مقاله در فلسفه مهمه، چرا؟ چون هایدیگر (ششمین فیلسوف بزرگ جهان) این رو نوشته و ما متن فلسفی در مورد تکنولوژی نداریم زیاد. در دهه پنجاه میلادی که دیگه تکنولوژی داشت نشون میداد چقدرررر داره تغییرات در انسان به وجود میاره، این مقاله منتشر شد.

این خلاصه رو بخونید، به خصوص اون نکته سوم.


۱. تکنولوژی فقط یک «ابزار» نیست
هایدگر معتقد است اگر تکنولوژی را فقط مجموعه‌ای از ابزارها (مثل گوشی یا ماشین) ببینیم، از درک واقعیت آن بازمانده‌ایم. تکنولوژی در واقع یک «شیوهٔ آشکارسازی» (Mode of Revealing) است؛ یعنی نوعی نگاه یا فریم که تعیین می‌کند ما جهان و اشیاء را چگونه ببینیم و معنا کنیم.

۲. تفاوت تکنولوژی سنتی و مدرن (به چالش کشیدن طبیعت)
* تکنولوژی قدیمی: با طبیعت همگام بود (مثلاً آسیاب بادی که منتظر باد می‌ماند).
* تکنولوژی مدرن: طبیعت را «به چالش می‌کشد» (Challenging-forth). در اینجا ما از طبیعت چیزی را می‌خواهیم و آن را وادار می‌کنیم مطابق با نیاز ما رفتار کند (مثلاً تبدیل یک رودخانه به نیروگاه برای استخراج انرژی).

۳. مفهوم «ذخیرهٔ آماده‌به‌خدمت» (Standing-reserve)
این یکی از خطرناک‌ترین مفاهیم مقاله است. در عصر تکنولوژی، همه چیز (از منابع طبیعی و داده‌ها گرفته تا خودِ انسان‌ها) به «ذخیره» تبدیل می‌شود. یعنی اشیاء دیگر به خاطر «بودن» در خودشان ارزشمند نیستند، بلکه به این دلیل ارزشمندند که در هر لحظه برای استفاده و مصرف ما «آماده و در دسترس» هستند (مثلاً انسان‌ها تبدیل به «منابع انسانی» می‌شوند).

۴. چارچوب‌بندی (Enframing / Gestell)
این اصطلاح، جوهر تکنولوژی مدرن است. «چارچوب‌بندی» همان فرآیندی است که جهان را به صورت یک موجودیتِ قابل استخراج و مصرف در مقابل ما قرار می‌دهد. خطر بزرگ این است که ما از سایر شیوه‌های تجربه کردن جهان (مثل زیبایی، هنر یا شکوه طبیعت) غافل شویم و همه چیز را فقط از زاویه «سودمندی و مصرف» ببینیم.

۵. راه حل چیست؟ (نه رد کردن، نه تسلیم شدن)
هایدگر می‌گوید:
نباید کورکورانه با تکنولوژی بجنگیم (چون رد کردن آن غیرممکن و بیمارگونه است).

نباید هم تسلیم تکنولوژی شویم (و اجازه دهیم همه چیز را به ذخیره تبدیل کند).

راه نجات: تمرکز بر «هنر» و «شعر» است. هنر می‌تواند شیوهٔ دیگری از آشکارسازی باشد که به ما اجازه می‌دهد جهان را نه به عنوان یک کالای مصرفی، بلکه به عنوان امری شگفت‌انگیز و فراتر از ابزار ببینیم. ما باید یاد بگیریم در میان این دنیای تکنولوژیک، ظرفیتِ نگاهی شاعرانه و معنادار به «چیزهای کوچک» را حفظ کنیم.

نتیجه نهایی: خطر تکنولوژی، خودِ دستگاه‌ها نیستند، بلکه نوع نگاه ماست که باعث می‌شود جهان و خودِ انسان را صرفاً به ابزاری برای مصرف تبدیل کنیم.

کتاب فرشتگان بهتر ذات ما
استیون پینکر

فصل دهم و آخر

برای بار دوم در دو هفته من دوباره مریض شدم و الان که یکم بهتر شدم رسیدم این کتابه رو بذارم. با مکافات هم پی دی اف خوبش رو پیدا کردم و اغلب صرفا متن کتاب بود.

پینکر آدم مهمیه چون هم اعتبار علمی خوبی داره، هم برای مردم مینویسه. کتاب ترجمه فارسی هم داره اما مقداری گرونه تازه چاپ هزار و چهارصدش دو و نیم میلیونه، اگر به چاپ جدید برسه فکر کنم با این قیمت ها به بالای چهار میلیون برسه چون حجیمه و هزار صفحه است. موضوع کتاب هم خیلی پیچیده است، اساسا وقتی از شر و خشونت حرف میزنیم تبیین کردنش کار دشواریه. خلاصه فصل آخر کتاب هم میذارم چون نتیجه گیریه

فصل دهم کتاب

۱. معضل صلح‌طلب (The Pacifist's Dilemma)
پینکر ساختار خشونت را در قالب معضل صلح‌طلب (مشابه معضل زندانی) تحلیل می‌کند:
* بازی حاصل‌جمع منفی: خشونت برای جامعه آسیب‌رسان است، زیرا زیان وارده به قربانی بسیار بیشتر از سود متجاوز است.

* دلیل تداوم خشونت: عدم اعتماد و ترس از شکست خوردن باعث می‌شود هیچ طرفی به تنهایی به صلح‌طلبی یک‌جانبه روی نیاورد.

* حل معضل: نیروهای تاریخی با تغییر دادن ماتریس پاداش‌ها و هزینه‌ها، جوامع را به سمت گزینهٔ صلح هدایت کرده‌اند.


۲. نیروهای پنج‌گانهٔ اصلی صلح (Five Pacifying Forces)
پینکر ۵ نیروی کلیدی را معرفی می‌کند که باعث غلبهٔ خویشتن‌داری، همدردی و عقلانیت بر انگیزه‌های تهاجمی شده‌اند:

لوایتان یا دولت قانون‌مدار (The Leviathan): انحصار قانونی استفاده از زور توسط دولت، از شهروندان محافظت کرده و نرخ قتل و انتقام‌جویی شخص به شخص را به شدت کاهش داده است.

تجارت ملایم (Gentle Commerce): مبادلات داوطلبانه و سود متقابل، جنگ (بازی صفر-مجموع) را به همکاری اقتصادی (بازی حاصل‌جمع مثبت) تبدیل کرده و انگیزهٔ تهاجم را از بین برده است.

زنانه شدن جامعه (Feminization): کاهش فرهنگ «غرور و ناموس مردانه» و افزایش نقش و قدرت زنان، ارزش‌های صلح‌آمیزتر را در جوامع تقویت کرده است.

دایرهٔ گسترش‌یافتهٔ همدردی (The Expanding Circle):گسترش سواد، رمان‌ها، رسانه‌ها و ارتباطات باعث شده انسان‌ها بتوانند دنیا را از زاویهٔ دید دیگران ببینند و نسبت به رنج هم‌نوعان خود همدردی حس کنند.

پله‌برقی عقلانیت (The Escalator of Reason): رشد آموزش و تفکر انتقادی باعث فروپاشی خرافات و باورهای خشونت‌بار (مانند شکنجه، برده‌داری و جادوگرسوزی) شده و ارزش‌های انسان‌گرایانه و حقوق بشر را جایگزین کرده است.


۳. عواملی که علت اصلی کاهش خشونت نیستند
پینکر نشان می‌دهد که برخی از تصورات رایج دربارهٔ علل صلح یا جنگ نادرست هستند:

تسلیحات و فناوری: پیشرفت سلاح‌ها لزوماً میزان خشونت را تعیین نمی‌کند؛ انسان‌ها متناسب با انگیزه‌هایشان سلاح می‌سازند یا آن را کنار می‌گذارند.

منابع مادی:بزرگ‌ترین جنگ‌های تاریخ بر سر ایدئولوژی‌ها (دین، ناسیونالیسم، کمونیسم) بوده‌اند، نه رقابت بر سر منابع.

ثروت: ثروت به تنهایی مانع نسل‌کشی یا جنگ نمی‌شود (مانند آلمان صنعتی در دهه ۱۹۳۰).

دین: تاریخ نشان می‌دهد که جزم‌اندیشی دینی غالباً عامل خشونت بوده است؛ ادیان تنها زمانی صلح‌آمیز می‌شوند که با جریان‌های انسان‌گرایانه و مدرن همراه شوند.


۴. دفاع از مدرنیته و دستاورد انسانی
در نهایت، پینکر تاکید می‌کند که حسرت خوردن برای گذشته‌ای صلح‌آمیز یک توهم است، چرا که جوامع گذشته به مراتب بی‌رحم‌تر بوده‌اند. کاهش خشونت حاصل علم، عقلانیت و انسان‌گرایی مدرن است و یکی از بزرگ‌ترین دستاوردهای تاریخ بشر به شمار می‌رود.

یکی‌از دلایلی که من ترجمه فارسی رو خوشم نیومد بخرم به خاطر مترجمش بود. اصلا کتاب را ببینید، اسم خودش رو چطوری زده! مترجمی عزیزم چرا اسمتو اینجوری کنار پینکر زدی که مخاطب فکر کنه باهم نوشتید کتابو؟؟؟

🔦یه نکته هم بگم برای آنان که می اندیشند، رویکرد‌های ما یعنی روانکاوی در مورد نارسیسیسم حرف زیاد زدن، تقريبا اگر درمانگری بتونه از پس یه اختلال شدید نارسیستیک بر بیاد، اون درمانگر روانکاوانه است.

📌برخلاف این تصور و بینش معمول جامعه، یه نارسیستیک در جامعه خیلییی گوگولیه، همش فکر اخلاقه، هی داد بی اخلاقی مردم رو میزنه، صبح تا شب دنبال پیشرفته. شما اگر کنارش قرار بگیری همش تشویقت میکنه بری جلو، با ترسات روبه رو بشی، پیشررررفت کنی.

تصویر واقعی نارسیسیم اینه، نه این آدم‌هایی که مثلا پارتنرهاشون رو اذیت میکنن و همش داره در موردش حرف زده میشه. این قول و حس پیشرفتی که به آدم‌ها میدن هست که شما رو جذب این آدم‌ها می‌کنه. اون دامی که سایکوپات و نارسیستیک براتون پهن می‌کنه، قول پیشرفته خیال میکنی کنار این آدم به جایی میرسی، این آدم پله ترقی‌ات میشه.

دام اصلی که شما توی تور میوفتید، حس پیشرفتیه که کنار این آدم‌ها می‌گیرید.

از توجه شما به این مورد سپاسگزارم .

بعضا اشتباه برداشت کردید، چند نفررر پیام دادید که ما هم اینجوریم و ما هم فلانیم‌پس، دقت کنید این توضیح ضروریه .

در جامعه‌ای که انقدر ناامنه، هیچ انسانی با دوتا کار داشتن هم حتی نمی‌تونه خونه بخره، طبیعیه که همه دنبال پیشرفت و پول درآوردن باشند.

یا مثلا در برهه های زمانی مثل نوجوانی و اوایل جوونی که آدم کار درستی نداره، تخصصی نداره، طبیعیه صبح تا شب ذهنش درگیر پیشرفت و پیشرفت و پیشرفت باشه.

چیزی که من گفتم با یه مصداق قشنگ توی ذهنتون درست میشه، همین اساتید ترید و فن بیان و کسب و کار و .... توی اینستاگرام، این روانشناس هایی که به خودشون میگن روانشناس پول (عنوان از این مسخره تر نیست در علوم انسانی). اینا چه حرفایی میزنن؟ نوع لحنشون، دغدغه‌شون، اینکه صریحا میگن ما فقططط دنبال صلاح توایم بیا فلان کارگاه رو من مجانی کردمم.


من درباره این نوع تیپ حرف زدم.

Cultural Capital and the Productivity of Ideas

«سرمایه فرهنگی و بهره‌وری ایده‌ها: شواهدی از متون تاریخی»