыч барлыгын белмәгән һәм шартлау вакытында үзе дә һәлак булырга тиеш булган. Моңа кадәр ул мошенник схемаларында җәлеп ителгән булган.

Шулай ук Үзәк Азия ил ватандашы тоткарланган, ул шартлаткычны читтән торып шартлатырга тиеш булган диелә. Һәрхәлдә ФСБ шулай дип белдерә.Шартлаткычның куәте 1,5 кг тротил тәшкил иткән дип белдерелә.

“Тоткарланучылар гаепләрен таныды”, дип раслый ФСБ, әмма бәйсез мәгълүмат юк. Тоткарланучыларның исемнәре аталмый. Украина да, Германия илчелеге дә әлегә бу белдерүләргә аңлатма бирмәде.

Элегрәк Русия хакимияте вәкилләре, шул исәптән президент Владимир Путин да, Украинаны кешеләрне терактлар башкару өчен “яшертен” куллануда гаепләгән иде. Мәскәүдәге шартлау бу белдерүләргә сәбәп булды. Шартлауда бер полиция хезмәткәре һәлак булды. Тикшерүчеләр белдерүенчә, шартлаткыч йөрткән кеше (һәлак булды) үзе дә бу хакта белмәгән.

@azatliqradiosi

Казаннан Артур Сагиев Telegram-да чыккан алты комментарий өчен 5,5 елга иректән мәһрүм ителгән

Екатеринбурның үзәк хәрби мәхкәмәсе 39 яшьлек Артур Сагиевны интернетта террорчылыкны аклауда гаепле дип тапкан һәм биш ел ярымга гомум тәртипле колониягә хөкем иткән. Шулай ук аңа өч ел дәвамында сайтлар белән идарә итү тыелган. Бу хакта Sotavision яза.

Мәхкәмә шулай ук аның iPhone 11 телефонын “җинаять коралы” буларак дәүләт файдасына тартып алган. Башта Сагиевны алты эпизодта гаепләгән булганнар, соңрак ирнең гаебен тануы, үкенүе һәм тикшерүгә ярдәм итүе өчен барысын да бер эпизодка берләштергәннәр.

Эш ачуга 2024 елның августыннан октябрьгә кадәр Telegram-да чыккан комментарийлар сәбәп булган диелә.

Ирне Украина тарафлы каналларда Украина кораллы көчләренең Русиягә ясаган һөҗүмнәрен хуплап язган комментарийлары өчен 31 июльдә тоткарлаганнар.

Мәхкәмәдә белдерүләренчә, Сагиевны армияне дискредитацияләү маддәләре нигезендә инде берничә тапкыр административ җаваплылыкка тарткан булганнар. Барлыгы аңа 60 мең сум штраф салынган.

Моннан тыш Казанның Идел буе районы 2024 елның ноябрендә Сагиевны нәфрәт тудыру маддәсе нигезендә 15 тәүлеккә сак астына алган булган. Беркетмәдә язылганча, ул “урысларның кешелек дәрәҗәсен кимсетү”че комментарийлар калдырган.

@azatliqradiosi

Татар яшьләре форумы “Мин татарча сөйләшәм” акциясе уңаеннан бу атнада көндәлек тормышыбызга татарча гадәтләр кертергә чакыра

📌«Татарча сөйләшик

📌Социаль челтәрләребезне татар телендә алып барыйк

📌Татарча трендлар булдырыйк

📌Аватаркабызга акциянең оригиналь логосын куярга мөмкин (фотолар — өстә)

📌Premium Telegram’лылар, исемегез янында стикер урнаштыра аласыз», дип яза алар үз Telegram-каналында.

“Мин татарча сөйләшәм” акциясе гала-концерты, аның кысаларында “Ташаяк” ярминкәсе 26 апрель көнне узачак. Аңа кадәр, 23 апрельдә Квиз булачак.

@azatliqradiosi