‍ ☪️ پیوندهای باستانی میان تپه‌ حسنلو با گؤبکلی‌تپه‌ تورکیه

✍️ عیسی یگانه

«در دامنه تپه‌ای در جنوب شرقی ترکیه، قدیمی‌ترین زیارتگاه مذهبی شناخته شده جهان به آرامی اسرار بی‌نهایت خود را فاش می‌کند. طبق گزارش خبرگزاری فرانسه، گؤبکلی‌تپه یکی از مهمترین مکان‌های باستان‌شناسی جهان است، بیش از 7هزار سال قبل از استون هنج [یادمان پیشاتاریخی] در انگلستان و حتی اهرام مصر، هزاران انسان در این مکان بین سنگ‌های بزرگ (مگالیت) برای مراقبه جمع می‌شدند.

به گفته برخی از کارشناسان، گؤبکلی‌تپه هرگز مکانی مسکونی نبوده است. بلکه بخشی از یک مجموعه مذهبی وسیع بود.» ...

توضیح اینکه این محل یکی از صدها اماکن باستانی و تاریخی است که مورد بازدید هزاران توریست و گردشگر قرار می‌گیرد و یکی از منابع درآمد تورکیه محسوب می‌گردد...

در جلگه وسیع سولدوز و در 9 کیلومتری شمال‌شرق #نقده تپه‌ای قرار گرفته است به نام تپه حسنلو آذربایجان غربی.

این #تپه سابقه 9هزار ساله دارد و دارای 12 لایه مختلف زیست انسان است. باستان‌شناسان لایه‌ها را بر حسب دوره‌های مختلف از فوقانی تا زیرین و قدیمی‌تر طبقه‌بندی کرده‌اند. طبقه اول مربوط به دوره ایلخانی و ... و طبقه چهارم یا دوره چهارم مربوط به تمدن ماننایی است. جالب آنکه در محل تالار شمالی تپه حسنلو مربوط به دوره چهارم این تپه، سنگی آیینی شبیه به سنگ‌های آیینی تپه گؤبلکی تورکیه کشف شده و جالبتر آنکه اگر به نقشه جغرافیای توجه کنیم هر 2 تپه یاد شده در یک موازات عرضی جغرافیایی با هم قرار دارند!

نگارنده در کتاب مختصری از تاریخ و جغرافیای سولدوز به این وجه ممتاز شباهت اشاره داشته‌ام و امیدوارم باستان‌شناسان دیگر وجوه شباهت‌ها و پیوندهای میان این سایت‌های بین‌المللی میراث بشری را بیشتر مورد کنکاش و پژوهش قرار دهند.

دیگر آنکه مسئولان میراث فرهنگی و منطقه در جهت شناساندن اماکن باستانی و گردشگری سولدوز اهتمام بیشتری نشان دهند تا در اثر آن علاوه بر تأکید بر اهمیت میراث جهانی بشری، بر افزایش اشتغال و منابع تأمین درآمدهای مردم منطقه نیز تأثیرگذار باشد.


🆔 @ancientaz

🎥 شخم قلعه هزاران ساله آغجاقالا توسط حفاران غیرمجاز در آذربایجان !

قلعه تاریخی آغجا قلعه با مساحت بیش از ۳ هزار مترمربع در فاصله ۵۰ کیلومتری شمال‌غرب ورزقان قرار دارد.

محوطه و برج‌های این قلعه تاریخی در اثر بی‌تدبیری و بی‌توجهی مسئولان استانی و شهرستانی توسط سارقان آثار تاریخی به تاراج رفته است. حفاران با خیالی راحت و بدون واهمه و ترس تمامی محیط آغجاقلعه را برای یافتن آثار تاریخی کنده‌اند.

بعضی از حفره‌ها عمقی چندین متری را دارند که نشان می‌دهد هیچگونه کنترل و محافطتی از طرف مسئولان در آغجه قلعه صورت نمی‌گیرد.


🆔 @ancientaz

🔅 قبرستان تاریخی و دیدنی روستای زاویه #عجبشیر

▫️روستای زاویه یکی از روستاهای شهرستان عجبشیر که در دهستان دیزج رود شرقی بخش قلعه چای این شهرستان واقع شده است.

▫️قبرستان زاویه مربوط به سری ۹ و ۱۰ هجری قمری است. این اثر در تاریخ ۱۲ بهمن سال ۱۳۸۱ با شماره ثبت ۷۳۶۲ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

▫️این #قبرستان از جمله قبرستان های مهم دوره صفوی بوده و اشخاص و شخصیت های مهم آن زمان در آن آرمیده و یا به شهادت رسیدند و این شهدا قابل قیاس با شهدای جنگ چالدران در شهرستان چالدران آذربایجان غربی می باشد.

▫️هشت درخت کهنسال واقع در روستای زاویه در فهرست میراث طبیعی ملی کشور ثبت شده است. درختان این روستا دارای قدمت حدود یک هزار سال قبل از میلاد بوده و در قبرستان این روستا قرار دارد. این درختان به شماره ۳۱۰ در سال 1394 به ثبت رسیده اند.

عکس از آیدین تبریزی


🆔 @ancientaz

🔺 تخریب فاجعه‌بار #تپه باستانی سوموک تپه، آذرشهر
رهاشدگی اماکن تاریخی آذربایجان

در سایه مدیریت ضعیف منابع میراث فرهنگی در استان و نبود ارگان سازماندهی شده، شاهد غارت و تخریب مداوم در اماکن تاریخی و باستانی سطح استان هستیم.

تابستان 1401


🆔 @ancientaz

🔺 منطقه نمونه گردشگری قلعه چای #عجبشیر غنی از جاذبه های تاریخی و فرهنگی است

گور دخمه تاریخی نیگه چی، روستای صخره ای چهار بلوط و دو چشمه آب معدنی از شاخص ترین جاذبه های آن به شمار می رود.

این منطقه دارای پنج #قلعه تاریخی و ثبت شده مربوط به هزاره اول پیش از میلاد است که شامل قلعه ضحاک (عجبشیر)، کهن دژ، جوان قلعه و قلعه حوری می باشد.

این منطقه دارای دفینه ها و گنج های فراوان بود که قبلا بدلیل ضعف نظارت، اکثر اشیاء و آثار آن به سرقت و تاراج رفته اند!
از چند سال گذشته نیز کاوشگران میراث فرهنگی در حال مطالعه این قلعه باستانی و عجیب هستند!


داش قلعه سی با بیش از سه هزار سال قدمت بر فراز کوه منفرد با ناگفته های بسیار و حکایتهای فراوان از مکانهای مهم و تاثیرگذار اقوام مانایی و مادها بوده است


🆔 @ancientaz

‍ 🔆 تأملی بر قدمت حیات پیش از دوره آهن در «سایت موزه عصر آهن تبریز»

موزه عصر آهن تبریز یکی از جاذبه‌های خاص و بی‌نظیر ایران و جهان است؛ گورستانی با قدمت تقریباً ۴۰۰۰ ساله و مملو از اجساد در کنار لوازم تزئینی آنها است که نفس کشیدن تاریخ و صداهای خسته از مقبره‌ها و عظمت این موزه به گوش می‌رسد.

موزه عصر آهن(گورستان مسجد کبود) مربوط به هزاره دوم و اول قبل از میلاد است و در تبریز، خیابان امام، پشت مسجد کبود تبریز واقع شده و این اثر در تاریخ ۳ آبان ۱۳۷۹ با شمارهٔ ثبت ۲۹۷۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

موزه عصر آهن یکی از شگفت‌آورترین موزه‌های کشور بوده که مردگانی با قدمت ۴۰۰۰ سال در آن همراه با لوازم زینتی شان خفته‌اند. این موزه مکانی نیمه تاریک در دل زمین و پر از اسکلت‌های گاهاً ثروتمند که همراه با اشیائی گران بها دفن شده‌اند. قدمت این آثار، این سایت موزه را دارای ارزشی جهانی کرده است. این مکان به‌عنوان اولین موزه صحرایی ایران شروع به کار کرده است. عمده آثار شناسایی شده در این محوطه متعلق به عصر آهن است.


🔅 اشیا و اجساد دفن شده در موزه عصر آهن تبریز

گورها و اشیائی که در ابتدای خاکبرداری کشف شدند، حدود ۴۰۰ تا۵۰۰ سال قدمت داشتند. پس از تحقیقات و خاکبرداری‌های گسترده‌تر، گورهایی کشف شدند که قدمت آن‌ها به هزاره اول پیش از میلاد باز می‌گردد. هزاره اول پیش از میلاد با نام عصر آهن شناخته می‌شود و به همین دلیل نام موزه عصر آهن برای این مجموعه انتخاب شد. تقریباً تمام اجسادی که در گورها خوابیده‌اند به شکل جنینی به خاک سپرده شده‌اند. اطراف دیواره گور سنگ‌های مرمر یا لعابی قرار داده شده به شکلی که گور و حالت اسکلت دقیقاً شبیه به جنین در رحم مادر است.

اشیا میان چیدمانی از سنگ دفن شده‌اند. در کنار استخوان‌های مدفون شده، ابزار و لوازم زندگی به چشم می‎خورد، این موضوع تفکر انسان‌های عصر آهن به زندگی پس از مرگ را می‌نمایاند. در کنار برخی از اسکلت‌ها ابزار و ظروف بیشتری دفن شده و در کنار برخی دیگر نیز به صورت محدود این ظروف وجود دارد.

وجود مواد خوراکی داخل ظروف(به شکل استخوان) و همچنین لوازم بازی در کنار کودکان از جمله موارد دیگری است که در این سایت موزه توجه هر بیننده‌ای را به خود جلب می‌کند. در اطراف این قبور تخته سنگهایی چیده شده و اسکلت را بطور چمباتمه‌ای و از پهلو به طرف جهات اصلی دفن کرده‌اند.

شیوه خاکسپاری اجساد و وجود اشیاء در کنار آنها نشان می‌دهند، این افراد دارای مذهب مهر پرستی بوده و به این شیوه خاص دفن شده‌اند. معمولاً در کنار افراد ثروتمند ظروف و غذاهای بیشتری دیده می‌شود.

🔅 آیین مهر پرستی یا خورشید پرستی یکی از آیین‌های قدیمی ایرانیان بوده که قدمت آن بیش از دین زرتشت است.

کاسه‌ی سر برخی از اسکلت‌ها به سمت شرق و برخی دیگر نیز به سمت غرب دفن شده و همچنین برخی از اسکلت‌ها بر روی پهلوی راست خود و برخی دیگر نیز بر روی پهلوی چپ خود به خاک سپرده شده‌اند. این علایم برخی از تفکرات و روش‌های دفن مخصوص آن زمان را نشان می‌دهد.

این گورستان تاریخی در نتیجه‌ی گودبرداری در سال ۷۹ به صورت اتفاقی کشف شده و طی دو مرحله عملیات حفاری و باستان‌شناسی تا سال ۸۵ توسط سازمان میراث فرهنگی، به شکل "سایت موره عصرآهن تبریز" راه اندازی شده است.

قدمت آثار و اسکلت‌های کشف شده در این گورستان تاریخی به عصرآهن بازمی‌گرد و با توجه به این‌که این مکان تاریخی به شکل طبیعی و آثار و اسکت‌های کشف شده نیز بدون دستچین شدن در معرض دید عموم قرار گرفته است، این گورستان تاریخی به عنوان "سایت موزه عصرآهن تبریز" نامگذاری شده است.

انسان‌های آن زمان معتقد بودند که اجساد بعد از مرگ زنده شده و دوباره به زندگی خود ادامه می‌دهند، از این رو ظروف آب و غذا در کنار اجساد می‌گذاشتند که این موضوع نشان دهنده‌ی اعتقادشان به زندگی پس از مرگ است.

علاوه بر ظروف، لوازم ارزشمند فرد را نیز در مقبره‌ی وی دفن می‌کردند. معمولاً در کنار اجساد زنان "زیورآلات" و در کنار اجساد مردان "سلاح‌های جنگی" می‌گذاشتند. با توجه به این‌که جنس اینگونه آثار از مفرخ بوده، جهت نگهداری به موزه آذربایجان منتقل شده‌اند.

با توجه به این‌که "جهت نور خورشید" در دفن اجساد مورد توجه قرار گرفته است، احتمال می‌دهند که انسان‌هایی که در این منطقه می‌زیسته‌اند به آیین مهرپرستی(میترائیسم) اعتقاد داشته‌اند.

این محل به مدت ۴۰۰ سال به عنوان گورستان مورد استفاده قرار گرفته است و اجسادی که در پایین‌ترین ارتفاع قرار دارند احتمالاً قدمت بیشتری نسبت به سایرین دارند.


🆔 @ancientaz

🏛 #اثر موزه آذربایجان
کلاهخود مفرغی هزاره اول ق.م اورارتویی

گونه شناسـی کلاه خودهای اورارتویـی
اورارتوها در آغاز سده نهم پیش از میلاد به دنبال منابع و منافع اقتصادی به آذربایجان، به خصوص حوضه دریاچه اورمیه لشکر کشیدند و به این ترتیب، مناطق جنوب غرب، غرب، شمال غرب و شمال شرقی دریاچه ارومیه تحت سیطره آنها در آمد. توسعه‌طلبی اورارتوها موجب توسعه و پیشرفت صنعت فلزکاری به خصوص ساخت و تولید انواع سلاح‌های تدافعی و تهاجمی شده و شاخه‌های تخصصی در میان صنعتگران شکل گرفت و یکی از انواع تجهیزات نظامی تدافعی ساخت گونه‌های مختلف تزیینی و شکلی کلاه‌خود بوده است.

کلاه‌خودها به چند گروه شکلی از جمله گونه استاندارد با اشکال مخروطی، تیز خود و علم‌دار و گونه شانه‌دار قابل تقسیم و طبقه‌بندی است.

فلز اصلی غالب در این کلاه‌خودها مفرغ است که با ریخته‌گری پرداخته شده است. نمونه‌های موجود درموزه‌ها، بیشتر به شکل مخروطی و نوک‌تیز است و نوع تزیینات، الحاقات و ابعاد آن با هم فرق دارد.



🆔 @ancientaz

به قول شهریار:
من جهنم‌ده ده باش یاسدیقا قویسام سنیله ،
هئچ آییلمام کی دوروب جنّت مأوایا گلیم.
(من اگر در جهنم هم با تو سر بر یک بالش گذاشته و خوابیده باشم...هرگز بیدار نمی شوم که پا به بهشت برین بگذارم )

این عشاق که گویا مرد ۲۱ ساله و زن ۱۷ ساله است حدود چهار هزار سال در تبریز عزیز خوابیده اند و اکنون در موزه آذربایجان #تبریز طبقه همکف خواب ابدی شان را ادامه می دهند تا رهگذران بی وفایش با دیده حسرت این عشق باستانی را تماشا کنند.

بر اساس لباسهای مردم آذربایجان باستان از کتاب "مهرهای حسنلو میشل.مارکوس" و جامهای خلخال و حسنلو و دیگر کتب به بازسازی این تصویر پرداختم.
یک سال و نیم بود که با قلمم قهر بودم و این روزها آشتی کردم تا کارتون بکشم، شعر بسرایم و تصویرگری کرده، مطلب بنویسم... رسالتی سنگین و مسئولیت آور...

ن وَالْقَلَمِ وَمَا يَسْطُرُونَ

امیدوارم قلمم همیشه با متانت بنویسد. برای صلح و اصلاح امور جامعه ام و دوستی ملتها و فرهنگ ها...
انشالله

رحیم آک بایراک


🆔 @ancientaz