🔸 قوبول دره سی باستانی هوراند ؛

رودهای کوچک و جویبارهای متعددی از این دره به سوی رود قره سو جاری است.

#دشت گسترده ی وسیعی به نام لشکرگاه یا میدان هوشنگ شاه در این قسمت واقع است که قطعات سفال شکسته و سنگ چخماق، مربوط به قرون اولیه هزاره اول قبل از میلاد مسیح، به طور پراکنده در آن دیده می شود.
در دهستانها و روستاهای شهرستان #هوراند در استان آذربایجان شرقی آثار باستانی متعددی وجود دارد

تپهٔ تاريخى اژدها داشى در اين دره قرار دارد. بر بدنه و بالاى آن غارهايى است که به گفتهٔ اهالى هر کدام گنجايش بيش از دو هزار نفر را دارد.

بر روى تپه‌‌هاى قوبول دره‌ سى، حفارى و تخريب‌هاى ناهنجارى صورت گرفته و تعداد قابل توجهى مجسمه‌‌هاى سنگى بيرون ريخته است. اين مجسمه‌ها که تعداد آن‌ها از صد بيشتر است و در غارهاى وسيع سينهٔ‌ کوه پيدا شده‌اند، اکثراً صورت مردان جنگى را دارند که دست بر سينه ايستاده‌اند. همچنين در قوبول دره‌سى ميدانى است به نام هوشنگ شاه (لشگرگاه) و معبدى به نام جلال تالان که احتمالاً بازماندهٔ يک آتشکده است.

علاوه بر آن، مجسمه‌هاى ديگرى نيز به شکل گاو يا افراد غيرنظامى از اين منطقه کشف شد


🆔 @ancientaz

‍ 🔸 به تاریخ (۹۸/۲/۲۸) اتفاقی متفاوت در تاریخ میراث فرهنگی کشور روی داد.
برای اولین بار یک مقام رسمی در یک خبرگزاری رسمی از ترک بودن دولت "مانناها: سخن گفت...
«نادر فلاحی» مدیر کل میراث فرهنگی استان اردبیل در گفتگو با خبرگزاری ها گفت: «ماننا ها دولتی ترکی بودند که از حدود هزار تا هفتصد سال پیش از میلاد در شمال غربی ایران حکومت می کردند. این تمدن میراث دار تمدن‌های «توروککی»، «لولوبی» و «قوتی» است و شهرستان خلخال نیز بخشی از آن بوده است.»

اشاره آقای " فلاحی" به تُرک بودن «ماننا»ها، خشم محافل ضد ترک و نژادگرا را برانگیخت و این مدیر آذربایجانی مورد حمله آذری پندارها قرار گرفت.
شدت هتاکی ها و هجمه ها تا حدی گسترش یافت که تحت فشار این جریانات، اکثر خبرگزاری‌های رسمی این خبر را به کلی از خروجی خود حذف کردند و یا عبارت مربوط به «ترک بودن ماننایی ها» را از محتوی خبر سانسور کردند.
این خبر بر سر کشف جامی نفیس و نقره ای از گورستان "چالادئم شال" خلخال و صدها اشیا از دوران آهن اعلام شد.
هرچند هرگز جام هرگز رونمایی نشد و طرح های روی آن انتشار نیافت اما این اتفاق خرق عادتی بود که ماندگار شد.

بدون شک مهارتهای هنری در جام این محوطه قوتی-ماننایی همگون با سایر مناطق تالش ،مارلیک،خوروین، سیلک، هفتوان،یاریم تپه ،حسنلو و دشت گرگان بود.
مدارک سومری در هزاره سوم قبل از میلاد از ارتته در کوههای هوروم نام می برند.
اردبیل در شرق آذربایجان و گستره قوتی اوم و یا آرتتا قرار می گیرد و کوههای هورومی و روستای هوروم در این منطقه است.

مساله بسیار مهم امشب این است که نام خلخال را محلی ها "هرو/هیرو"می گفتند که با کلمات سومری و اورارتویی (اور/ایری/اورو𒌷 یعنی شهر از واژه هور/هورماق=شبکه سازی و ایجاد ترکی که بعدها به صورت اردو وارد زبانهای فارسی و روسی شده است) یکسان است.
اما مهم تر از اینها همین واژه سومری با نگاره همگون صدای "قور" هم دارد که ریشه امری "قورماق"یعنی ایجاد دارد.
محقق روس "کیلاناوا" نیز ایده ای مشابه دارد و خلخال را کلمه پرو تورکی به معنی ییلاق و محل استراحت می‌داند

اَسَن قالین

منابع:
-باستانشناسی. تهران: انجمن آثار ملی. صص. ۳۷
-[1]Киланава Б. И. К этногенезису грузин. (Роль фактов индоевропейских и тюркских языков в изучении этнонимов kartvel-i, eqr-i, iber-i, kolx-i). АФМ, I, 1983
-ویژه نامه تاریخ منطقه اردبیل از دوران باستان وتا ظهور اسلام- مؤلف: منصور جدی- چاپ یاشماق صص ۳۰، ۷۳
-قوم های ایرانی پیش از آریاییان و آریائیان- نویسنده : دکتر فریدون عبدلی فرد – نشر هیرمند 1396 ص 145


🆔 @ancientaz

‍ 🔸 با شکست"ماننا" ها از لشگر جرار آشور، روسا پادشاه هشت کشور خان نشین"اورارتو" به کمک مانناها آمده بود(۲۷۱۴ سال قبل)اما از دشمن شکست می خورد و در کنار کوه سهند خنجر در قلب خویش فرو کرده و قهرمانانه زندگی خود را تمام می کند.

این از اولین نشانه های اتفاق اورارتو با مردم آذربایجان است که در همه کتیبه ها بر ساختن پل و آبادانی اشاره کرده اند.برخلاف برخی شاهان که از بریدن بینی و آتش زدن گفته اند...

فقط برای نمونه عرض کنم که پرکاربردترین کلمه سومری یعنی تینگری(خدا در زبان ترکی) در زبان حوری و اورارتو هم "تینگری" بود در کتیبه های اورخون تا کاشغری و اشعار ترکان فارسی گوی چون مولانا:
"ترك توی، ز هندوان چهره ترك کم طلب/زانکه نداد هند را صورت ترك، تنگری"(ج 5 ،ص 218)
یا:
"نايب تنگری توئی کرده به تيغ هندوی .سنقر کفر پيشه را سَن سَن گو تنگری(خاقانی ۴۲۴)

و این سیر پنج هزار ساله می رسد به شهریار که می گوید:
بو گوز للیک جهاندا سنه وئرمیش تانری..

و اما؛
قلعه باس دام(بسطام)( ساختمان)در شهر قره ضیاالدین واقع شده است.
این دژ به دستور روسای دوم (۶۴۵–۶۸۵ قبل میلاد) ساخته شده و یکی از سه شهرمهم اورارتو ها بوده‌است.

در آخرین سال‌های پادشاهی ناصرالدین‌شاه، گروهی از عشایر جلالی در(۴)کیلومتری شمال آراز یک گور اورارتویی را پیدا می‌کنند. این دخمه از اتاق‌ها و تاقچه‌های متعددی در دل سنگ ساخته شده بوده و اشیا فراوانی متشکل از ظرف‌ها،دیگ‌های بسیار بزرگ به شکل خدابانوی بالدار، دستبند، یراق‌آلات، زنگوله و... بوده‌اند.بر روی زنگوله مفرغی، کتیبه کوتاهی نام شاه اَرگیشتی یکم (۷۸۵.ق.م) را بر خود داشت،اشیای گور به سرعت به تاراج رفتند.از سرنوشت بسیاری از آثار پیدا شده در این گورصخره‌ای اطلاعی در دست نیست.
گورصخره‌ای مهم دیگری نیز در سال (۱۹۰۵) در نزدیکی روستای «قوشی» کشف شد.در این دخمه نیز اشیایی همچون دسته دیگ و کمربند نگارین مفرغی وجود داشت.گزارشات متعدد از تاراج دیگر محوطه ها وجود دارد.

بسیاری از اشیای غارت شده از موزه ارمنستان سردر آوردند.همچنانکه بدون رسته زبانی تحلیلی زبان ارمنی با اورارتوئیان التصاقی زبان،توانسته در جهان این تمدن را در کنار خویش جعل کند.
این تمدن شگرف و تمدن ماننا با هزاران شی ارزشمند قابلیت داشتن موزه های اختصاصی در شمالغرب کشورمان را دارند.

اَسَن قالین
دکتر رحیم آق بایراق


🆔 @ancientaz

❗️ تصویری نامطلوب از نوشته های یادگاری و فرسایش #قلعه ضحاک #هشترود


🆔 @ancientaz

‍ 🔸 تپه زیویه در شهرستان سقز در جنوب حسنلو واقع شده است.

زیویه پایتخت سلسله ماننا ها بود که به طور کامل مورد غارت دستگاه پهلوی قرار گرفت.مانناها حدود دو هزار و هشتصد سال پیش در سراسر آذربایجان ایران حکومت می کردند.

سه جلد کتاب با نام"دوران بیخبری" به قلم مرحوم رشید کیخسروی فرزند مالک تپه زیویه جنجالی ترین پرونده در این مورد است او از سال(۱۳۳۵) هفت شکایت و (۱۳۳) نامه به مقامات نوشته و (۲۴)مقاله در مجلات چاپ کرده و بارها بازجویی شده بود. او به دلیل افشای نقش ابتهاج رئیس بانک ملی به یازده سال تبعید در زاهدان محکوم شده بود.

دو جلد کتاب او تا کنون چاپ نشده است.
او در جواب نامه یکی از خوانندگانش می نویسد:
صهیونیست ها دوازده سال تمام در زیویه حفاری نمودند اما در رسانه ها و کتابها روستائیان را متهم به چپاول گنج زیویه کردند(کیخسروی ۱۵۷:۱۳۶۹)
او نگاهی بدبینانه به سازمان یونسکو، موزه ایران باستان، و دستگاه باستان شناسی وقت دارد و لیستی از غارتگران را از باند "ایوب ربنو" نام می برد که در غارت تپه شهر باستانی ماننا ها دست داشتند

وزیر فرهنگ وقت:محمود مهران/محسن فروغی و مهرداد پهبد کارشناسان باستان شناسی/پژوهشگرانی چون گیرشمن از باستان شناسان اصلی و یهودی تخت جمشید که وی را گیرشمن خائن نام می برد و آندره گدار /شخصیتهایی چون ابولحسن ابتهاج، مهدی محبوبیان، شجاع الدین شفا(۹:۶۳)
و مساله یافته شدن صد و بیست کیلو طلا از یک گور سلطنتی( ۲۹:۶۳) ومعامله سه قطعه شی به قیمت(۲۸۰)هزار دلار توسط مهدی محبوبیان به نافی رئیس بازرسی حفاظت ملی وقت(۶۳.۶۴) گوشه ای از خیانتهای رژیم پهلوی و صهیونیستها در مورد تمدنهای پیش از هخامنشیان کشورمان است.

اسن قالین

منبع: هشتاد سال باستان شناسی ایران.یوسف حسن زاده و سیما میری.نشر پازینه ص ۴۴۶


🆔 @ancientaz

🔸 تپه باستانی کوراییم يکی از مهمترين محوطه های باستانی واقع در شهر کورائیم شهرستان #نیر اردبیل می باشد که به صورت تپه ای در منطقه ای نسبتا هموار می باشد .

این #تپه که در گذشته قلعه ای بوده است به شکل دايره با ابعاد ۷۵ در ۸۰ متر مساحت تقريبی ۱۰۰۰۰ متر مربع است

احتمالا در قبل از اسلام و مخصوصاً هزاره اول ق.م به عنوان يک قلعه نظامی و دفاعی مهم مورد استفاده قرار می گرفته ‌است. تپه مزبور به لحاظ گستردگی و تنوع آثار از مهمترين محوطه های باستانی استان اردبيل محسوب ميشود

با توجه به به اثار و بقايای سفالی، تپه مزبور مربوط به اواخر هزاره دوم قبل از ميلاد تا دوران اسلامی می باشد. با وجود اهميت تاريخی و باستانی تپه مزبور متأسفانه تاکنون هيچگونه مطالعه علمی باستان شناسی در اين محوطه صورت نگرفته‌است.

خاکستر و لايه های سوخته که مقاطع ايجاد شده در سمت شرق تپه بوضوح قابل رويت می باشد از بارز ترين ويژگيهای این محوطه باستانی می باشد.این اثر در تاریخ ۱۲ شهریور ۱۳۸۶ با شمارهٔ ثبت ۱۹۳۹۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

فعاليت های ساختمان سازی و کشاورزی در مجاورت محوطه تهدید جدی است


🆔 @ancientaz

🔸 شهر کندویی پتلقان در #بیله_سوار که یکی از شهرهای استان اردبیل است
از دیدنی های شهر بیله سوار می توان به شهر کندویی پتلقان اشاره کرد.

موقعیت قرار گیری شهر کندویی پتلقان در سمت جنوبی و در فاصله ی ده دقیقه ای از شهر جعفرآباد است. این اثر تاریخی یکی از جاذبه های به جا مانده از سال های دور است.

تشابه نوع معماری این #شهر به نوع ساختار کندوی زنبور عسل موجب شده تا این شهر را به نام شهرکندویی پلتقان بشناسند. تمدنی شگرف در ساخت این شهر نهفته است که دانشمندان را وادار به مطالعه های گسترده در این زمینه ساخته است.

از شهر کندویی پلتقان آثاری به دست آمده که یکی از آن ها خمره ای به شعاع سه متر است که در تحقیقات به عمل آمده تا دو هزار و سیصد سال قبل قدمت دارد

محوطه ی تاریخی این شهر قابل بازدید برای عموم است اما خود شهر در حال حاضر به علت اینکه تحقیقات در آن نیمه کاره رها شده است امکانی برای بازدید ندارد. عمق زیاد و نبود اکسیژن و نور باعث شده تا این تحقیقات و حفاری ها نیمه کاره بماند.


🆔 @ancientaz

🌍 سانگی بوتو جلگه‌ای بود زراعتی و حاصلخیز آذربایجان باستان

کوه‌هایی که آن را از دره ارس جدا می‌کردند و رشته جبالی که به موازات مدار قرار داشت - با گردنهٔ قتور - ناحیهٔ مزبور آذربایجان را مجزا می‌نمود، در عهد باستان 🌳کاملاً پوشیده از جنگل انبوه بود!

اکنون ناحیهٔ شهرهای کنونی #خوی ، #مرند ، #سلماس و قطور آذربایجان از اراضی سان گی‌ بوتو بشمار می‌روند این ناحیه را آشوریان سان‌گی‌بوتو می‌نامیدند و از قرن نهم تا پایان قرن هشتم پ. م. کاملاً جزو #اورارتو بوده‌ است.

سرزمین سانگی‌بوتو از زمان مینوآ یعنی از یک صد سال پیش‌تر از - ۷۱۵ پ. م. - به اورارتو تعلق داشت و مهم‌ترین شهر آن اولخو بود که بوسیلهٔ دژ سارودری‌ خورد از آن دفاع می‌شد.
شاهان اورارتو در این شهر کاخی بنا کرده بودند. نگارندهٔ سالنامه‌های سارگون دوم به کارهای بزرگ و کوشش فراوانی که اورارتوئیان برای آبیاری این سرزمین و حفر جوی‌ها و ترعه‌ها و قنوات و ایجاد بند و سدّ و غیره به عمل آورده بودند اشاره می‌کند

در این نواحی پیشرفتهٔ زراعی، ثروت‌های کلان در دست بخشی از مردم گرد آمده بود و ظاهراً تأسیسات اقتصادی کالایی عظیمی وجود داشت


🆔 @ancientaz