تـابوتیان ِ عالـَم پنـدار
============
تصاوير نوع يكم: جماعت صف كشيده‌اند تا به نوبت وارد مكانی شوند كه تابوت را برای ادای احترام در آن نهاده‌اند. روز بعد، همه ساكت و موقــّر و منظم ايستاده‌اند. دستۀ موزيك مارش عزا می‌نوازد. مردان كلاهشان را به احترام به دست گرفته‌اند و برخی زنان تور سياه بر چهره دارند. هنگام خاكسپاری، دستۀ تفنگداران اونيفرم‌پوش، در مسافتی دور از سوگواران، با فرمان نظامی به هوا شليك می‌كند. برگها شايد در باد تكان بخورد، آدمها نه.
تصاوير نوع دوم: عده‌ای فريادزنان می‌دوند. در نگاه اول به نظر می‌رسد جعبه‌ای چوبی در حال فرار است و می‌خواهند آن را بگيرند. اما در واقع تابوت متوفیٰ است كه در معرض مراسم سياسی‌ـ‌عبادی تشويق جنازه قرار دارد. پيشتر، تفنگچيان در سالن عزاداری هر وقت و هر قدر دلشان بخواهد زير گوش عزاداران شليك می‌كنند و پسربچه‌ها با شادمانی می‌دوند تا پوكه‌های داغ را بردارند. حاضران حتی اگر پنبه در گوششان چپانده باشند ضربۀ موج در‌رفتن اين همه تير در فضای مسقــّف بايد حال بعضی را بد كند. درهرحال، به روی خودشان نمی‌آورند.
فيلمی از مراسم نوع اول می‌تواند در هر جای دنيا گرفته شده باشد. فيلمی از نوع دوم، حتی بدون گفتار و زيرنويس، از دور داد می‌زند آن‌جا يا فلسطين است، يا عراق، يا ايران يا پاكستان. حتی در ميانۀ آفريقا صف‌كشيدن و طبق فرمان تركه‌به‌دست‌ها منظم‌رفتاركردن تا اين حد دشوار نيست. در خاورميانۀ اسلامی، خود تركه‌به‌دست‌ها از عوامل بی‌نظمی‌اند.
در خاكسپاری امام راحل، كفن متوفیٰ را تكه‌تكه كردند و به يغما بردند. پس از رسيدن كفن زاپاس، تابوت با هليكوپتر از معركه به در رفت. عكس موحش سوگوارانی را كه حريصانه به پيكر نيمه‌عريان متوفیٰ زُل زده‌اند در مجموعه‌ای از عكسهای تاريخی قرن بيستم گنجانده‌اند.
مؤمنان معتقدند گرفتن زير تابوت و هفت‌قدم‌رفتن با آن ثواب دارد. اما وقتی تمام افراد دربند ثواب و عـِقاب نباشند چسبيدن به تابوتْ خبر از عارضۀ واگير و چيزهای ديگر می‌دهد. هنگام خاكسپاری احمد شاملو، نگارنده جزو كسانی بود كه در نتيجۀ هجوم ناگهانی حاملان جنازه و رَم‌كردن جمعيت، از پشت و به‌شدت به زمين افتادند.
باز هم انگار می‌خواستند تابوت را بگيرند تا در نرود. در فاصلۀ كوتاه آمبولانس تا محل دفن، جا برای هفت‌قدم‌رفتن ِ هزارها نفر نبود. پس بايد شتاب كرد و ديگران را كنار زد تا حضور در مراسم تشويق جنازه ثبت شود. با توجه به بيزاری ِ متوفیٰ از ورزش به‌طور اعم و ورزشهای خـَرَكی به‌طور اخص، شايد مثال خوبی نباشد اما به بيسبال و فوتبال آمريكايی می‌مانـْد كه برای بينندۀ ناوارد مشخص نيست دارند چكار می‌كنند.
گاه نه تنها سنـّت هفت قدم، بلكه حداقل وقار و طمأنينۀ عزا هم رعايت نمی‌شود. تشييع و تدفين بازيگر سينما و تلويزيون تبديل به محشر خر شد زيرا جماعت دنبال برنامۀ خودشان بودند و می‌خواستند با هنرپيشه‌های موجود، يا از آنها، عكس بگيرند.
============
تصاوير نوع يكم: جماعت صف كشيده‌اند تا به نوبت وارد مكانی شوند كه تابوت را برای ادای احترام در آن نهاده‌اند. روز بعد، همه ساكت و موقــّر و منظم ايستاده‌اند. دستۀ موزيك مارش عزا می‌نوازد. مردان كلاهشان را به احترام به دست گرفته‌اند و برخی زنان تور سياه بر چهره دارند. هنگام خاكسپاری، دستۀ تفنگداران اونيفرم‌پوش، در مسافتی دور از سوگواران، با فرمان نظامی به هوا شليك می‌كند. برگها شايد در باد تكان بخورد، آدمها نه.
تصاوير نوع دوم: عده‌ای فريادزنان می‌دوند. در نگاه اول به نظر می‌رسد جعبه‌ای چوبی در حال فرار است و می‌خواهند آن را بگيرند. اما در واقع تابوت متوفیٰ است كه در معرض مراسم سياسی‌ـ‌عبادی تشويق جنازه قرار دارد. پيشتر، تفنگچيان در سالن عزاداری هر وقت و هر قدر دلشان بخواهد زير گوش عزاداران شليك می‌كنند و پسربچه‌ها با شادمانی می‌دوند تا پوكه‌های داغ را بردارند. حاضران حتی اگر پنبه در گوششان چپانده باشند ضربۀ موج در‌رفتن اين همه تير در فضای مسقــّف بايد حال بعضی را بد كند. درهرحال، به روی خودشان نمی‌آورند.
فيلمی از مراسم نوع اول می‌تواند در هر جای دنيا گرفته شده باشد. فيلمی از نوع دوم، حتی بدون گفتار و زيرنويس، از دور داد می‌زند آن‌جا يا فلسطين است، يا عراق، يا ايران يا پاكستان. حتی در ميانۀ آفريقا صف‌كشيدن و طبق فرمان تركه‌به‌دست‌ها منظم‌رفتاركردن تا اين حد دشوار نيست. در خاورميانۀ اسلامی، خود تركه‌به‌دست‌ها از عوامل بی‌نظمی‌اند.
در خاكسپاری امام راحل، كفن متوفیٰ را تكه‌تكه كردند و به يغما بردند. پس از رسيدن كفن زاپاس، تابوت با هليكوپتر از معركه به در رفت. عكس موحش سوگوارانی را كه حريصانه به پيكر نيمه‌عريان متوفیٰ زُل زده‌اند در مجموعه‌ای از عكسهای تاريخی قرن بيستم گنجانده‌اند.
مؤمنان معتقدند گرفتن زير تابوت و هفت‌قدم‌رفتن با آن ثواب دارد. اما وقتی تمام افراد دربند ثواب و عـِقاب نباشند چسبيدن به تابوتْ خبر از عارضۀ واگير و چيزهای ديگر می‌دهد. هنگام خاكسپاری احمد شاملو، نگارنده جزو كسانی بود كه در نتيجۀ هجوم ناگهانی حاملان جنازه و رَم‌كردن جمعيت، از پشت و به‌شدت به زمين افتادند.
باز هم انگار می‌خواستند تابوت را بگيرند تا در نرود. در فاصلۀ كوتاه آمبولانس تا محل دفن، جا برای هفت‌قدم‌رفتن ِ هزارها نفر نبود. پس بايد شتاب كرد و ديگران را كنار زد تا حضور در مراسم تشويق جنازه ثبت شود. با توجه به بيزاری ِ متوفیٰ از ورزش به‌طور اعم و ورزشهای خـَرَكی به‌طور اخص، شايد مثال خوبی نباشد اما به بيسبال و فوتبال آمريكايی می‌مانـْد كه برای بينندۀ ناوارد مشخص نيست دارند چكار می‌كنند.
گاه نه تنها سنـّت هفت قدم، بلكه حداقل وقار و طمأنينۀ عزا هم رعايت نمی‌شود. تشييع و تدفين بازيگر سينما و تلويزيون تبديل به محشر خر شد زيرا جماعت دنبال برنامۀ خودشان بودند و می‌خواستند با هنرپيشه‌های موجود، يا از آنها، عكس بگيرند.
شکلکها
خواننده‌ای سراغ تصویرهای پیوست سیمای نجیب یک آنارشیست را می‌گیرد. هنگام هواکردن پی‌دی‌اف‌‌های کتاب، تصویرهای مرگ‌آفرین، به بیان اهل منبر و میکرفن، مغفول مانده بود.
آن کتاب مدتهاست نایاب شده و در شرایط نامطمئن و سخت ناامیدانهٔ کنونی که انتشار عنوان جدید و حتی تجدید چاپ به کمبود شدید کاغذ برخورده است تصاویر را برای خوانندهٔ علاقه‌مند فرستادم (1، 2، 3، 4).
چند سال پیش نسخه‌ای کمیاب از آخرین شمارهٔ قرن بیستم چاپ تیر 1303 (حاوی تصاویر قتـّال) که در اختیار داشتم به کتابخانهٔ ملی اهدا کردم. تنها نمونهٔ در دسترس اهل تحقیق است و امید که در خرتوخر رفت‌و‌آمد پیاپی رؤسا محفوظ بماند.
میرزاده عشقی پس از دوره‌ای سرخوردگی و افسردگی در سی‌سالگی از ناگهان‌نامه‌اش که طی سه سال بیست‌ویک شماره از آن بیرون داده بود دست کشید. سردبیر جدید در نخستین شمارهٔ دورهٔ تازه چهار نقاشی چاپ کرد در هجو سردار سپه فرمانده کل قشون و رئیس‌الوزرا.
آنچه حکم قتل عشقی را قطعی کرد نه محصول فکر و قلم او بود و نه حتی به سفارش او کشیده شده بود. در جامعه‌ای مانند ایران شکلک (کارتون، کاریکاتور) بر عامـّه اثری به‌مراتب قوی‌تر و فوری‌تر از شرح مکتوب دارد. برای بسیاری مرتکبان نوشته‌های هجوآمیز یا سروده‌های کفرگویانه اتفاقی ناگوار نیفتاد. کشیدن شکلک بارها خطرناک‌تر است و می‌توان گفت ردخور ندارد.
آن شمارهٔ قرن بیستم شنبه بیرون آمد و صبح پنجشنبه عشقی ترور شد. کمتر متنی ممکن است با این سرعت و قاطعیت به زندگی کسی خاتمه دهد.
28 مهر 91
خواننده‌ای سراغ تصویرهای پیوست سیمای نجیب یک آنارشیست را می‌گیرد. هنگام هواکردن پی‌دی‌اف‌‌های کتاب، تصویرهای مرگ‌آفرین، به بیان اهل منبر و میکرفن، مغفول مانده بود.
آن کتاب مدتهاست نایاب شده و در شرایط نامطمئن و سخت ناامیدانهٔ کنونی که انتشار عنوان جدید و حتی تجدید چاپ به کمبود شدید کاغذ برخورده است تصاویر را برای خوانندهٔ علاقه‌مند فرستادم (1، 2، 3، 4).
چند سال پیش نسخه‌ای کمیاب از آخرین شمارهٔ قرن بیستم چاپ تیر 1303 (حاوی تصاویر قتـّال) که در اختیار داشتم به کتابخانهٔ ملی اهدا کردم. تنها نمونهٔ در دسترس اهل تحقیق است و امید که در خرتوخر رفت‌و‌آمد پیاپی رؤسا محفوظ بماند.
میرزاده عشقی پس از دوره‌ای سرخوردگی و افسردگی در سی‌سالگی از ناگهان‌نامه‌اش که طی سه سال بیست‌ویک شماره از آن بیرون داده بود دست کشید. سردبیر جدید در نخستین شمارهٔ دورهٔ تازه چهار نقاشی چاپ کرد در هجو سردار سپه فرمانده کل قشون و رئیس‌الوزرا.
آنچه حکم قتل عشقی را قطعی کرد نه محصول فکر و قلم او بود و نه حتی به سفارش او کشیده شده بود. در جامعه‌ای مانند ایران شکلک (کارتون، کاریکاتور) بر عامـّه اثری به‌مراتب قوی‌تر و فوری‌تر از شرح مکتوب دارد. برای بسیاری مرتکبان نوشته‌های هجوآمیز یا سروده‌های کفرگویانه اتفاقی ناگوار نیفتاد. کشیدن شکلک بارها خطرناک‌تر است و می‌توان گفت ردخور ندارد.
آن شمارهٔ قرن بیستم شنبه بیرون آمد و صبح پنجشنبه عشقی ترور شد. کمتر متنی ممکن است با این سرعت و قاطعیت به زندگی کسی خاتمه دهد.
28 مهر 91
❤1
قضیهٔٔ ''پدر ملت'' در شعری که عشقی نسرود
http://www.mghaed.com/essays/snaps/97/attribution_of_a_lampoon.htm
http://www.mghaed.com/essays/snaps/97/attribution_of_a_lampoon.htm
hanging_judge (1).PDF
134.3 KB
hanging_judge (1).PDF
دربارهٔ ترجمهٔ رمانهای فارسی دری نویسندهٔ افغانستانی از انگلیسی به فارسی ایرانی.
حقوق بیگانه‌ها و زبان عموزادگان
حقوق بیگانه‌ها و زبان عموزادگان
آنچنان که ظاهرا بودیم و شاید حالا هم باشیم
یادداشت‌های
امیرحسن چهل‌تن
عبدی کلانتری
هوشنگ گلمکانی
عباس مخبر
مجید ملکان
مسعود مهرابی
دربارهٔ این کیبورد
و گفتگوهای مهدی فاتحی با او، یا آن.
(عکسهای سارا افضلی و سعید سیادت از پرسوناژ مورد بحث: زیر سقف کار اولی و در هوای آزاد کار دومی)
امیرحسن چهل‌تن
عبدی کلانتری
هوشنگ گلمکانی
عباس مخبر
مجید ملکان
مسعود مهرابی
دربارهٔ این کیبورد
و گفتگوهای مهدی فاتحی با او، یا آن.
(عکسهای سارا افضلی و سعید سیادت از پرسوناژ مورد بحث: زیر سقف کار اولی و در هوای آزاد کار دومی)
cinema-va-adabiat.Esfand95 (1).pdf
1 MB
cinema-va-adabiat.Esfand95 (1).pdf
ظهور، صعود و معضلات جانكاه : محمد قائد
"...اگر اشغال سفارت آمريكا در تهران را ”انقلاب دومى بزرگتر از انقلاب اول“ بدانيم، پس تصفيهٔ دانشگاهها انقلاب سومى بود بزرگتر از انقلاب دوم، و تحول سال ۸۴ انقلاب چهارمى بود بزرگتر از انقلاب سوم ـــــ كاريكاتور انقلاب شكوهمند اول و پيامد منطقى ِ رشد نوزادى كه ۲۲ بهمن با شكستن درِ اسلحه‌خانه‌ها به دنيا آمد. ضلع سوم ِ مثلث بازارـ حوزه‌ـ روستا، به بركت قدرت سلاح، بخش اول را دنبال كارش فرستاد و بخش دوم را در مشت گرفت و به اندازهٔ طبيعى‌اش تقليل داد
جمهورى اسلامى ايران بيست‌واندى سال نوعى شركت سهامى خاص بود و اصحاب پانزده خرداد، به‌عنوان سهامداران اصلى، افرادى براى حفظ وضع موجود به خدمت مى‌گرفتند. در انقلاب چهارم، به‌خدمت‌گرفته‌شدگان سابقْ سيستم را تعاونى اعلام كردند. سيستم ِ استخدام و مواجبْ تبديل به روش توزيع سهام شد و اكنون هركس سهمى مى‌گيرد بايد با تمام قوا و نهايت خشونت براى حفظ وضع موجود بكوشد: يا همه با هم مى‌مانيم يا همه با هم مى‌رويم؛ قدرت و ثروت را تحويل نخواهيم داد؛ يا ما يا هيچ‌كس...
...در تاريخ پرتنازع سرزمينی ملوك‌الطوايفى و بى‌ثبات كه چه بسا از شب تا صبح ورق برگردد و نوكرْ ارباب شود، پدران همواره با چالش نورسيدگان و نيز مهاجمانى از صحرا مواجه بوده‌اند. پيشتر اشاره كرديم صفويه ناچار از مهار قزلباش بود. شاه عباس پسران و پسرعموها و تقريباً تمام مردان قابلِ خاندان خويش را كور كرد. ناصرالدين شاه لازم ديد دُم ِ پسر زياده‌خواه خويش ظلّ‌السلطان را كه قشونی شخصى ترتيب داده بود قيچى كند و او را سر جايش بنشاند. و بسيار پيش از اينها، جنگجويانى بربر كه توانگران رم براى دفاع از خويش به خدمت گرفته بودند سرانجام بر آنان شوريدند و به خدايگانى‌شان پايان دادند. شمشيرزنانى هم كه خلفاى بغداد براى حفظ فتوحات امپراتورى اسلامى به خدمت گرفته بودند راه خودشان را رفتند و تبديل به سلجوقيان شدند...
... در قیاسی با توجه به امکانات مملکت و توقعات مردم، از زمان زوال صفویه در اوایل قرن هجدهم تاکنون در هیچ زمانی این سرزمین چنین نومید و بی‌آینده و تا این حد دستخوش بی‌ترتیبی و هرج‌ومرج و غارت نبوده است...
شرايط كنونى ايران را شايد بتوان در هُم‌الغالبون‌ـ هُم‌السّارقون خلاصه كرد: كائوس و چپو (كائوس واژه‌اى يونانى به معنى اغتشاش و آشوب).
رژيم اسلامى حضورش را، از جمله، با آتش‌زدن شعبهٔ بانكها و درخواست الغاى ربا اعلام كرد و براى آدمهايش سوزاندن بانك همچنان عادى به نظر مى‌رسد. امروز مجموعه‌اى است از بانكها و انواع صندوقهاى پولى و مالى: صرّافيهاى اسلامى به منظور پولشويى و ذخيره‌كردن توشه‌اى اگر نه براى آخرت، که دست‌كم براى روز مبادا در خارج. برکه‌ای منزوى از جهان سرمايه‌دارى، در جامعه‌اى كه اقليت كوچك حكومت‌كننده را اكثريت بزرگ حكومت‌شونده در ميان گرفته است. جزيره‌اى در جزيره. بانك‌آباد اسلامى در نيرنگستان آريايى..".
به انتخاب و گزیده خلیل پاک‌نیا
"...اگر اشغال سفارت آمريكا در تهران را ”انقلاب دومى بزرگتر از انقلاب اول“ بدانيم، پس تصفيهٔ دانشگاهها انقلاب سومى بود بزرگتر از انقلاب دوم، و تحول سال ۸۴ انقلاب چهارمى بود بزرگتر از انقلاب سوم ـــــ كاريكاتور انقلاب شكوهمند اول و پيامد منطقى ِ رشد نوزادى كه ۲۲ بهمن با شكستن درِ اسلحه‌خانه‌ها به دنيا آمد. ضلع سوم ِ مثلث بازارـ حوزه‌ـ روستا، به بركت قدرت سلاح، بخش اول را دنبال كارش فرستاد و بخش دوم را در مشت گرفت و به اندازهٔ طبيعى‌اش تقليل داد
جمهورى اسلامى ايران بيست‌واندى سال نوعى شركت سهامى خاص بود و اصحاب پانزده خرداد، به‌عنوان سهامداران اصلى، افرادى براى حفظ وضع موجود به خدمت مى‌گرفتند. در انقلاب چهارم، به‌خدمت‌گرفته‌شدگان سابقْ سيستم را تعاونى اعلام كردند. سيستم ِ استخدام و مواجبْ تبديل به روش توزيع سهام شد و اكنون هركس سهمى مى‌گيرد بايد با تمام قوا و نهايت خشونت براى حفظ وضع موجود بكوشد: يا همه با هم مى‌مانيم يا همه با هم مى‌رويم؛ قدرت و ثروت را تحويل نخواهيم داد؛ يا ما يا هيچ‌كس...
...در تاريخ پرتنازع سرزمينی ملوك‌الطوايفى و بى‌ثبات كه چه بسا از شب تا صبح ورق برگردد و نوكرْ ارباب شود، پدران همواره با چالش نورسيدگان و نيز مهاجمانى از صحرا مواجه بوده‌اند. پيشتر اشاره كرديم صفويه ناچار از مهار قزلباش بود. شاه عباس پسران و پسرعموها و تقريباً تمام مردان قابلِ خاندان خويش را كور كرد. ناصرالدين شاه لازم ديد دُم ِ پسر زياده‌خواه خويش ظلّ‌السلطان را كه قشونی شخصى ترتيب داده بود قيچى كند و او را سر جايش بنشاند. و بسيار پيش از اينها، جنگجويانى بربر كه توانگران رم براى دفاع از خويش به خدمت گرفته بودند سرانجام بر آنان شوريدند و به خدايگانى‌شان پايان دادند. شمشيرزنانى هم كه خلفاى بغداد براى حفظ فتوحات امپراتورى اسلامى به خدمت گرفته بودند راه خودشان را رفتند و تبديل به سلجوقيان شدند...
... در قیاسی با توجه به امکانات مملکت و توقعات مردم، از زمان زوال صفویه در اوایل قرن هجدهم تاکنون در هیچ زمانی این سرزمین چنین نومید و بی‌آینده و تا این حد دستخوش بی‌ترتیبی و هرج‌ومرج و غارت نبوده است...
شرايط كنونى ايران را شايد بتوان در هُم‌الغالبون‌ـ هُم‌السّارقون خلاصه كرد: كائوس و چپو (كائوس واژه‌اى يونانى به معنى اغتشاش و آشوب).
رژيم اسلامى حضورش را، از جمله، با آتش‌زدن شعبهٔ بانكها و درخواست الغاى ربا اعلام كرد و براى آدمهايش سوزاندن بانك همچنان عادى به نظر مى‌رسد. امروز مجموعه‌اى است از بانكها و انواع صندوقهاى پولى و مالى: صرّافيهاى اسلامى به منظور پولشويى و ذخيره‌كردن توشه‌اى اگر نه براى آخرت، که دست‌كم براى روز مبادا در خارج. برکه‌ای منزوى از جهان سرمايه‌دارى، در جامعه‌اى كه اقليت كوچك حكومت‌كننده را اكثريت بزرگ حكومت‌شونده در ميان گرفته است. جزيره‌اى در جزيره. بانك‌آباد اسلامى در نيرنگستان آريايى..".
به انتخاب و گزیده خلیل پاک‌نیا
❤2