📢 درس‌گفتار «مقدمات پژوهش در معماری ایران در دوران اسلامی»

🔸درس ۳۵: حاجی‌قاسمی و نوایی (۱) - بخش اول

در سی‌وپنجمین جلسه از درس‌گفتارها، مباحث مربوط به دانشورانِ تاریخ معماری ایران پی گرفته شد. این نشست در امتداد مباحث پیشین و با تمرکز بر دو چهره‌ی اثرگذار این حوزه، آقایان کامبیز حاجی‌قاسمی و کامبیز نوایی، برگزار شد. این جلسه شامل سه بخش بود: در بخش نخست، به چگونگی ورود این دو پژوهشگر به دانشگاه و موضوع پایان‌نامه‌شان پرداخته شد؛ بخش دوم به بررسی فعالیت‌های آنان پس از انقلاب اختصاص یافت؛ و در بخش سوم، محور بحث بر مهم‌ترین اثر مشترکشان، کتاب خشت و خیال، متمرکز بود که ادامه‌ی آن در جلسات آینده دنبال خواهد شد.
آقایان کامبیز حاجی‌قاسمی و کامبیز نوایی از دانشجویان دانشکده‌ی معماری و شهرسازی دانشگاه ملی ایران بودند و تحصیلات خود را در کارشناسی ارشد پیوسته‌ی معماری در این دانشکده سپری کردند. در آن سال‌ها، یعنی اواخر دهه‌ی ۱۳۴۰ و اوایل دهه‌ی ۱۳۵۰، توجه شماری از استادان دانشکده به پیشینه‌ی معماری و فرهنگ ایرانی فضایی پدید آورده بود که زمینه‌ی گرایش این دو دانشجو به اندیشه‌های سنت‌گرایانه را فراهم کرد. همچنین این دو در در دوره‌‌ی دانشجویی در دفتر معماری نادر اردلان کار می‌کردند. در همین بستر، این دو مشترکاً پایان‌نامه‌ای تعریف کردند که موضوع آن «معماری اسلامی ایران» بود و به پیشنهاد هم‌کلاسی‌شان، آقای سیدمحمد بهشتی، عنوان «خشت و خیال» را برای آن برگزیدند. استاد راهنمای آن میرحسین موسوی بود. دفاع از این پایان‌نامه در سال ۱۳۵۶ (یا اوایل ۱۳۵۷) در نهایت با داوری سیدحسین نصر، و با تمجید او، با حضور رئیس وقت دانشکده، ایرج پروین، برگزار شد. بااین‌حال، آنان پس از انقلاب ۵۷، در ادامه‌ی مسیر پژوهشی خود به این نتیجه رسیدند که رویکردشان نادرست بوده و باید نگاه خود را تغییر دهند، چراکه باور داشتند آنچه انجام داده‌اند در چهارچوب آموخته‌ها و وظایف معماران نیست.
تقریباً بلافاصله پس از دفاع از پایان‌نامه‌ی آن‌ها، انقلاب اسلامی رخ داد. پس از انقلاب، این پژوهش را در چهارچوب قراردادی با سازمان صدا و سیما ادامه دادند و به نقاط مختلف کشور سفر کردند و بناهای شاخص دوران اسلامی در محدوده‌ی ایران سیاسی امروز را از نزدیک دیدند. این تجربه بر مبنای این باور شکل گرفت که معمار باید مستقیماً با «خودِ معماری» و «خودِ اثر» مواجه شود و پژوهش درباره‌ی تاریخ معماری نیز باید بر پایه‌ی مشاهده‌ی عینی آثار صورت گیرد. در نتیجه‌ی این رویکرد تازه، نگارش کتاب خشت و خیال با بنیانی متفاوت آغاز شد؛ هرچند نگاه انتقادی به این اثر نشان می‌دهد که هنوز نشانه‌هایی از اندیشه‌های سنت‌گرایانه مشابه آنچه کتاب حالِ وحدت آمده بود، در آن وجود دارد. نگارش خشت و خیال از سال ۱۳۵۷ آغاز و پس از حدود سه دهه، در سال ۱۳۹۰ منتشر شد.

#مهرداد_قیومی #درس_گفتار
@asmaaneh

📢 درس‌گفتار «مقدمات پژوهش در معماری ایران در دوران اسلامی»

🔸درس ۳۵: حاجی‌قاسمی و نوایی (۱) - بخش دوم

هم‌زمان، آقایان حاجی‌قاسمی و نوایی عضو «شورای بازنگری آموزش معماری» در ستاد انقلاب فرهنگی بودند. این شورا مأموریت داشت برنامه‌ی آموزشی تازه‌ای برای رشته‌ی معماری تدوین کند. در برنامه‌ی جدید، دو درس با عنوان «معماری اسلامی ایران (۱)» و «معماری اسلامی ایران (۲)» گنجانده شد که در دانشگاه ملی، که از اوایل دهه‌ی ۱۳۶۰ هر دو درس را آقای حاجی‌قاسمی تدریس می‌کردند و این تدریس، به‌رغم تغییراتی در برنامه‌ی آموزشی معماری، به مدت بیش از سی سال ادامه یافت. درس نخست جنبه‌ی عملی‌تری داشت، د‌رحالی‌که درس دوم به مباحث نظری توجه داشت. بعداً با ایجاد درس برداشت بناهای تاریخی، بخش عملی این دو درس تغییر یافت. اساس این دروس بر این اصل استوار بود که دانشجو باید با اثر معماری به‌صورت مستقیم روبه‌رو شود. ساختار کلی درس نیز دو بخش داشت: بخش نخست مروری تاریخی بر معماری ایران بر پایه‌ی گونه‌شناسی بناها ـ بدون تکیه بر سلسله‌های تاریخی ـ و بخش دوم معرفی اصول طراحی در معماری ایران. این شیوه‌ی تدریس در راستای هدفی کلان‌تر یعنی شناخت معماری ایران در خدمت طراحی معماری امروز پدید آمده بود.
مهم‌ترین اثر منتشر شده از این دو چهره‌ی برجسته، کتاب خشت‌وخیال است. این کتاب بر چند نکته‌ی اساسی استوار است. نخست آن‌که در بررسی آثاری که در جهان درباره‌ی معماری اسلامی ایران نوشته شده، به‌ندرت نویسندگانی را می‌بینیم که خود در رشته‌ی معماری تحصیل کرده یا به این حرفه اشتغال داشته باشند؛ ازاین‌رو، اغلب آنان مفاهیم بیرون از حوزه‌ی معماری را وارد این عرصه کرده‌اند و در نتیجه نگاه معمارانه در آثارشان وجود ندارد. دوم آن‌که نویسندگان این کتاب قائل به انقطاعی شدید میان معماری پیش از اسلام و پس از آن‌اند. سوم آن‌که شناخت معماری باید بر پایه‌ی نگاهی کل‌نگر و مبتنی بر «فضا» استوار باشد؛ سازه، مصالح و جزئیات فنی هرچند مهم‌اند، اما در مراتب بعدی اهمیت قرار دارد. منظور ایشان از فضا نه مفهوم امروزی‌اش، بلکه مفهوم مادی ساختارگرایانه‌ی متداول دهه‌های پیش از آن در اروپا بود. نویسندگان خشت‌وخیال تأکید دارند که پرداختن به پیشینه‌ی تاریخی بناها، بستر زمانی و مکانی شکل‌گیری آن‌ها، و تحلیل‌های متنی هرچند ارزشمند است، این‌ها کار مورخان یا پژوهشگران معماری نیست. وظیفه‌ی معمار، تکرار سخنان حکیمان یا فیلسوفان سنت‌گرا نیست، بلکه باید مستقیماً با «اثر معماری» روبه‌رو شود، در محضر آن قرار گیرد و از دل تجربه‌ی فضایی و دیداری، فهم خود را از آن بیان کند. به باور آنان، مؤلفه‌هایی چون حجم، فضا، تناسبات، رنگ، تزیین، سایه‌روشن و دستور زبان معماری، عناصری بنیادین است که باید مورد توجه معمار قرار گیرد. تنها در چنین مواجهه‌ای است که تاریخ معماری می‌تواند به‌گونه‌ای «معمارانه» شناخته شود و این شناخت به‌مثابه‌ی دستاوردی قابل انتقال در اختیار طراحان قرار گیرد تا در فرایند طراحی معاصر الهام‌بخش آنان باشد.

#مهرداد_قیومی #درس_گفتار
@asmaaneh

📢 درس‌گفتار «مقدمات پژوهش در معماری ایران در دوران اسلامی»

🔸درس ۳۶: حاجی‌قاسمی و نوایی (۲)

در سی‌وششمین جلسه از درس‌گفتارها، مباحث مربوط به دانشوران تاریخ معماری ایران پی گرفته شد. این جلسه در ادامه‌ی مباحث جلسه‌ی پیشین، بر فعالیت‌ها و دیدگاه‌های آقایان کامبیز حاجی‌قاسمی و کامبیز نوایی متمرکز بود. این جلسه شامل دو بخش اصلی بود: در بخش نخست، مقالاتی بررسی شد که پیش از انتشار خشت‌وخیال نوشته شده و بیانگر نگرش این دو پژوهشگر به معماری و تاریخ معماری اسلامی ایران است. در بخش دوم، به روند شکل‌گیری مجموعه‌ی گنجنامه و شیوه‌ی مواجهه‌ی آن با آثار معماری پرداخته شد.
آقایان کامبیز حاجی‌قاسمی و کامبیز نوایی پیش از انتشار کتاب خشت‌و‌خیال، در چند مقاله دیدگاه خود را درباره‌ی معماری و تاریخ معماری توضیح داده‌اند. از میان آن‌ها، یکی از بهترین مقالات بر اساس سخنرانی مشترک این دو در دانشگاه تربیت مدرس نگاشته شد. این نشست در میانه‌ی دهه‌ی ۱۳۶۰ با عنوان «هنر اسلامی» به همت دانشگاه تربیت مدرس برگزار شد و حاصل آن در قالب کتابی با عنوان «روزنه‌ای به باغ بهشت»، زیر نظر رجبعلی مظلومی، منتشر شد. یکی از فصل‌های این کتاب به گفتار نوایی و حاجی‌قاسمی اختصاص داشت که در آن دیدگاه خود را درباره‌ی ماهیت هنر و معماری اسلامی شرح داده‌اند. در همان زمان، در دانشکده‌ی معماری دانشگاه ملی، آقای هادی ندیمی درس «حکمت هنر اسلامی» را پایه‌گذاری کرد که در آخرین سال دوره‌ی کارشناسی عرضه می‌شد. فضای این درس، با تأکید بر رویکرد حکمی به هنر اسلامی، تفاوتی بنیادین با دیدگاه نوایی و حاجی‌قاسمی داشت. هرچند هر دو جریان، بر بازگشت به خویش تأکید می‌کردند، اما مسیر و زبان نظری متفاوتی دنبال می‌کردند. در همین دوره، آقای کامبیز نوایی سه مقاله در مجله‌ی رواق منتشر کرد. پس از تأسیس گروه مطالعات معماری ایران، آقای حاجی‌قاسمی دو مقاله و آقای نوایی دو مقاله‌ای در همین مجله منتشر کرد. در دستگاه فکری این دو پژوهشگر، یک معمار فرضی وجود دارد که بنایی را پدید آورده است. پیشینه‌ی تاریخی بنا و سیر تحولات آن در این دستگاه فکری جایی ندارد؛ زیرا اهمیت از آنِ اثر است؛ همان اثری که امروز با آن مواجهیم.
بخش دوم جلسه به بررسی چگونگی شکل‌گیری مجموعه کتاب‌های گنجنامه اختصاص داشت. پیش از انقلاب، رسم بر آن بود که پروژه‌های درسی دانشجویان پس از پایان درس، در مرکز اسناد دانشکده‌ی معماری و شهرسازی دانشگاه ملی (شهید بهشتی کنونی) نگهداری شود. تداوم این رویه طی چند سال، به شکل‌گیری آرشیوی غنی از نقشه‌ها و عکس‌ها در این مرکز انجامید. در اوایل دهه‌ی ۱۳۷۰، این آرشیو با حمایت ریاست وقت دانشگاه، آقای هادی ندیمی، و به سرپرستی کامبیز حاجی‌قاسمی در قالب پروژه‌ای با عنوان گنجنامه سازمان یافت. هدف این طرح، گردآوری و انتشار پروژه‌های دانشجویی در زمینه‌ی معماری اسلامی ایران در مجموعه‌ای منسجم بود. این پروژه‌ها بیشتر ارزش تصویری داشت، یعنی عکس‌ها و نقشه‌های ارزشمندی در آن‌ها بود. برای اجرای این طرح، چند گروه تخصصی شکل گرفت: گروه عکاسی که مأموریت داشت از آثار معماری ایران به‌صورت حرفه‌ای عکاسی کند؛ گروه نقشه که وظیفه‌ی تطبیق و اصلاح نقشه‌ها با تصاویر را برعهده داشت؛ و گروه دیگری که یادداشت‌های کوتاهی در حاشیه‌ی نقشه‌ها و تصاویر می‌نوشت. این یادداشت‌ها یا حاوی اطلاعات تاریخی همچون کتیبه‌ها و سیر تحولات بنا بود، یا در صورت نداشتن اطلاعات تاریخی، به تحلیل کالبدی اثر می‌پرداختند. نتیجه‌ی این تلاش‌ها، انتشار مجموعه‌ای در ۲۰ جلد شامل بررسی بیش از ۶۰۰ اثر از معماری ایران در دوران اسلامی بود؛ اثری ماندگار که از مهم‌ترین خدمات علمی و فرهنگی مهندس کامبیز حاجی‌قاسمی به شمار می‌رود. با این حال، به این کار نقدهای بنیادین هم وارد است؛ از جمله «جزیره‌ای» دیدنِ اثر معماری و انقطاع آن از سیاق، حتی از محیط کالبدی پیرامون و نامستند بودن برخی از کارهای دانشجویی که مجال مطابقت آنها با واقعیت فراهم نیامده است.
در پایان جلسه، مقدمه‌ای کوتاه برای ورود به بحث جلسه‌ی آینده مطرح شد. چنان‌که شرح داده شد، نوایی و حاجی‌قاسمی بر این باورند که شناخت آثار معماری تاریخی تنها از یک مسیر ممکن است: مواجهه‌ی مستقیم با خود اثر. به نظر آنان، هر آن‌چه جز این باشد، از حوزه‌ی معماری و کار معماران بیرون است. کتاب خشت‌و‌خیال در واقع تبیین نظری همین دیدگاه است که در جلسه‌ی آینده بررسی خواهد شد.

#مهرداد_قیومی #درس_گفتار
@asmaaneh

📢 درس‌گفتار «مقدمات پژوهش در معماری ایران در دوران اسلامی»

🔸درس ۳۷: حاجی‌قاسمی و نوایی (۳)

در سی‌وهفتمین جلسه از درس‌گفتارها، مباحث مرتبط با دانشوران تاریخ معماری ایران دنبال شد. این جلسه در ادامه‌ی مباحث دو جلسه‌ی گذشته و با تمرکز بر دو دانشور اثرگذار این حوزه، آقایان کامبیز حاجی‌قاسمی و کامبیز نوایی، و مهم‌ترین اثر آنان، خشت ‌و‌ خیال، برگزار شد. این جلسه شامل دو بخش اصلی بود: در بخش نخست، ساختار کتاب و در بخش دوم، مقدمه یا «سرآغاز» کتاب با نگاهی انتقادی بررسی شد.
در بخش نخست، ساختار کلی کتاب شرح داده شد. خشت ‌و‌ خیال از نه گفتار (به‌منزله‌ی فصل) و مقدمه‌ای با عنوان «لطیفه‌ی نهانی» تشکیل شده است. عنوان‌های فصول لحنی شاعرانه دارد و همگی درباره‌ی اصول معماری ایران از نظر نویسندگان است. گفتار نخست، «حریم و خلوت»، به اصل درون‌گرایی اختصاص دارد؛ گفتار دوم، «نظم بلورین»، به مفهوم نظم، شکل و تقارن می‌پردازد؛ گفتار سوم، «گوهری در درون»، درباره‌ی کاربندی‌هاست؛ گفتار چهارم، «تار و پود پنهان»، به هندسه‌ی پنهان در معماری ایرانی می‌پردازد؛ گفتار پنجم، «خاک و کیمیا»، درباره‌ی مصالح و مواد ساختمانی است؛ گفتار ششم، «نقش عجب»، به تزیینات معماری اختصاص دارد؛ گفتار هفتم، «صدای سخن عشق»، رنگ در معماری را بررسی می‌کند؛ گفتار هشتم، «کلک خیال‌انگیز»، به کتیبه‌ها می‌پردازد؛ و در نهایت، گفتار نهم، «گلستان خیال»، به باغ و حیاط در معماری ایرانی پرداخته است.
بخش دوم جلسه به مقدمه‌ی کتاب تمرکز دارد. این بخش که با عنوان سرآغاز آمده است. هدف اصلی این کتاب شرح معماری اسلامی ایران ذکر شده است که ذیل آن تلاش شده تا معنای عمیق این آثار نمایان شود، رابطه‌ی میان اندیشه عمل معماران روشن شود و در مجموع به‌دنبال آن است که حقیقت معماری اسلامی ایران را بیان کند. پس قائل به حقیقتی است که در معماری اسلامی ایران نفهته است و در تلاش است تا آن را فهم کند. با وجود آن‌که در مقدمه آمده است که محدوده‌ی جغرافیایی آن به مرز‌های کنونی ایران محدود نیست، اما تنها یک اثر خارج از این مرز‌ها در کتاب دیده شده است. بزرگترین نقدی که به این مقدمه وارد است موضوعی است که در جلسات پیش هم مطرح شد. که موضوع معماری همین است و خارج از آن دایر‌ه‌ی کار معماران قرار ندارد. علاوه‌بر آن ادعای مهمی در این بخش ذکر شده است این مطلب است که طی سی سالی که نگارش این کتاب به طول انجامید پژوهش‌های زیادی درباره‌ی معماری اسلامی ایران انجام شد که نه‌تنها نفی‌کننده‌ی مطالب مطرح شده در این کتاب نیست بلکه آن را تأیید می‌کند. در واقع بیان شده است که همه به آن چیزی رسیدند که ما پیش‌تر رسیده بودیم و این موضوع باعث شد تا پس از وقفه‌ای بیست سال متن کتاب نیازی به تغییر و اصلاح نداشته باشد. درحالی‌که پیشتر منابعی وجود داشتند که به این موضوعات پرداخته بودند، اما نامی از آن‌ها در این کتاب نیامده است. مانند موضوع هندسه‌ی پنهان که ادعا می‌شود اینجا برای نخستین بار دیده شده است درحالی‌که پیش‌تر مدحت بولاتف در کتایش به آن پرداخته بود. از سوی دیگر با نگاهی ریزبینانه مشخص می‌شود که کتاب خشت‌وخیال در واقع بسط یافته‌ی فصل آخر کتاب حال وحدت است. با‌این‌حال هیچ نامی از این کتاب نیامده است. در واقع آ‌نچه کتاب ادعا می‌کند را پاسخ نمی‌دهد. وقتی درباره‌ی نسبت معماری و خیال صحبت می‌شود، اما خیال در آن غایب است. اصل مطلبی که در این بخش آمده است چنان است که آنچه ما در این کتاب فهم کرده‌ایم برای همه قابل فهم نیست و این نسبت را نمی‌توان به آسانی بیان کرد. همچنین در این بخش زمانی که از روش کتاب صحبت شده است گفته می‌شود که آنچه نگارندگان در مسیر نگارش این کتاب تجربه‌اند کرده‌اند با آن‌چه در این کتاب ذکر شده، متفاوت است.
نهایتاً به موضوع مهمی پرداخته می‌شود که توجه به آن پاسخ بسیاری از پرسش‌ها درباره‌ی این نگاه را می‌دهد. هدف اصلی این کتاب قرار دادن اطلاعاتی کاربردی برای مخاطبان است. همیشه دسته‌ای از مورخان معماری به تاریخ معماری به‌منزله‌ی چیزی کاربردی برای طراحی معماری نگاه کرده‌اند. این جریان همواره بوده است. و این کتاب هم اذعان دارد که به این جریان تعلق دارد. 

#مهرداد_قیومی #درس_گفتار
@asmaaneh

📢مضامین متن و ارجاعات فرامتن در نگارگری دوره‌ی جلایری:
جنید چگونه صحنه‌ی نبرد همای و همایون خواجوی کرمانی را مصور کرد؟

🔹سخنران: حمیدرضا جیحانی (دانشیار مرکز مستندنگاری، مطالعات معماری و مرمت، دانشکده‌ی معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی)

🔸زمان: یکشنبه، ۲۰مهرماه ۱۴۰۴، ساعت ۱۸

🔸اطلاعات بیشتر:
https://t.me/kashanuniofart/529?single

#خبر
@asmaaneh

📢برگزاری جلسات دفاع از پایان‌نامه‌ی کارشناسی ارشد مطالعات معماری ایران و دکتری معماری، دانشگاه شهید بهشتی

🔸مکان: دانشگاه شهید بهشتی، دانشکده‌ی معماری و شهرسازی، سالن دفاع

🔸اطلاعات بیشتر درباره‌ی هرکدام از پایان‌نامه‌ها به‌زودی اعلام خواهد شد.

#خبر
@asmaaneh

📝یک تحقیق، یک تجربه (۵): گفت‌وگو با زهرا میرزایی
به کوشش فاطمه حسینی امامی

در پنجمین گفت‌وگو از سلسله‌گفت‌وگوهای «یک تحقیق‌، یک تجربه» با زهرا میرزایی درباره‌ی دغدغه‌ی شخصی او درباره‌ی شناخت معماری معاصر ایران و چگونگی تبدیل آن به پایان‌نامه‌اش با عنوان «تلقی از معماری در ایران در آینۀ نشریات معماری برهۀ اول دورۀ پهلوی دوم» گفت‌وگو کردیم.

در دوره‌ی پهلوی با بازگشت معماران تحصیل‌کرده‌ی فرنگ‌رفته، ورود معماران فرنگی و سیاست‌های نوگرایانه‌ی حکومتْ معماری شکل جدیدی به خود گرفت. صورت و سیرت نو شده‌ی معماری در آن دوران با تلقی جدیدی از معماری همراه بود که برای فهم آن می‌توان به سراغ متون و منابع مکتوب آن زمان رفت. یکی از منابع متنی نوظهور در آن دوره نشریه‌های معماری است که برای اولین بار در سال ۱۳۲۵ به چاپ رسید. این نشریه‌ها برای معماران و صاحب‌نظران معماری فرصتی فراهم کرد تا از این طریق درباره‌ی معماری و مسائل آن سخن بگویند.
پژوهشگر در پی فهم تلقی معماران از معماری در برهه‌ی اولِ دوره‌ی پهلوی دوم است. بدین منظور می‌کوشد، با بررسی و تحلیل سه نشریه‌ی معماری منتشرشده در این بازه‌ی زمانی (آرشیتکت، بانک ساختمانی و معماری نوین) وجوه مختلفِ تلقی‌ معماران از معماری، نسبت آنها با هم و تحولات آن را دریابد. این تحقیق سه فصل دارد. نویسنده در فصل اول با عنوان «آرشیتکت شویم»، تلقی صاحب‌نظران از معماری، معمارِ قدیمی و آرشیتکت، که مورد توجه نویسندگان مجله‌ی آرشیتکت است را بررسی می‌کند. در فصل دوم با عنوان «ساختمان خانه‌ها»، بر اساس نشریه‌ی بانک ساختمانی تلقی جدید از معماری کردن، ساختن و ساختمانِ خانه‌ها و مدرسه‌ها تشریح می‌شود. در فصل سوم با عنوان«در دنیای نوین»، تلقی نویسندگانِ نشریه‌ی معماری نوین از معماری را روشن می‌شود. نویسنده در پایان نیز سیر تحول این تلقی‌ها را  با تکیه بر وجوه اشتراک و افتراق آنها مانند رابطه‌ی معماری با زمان، وجه علمی معماری و ساختمان خانه‌ها در مؤخره شرح می‌دهد.

🔸مشخصات پایان‌نامه:
میرزایی، زهرا. «تلقی از معماری در ایران در آینۀ نشریات معماری برهۀ اول دورۀ پهلوی دوم». پایان‌نامه‌ی کارشناسی‌ارشد مطالعات معماری ایران. استاد راهنما:  زهرا اهری. تهران: دانشگاه شهید بهشتی، ۱۳۹۵.

🔸زهرا میرزایی در این پژوهش به دنبال شناخت پیش‌ذهنیت‌های نهانی بود که در محتوای نشریات معماری در آن زمان وجود داشت. چگونگی پژوهش و تفکر که در خلال تمرین‌های کلاسی دروس‌ دوره‌ی مطالعات معماری ایران گنجانده شده بود، راه‌گشای او در تدقیق هدف و روش تحقیق‌ بود. محقق می‌تواند با فاصله گرفتن از موضوع تحقیق و رجوع دوباره به آن، دریچه‌های جدید را به روی خود باز کند؛ فرصتی که او معتقد است موجب شد بخش مهمی از نتایج تحقیقش را پس از بازبینی و در زمان انتشار مقاله تغییر دهد. به بیانی دیگر می‌توان گفت این همان نقطه‌ی بی‌پایان هر پژوهشی است؛ اینکه می‌توانیم دوباره و چندباره به پرسش‌های خود بازگردیم و همواره سخن تازه‌ای را برای گفتن داشته باشیم.

برای مطالعه‌ی این گفت‌وگو به پیوند زیر مراجعه کنید:
https://telegra.ph/%DB%8C%DA%A9-%D8%AA%D8%AD%D9%82%DB%8C%D9%82-%DB%8C%DA%A9-%D8%AA%D8%AC%D8%B1%D8%A8%D9%87-%DB%B5-%DA%AF%D9%81%D8%AA%E2%80%8C%D9%88%DA%AF%D9%88-%D8%A8%D8%A7-%D8%B2%D9%87%D8%B1%D8%A7-%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%B2%D8%A7%DB%8C%DB%8C-10-13

#زهرا_میرزایی #یک_تحقیق_یک_تجربه
@asmaaneh

کارگاه تخصصی تاریخ هنر غبار- فصل پاییز

«چگونه اثر هنری را بخوانیم و روایت کنیم: چهار بازنویسی از یک اثر»

در این کارگاه، می‌کوشیم با گام‌های کوچک اما دقیق، بر جزئیات تصویر، متن یا شیءِ تاریخی تمرکز کنیم و از خلال مشاهده‌ای آرام و حوصله‌مند، به لایه‌های پنهان آن دست یابیم.

در این مسیر، به تدریج تمرین می‌کنیم تا از مشاهده به تحلیل برسیم، پیش‌فرض‌های خود و مؤلف را بازشناسیم و روایت‌هایی تازه از اثر بسازیم.

🔸🔹اهداف این کارگاه:
• تقویت مهارت دیدن و خواندنِ نزدیک و تأملی
• تمرین نوشتن و بازنویسی متن علمی
• توانایی تحلیل تطبیقی و آشنایی با خوانش‌های عمیق در تاریخ‌نگاری هنر

🔺از جلسۀ دوم، هر شرکت‌کننده بر روی یک متن کوتاه دربارۀ اثر انتخابی خود کار خواهد کرد و در چهار بازنویسی، با همراهی مدرس، متنش را توسعه می‌دهد.

🔻مخاطبین: دانشجویان ارشد و دکتری، پژوهشگران هنر اسلامی و مطالعات بصری و تاریخ هنر

🔶مدرس: دکتر عبدالرضا حسینی: پژوهشگر تاریخ هنر دانشگاه وین / دکتری جامعه‌شناسی دانشگاه علامه طباطبایی / پژوهشگر فرصت مطالعاتی مؤسسه جامعه‌شناسی دانشگاه فنی برلین

🔹شش جلسه
🔹چهارشنبه‌ها، ساعت ۱۹ تا ۲۰:۳۰
🔹آنلاین و آفلاین

📢آسمانه با همکاری نوروزگان برگزار می‌کند:
نگاشت گذشته: کشف جهان ایرانی با سفرنامه‌ها

🔹سومین نشست از سلسله‌نشست‌های تاریخ و تئوری و نقد معماری و هنر

🔹سخنران: مهنام نجفی

🔹زمان: سه‌شنبه، ۲۲ مهر ۱۴۰۴، ساعت ۱۸
🔹برگزاری مجازی در پایگاه مدرسه‌ی نوروزگان به نشانی:
https://gap.nowruzgan.com/rooms/ejp-l2w-4mt-fg4/join

#خبر
@asmaaneh

🖼معرفی کانال نقشه‌های تاریخی و عکس‌های هوایی
معرفی از: عیاران ایران
@AyyaraneIran

حتماً برایتان پیش آمده است که برای تهیه‌ی پرونده‌ی با کیفیت یک نقشه‌ی تاریخی یا عکس‌هوایی برای پژوهشی، مصائب گوناگونی را متحمل شده با‌شید.
ما از حدود ۲ ماه پیش کانالی را در تلگرام گشودیم که در آن به عرضه‌ی نقشه‌های تاریخی و عکس‌های هوایی ایران و شهرهایش می‌پردازیم. کار را با نقشه‌های تاریخی ایران آغاز کردیم و اکنون در حال انتشار نقشه‌ها و عکس‌های هوایی شهر تهران هستیم و پس از تهران در نظر داریم به سایر شهرها بپردازیم. نقشه‌ها و عکس‌ها عموماً به ترتیب تاریخی از قدیمی‌ترین تاریخی که چنین اسنادی وجود دارد تا حدود ۴۰-۳۰ سال پیش عرضه می‌شود. در ادامه تلاش خواهیم کرد که بخش «نقاشی شهرها» را هم به مجموعه‌ی مدارک کانال بیفزاییم.

تاکنون بیش از ۲۰۰ نقشه و عکس هوایی و چندین جلد کتاب و گزارش حاوی نقشه‌ها و چند ویدئو که همه با پرونده‌ی با کیفیت این مدارک همراه بوده در کانال عرضه شده است. در کنار این مدارک فهرست‌هایی نیز از مدارک منتشر شده در کانال، برای سهولت دستیابی به مدارک، تهیه کرده‌ایم. بنا داریم در ادامه یادداشت‌هایی هم متناسب با مدارک در زمان‌های مقتضی منتشر کنیم. در این میان به اندازه‌ی دانش و توانمان به پرسش‌های عزیزانی که اطلاعاتی از ما خواستند نیز پاسخ داده‌ایم.

آرشیو ما محصول جمع‌آوری گسترده‌ی این نوع مدارک در طول بیش از ۲۰ سال است. اکثر این مدارک دیریاب است و با جست‌وجو در میان آرشیوهای برخط و غیر آن و یا کتاب‌ها به دست آمده است. مالکیت مدارک اغلب عمومی است (public domain) است و اگر کسی یا سازمانی ادعایی بر آنان دارد بیشتر از مقوله‌ی سودجویی و انحصارطلبی است.

ما بیش از هرچیز خواسته‌ایم بر این سودجویی‌ها و انحصارطلبی‌ها برخیزیم و پژوهشگران را برای رسیدن آسان به مدارک مورد نیازشان که در انحصار سازمان‌های عریض و طویل یا افرادی است که حیات و هویتشان در گرو احتکار مدارک و اسناد است یاری کنیم. چه بسیار محتکرانی که با حبس و یا انتشار نامناسب مدارک، خود را در میان پژوهشگران برخی حوزه‌ها جا زده‌اند و از این نمد برای خود کلاهی دوخته‌اند و یا مثلاً با چاپ کتاب‌هایی بدون ارزشِ افزوده با قیمت گزاف و دقت اندک، مدارک را مُثله و غیر قابل استفاده کرده‌اند و پرونده‌های رقومی آنها را به بهانه‌ی فروش کتاب‌هایشان احتکار کرده‌اند یا سازمان‌هایی که مثلاً تصاویر هوایی را با قیمت زیاد و دنگ‌وفنگ اداری بسیار می‌فروشند. این در حالی است که در بسیاری از کشورها چنین مدارکی در آرشیوهای رقومی به‌سهولت و با بهترین کیفیت در اختیار پژوهشگران است و این دسترسی کمک بزرگی به گسترش پژوهش و دانش در بسیاری از رشته‌هاست.

آرمان ما عرضه‌ی رایگان و آزاد این اطلاعات به همه‌ی پژوهشگران است و این آرمان جز با کمک شما محقق نمی‌شود. بسیاری از شما همین الان ممکن است در گوشه‌ای از آرشیوتان یک نقشه یا مخصوصاً عکس هوایی از جایی از ایران داشته باشید که روزگاری برای پروژه‌ای از سازمانی گرفته‌اید. اگر هر کدام از شما عزیزان همان یک مورد را برای انتشار به ما بسپارید و آرشیو محدود ما را غنی‌تر کنید هزاران مدرک به دست پژوهشگران دیگری خواهد رسید. این چرخه به سود همه و در جهت شکسته شدن انحصار محتکران شخصی و سازمانی خواهد بود. ما دست همه‌ی شما را به گرمی می‌فشاریم و از شما در تحقق این آرمان یاری می‌خواهیم.

«چو عیّارانِ بی‌جامه میان جمع درویشان»
درین وادی بی‌پایان یکی عیّار بنمایید

🔸نشانی کانال تلگرام ما:
https://t.me/OldMapsAerialPhotos
🔸نشانی ما در اینستاگرام:
https://www.instagram.com/old.maps.aerial.photos?igsh=cWNpeX

#معرفی_اسناد #یادداشت
@asmaaneh

◼️ناصر تقوایی فیلمساز بنام امروز ۲۲ مهر درگذشت.

گزیده‌ای از مستند «گفتن با نگفتن: سینما و سانسور به‌روایت ناصر تقوایی» مشاهده می‌کنید که به کوشش عارف محمدی تهیه شده است.

@asmaaneh

📚پرسش‌های معماری: گفت‌وگوهایی درباره‌ی تاریخ، تئوری و نقد معماری
قسمت دوازدهم:
تفاوت «معماری»، خاستگاه و معنای آن در ایران با «Architecture»، خاستگاه و معنای آن چیست؟ - بخش اول

🔸با حضور مهرداد قیومی بیدهندی

🔸تهیه‌شده در مدرسه‌ی نوروزگان

🔸برای مشاهده‌ی نسخه‌ی تصویری گفت‌وگوی قسمت دوازدهم، به پیوندهای زیر مراجعه کنید:

https://chaharrah.tv/qayyoomi-archque-12-1404-07-23/

http://www.youtube.com/@MehrdadQayyoomiBidhendi

#نوروزگان #مهرداد_قیومی #پرسش‌های_معماری
@asmaaneh

📚پرسش‌های معماری: گفت‌وگوهایی درباره‌ی تاریخ، تئوری و نقد معماری
قسمت دوازدهم:
تفاوت «معماری»، خاستگاه و معنای آن در ایران با «Architecture»، خاستگاه و معنای آن چیست؟ - بخش اول (نسخه‌ی مکتوب)

#نوروزگان #مهرداد_قیومی #پرسش‌های_معماری
@asmaaneh

📢برگزاری جلسه‌ی دفاع از پایان‌نامه‌ی کارشناسی ارشد مطالعات معماری ایران، دانشگاه شهید بهشتی

🔸زنان و خیابان لاله‌زار: از انقلاب مشروطه تا پایان سلطنت رضاشاه
🔸دانشجو: ریحانه شکوهی
🔸استاد راهنما: دکتر زهرا اهری
🔸داوران: دکتر اسکندر مختاری، دکتر محمد غلامعلی فلاح
🔸زمان: شنبه ۲۶ مهر ۱۴۰۴، ساعت ۱۲
🔸مکان: دانشکده‌ی معماری و شهرسازی دانشگاه شهید بهشتی، سالن دفاع

#خبر #ریحانه_شکوهی
@asmaaneh

📢برگزاری جلسه‌ی دفاع از پایان‌نامه‌ی کارشناسی ارشد مطالعات معماری ایران، دانشگاه شهید بهشتی

🔸زنان و خیابان لاله‌زار: از انقلاب مشروطه تا پایان سلطنت رضاشاه
🔸دانشجو: ریحانه شکوهی
🔸استاد راهنما: دکتر زهرا اهری
🔸داوران: دکتر اسکندر مختاری، دکتر محمد غلامعلی فلاح


خیابان لاله‌زار در فاصله‌ی انقلاب مشروطه تا پایان سلطنت رضاشاه، به یکی از کانون‌های اصلی فعالیت‌های تجاری و فرهنگی تهران تبدیل شد و بستر مهمی برای تجربه‌های نوظهور شهری فراهم آورد. این خیابان که در آغاز بیشتر عرصه‌ی حضور مردان بود و ورود زنان به آن با محدودیت‌های جدی همراه بود، به‌تدریج لایه‌هایی تازه یافت و عرصه‌ی حضور محدود اما مداوم زنان گردید؛ حضوری که نه صرفاً در مقام مصرف‌کننده، بلکه در قالب مشارکت در فعالیت‌های تجاری، خدماتی و فرهنگی نیز بروز یافت.
این پژوهش با راهبردی تاریخی و با استفاده از منابع دست‌اول چون مطبوعات، خاطرات، آگهی‌ها و تصاویر، به بررسی رابطه‌ی میان حضور زنان و دگرگونی‌های کالبدی فضایی لاله‌زار می‌پردازد. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که حضور زنان روندی خطی و یکنواخت نداشت، بلکه در بستر محدودیت‌ها، تفکیک‌ها شکل گرفت و همزمان نقش‌ها، رفتارها و جایگاه اجتماعی آنان بازتعریف شد. در بازه‌ی نخست (مشروطه تا حدود ۱۳۰۰)، بناهای اختصاصی زنانه اندک بود و خدمات مربوط به زنان اغلب توسط مردان ارائه می‌شد. زنان ایرانی از صحنه‌های فرهنگی غایب بودند و نمونه‌های اولیه حضور زنان در این فضاها، بیشتر به اقلیت‌ها یا مهاجران تعلق داشت. در بازه‌ی دوم (۱۳۰۰ تا ۱۳۱۴)، فعالیت‌ها تخصصی‌تر شدند؛ خیاط‌خانه‌ها و آرایشگاه‌ها به کوچه‌ها و طبقات بالای مغازه‌ها منتقل شدند و فضاهایی نیمه‌مستقل با تفکیک‌های افقی و عمودی پدید آمد. زنان ایرانی به‌تدریج در نقش تماشاگر، هنرجو و حتی مجری فرهنگی ظاهر شدند. در بازه‌ی سوم (۱۳۱۴ تا ۱۳۲۰)، با اجرای سیاست کشف حجاب، حضور زنان مرفه و اروپایی‌مآب آشکارتر شد، اما در عین حال زنان محجبه طرد و مرزبندی‌های طبقاتی تثبیت شدند. در این دوره، خیاط‌خانه‌ها و آرایشگاه‌ها هویت مستقل یافتند، در حالی که نمایش‌ها و تئاترها رو به افول گذاشتند و کافه‌ها به کانون تازه‌ی موسیقی و سرگرمی بدل شدند؛ جایی که زنان هم در مقام مشتری و هم در مقام متصدیان مشاغل و هنرمندان صحنه در عرصۀ اجتماعی موضوعیت یافتند. در مجموع، لاله‌زار از فضایی عمدتاً تجاری و مردانه به فضایی چندلایه و پیچیده تبدیل شد. حضور زنان با ایجاد لایه‌های تازه‌ی فضایی، دگرگونی ویترین‌ها، و شکل دادن به قلمروهای نیمه‌مرئی، نه‌تنها کالبد و آرایش فضایی خیابان را تغییر داد، بلکه تجربه‌ای نوین از حیات شهری و جایگاه اجتماعی زنان در تهران را رقم زد.

🔸زمان: شنبه ۲۶ مهر ۱۴۰۴، ساعت ۱۲
🔸مکان: دانشکده‌ی معماری و شهرسازی دانشگاه شهید بهشتی، سالن دفاع

#خبر #ریحانه_شکوهی
@asmaaneh

📢فراخوان ارسال چکیده برای همایش دوسالانه‌ی انجمن ایران‌پژوهی
🔸برگزارکننده: انجمن ایران‌پژوهی (Association for Iranian Studies)
🔸میزبان: دانشگاه اوترخت، هلند
🔸زمان برگزاری همایش: ۵ تا ۸ اوت ۲۰۲۶
🔸مهلت ارسال چکیده: ۲۰ اکتبر ۲۰۲۵| ۲۸ مهر ۱۴۰۱

The Association for Iranian Studies (AIS) and The Department of Philosophy and Religious Studies at Utrecht University, The Netherlands invite proposals in all subfields of Iranian Studies for the 15th Biennial Conference of Iranian Studies to be held at Utrecht University from 5th to 8th August, 2026. AIS encourages works grounded in the humanities and social sciences which probe new scholarly approaches to Iranian Studies, broadly defined (including, but not restricted to, Iran’s historical borderlands, the wider Persophone World, and the Iranian expatriate communities of Europe and beyond). The primary language of the conference will be English, though we hope to have a small number of panels in Persian.


🔸اطلاعات بیشتر:
https://associationforiranianstudies.org/conferences/2026/information
#خبر 
@asmaaneh