​لەم ئایەتە پیرۆزەی سوورەتی (المائدة) دا، الــــلّٰــــه تـعـالــــیٰ چــەنــد جــۆرە ئاژەڵێکی دیاری کردووە کە خواردنیان حــەرامــە ئەگەر بە شێوازێکی دیاری کراو بمرن.

ئەم قەدەغە کردنەش تەنها حوکمێکی ئایینی ڕووت نییە، بەڵکو حیکمەتێکی تەندروستی و ئایینی زۆر گەورەی لە پشتەوەیە.

​ئەو ئاژەڵانەی لە ئایەتەکە دا حــەرام کراون (کاتێک بەم شێوازانە بمرن):

​المــيــتــة (مــردارەوە بــوو):
ئەو ئــاژەڵــەی کە خۆی دەمرێت بێ ئەوەی ســەر ببڕدرێت.

​المــنــخــنــقــة (خــنــکــاو):
ئەو ئاژەڵەی کە بە هۆی خنکانەوە (بەکار هێنانی پەت یان مانەوە لە شوێنی بێ هەوا) دەمرێت.

​المــوقــوذة (لــێــدراو):
ئەو ئاژەڵەی بە هۆی لێدانی تــوونــد بە دار، بــەرد، یان هەر شتێکی قورسەوە دەمرێت.

​المــتــرديــة (کــەوتــووە خــوارەوە):
ئەو ئــاژەڵــەی لە شوێنێکی بەرزەوە (وەک شــاخ یان ســەربــان) دەکەوێتە خوارەوەو دەمرێت.

​النــطــيــحــة (شــاخ لــێــدراو):
ئەو ئــاژەڵــەی کە بە هۆی شــاخ لێدانی ئاژەڵێکی ترەوە دەمرێت.

​مــا أكــل الســبــع (دڕنــدە لــێــی خــواردبــێــت):
ئەو ئاژەڵەی کە قاژوولە یان ئاژەڵە داڕندەکان هێرشیان کردووەتە سەر و بەشێکیان خواردووەو بەو هۆیەوە مردووە (مەگەر پێش مردنی بە زیندوویی پێش پێ بگەیت و ســەری ببڕیت).

​حیکمەتە تەندروستی و ئایینییەکان:☟☟

​1_ پاراســتــنــی تــەنــدروســتــی (حــیــکــمــەتــی پــزیــشــکــی):

کاتێک ئاژەڵێک بەم شێوازانە دەمرێت، خــوێــن لەناو جەستەی دا دەمێنێتەوەو ناچێتە دەرەوە. خــوێــنــی مــەیــوو دەبێتە مۆڵگەی سەرەکی بۆ گەشەکردنی بەکتریا، ڤایرۆس و ژەهرەکان. خواردنی ئەم گۆشتە دەبێتە هۆی گواستنەوەی چەندین نەخۆشی مەترسی دار بۆ مرۆڤ. بە پێچەوانەی سەربڕینی شەرعی کە دەبێتە هۆی هاتنە دەرەوەی تەواوی خــوێــن و پاک بوونەوەی گۆشتەکە.

​
2_ بــەزەیــی هــاتــنــەوە بە ئــاژەڵ (حــیــکــمــەتــی ڕەوشــتــی):

ئیسلام ڕێز لە گیانی ئاژەڵان دەگرێت. ڕێگری گرتن لە خواردنی ئەو ئاژەڵانەی کە بە ئەشکەنجە (خنکان، لێدان، یان کەوتنە خوارەوە) مردوون، وا دەکات مرۆڤ هەمیشە ئاگاداری ئاژەڵەکانی بێت و نەیەڵێت بە ئازارەوە بمرن.

​
3_ پــاک کــردنــەوەی ڕۆح (حــیــکــمــەتــی ئــایــیــنــی):

خواردنی گۆشتی پاک و حەڵاڵ کاریگەری ڕاستەوخۆی لەسەر دەروون و پاکی دڵــی مــرۆڤ هەیە. حــەرام کردنی خەبیسات (شتە پیس و زیان بەخشەکان) پارێزگاری لە سروشتی پاکی مرۆڤ دەکات

.

خــۆش گــوزەرانــی و خــۆش ڕابــواردن

قَال الحسن البصري :
(كانوا يُؤَدِّبون أبناءهم على الخشونة
ويمنعونهم من التنَعُّم، يقولون:
لا يزال الرجل كريمًا ما لم يتَنعَّم).


#واتــــــــه: الحسن البصري رحمە الــلّٰــه دەڵــێــت: ئــەوان - واتــا هــاوەڵان - منداڵەکانیان لەسەر ڕەقــی و تــونــدی - بــەرگــەی ســەخــتــی گرتن - پــەروەردە دەکــرد، و ڕێگرییان لێ دەکــردن لە خــۆش گــوزەرانــی و خــۆش ڕابــواردن،

دەیـانـگـوت: پــیــاو هەمیشە بە ڕێــزدار دەمێنێتەوە مادام نەکەوتبێتە ناو نـیـعـمـەت و خــۆش گــوزەرانییەوە).

📚«الــزهــد لابن أبــي الدنيا.»

کۆمەڵێک وتــەی زێــڕیــنــی پێشەوامان الشافعی رحمه الــلّٰــه دەفەرموێت:

الــــلّٰــــه عز وجل مُــحــمــدی ناردووە بۆ مرۆڤایەتی و واجــبــی کردووە لەسەر خەڵکی کەوا ئیمانی پــێ بهێنن و شوێن نێردراوەکەی بکەون و گوێڕایەڵی فەرمانەکانی بن، وە پێی ڕاگەیاندون کەوا گوێڕایەڵی پێغەمبەرەکەی گوێڕایەڵی ئەوە،
وە دینەکەشی کە ئیسلامە نەسخی هەموو دینەکانی پێشتری کردوەو ئەوەشی بەم ئیسلامە گەیشتبێت و زانستی هەبووبێت بە گەیشتنی و شوێنی نەکەوتبێت ئەوا بە کــافــــر لە قەڵەم دەدرێت،

وە هیچ کەسێک نەماوە کەوا عاقڵ و فامیدە بێت و ئەم دەعــوەو بانگەوازەی پێ گەیشتبێت لەو کاتەوەی الــــلّٰــــه عزوجل نێردراوەکەی خــۆی کە مُــحــمــد ــە ناردووە صلى الــلّٰــه عليه وسلم چ ئــەهــلــی کیتاب و چ ئەوانەی کەوا بت پەرست بوون وە هەرچی زیندووەو ڕۆح لەبەرە لە جن و ئینس کە ئەم بانگەوازەی بیستووە ئەوا الــــلّٰــــه عزوجل بەڵگەی لەسەر چەسپاندووە و عــوزری لێ داماڵیوەو بیانوی بە دەستەوە نەهێشتووە،
بەوەش بە شوێنکەوتنی ئەو پەیامە موسوڵمان دەبێت و بە پشت لێ هەڵکردنیشی کــافــــرو بێ باوەڕ دەبێت....

#سودە_فیقهییەکان ...

چۆنیەتی #مــه‌ســحــی_ســەر لە کاتــی دەسـتـنـوێـــژ گرتن دا...

اسماعیلی کوڕی سعیدی الشالنجی دەفــەرمــوێــت: پرسیارم لە احــمــد کرد دەربارەی کەسێک کە هەندێک لە دەم و چــاوی مــەســح دەکات لە کاتــی تــەیــەمــوم دا ئایا دروســتــە ؟
ئەویش لە وەڵام دا فــەرمــــووی: دەبێت نوێژەکەی دوبارە بکاتەوە،
دەڵــێــت وتــم ئەی بۆچی بۆ کەسێک دروســتــە مــه‌ســحــی هەندێک لە ســــەری بکات بەڵام دروست نییە مــه‌ســحــی هەندێک لەدەم و چاوو ڕوی بکات ؟
دەڵــێــت فــەرمــــووی: نەمانبیستووە هیچ کەسێک بەو شێوەی کردبێت لە تــەیــەمــوم دا....

پــوخــتــەی قــســان لەم بارەوە ئەوەیە کەوا مــەزاهــبــی ئــەهــلــی عــيــلــم و پێشەوایان نــمــونــەی احــــمــــد و اســحــاق و لـیــثــی کــوڕی ســعــد و ســفــیــانی ثــوری و ابــراهــیــمــی نــەخــەعــی و پــێــشــەوای ئــەهــلــی شــام اوزاعــی و لە تابعینی گــەورە حــســنــی بــصــری و زۆرێکی دی لە پێشەوایان لەوانە پێشەوامان الشافعی و لە پێش هەموو ئەمانەیشەوە لە هاوەڵان هاوەڵی بــەڕێــز إبــن عُــــمــــرو ســلــمــەی کــوڕی اکــوع کە لێوەیان گێڕدراوەتەوە کە تەنها پێشە سەریان مــەســح کردووە لەسەر ئەوەن کە دروستەو هیچی تێدا نییە گەر بێتوو بەشێک لە ســــەر مــــەســــح بکرێت...

هەر چەندە زۆریــنــەی ڕیوایەتەکان لە أحــمــدەوە ئاماژەی ئەوەیان تێدایە کە پێی خــۆش بــووە هــەمــوو ســــەر یاخود زۆریــنــە مــەســح بکرێت بەڵام بە جــائــيــزی زانیوە گەر بێتوو بەشێکی کــەم لە ســــەر مــــەســــح بکرێت وەک لە ڕیوایەتەکەی الشالنجی و حربی کرمانی بە ڕوونــی دەردەکەوێت...

ابــن المــنــذر لە اوســط دا لە پاش نەقڵی مــەزاهــبــی ئــەهــلــی عــيــلــم دەفەرموێت: پێمان خــۆشــە هــەمــوو ســــەر مــــەســــح بکرێت لەبەر حــه‌دیــســەکــەی عبدالــلّٰــه ی کــوڕی زیــد بەڵام جــائــيــزە بەلاماناوە کە بەشێک لە ســــەر مــــەســــح بکرێت،

بەڵام هیچ کام لە پێشەوایان نایشارنەوە کە ئەفزەلییەت لەوە دایە کە هــەمــوو ســــەر یاخود زۆریــنــەی مــــەســــح بکرێت،
وەک چۆن لە احــمــد و اوزاعییەوە هاتووە ابن المنذر نەقڵی کردووە...

الــشــافــعــی رحمە الــلّٰــه لە کتابی الأُم دا ئاماژە بەوە دەکات کە ڕوکەشی قــورئــان و ســونــنــەت دەلالەتن بۆ ئەوەی کە ئاساییە بەشێک لە ســــەر مــــەســــح بکرێت نەوەک هــەمــوو ســــەر ..

ابــن ابــی شــیــبــە لە مصنف دا لە هــاوەڵــی بــەڕێــز إبــن عُــــمــــر و ســەلــەمــەوە نەقڵی کردووە کەوا بەس پــێــشــە ســەریــان مــــەســــح کــردووە...

کە وابوو إدعــای ئەوەی کە نــوێــــژی ئەوانەی کە تەنها بــەشــێــک لە ســەریــان مــــەســــح دەکــەن پــوچ و بــەتــاڵــەو بەشێکە لە جــەهــل و نەفامیی مەدخەلییەکان ....

والــلّٰــه الموفق...

#حــوکــمــی چــوون بــۆ لای فــاڵــچــی و قــاوەگــرەوە

پێغەمبەری الــلّٰــه ﷺ دەفەرموێت:

{مَنْ أَتَى عَرَّافاً فَسَأَلَهُ عَنْ شَيْءٍ، لَمْ تُقْبَلْ لَهُ صَلَاةٌ أَرْبَعِينَ لَيْلَةً .

#واتــــــــه: هەر کەس بچێتە لای فــاڵــچــی و قــاوە گــرەوەیــەک پرسیاری شتێکی لێ بکات 40 شــــەو نــوێــــژی لێ وەرناگیرێت .

📚«رواە مسلم (2230)»

بەڵام ئەگەر باوەڕی پێ کردن کە عیلمی غــەیــب دەزانن ئەوا پێی کــافــــر دەبێت.

#بــانــگ_دان

بــۆ ئــەو کــەســانــەی هــەســت دەکــەن جــنــۆکــە لە ماڵەکانیان دایــە یان لە لاشــەیــان دایــە یان تــووش بــووی ســێــحــرن ☟☟☟☟☟☟☟


(ابن القاسم) یەکێک لە قوتابیەکانی پێشەوا (مــالــك) لێی دەگێڕێتەوە فــەرمــــووی:

زەیــدی کــوڕی ئــەســلــەم کــرا بــە ئــەمــیــری مــەعــدنــی بــەنــی سولەیم؛ بەردەوام خــەڵــکــی ئــەو شــوێــنــە جــنــۆکــە دەســتــی لــێ دەوەشــانــدن، کاتــێــک بــووە کار بەدەستیان ســکــاڵای ئەو حــاڵــەیــان بــردە لای، فــەرمــانــی پــێ کــردن بــانــــگ بــدەن و دەنـگـیـان بە بــانــگــەکــە بــــەرز بــکــەنــەوە، ئەوانیش وایان کرد، ئــیــدی ئــەو گرفتەیان نــەمــا، ئــەوان هــەتــا ئــەمــڕۆش هەر وا دەکــەن،

پێشەوا مالک دەیفەرموو:
ســەرم ســوڕمــا لەو بۆچوونەی زەیــدی کــوڕی ئــەســلــەم!!

ئەمە دەقــی وتەکەیەتی:
« استعمل زيد بن أسلم على معدن بني سليم، وكان معدنا لا يزال يصاب فيه الناس من قبل الجن، فلما وليهم، شكوا ذلك إليه، فأمرهم بالأذان، وأن يرفعوا أصواتهم به، ففعلوا، فارتفع ذلك عنهم، فهم عليه حتى اليوم. قال مالك: وأعجبني ذلك من رأي زيد بن أسلم ».

📚«التمهيد (‏١٨ / ٣٠٩).»

پــێــشــەوای بــەڕێــز بــشــری کــوڕی حــارث رحمه الــلّٰــه دەفــەرمــوێــت:

قال بشر بن الحارث رحمه الــلّٰــه:

‏لا تعبأ بِكلامٍ مَن يتكلّمُ فيكَ إلَّا أن يكون تقي، ‏والتَّقي لا يقول ما يعرف، فكيف ما لا يعرف .


#واتــــــــه: گــــوێ مــەدە بە قــســەو گــوفــتــاری خەڵکانی چــوار دەورت ســەبــارەت بە تــۆ مەگەر خــەڵــکــی مُتقی و ئیماندار، چــون خــەڵــکــی مُتقی و ئیماندار زۆر جار ئەوەی زانستیان پێی هەیە نایڵێن چ بگات بە شتێک کەوا زانستیان پێی نییەو هیچی لەبارەوە نازانن...

📚‏[ طبقات الحنابلة (٣٩٨/٣) ]

#پــێــشــەوا_أحــــمــــد_دەفەرموێت:

خــەڵــکــی پێویستییان بە مــودارات و نــەرم و نیانییە ،ئــەمــر کــردن بــە چــاکــە بە زبــــری و تــونــدی ناکرێت و ســــودی نابێت، مــەگــەر کەسێک کە فـاســق بێت و فیسق و تاوانەکەشی دەربخات، لەو کاتە دا پێویستە نــەهــی ئەو کارەی لــێ بکەیت پێشی بڵێیت، لەبەر ئەوەی وتراوە فــاســق حــورمــەتــی ناپارێزرێت و غـەیـبـەتــی نــیــیــە ...


قال الإمام أحمد :
النَّاسُ يَحْتَاجُونَ إلَى مُدَارَاةٍ وَرِفْقٍ ، الأمْرُ بِالمَعْرُوفِ بِلَا غِلْظَةٍ ، إلَّا رَجُلٌ مُعْلِنٌ بِالفِسْقِ فَقَدْ وَجَبَ عَلَيْكَ نَهْيُهُ وَإعْلَامُهُ ؛ لِأنَّهُ يُقَالُ : لَيْسَ لِفَاسِقٍ حُرْمَةٌ.

📚[الآداب الشرعية والمنح المرعية].

دەڵێین ئەم گوتەیە و هاوشێوەکانی بۆ خەڵکێکی موسوڵمانە، هیچ موسوڵمانێک تاوان و لادان و انحرافی لێ قەبوڵ ناکرێت و ئاگادار دەکرێتەوە گــەر هــاتــوو بە ئــاشــکــرا ئەنجامــی دا،
خــۆ گــەر کــار گەیشتە ئاســتــی کــوفــــرو دەرچــوونــی لە دیــــن ئەوا پێویستە تــەبــەڕڕای لــێ بکرێت،
نــەرم و نــیــانــی و موداراتیش بــۆ هــەر دوو حــاڵــەت تا ئەو کاتە بەردەوام دەبێت کە رەفعی جەهلەکەی بکرێت و تێبگەیەنرێت دواتر دەبێت هــەجــر بکرێت و وازی لێ بهێنرێت...

#پــێــشــەوا_اســحــاق_دەفەرموێت:
هــەر کــەس کــوفــرەکــەی لە ڕوی جــەهــل و نەزانینەوە بێت ئەوا بــە نــەرمــی مــامــەڵــەی لەگەڵ دەکرێت تاكوو دەگەڕێتەوە ســەر ڕێ، خــۆ گــەر بەردەوام بــوو ئەوا وازی لێ دەهێنرێت...

#سودە_فیقهییەکان...

ئایا ئەو ئـاڵـتـونـەی کە ئـافـرەت بۆ زیــنــەت بەکاری دێنێت زەکــاتــی لــێ دەکەوێت ؟!

بابەتی ئەوەی کە ئایا ئاڵتونێک کەوا ئافرەتان بەکاری دێنن بۆ جــوانــی و زیــنــەت و دەیــکــەن بە خۆیانەوە زەکاتی لێ دەکەوێت یاخود نا بابەتێکە جێگای مشتومڕی ئه‌هلی عیلم بووە،
هۆکاری ڕاجیاییەکەش بریتی بووە لە هەندێک ڕیوایات کەوا لە رسول الــلّٰــه ﷺ وە گێڕدراوەتەوە لەو بارەوە، دیارترینیان ڕیوایەی عمرو بن شعيب لە باوکییەوە ئەویش لە باپیرییەوە دواتریش حدیسەکەی ام سلمە دواتریش حدیسەکەی عائیشە رضی‏‌ الــلّٰــه عنهما،

مەنشەئی خیلافەکەش لەوەوە سەرچاوەی گرتووە کەوا ئەو کۆمەڵە لە پێشەوایان ئەوانەی کەوا پێیان وابووە تەنانەت ئەو ئاڵتونەی ئافرەتان دەیکەن بە خۆیانەوەو بۆ جــوانــی بەکاری دێنن زەکــاتــی لەسەرە، حەملیان کردووەتە سەر دلیلە عاممەکان و حیسابی ئاڵتونی بەکار هێنراویان بۆ کردووە،
چونکە هەردوکی لە هەمان جنسەو کڕین و فرۆشتنی پێوە دەکرێت،
بەڵام زۆرینەی ئه‌هلی عیلم ئەمەیان ڕەت کردووەتەوەو جیاوازیان کردووە لە نێوانیان دا،
وە بە هۆکاری ئەوەی هیچ دلیلێکی سـەحـیـحـی مرفوع بۆ رسول الــلّٰــه مان پێ نەگەیشتووە کە تایبەت بێت بەو بابەتە پێشەوایان جیاوازیان کردووە لە بەینی ئەو دوو جــۆرە لە ئـاڵـتـون و زیـــو، ئەوەی کەوا وەکوو پـارە بەکار هێنراوەو مامەڵەی پێوە کراوە لەگەڵ ئەوەی کەوا بۆ جــوانــی و زیــنــەت بەکار هاتووە....

لەگەڵ ئەوەش دا ئه‌هلی عیلم بۆچوونیان وابووە کەوا ئەو ئاڵتونەی کەوا ئافرەتان بۆ زیــنــەت و جــوانــی بەکاری دێنن جیاوازە بە هۆکاری ئەوەی کەوا سیاغە کراون و شــەکــل و جــۆری جیاوازیان لێ بەرهەم هاتووەو بــۆ جــوانــی و پێویستی بەکار هاتووە نەک کــڕیــن و فــرۆش و مــامــەڵــە، کە وابێت لە حــوکــمــی پارەو پــوول (سبیکە)ی کــڕیــن و فــرۆش و مـامـەڵـە جیاوازییان هەیەو هەمان حوکمیان نییە گەرچی هەمان مــەعــدەن و کــانــزان بەڵام لـێـک جــودان و حوکمیان حــوکــمــی کاڵاو شمەکی مــاڵــەو زەکاتیان لەسەر نییە...

لەم ڕوانگەیەشەوە پێشەوا ابو عبید رحمه الــلّٰــه لە کـتـابــی (الأمــوال) دا دوا بە دوای باس کردنی ئەو حه‌دیسە صه‌حیحانەی کەوا باس لە زەکــاتــی ئەو ئـاڵـتـون و زیــوانــە دەکــات کەوا لە مامەڵە کردن دا بەکار هاتووەو کــڕیــن و فرۆشتنی پێوە کراوەو دەست بە ده‌ستی پێ کراوە لە گۆڕینەوە دا دەفەرموێت:
ئەوەی ئێمە دەیزانین لە کەلامی عــەرەب (واتا عــەرەب کاتێک ئەو ناوانەیان بەکار بردووە مەبەستیان ئەو ئاڵتونانە بووە کەوا کــڕیــن و فـرۆشـتـنـی پێوە کراوە نەوەک جوانکاری و زیــنــەت) ئەوەیە کەوا ئەو ناوانەی کەوا بەکار هاتون لە سەردەمی رَسُولُ الــلّٰــه ﷺ دا (وەکوو الرقة والأواقي) بۆ ئەو سەبیکە ئاڵتونانە بوون کەوا خەڵکی بۆ کــڕیــن و فــرۆش و گــۆڕیــنــەوە بەکاریان هێناوە نەوەک زیــنــەت و جــوانــکــاری ...

ابن خزيمة لە صحيح دا دەڵــێــت:
ئەو ناوانەی کەوا عــه‌ره‌ب بەکاریان هێناوە بۆ کاروباری مــامــەڵــە کە ئــێــمــە بە زمــانــی ئەوان خیتابمان لەگەڵ کراوە ئاڵتونێک ناگرێتەوە کەوا بۆ ئەو مەبەستە بەکار نەهێنراوە کەواتە ئەو حــوکــمــە وەرناگیرێت لێوەی...

لە لایەکی ترەوە وەکو تــرمــذي لە سـنـن دا دەڵــێــت: هیچ حدیسێکی صحیحی مرفوع لەبارەوە نەگێڕدراوەتەوە،
بە هەمان شێوە ابو عبید دەفەرموێت: هیچ خەبەرێکمان پێ نەگەیشتووە لەو بارەوە،
وە لەناو هاوەڵانیش دا جگە لە ابن مسعود هیچکام لە هاوەڵان وایان نەبینیوە کەوا ئـاڵـتـونـی زیــنــەت زەکاتی لێ بکەوێت...

ئــەمــەی ســەرەوە گــوتــەی ابو عبیدە لە کــتــابــی (الأمــوال) دا...

هەر چەندە ابن قدامە لە مُغنی دا لە هەندێکی تر لە هاوەڵانەوە ئەو باسە نەقڵ دەکات...
وە لە پــێــشــەوا احــــمــــد ـەوە نــەقــڵ کراوە کە فەرمویەتی لە پێنج لە هاوەڵانەوە لە ڕیوایەتی الاثرم دا دەفەرموێت: لە پانزە لە هاوەڵانەوە گێڕدراوەتەوە کەوا زەکاتیان لەسەر ئـاڵـتـونـی زیــنــەت پــێ واجــب نەبووە...

لە کۆتایی دا دەڵێین زۆرینەی ئــه‌هــلــی عــیــلــم نــمــونــەی ابــن عُــمــر و جــابــر و عــائــیــشــە و اســمــاء و ئــەنــەس لە هاوەڵان الــــلّٰــــه لێیان ڕازی بێت،
وە هەروەها شــەعــبــی و قــەتــادە و قــاســم و مــالــک و شــافــعــی و احــمــد و اســحــاق و ابــو عــبــیــد و ابــو ثــور لە ئــه‌هــلــی عــیــلــم لایان وایە کەوا زەکــات لەو جــۆرە ئاڵتونە ناکەوێت گەر هاتوو بۆ زیــنــەت و جــوانــی بەکاری هێنا تا ئەو کاتەی کە هۆکاری هەڵگرتنەکەی دەگۆڕێت...

وە دوبارەی دەکەینەوە کەوا ئەو حه‌دیسانەی کە لەو بارەوە هاتوون هیچیان صه‌حيح نین وەکو‌ ابو عبیدو ترمذي ابن الجوزی لە تحقیق و ابن عبدالهادی لە تنقیحەکەی دا لەسەری باسی دەکات،
هەر بۆیە زەکــات لەو ئاڵتونانە ناکەوێت والــلّٰــه اعلم.....

#ابــن_قــدامــەی_مەقدیسی نــوێــــژ نــەکــەر بە موسوڵمان دەزانێت و ئەم بۆچونەش دەداتە پاڵ پێشەوایانی سەلەف رحمهم الــلّٰــه بەڵام پێشەوایانی نمونەی مــالــک و شــافــعــی لەم مــەزهــەب و بــۆچــونــە بــەریــن،
هەروەک چۆن لە مەسئەلەی خــەلــقــی قــورئــان داعــی و بانگخوازانیشیان بە موسوڵمان دەزانێت و موخالیفی موتەئەخخیرینی حەنابیلەیە لەم بابەتەش دا وەک چۆن لە نامەکەی بۆ فخرالدینی ابن تیمیە دەردەکەوێت،
بەڵام لە حـەقـیـقـەت دا ئــەم جــۆرە بــۆچــون و مـەزهـەبـانـە ڕێــڕەوی پێشەوایانی ســەلــەف نین و پێشتریش بە ڕوونـی باســی ئەو بابەتەمان کردووە، بەڵام ئــەمــە بەشێکی کــەمــی لادان و إنــحــرافــی موتەئەخخیرینە لە نهج و ڕێــڕەوی ســەلــەف و ئەوەی ئەوانی لــەســەر بــوون...

#الــذهــبــي لە سیر دا دەڵــێــت:
مەنهەجی ســەلــەف و پێشەوایان ئەگەرچی حــەقــقــە بەڵام نــەفــس و ئاوەزی بەشێکی زۆری موتەئەخخیرینی عولەما توانای قەبوڵ و پەیڕەوو پیادە کردنی نییە،
ئەمەی ابــن قــدامــە ـش بەشێکە لەوەی کەوا الــذهــبــي باسی دەکات و لە باسی کــوفــــری تاریکی سەڵات دا دەڵــێــت نەمان بینیوە و نەمان بیستووە رۆژگارێک لە ڕۆژگارەکان تاریکی سەڵات نــوێــــژی لەسەر نەکرابێت و لە گۆڕستانی موسوڵمانان دا نەنێژرابێت و لە دوای وەفاتی وەرەسەی لێ نەبرابێت،
هەرچی ئەو فەرمودەو دەقە سەریحانەیشە کە لە پێشەوایان و ئـه‌هـلـی عـیـلـم ـه‌وە هاتوون لەسەر کــوفــــری تاریکی سەڵات ئەم دەڵــێــت بۆ زەجــر و تەغلیظ و هەڕەشەیە نەک مــانــای کــوفــرو دەرچوونی بێت لە دیـــن...
فالــلّٰــه المستعان

#پــێــشــەوا_أحــــمــــد_و_خــێــزانــی


قَالَ المَرْوَزِي رَحِمَهُ الــلّٰــه تـعـالــــیٰ

( سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ، ذَكَرَ أَهْلَهُ، فَتَرَحَّمَ عَلَيْهَا، وقَالَ مَكَثْنَا عِشْرِينَ سَنَةً، مَا اخْتَلَفْنَا فِي كَلِمَةٍ )

#واتــــــــه: پــێــشــەوا مــەروەزی دەفەرموێت: گوێم لە ئیمام أحــــمــــد بوو باسی خــێــزانــی کردو ڕەحــمــەتــی بۆی نارد، لە پاشان فــەرمــــووی: 20 دانــە ســاڵ بە یــەکــەوە ژیانمان بــردە ســەر، تەنانەت لە یــەک وشــەش جیاوازی نەکەوتە نێوانمانەوە

📚«سير أعلام النبلاء»

ئەگەر کەسێکی مــســافــر (گەشتیارێک) لە پــشــت کەسێکی مُــقــیــم (نیشتەجێ) نــوێــــژ بکات یاخود لە پشت کەسێک کە نــوێــــژەکــەی بە تەواوی دەکات و کــورتــی نەکاتەوە چــی دەکــات. ؟

هەر کاتێک گەشتیارێک (کە بۆی هەیە نــوێــــژ قــصــر یاخود کــورت بکاتەوە) بوو بە مەئموومی کەسێک کە مُــقــیــم ـە یاخود نیشتەجێیە یان نــوێــــژی تەواو دەکات، ئەوا مافی کــورت کــردنــەوەی نامێنێت و دەبێت وەک ئیمامەکەی چــوار ڕکاتەکە ئەنجام بدات، تەنانەت ئەگەر تەنها لە کۆتایی نوێژەکەش دا پێی گەیشتبێت.

پێغەمبەری الــلّٰــه ﷺ دەفەرموێت:
«إِنَّمَا جُعِلَ الإِمَامُ لِيُؤْتَمَّ بِهِ» 

#واتــــــــه: (ئــیــمــام بۆ ئەوە دانراوە کە شــوێــنــی بکەویت)

بۆیە کاتێک گەشتیارەکە دەبێتە مەئمووم، واجــبــە لە تەواو کردنی ڕکاتەکان دا شوێن ئیمامەکەی بکەوێت و نوێژەکەی ناتەواو بەجێ نەهێڵێت.

الحجاوي الحنبلي دەڵــێــت:
"وإن ائتم مسافر بمقيم، أو بمن يتم صلاته لزمه الإتمام، سواء أدرك جميع الصلاة أو ركعة، أو أقل، حتى لو أدركه في التشهد الأخير لزمه أن يصلي أربعاً."

#واتــــــــه: ئەگەر کەسێکی مــســافــر (گەشتیارێک)  لە پشت کەسێکی مُــقــیــم (کەسی نێشتەجێ) نــوێــــژ بکات، یان لە پشت کەسێک کە نوێژەکەی بە تەواوی دەکات، ئەوا لەسەری واجــبــە نوێژەکەی تــەواو بکات (کــورت نــەکــاتــەوە)؛ ئەگەر چی بە هەموو نــوێــــژەکــە بگات یان تەنها بە یــەک ڕکــات، یاخود کەمتریش؛ تەنانەت ئەگەر لە تــەحــیــاتــی کۆتاییش دا پێی بگات، هەر دەبێت چــوار ڕکــاتــەکــە تــەواو بکات.

📚[ الإقناع في فقه الإمام أحمد بن حنبل ]

[[ بـەڵـگـەیـەکـی بــەهــێــز لــەســەر ئــەوەی کــەوا قــورئــان کــەلامــی الــــلّٰــــه ـیەو مــەخــلــوق نــیــیــە ]]


قال محمد بن الحسين :
وفي حديث آدم مع موســــیٰ حُجَّة قويَّة أن القرآن كلام الــــلّٰــــه تـعـالــــیٰ ليس بمخلوق، وسنذكره إِنْ‌ شَاءَ ‌الــلّٰــه تـعـالــــیٰ.

#واتــــــه: ئیمامــی ئــاجــوڕی دەفەرمووێت:
وە لە فــەرمــوودەکــەی ئادەم لــەگــەڵ موســــیٰ دا بەڵگەیەکی بــەهــێــز هــەیــە لــەســەر ئــەوەی قــورئــان کەلامــی الــــلّٰــــه تـعـالــــیٰ ـیەو مــەخــلــوق نییە، إِنْ‌ شَــاءَ ‌الــلّٰــه تـعـالــــیٰ باســی دەکەین.

پاشان ڕیواتەکان نــەقــڵ دەکات:

1_ حدثنا أبو العباس عبد الــلّٰــه بن الصقر السكري، قال: ثنا إبراهيم بن المنذر الحزامي، قال: ثنا عبد الــلّٰــه بن وهب.

2_ وحدثنا أبو بكر بن أبي داود، قال: ثنا أحمد بن صالح المصري، وأبو الطاهر أحمد بن عمرو، قالا: ثنا ابن وهب.

3_ وأخبرنا الفريابي، قال حدثني أبو مسعود أحمد بن الفرات، قال: ثنا أصبغ بن الفرج، قال: ثنا عبد الــلّٰــه بن وهب، قال: ثنا هشام بن سعد، عن زيد بن أسلم.
عن أبيه، عن عمر رضي الله عنه، قال : قال رَسُولُ الــلّٰــه ﷺ: « إن موســــیٰ قال: يا رب أرنا آدم الذي أخرجنا من الجنة، فأراه الــلّٰــه تعالى آدم.
فقال : أنت أبونا آدم ؟ فقال له آدم: نعم.
قال : أنت الذي نفخ الــلّٰــه فيك من روحه، وعلمك الأسماء كلها،
وأمر ملائكته فسجدوا لك؟ قال: نعم.
قال: فما حملك على أن أخرجتنا ونفسك من الجنة؟
قال له آدم ومن أنت ؟ قال: أنا موســــیٰ.
قال : أنت نبي بني إسرائيل، أنت الذي كلمك الــلّٰــه تـعـالــــیٰ من وراء
حجاب، ولم يجعل بينك وبينه رسولا من خلقه؟ قال: نعم.
قال: فما وجدت في كتاب الــلّٰــه تـعـالــــیٰ أن ذلك كان في كتاب الــلّٰــه تـعـالــــیٰ قبل أن أخلق؟ قال: نعم.
قال : فلم تلومني في شيء سبق من الــلّٰــه تعالى فيه القضاء قبلي ؟!».
قال النبي ﷺ عند ذلك : فحج آدم موســــیٰ.

#واتــــــــه: ئیمامی عُــمــر رضي الــلّٰــه عنه دەگێڕێتەوە کە پێغەمبەری الــلّٰــه ﷺ فــەرمــــووی:
«موســــیٰ وتــــی: ئەی پەروەردگارم، ئادەممان نیشان بدە کە ئێمەو خۆیشی لە بــەهــەشــت دەرکرد، الــــلّٰــــه تـعـالــــیٰ ئادەمــی پێ نیشان دا.
(موســــیٰ) پێی وت: تۆ ئادەمی باوکمانیت ؟ ئادەمیش پێی وت: بەڵێ.
وتــــــی: تۆ ئەو کەسەیت کە الــــلّٰــــه تـعـالــــیٰ لە ڕۆحــــی خــۆی فــــووی پێدا کردی، و هەموو ناوەکانی فێر کردیت، و فەرمانی بە فریشتەکانی کرد کە ســەجــدەت بۆ ببەن ؟
وتــــــی: بەڵێ.
وتــــی: ئەی چی وای لێ کردیت ئێمەو خۆت لە بەهەشت دەربکەیت ؟
ئادەم پێی وت: ئەی تۆ کێیت ؟
وتــــی: من موســــیٰ ــم.
وتــــی: تۆ پێغەمبەری بەنی ئیسڕائیلیت، تۆ ئەو کەسەیت کە الــــلّٰــــه تـعـالــــیٰ لە پشت پەردەوە قــســەی لەگەڵ کردیت، و هیچ نێردراوێکی لە دروستکراوەکانی نەخستە نێوان تۆو خۆیەوە ؟
وتــــی: بەڵێ.
وتــــی: ئەی لە کتێبی الــــلّٰــــه تـعـالــــیٰ ئەوەت نەبینیوە کە ئەوە پێش ئەوەی دروست بکرێم لە کتێبی الــــلّٰــــه تـعـالــــیٰ نووسراوەتەوە ؟
وتــــی: بەڵێ.
وتــــی: ئەی چۆن لۆمەم دەکەیت لەسەر شتێک کە پێش من الــــلّٰــــه تـعـالــــیٰ بڕیاری لەسەر داوەو قــەدەری بۆ داناوە ؟!».

پێغەمبەر ﷺ لەسەر ئەمە فــەرمــــووی:
بەم شێوەیە ئادەم بە بەڵگە بەسەر موســــیٰ دا زاڵ بوو.

قال محمد بن الحسين :
فإن قال قائل: أين موضع الحجة فيما قلت؟
قيل له: قول آدم لموســــیٰ: «أنت الذي كلمك الــــلّٰــــه من وراء حجاب،
ولم يجعل بينك وبينه رسولاً من خلقه؟»، وإنما كان بينهما الكلام، فدل على أن كلام الــــلّٰــــه تـعـالــــیٰ ليس بمخلوق، إذ قال: «لم يجعل بينك وبينه رسولا من خلقه. فتفهموا هذا تفقهوا إِنْ‌ شَاءَ ‌الــلّٰــه.

#واتــــــــه: پاشان ئیمامی ئــاجــوڕی دەفەرمووێت:
ئەگەر کەسێک بڵێت: بەڵگە هێنانەوەکە لەوەی کە وتت لە کوێ دایە ؟
پێی دەوترێت: لەو وتەیەی ئادەم بۆ موســــیٰ کە دەڵــێــت: «تۆ ئەو کەسەیت کە الــــلّٰــــه تـعـالــــیٰ لە پشت پەردەوە قــســەی لەگەڵ کردیت، و هیچ نێردراوێکی لە دروستکراوەکانی نەخستە نێوان تــۆو خــۆیــەوە؟»، لە کاتێک دا تەنها کەلامەکە لە نێوانیان دا هەبووە، ئەمەش بەڵگەیە لەسەر ئەوەی کە کەلامی الــــلّٰــــه تـعـالــــیٰ دروستکراو نییە، چونکە وتــــــی: «هیچ نێردراوێکی لە دروستکراوەکانی نەخستە نێوان تــۆو خــۆیــەوە». بۆیە لەمە تێبگەن تاوەکوو شارەزا ببن، إِنْ‌ شَاءَ ‌الــلّٰــه.

📚[كتاب الشريعة للآجري]

| #فــەزڵــی_هــاوەڵان_صــحــابــه |

گوێم لە جــابــر بــوو فــەرمــــووی:
لە ڕۆژی حودەیبیە دا 1400 کــەس بووین رَسُولُ الــلّٰــه ﷺ پێی فەرمووین:

ئــەمــڕۆ ئــێــوە بـاشـتـریـن و خـێـرتـریـن کــەســی ســەر زەویــن .

روي عن عمرو، سمعت جابراً، قال: كنا يوم الحديبية ألفا وأربع مائة، فقال لنا رسول الــلّٰــه صلى الــلّٰــه عليه وسلم:

أنتم اليوم خير أهل الأرض

.

📚«أخرجه أحمد (۲۱٥/۲۲)»
📚«والحميدي (۱۲۲٥) ،»
📚«والبخاري (٤۱٥٦) (٤۸٤۰) ،»
📚«ومسلم (۱۸٥٦) (۷۱) ،»
📚»والنسائي في "الكبرى" (۱۱٥۰۷).»