🔺 #تمدن باستانی گوران یا تمدن کورا آراکس آذربایجان

یانیق تپه تبریز ، گوی تپه اورمیه ، حوضه سد خدآفرین ، کول #تپه جلفا ، کهنه تپه سی کلیبر و... اشاره کرد.


🔸فرهنگ مایکوپ با فرهنگ کورا-ارس (۳۵۰۰—۲۲۰۰ پیش از میلاد) هم‌زمان است و از آن تأثیر پذیرفته‌است. فرهنگ کورا ارس به جز بخشی از قفقاز در بخشی از آناتولی نیز حضور داشته‌است.



🆔 @ancientaz

🔸 سازه معماری دوران و #تمدن فرهنگی کورا ارس در کول‌تپه #سرعین اردبیل


فرهنگ کورا- ارس (Kura- Araxes) اواسط قرن چهارم قبل از میلاد مسیح در قفقاز و حوزه دریاچه ارومیه گسترده شد و تا آناتولی گسترش یافت، به نظر می‌رسد بر اساس فرهنگ مادی و مجموعه باستان‌شناختی آن معرف حضور و توسعه یک قوم واحد در پایان هزاره چهارم ق. م باشد.

📍با توجه به مطالعات اولیه و سرمیدانی در طی اواخر هزاره چهارم و اوایل هزاره سوم پیش از میلاد اولین استقرارها در شهر سرعین توسط مردمان کورا - ارس در کنار برکه‌ای کوچک شکل گرفته است.

سرپرست هیات باستان‌شناسی همچنین گفت: وجود خانه‌های مسکونی مدور در فازهای اولیه و قدیمی‌ترین استقرارها که در نهایت در فازهای بالایی تبدیل به معماری با سازه‌های راست گوشه می‌شود از دیگر ویژگی‌های فرهنگی قابل مقایسه این محوطه با محوطه "یانیق تپه" به عنوان مشهورترین محوطه از دوره کورا - ارس در منطقه آذربایجان است.

کشف ابزارهای سنگی از گمانه‌های ایجاد شده در حاشیه برکه چشمه تپه‌سی در ضلع غربی و جنوبی محوطه حضور جوامع انسانی را بسیار قدیمی‌تر از هزاره چهارم پیش از میلاد در این منطقه و محوطه نشان می‌دهد

🆔 @ancientaz

💠 نمونه سفال های بدست آمده از #هوراند
#اثر دوره کالکولتیک یا دوران نوسنگی و مس‌ سنگی

تقریباً از ۱۰۰۰۰ سال پیش آغاز می‌شود و تا حدود ۵۲۰۰ سال پیش ادامه می‌یابد.
در شهرستان هوراند و ورزقان بدلیل زیاد بودن منابع مس سنگی و تمدن دیرینه منطقه ، چندین محوطه باستانی دوره مس سنگی وجود دارند.


🔸 همچنین ثبت 2 تپه شهرستان #عجبشیر مربوط به دوران کالکولتيک آذربایجان شرقی در فهرست آثار ملي کشور

تپه تاريخي عريان و تپه تاريخي بوغاناخلو عجبشیر


🆔 @ancientaz

🔺 نمونه #تپه شهرستان #هوراند از دوره کالکولتیک یا دوران نوسنگی و مس‌ سنگی

تصویر تپه یارقی حوری برش
تاکنون آسیبی به سطح محوطه وارد نشده و مورد
دستبرد حفاران غیرمجاز قرار نگرفته است!

نمونه های مهم دیگر در هوراند :
- محوطۀ کنده ؛ که شخم خوردن سطح محوطه و در مجاورت راه قرار گرفتن آن از جمله آسی بهای واردآمده بر این محوطه محسوب می شود!

- محوطۀ گنجی نو ؛ محوطۀ پیش از تاریخی که در مجاورت رودخانه قرار گرفته و درحال حاضر تمام سطح آن برای کشاورزی بارها شخم خورده است!


👈🏻 بهتره بیش از این به محوطه ها و تپه های باستانی آذربایجان نپردازیم چون میراث فرهنگی نسل ها را شخم زده اند!!!


🆔 @ancientaz

🔸 قلعه اولتان

نام قلعه ای کهن در شمال استان #اردبیل و شهرستان پارس آباد #مغان می باشد که در کنار شمالی روستای کهن اولتان و جنوب رود ارس (آراز) واقع شده است و در مساحت ۳۲۰ هزار متر مربع بنا شده است. با ترکیبی که از خود به جای گذاشته دژی نظامی را تداعی می کند. این #قلعه اولین باز به دست اشکانیان ساخته شد و تا سده ۱۲ هجری مورد استفاده قرار گرفت. براساس فرضیات کاملاٌ علمی بخش زیادی از قلعه زیر خاک مدفون گشته است.

اولتان قالاسی به شماره ۲۶۵۴ در فهرست آثار ملی به ثبت رسيده است

اين محوطه باستانی، شهری بوده كه همچون بسياری شهرهاي كهن آذربایجان از بخش هاي مختلفي تشكيل مي شده است؛ از جمله بخش محصور (شارستان يا ارگ) و بخش غير محصور (بخش استقراری پيرامون شارستان كه احتمالاً بتوان از آن بعنوان ربض ياد كرد)


🆔 @ancientaz

🔸 زردخانه یکی از روستاهای استان آذربایجان شرقی است که در دهستان ورگهان بخش مرکزی شهرستان #اهر واقع شده‌است. که با روستاهای شیشه و کوسه آر و شیشه نام برد.
#تپه باستانی زردخانه دارای ۹۵ سنگ قبری با قدمت ۵ هزار ساله و نیز دوره اشکانی می‌باشد

محوطه به سه تپه مجزا از هم تقسیم بندی شد، افزود: طی این بررسی، 14 قبر کلان سنگی در پشته های اطراف محوطه زردخانه، 22 قبر کلان سنگی در اطراف تپه سوم و تعداد 59 عدد قبر کلان سنگی نیز در اطراف تپه نخست شناسایی شد که بازه زمانی از دوره مفرغ و آهن را دربر می گیرند.


🆔 @ancientaz

🔺 قلعه پئشتوو یا پشتو یا پشتاب یکی از دژهای کهن در شهرستان #هوراند استان آذربایجان شرقی ایران است. این قلعه در نزدیکی دهی به همین نام از دهات دهستان یافت شهرستان هوراند و در فاصله‌ای نه چندان دور از راه هوراند بر بالای یک کوه صخره‌ای قرار گرفته و آثاری چون پلکان و اتاقک‌های کنده شده بر سنگ از بقایای آن است.

این #قلعه تنها یک راه باریک برای ورود دارد و در سه سمت دیگر آن پرتگاه‌های مخوفی دیده می‌شود که قلعه را نفوذ ناپذیر ساخته‌است. دیرینگی آن به دوره‌های باستانی و نیز اشکانی و ساسانی می‌رسد. از نواحی این دژ، قلعه قهقهه و درهٔ رود قره‌سو است که از پای آن می‌گذرد دیده می‌شود.

غالب دژهای منطقهٔ ارسباران از یک‌دیگر قابل رویت هستند و احتمالاً این دژها در ادواری و از جمله دورهٔ جنبش خرمدینان آذربایجان که به احتمال قوی در تصرف آنان بوده‌اند به واسطهٔ علایم آتش‌های شبانه با همدیگر ارتباط پیدا می‌کردند.


🆔 @ancientaz

🔺قلعه تاريخي پشتاب قره داغ در روستای پیشتاب از توابع شهرستان #هوراند در ارتفاع 3000 متری ساخته شده است و بنای اولیه آن متعلق به دوره اورارتوها می باشد

موقعيت ممتاز جغرافيايي و آثار معماري باقي مانده در آن نشان از اهميت در دوران کاربري‌اش دارد.

در مورد سفالينه هاي يافت شده در قلعه پشتو مي توان گفت، پراکندگي سفالينه‌هاي هزاره اول قبل از ميلاد در اين قلعه کمتر از آثار دوران اشکاني و ساساني و قرون ميانه اسلامي است.

قلعه پشتو (پشتاب) از شمال به ارتفاعات محلي "يغيلي داغلار" مي رسد و روستاهاي" چين ناب" و "کوجان "در جنوب و غرب آن قرار گرفته اند.

قلعه پیشتو در آذر ماه سال ۱۳۸۷ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد.


🆔 @ancientaz

💹 #زبان دیرین مردمان خطه #آذربایجان چه بوده است؟

طبق اسناد و شواهد در آذربایجان باستان در پیش از اسلام ، زبان مردم بخش های مختلف ترکی باستان رایج بوده است.


پژوهشگر رحیم بقال اصغری


🆔 @ancientaz

🔸 تپه چهرگان شهرستان #شبستر

#تپه چهرگان مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در شهرستان شبستر، بخش مرکزی، روستای چهرگان واقع شده و این اثر در تاریخ ۷ مهر ۱۳۸۱ با شمارهٔ ثبت ۶۲۶۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این تپه ی باستانی از جاهای دیدنی شبستر بشمار می آید که دوستاران تاریخ و تمدن ایرانی می توانند از آن دیدن کنند

هر چند بسیاری از آثار قدیمی روستا متاسفانه به علت سهل انگاری در نگهداشت آنها از بین رفته اند لیکن به چند مورد از آنها اشاره می شود چراکه اینگونه آثار به نوعی بیانگر تفکر علمی و والای ساکنین گذشته چهرگان، میزان جمعیت آن و تاثیر آن در فرهنگ ساکنین چهرگان معاصر است.


🆔 @ancientaz

🔸 کول تپه زین‌آباد (کلانکش) #شبستر

این #تپه مربوط به هزاره اول و دوم ق.م. است و در شهرستان شبستر، بخش صوفیان، دهستان رودقات، ۱/۵ کیلومتری شرق روستای زین‌آباد و کلانکش واقع شده و این اثر در تاریخ ۶ اسفند ۱۳۸۵ با شمارهٔ ثبت ۱۷۵۳۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

به نقل از مرحوم علی حسین ثنائی محمدی این منطقه تاریخی مربوط به دوران زرتشتیان می باشد.

استان آذربایجان شرقی دارای جاذبه های گردشگری، باستانی و طبیعی بسیاری است که کول تپه زین‌آباد شهرستان شبستر یکی از آثار تاریخی و دیدنی این استان می باشد.


🆔 @ancientaz

📷 تصاویری ناب از یافته های محوطه یانیق #تپه باستانی در #تبریز #خسروشهر

علیون


🆔 @ancientaz

🔸 دورۀ ماوراء قفقاز قدیم یا فرهنگ کوراارس

شاخصۀ این فرهنگ در بُعد سفالگری، ساخت و تولید گونه ای از سفال سیاه رنگ صیقلی، دا غدار منقوش با معماری مدور و راست گوشه است.

در حوزۀ فرهنگی دریاچۀ ارومیه بقایایی از محوط ههای مربوط به دورانهای پیش از تاریخ، آغاز تاریخی، عصر مفرغ و آهن و دیگر دوره های تاریخی شناسایی و معرفی کرده است.

یانیق #تپه نیز ازجمله یکی از 50 محوطۀ استقراری این عصر است که در گوشۀ شمالغرب کشور در
نزدیکی شهر #تبریز در آذربایجان شرقی واقع گردیده است.

تپه توسط چارلز برنی شناسایی شد است. این محوطه با مساحت اولیۀ حدودًا 16 هکتار، یکی از محوطه های بزرگ و شاخص عصرمفرغ قدیم آذربایجان است که امروزه بخش عمده ای از آن تخریب شده و از میان رفته است!!!

قطعات سفال های به دست آمده این دوره قابل مقایسه با دورۀ حسنلو حاجی فیروز است.

نتیجه سه فصل حفاری در یانیق تپه مشخص شدن ادوار فرهنگی مختلفی بود که قدیمیترین آنها دورۀ
نوسنگی است که قدمت آن نمی توانست کمتر از حدود 6000 ق.م. باشد تا عصرآهن که حدود 600 ق.م. را در بر میگیرد


🆔 @ancientaz

🔸 آثار باقی مانده از شهر سوخته کاغذکنان #میانه


#شهرسوخته کاغذکنان با ۸۰ هکتار وسعت در دو کیلومتری قسمت غربی شهر آقکند و در کنار جاده آقکند-شیرین بلاغ قرار دارد. این شهر معرف ادوار مختلف فرهنگی و تمدنی از هزاره قبل از اسلام تا قرون میانه اسلامی می‌باشد. قطعات سفالهای شکسته در این منطقه به چشم می‌خورد. جمال ترابی طباطبایی در کتاب آثار باستانی آذربایجان این محوطه باستانی را با نام سفالهای #کاغذکنان معرفی می‌نماید او در کتاب خود چنین می‌نویسد: در مجاورت آثار مذکور تپه خاکی مخروطی شکل موسوم به قلعه که در میان بعضی مردم به کلیسا شهرت یافته وجود دارد. تمام سفالینه‌های موجود در آن یا سفال‌هایی که از حفره‌های مختلف (مانند لانه حیوانات یا کندوکاو حفاران غیرقانونی) بیرون ریخته همه منسوب به سده‌های اواخر قبل از میلاد و دوره‌های اشکانی و ساسانی است.

این محوطه باستانی به طور جدی مورد مراقبت قرار نمی‌گیرد و حفاری‌های غیرمجاز از طرف سوداگران در این منطقه رخ می‌دهد. احداث شهرک صنعتی در نزدیکی این محوطه نیز باعث لطمه به آن می‌شود.


🆔 @ancientaz

🔸 قلعه سنگی کاغذکنان داش قالا

این #قلعه‌ باستانی ناشناخته در شمال کاغذکنان در نزدیکی منطقه‌ی دره‌ای قزل اوزن و در روستایی به همین نام قرار دارد.

این قلعه بر روی صخره‌ای یک پارچه بنا شده است که همچون جزیره‌ای کل قلعه را از طبیعت پیرامون آن جدا می‌سازد.

اطراف آن را باغ های میوه و صخره‌ها و دره های عظیم با چشم انداز رویایی و زیبا احاطه کرده است. تنها راه نفوذش، راه پله‌ای است که بصورت دست کن و از تراشیدن قسمتی از دیواره آن بوجود آمده است.
این قلعه از قلعه‌های تاریخی کاغذکنان #میانه می‌باشد و در گذشته همچون دژی مستحکم و طبیعی کاغذکنان را از دست مهاجمان و اشرار محافظت نموده است.
قلعه سنگی کاغذکنان در طول تاریخ توسط خوانین منطقه و حاکمان ولایات مورد استفاده قرار گرفته است.

متاسفانه از تاریخ دقیق احداث این قلعه‌ی تاریخی و با شکوه هیچگونه اطلاعاتی موجود نیست. ولی در زمان ترکمانان سعدلو نیز از این قلعه به عنوان مرکز نظامی استفاده می‌گردیده است.
در سال ۱۱۷۲ – هجری قمری توسط “محمدخان سعدلو” حاکم خلخال و کاغذکنان، در پایین قلعه و اطراف آن دیوارهایی ساخته شد.


🆔 @ancientaz

🔸 تپه قلعه یری کلیان #سراب


#تپه قلعه یری کلیان در آذربایجان شرقی و شهرستان سراب واقع شده است.


نام اثر در فهرست آثار ملی ایران: تپه قلعه یری کلیان

قدمت و دوره تاریخی: اوایل هزاره اول ق‌م‌

آدرس تپه قلعه یری کلیان سراب : آذربایجان شرقی، سراب، شهرستان سراب، بخش مرکزی، دهستان صائین، ۵۰۰ م جنوب روستای کلیان

شماره ثبت ملی: 17528

تاریخ ثبت: ۱۳۸۵/۱۲/۰۶

…

تپه قلعه یری کلیان یکی از آثار ملی ثبت شده ایران در سراب است که قدمت آن مربوط به اوایل هزاره اول ق‌م‌ می باشد و در تاریخ ۱۳۸۵/۱۲/۰۶ به شماره ثبت 17528 در مجموعه آثار تاریخی ایران ثبت شده است. نشانی این اثر ملی ثبت شده سراب شهرستان سراب، بخش مرکزی، دهستان صائین، ۵۰۰ م جنوب روستای کلیان می باشد.


🆔 @ancientaz

🔸مسجد پیر بالا #مرند ؛ مزار همسر حضرت نوح (ع)

«مسجد پیربالا» یا «مسجد بازار»، که گفته می‌شود پس از طوفان نوح (ع)، مدفن همسر حضرت بوده است. البته بنای امروزی مسجد با تغییرات اساسی نسبت به بنای نخستین آن است و مساحت آن ۶۰۰ متر مربع است. با توجه به ۳ عدد کتیبه‌ متعلق به این اثر تاریخی که یکی از آن‌ها در بالای محراب و دو کتیبه‌ دیگر در بالای سردر ورودی اصلی مسجد قرار دارد، ساختمان کنونی #مسجد در سال ۱۲۶۸ هجری قمری روی بقعه‌ همسر حضرت نوح (ع)، ساخته شده و تا به امروز بازسازی‌های متعددی را به خود دیده است. این مسجد در نظر ارامنه و مسیحیان از اهمیت و احترام ویژه‌ای برخوردار است و می‌توان آن را از معدود مساجدی در استان آذربایجان برشمرد که حدود چهار طرف آن را فضای آزاد تشکیل می‌دهد.

این اثر در تاریخ ۳۰ بهمن ۱۳۸۶، با شماره ثبت ۲۱۲۳۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسید.

یکی ازمستندات باستانی بودن منطقه ی مرند را می ر ساند چراکه گواهی است از طوفان نوح ودفن همسر حضرت نوح دراین شهر، یعنی حداقل پنج هزار سال پیش شهر مرندی وجودداشته که حضرت نوح به آن وارد شده ودرنهایت همسرش را دراین شهر دفن نمود


🆔 @ancientaz

🔸 مسجد باستانی امام خمینی(ره) ( مسجد بازار) #مرند

در ابتدا بقعه گنبد بوده‌است. مکان اصلی بقعه در اولین شاه نشین جنوب غربی #مسجد واقع بوده است واحتمالاً محل دفن همسر نوح نبی بوده است . عبدالرحيم کيا مى نويسد: (مطابق نوشته هاى تورات مادر حضرت نوح در اين مکان مدفون است) در روايات باستانى ارامنه آمده است که خود حضرت نوح در اين مکان مدفون است. ولى سياحان معروف جملى کاررى و تاورنيه نوشته اند قبر زن حضرت نوح را در اين مکان مى دانند.

مسیحیان باین مکان احترام خاصی قائل بوده وبه زیارت آن می آمده اند (همانطوریکه مسلمین، همسران حضرت محمد(ص) را ام المومنین میدانند. مسیحیان ارمنی هم از روی ارادتی که به حضرت نوح وهمسر او داشته ودارند همسر اورا مادر می نامند وحتی گفته می شود نام مرند (مانر)و(ماتر) بعنوان مادر است که در اثر کثرت تلفظ به مرند تبدیل شده است.) پس ازتبدیل این مکان به مسجد نیز، مسیحیان به جهت احترام به عقاید مسلمانان نوار پارچه سفید طولانی تهیه می کردند و از جلو بالکن تا مکان بعقه روی حصیرهای مسجد، (همچون راهرو باریکی) پهن می کردند و پس از زیارت، پارچه را جمع کرده به مجاور مسجد هدیه دادند


🆔 @ancientaz

🔺 قلعه 6000 ساله مانداگارانا #مرند

«آتشکده مانداگارنا»، یکی از چهار آتشکده‌ای است که در بخش باستانی شهرستان مرند قرار دارد. جالب است بدانید که پس از پیروزی سپاهیان اسلام در این منطقه، اکثر آتشکده‌ها از بین رفته است. امروزه آثاری از باقی مانده‌ خرابه‌های این آتشکده‌های کهن در بخش شرقی مرند برجای مانده که به نام «کول تپه» یا «تپه خاکستری» نیز شهرت یافته است. «آتشکده‌ مانداگارنا»، در شمال و در قسمت پشت «قبرستان باغ رضوان» و در بین باغ‌ها و مزارع قرار گرفته است.

پیشینه‌ #قلعه مانداگارنا با توجه به آثار کشف شده به هزاره‌ چهارم پیش از میلاد بازمی‌گردد

بر اساس متون ثبت شده از مورخانی همچون «هردوت»، «گرنفون» و «بلطیموس» که قدمت آن‌ها به ۲۲۰۰ سال پیش بازمی‌گردد، شهر مرند به نام مانداگارنا یاد شده است و احتمالا این آتشکده نیز «مانداگارنا» نام داشته است.

حدود صد سال پیش ویلیامز جکسن، باستان‌شناس و جهانگرد آمریکایی از تپه‌ آتشکده‌ای یاد کرده و گفته مرند در دوره‌ ساسانیان رونق فراوانی داشته و پایتخت واسپورگان بوده است. وجود بقایای آتشکده در تپه‌ خاکستری تاییدی بر این نظر است.


🆔 @ancientaz

🔺حدود صد سال پیش ویلیامز جکسن، باستان‌شناس و جهانگرد آمریکایی از تپه‌ آتشکده‌ای یاد کرده و گفته #مرند در دوره‌ ساسانیان رونق فراوانی داشته و پایتخت واسپورگان بوده است. وجود بقایای آتشکده در تپه‌ خاکستری تاییدی بر این نظر است.

آتشکده‌ مانداگارانا که بیشتر به #قلعه معروف است و از جاهای دیدنی مرند به شمار می‌رود، ۶ هزار سال عمر دارد، یعنی در هزاره‌ چهارم پیش از میلاد مسیح ساخته شده است. در مرند باستانی، آتشکده‌ مانداگارانا در شمال شهر قرار داشته که اکنون آن محدوده را به‌نام کول تپه می‌شناسند.

البته سه آتشکده‌ دیگر هم در این منطقه وجود داشته‌اند؛ «آتشکده‌ گرگر» در وسط شهر گرگر، «آتشکده‌ مزگید» در ۴۴ کیلومتری مرند، نزدیک جاد‌ه‌ گلین قیه و «آتشکده‌ مرکید» در شمال روستای دیزج حسین بیک و شرق مركید.

این آتشکده‌های باستانی بعد از ورود مسلمانان به منطقه تخریب شده‌اند و کول تپه یا تپه‌ خاکستری از آن به یادگار مانده است.


البته اکنون دیگر تپه نیست، زیرا اطراف آن خاک‌برداری شده و این تپه‌ مرتفع به شکل گودال درآمده است. نزدیک کول تپه کوره‌ آجرپزی قرار دارد و بخشی از این خاک‌برداری برای کف کوره بوده است


🆔 @ancientaz

🔅 روستاهای نوسنگی متعلق به دوره مانایی در «لیلان» شهرستان #ملکان

در کاوش‌های تپه الله‌قلی لیلان، وجود آثار احتمالاً متعلق به دوره مانایی بوده است.

اکبر عابدی ( سرپرست گروه باستان‌شناسی دانشگاه هنر اسلامی تبریز) میگوید:
بررسی‌های اولیه بر روی آثار نشانگر وجود آثار شاخصی از دوره نو سنگی حاجی فیروز - حسونا و حتی شواهد قدیمی‌تر از دوره حاجی فیروز در این منطقه حکایت داشت.

طی فصل اول مطالعات #تپه الله‌قلی لیلان، نتایج قابل توجه و ارزشمندی را به همراه داشت.گمانه‌های لایه‌نگاری نشان داد که استقرار در این محوطه از آغاز دوران نوسنگی با سفال در حدود ۶۸۰۰ تا ۶۷۰۰ پیش از میلاد آغاز شده و به مدت حدود یک‌هزاره تا ۵۸۰۰ تا ۵۷۰۰ پیش از میلاد ادامه یافته است.

این محوطه نشان از ارتباط گسترده شمال‌غرب ایران در دوره نوسنگی با سفال از یک‌سو با محوطه‌هایی مانند حسونا، ام الدباغیه، سامرا، متارا، شمشارا، یاریم تپه و تل سوتو در شمال بین‌النهرین و از سوی دیگر با محوطه‌های شرق آناتولی مانند حاکمی اُوسَه و با محوطه‌های شاخص شمال سوریه و منطقه جزیره مانند تل صبی ابیاد و تل هلولا دارد.
بهمن ماه 99

🆔 @ancientaz