នៅថ្ងៃទី០៤ ខែមីនា ឆ្នាំ១៦៦៥ អង់គ្លេសបានប្រកាសសង្គ្រាមជាមួយនឹងហូឡង់ដ៍ ដែលជាការចាប់ផ្ដើមសង្រ្គាមអង់គ្លេស-ហូឡង់ដ៍លើកទី២។

សង្រ្គាមនេះកើតឡើងដោយសារការប្រជែងគ្នាគ្រប់គ្រងផ្លូវពាណិជ្ជកម្ម និងសមុទ្រ ហើយជាលទ្ធផលហូឡង់ដ៍ជាអ្នកឈ្នះ។ #England #Dutch #War

© ប្រវត្តិសាស្ត្រពិភពលោក
https://t.me/WorldHistoryDaily

ប្រធានាធិបតីអ៊ុយក្រែន លោក Volodymyr Zelenskyy បានស្នើឡើងនូវការ “ដោះដូរ” វិស័យការពារជាតិជាមួយបណ្តាប្រទេសនៅតំបន់ឈូងសមុទ្រពែរ្យ ដោយផ្តល់ជូននូវបច្ចេកវិទ្យាដ្រូនស្ទាក់ចាប់របស់អ៊ុយក្រែន ជាការឆ្លើយតបនឹងការដោះដូរយកមីស៊ីលការពារអាកាសរបស់ប្រទេសទាំងនោះវិញ។»

ក្រសួងការបរទេសចិនបានបញ្ជាក់ថា ទីក្រុងប៉េកាំងនៅតែចង់រក្សាស្ថិរភាពតាមរយៈការជជែកគ្នា ដើម្បីជៀសវាងការយល់ច្រឡំដែលអាចនាំឱ្យមានជម្លោះប្រដាប់អាវុធ ខណៈដែលស្ថានការណ៍នៅមជ្ឈិមបូព៌ាកំពុងឡើងកម្តៅខ្លាំង ប៉ុន្តែបានប្តេជ្ញាថានឹងរក្សានូវ "ខ្សែបន្ទាត់ក្រហម" របស់ខ្លួនឱ្យបានដាច់ខាត។»

ព័ត៌មានបន្ទាន់៖ ភ្នាក់ងាររដ្ឋាភិបាលអ៊ីរ៉ង់បានឱ្យដឹងថា យ៉ាងហោចណាស់មានមនុស្សចំនួន ១,០៤៥ នាក់ហើយ បានបាត់បង់ជីវិតនៅក្នុងសង្គ្រាមរហូតមកដល់ពេលនេះ។

នាយករដ្ឋមន្ត្រីអេស្ប៉ាញ លោក Pedro Sanchez បានឆ្លើយតបយ៉ាងដាច់អហង្ការទៅកាន់ប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិក លោក Donald Trump ចំពោះការរិះគន់មកលើប្រទេសអេស្ប៉ាញ ដែលបានបដិសេធមិនអនុញ្ញាតឱ្យអាមេរិកប្រើប្រាស់មូលដ្ឋានទ័ពរបស់ខ្លួន ដើម្បីវាយប្រហារលើប្រទេសអ៊ីរ៉ង់។

លោកបានសង្ខេបជំហររបស់រដ្ឋាភិបាលអេស្ប៉ាញយ៉ាងខ្លីថា៖ «ទេ ចំពោះសង្គ្រាម» (No to war)។

នេះបង្ហាញពីការរក្សាអធិបតេយ្យភាពរបស់អេស្ប៉ាញ ក្នុងការមិនដើរតាមគោលនយោបាយយោធារបស់អាមេរិក ប្រសិនបើវាប៉ះពាល់ដល់ស្ថិរភាពសកលលោក។

លោក Mojtaba ត្រូវបានគេមើលឃើញថា ជាបុគ្គលដែលមានមនោគមវិជ្ជាតឹងរ៉ឹងបំផុត។ លោកទំនងជានឹងមិនចាត់ទុកសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងរូបភាពអ្វីផ្សេង ក្រៅពី «សត្រូវដែលមិនអាចសម្រុះសម្រួលបានឡើយ»

ទោះបីជាលោកមិនសូវបង្ហាញមុខជាសាធារណៈខ្លាំងក៏ដោយ ប៉ុន្តែលោកត្រូវបានគេជឿថា មានអំណាចយ៉ាងខ្លាំងនៅពីក្រោយឆាក ជាពិសេសក្នុងការគ្រប់គ្រងបណ្តាញសន្តិសុខ និងកងកម្លាំងឆ្មាំបដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់ (IRGC)។

ក្នុងបរិបទដែលមេដឹកនាំកំពូលបច្ចុប្បន្នត្រូវបានរាយការណ៍ថាបានបាត់បង់ជីវិត ឬស្ថិតក្នុងស្ថានភាពធ្ងន់ធ្ងរ ការលេចរូបរាងរបស់លោក Mojtaba ក្នុងនាមជាអ្នកស្នងតំណែង បង្ហាញពីការរក្សាទុកនូវគោលនយោបាយ «ប្រឆាំងនឹងលោកខាងលិច» យ៉ាងដាច់ខាតរបស់អ៊ីរ៉ង់។

លោក Naim Qassem មេដឹកនាំក្រុម Hezbollah បានថ្លែងនៅក្នុងសុន្ទរកថាលើកដំបូងរបស់លោក ចាប់តាំងពីមានការវាយប្រហារពីសំណាក់សហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែលទៅលើប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ថា ក្រុម Hezbollah នឹងប្រឈមមុខតទល់នឹង "ការឈ្លានពានរបស់អ៊ីស្រាអែល និងអាមេរិក" ហើយនឹងមិនចុះចាញ់ជាដាច់ខាត។

មានការវាយប្រហារលើ នាវាចម្បាំង (Frigate) មួយគ្រឿង នៅតំបន់ឆ្នេរភាគខាងត្បូងនៃប្រទេស ស្រីលង្កា។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានធ្វើឱ្យមានការព្រួយបារម្ភយ៉ាងខ្លាំងថា ភ្លើងសង្គ្រាមដែលកំពុងឆេះសន្ធោសន្ធៅនៅមជ្ឈិមបូព៌ា (រវាងអ៊ីរ៉ង់ អាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល) អាចនឹងរីករាលដាលមកដល់តំបន់មហាសមុទ្រឥណ្ឌា និងអាស៊ីយើងនេះ។

មហាសមុទ្រឥណ្ឌាគឺជាផ្លូវសេដ្ឋកិច្ចដ៏សំខាន់។ ប្រសិនបើតំបន់នេះក្លាយជាសមរភូមិ វានឹងប៉ះពាល់ដល់ខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ និងតម្លៃទំនិញយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់បណ្តាប្រទេសក្នុងតំបន់អាស៊ី រួមទាំងអាស៊ានផងដែរ។

ប្រធានាធិបតីអាមេរិក កំពុងព្យាយាមជំរុញការដឹកជញ្ជូនតាមច្រកសមុទ្រហ័រមូសឡើងវិញ តាមរយៈការធានាហិរញ្ញវត្ថុ និងសន្តិសុខ ប៉ុន្តែកិច្ចការនេះត្រូវបានគេមើលឃើញថាពិបាកខ្លាំង និងត្រូវការកិច្ចសហការអន្តរជាតិធំធេង។

ការបញ្ជូននាវាចម្បាំងទៅអមដំណើរនាវាដឹកប្រេង អាចនឹងធ្វើឱ្យមានការប៉ះទង្គិចគ្នាដោយផ្ទាល់ជាមួយកងកម្លាំងអ៊ីរ៉ង់ ដែលបង្កឱ្យមានសង្គ្រាមទ្រង់ទ្រាយធំកាន់តែងាយស្រួល។

នៅថ្ងៃទី០៥ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៥៣ យ៉ូសែប ស្តាលីន ដែលជាមេដឹកនាំដែលកាន់អំណាចយូរបំផុតនៃសហភាពសូវៀត បានទទួលមរណភាពនៅទីក្រុងម៉ូស្គូ បន្ទាប់ពីទទួលរងនូវជំងឺដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល បួនថ្ងៃមុន។

ការស្លាប់នេះបានបើកផ្លូវឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរអំណាចនៅក្នុងសហភាពសូវៀត ដែលនាំឱ្យ នីគីតា ឃ្រូស្ឆេវ (Nikita Khrushchev) ឡើងកាន់តំណែងជាមេដឹកនាំ និងការចាប់ផ្តើមនៃគោលនយោបាយ "De-Stalinization" ដើម្បីកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលនិងកេរ្តិ៍ដំណែលរបស់ស្តាលីន។

#USSR #Death

© ប្រវត្តិសាស្ត្រពិភពលោក
https://t.me/WorldHistoryDaily

Map shows how big Iran is compared with the 50 US states

ប្រទេសហ្វាំងឡង់បានឈានទៅរកការកែទម្រង់ច្បាប់ដែលមានអាយុកាលរាប់ទសវត្សរ៍របស់ខ្លួនពាក់ព័ន្ធនឹងអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ ដែលនេះជាការផ្លាស់ប្តូរដ៏សំខាន់នៅក្នុងគោលនយោបាយការពារជាតិរបស់ខ្លួន។ កាលពីថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី៥ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ រដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិ លោក Antti Häkkänen បានប្រកាសពីសំណើរបស់រដ្ឋាភិបាលក្នុងការដកចេញនូវការហាមឃាត់ទាំងស្រុងលើការនាំចូល ការដឹកជញ្ជូន និងការកាន់កាប់សារធាតុផ្ទុះនុយក្លេអ៊ែរនៅលើទឹកដីហ្វាំងឡង់។

ការផ្លាស់ប្តូរនេះត្រូវបានរៀបចំឡើងដើម្បីធ្វើឱ្យហ្វាំងឡង់ (ដែលមានព្រំដែនជាប់ជាមួយរុស្ស៊ីប្រវែង ១,៣៤០ គីឡូម៉ែត្រ) ដើរស្របតាមយុទ្ធសាស្ត្រទប់ស្កាត់នុយក្លេអ៊ែររបស់អង្គការ NATO បន្ទាប់ពីប្រទេសនេះបានចូលជាសមាជិកសម្ព័ន្ធមិត្តក្នុងឆ្នាំ២០២៣។

© ប្រវត្តិសាស្ត្រពិភពលោក
https://t.me/WorldHistoryDaily

#Update សភាតំណាងរាស្ត្រសហរដ្ឋអាមេរិកបានបដិសេធសេចក្តីសម្រេចស្តីពីអំណាចសង្គ្រាមកាលពីថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី៥ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ ជាមួយនឹងលទ្ធផលបោះឆ្នោតដ៏ប្រកៀកប្រកិតគឺ ២១២ ទល់នឹង ២១៩។ លទ្ធផលនេះអនុញ្ញាតឱ្យរដ្ឋបាលរបស់លោក Trump បន្តប្រតិបត្តិការយោធាប្រឆាំងនឹងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ដោយមិនចាំបាច់មានការអនុញ្ញាតថ្មីពីសភានោះទេ។
ការបោះឆ្នោតនេះបានធ្វើឡើងបន្ទាប់ពីមានការបរាជ័យស្រដៀងគ្នានៅក្នុងព្រឹទ្ធសភាកាលពីថ្ងៃពុធ (៤៧ ទល់នឹង ៥៣) ដែលបង្ហាញពីការបែកបាក់យ៉ាងខ្លាំងរវាងបក្សនយោបាយជុំវិញជម្លោះដែលបានចាប់ផ្តើមជាមួយនឹងការវាយប្រហារលើទីក្រុងតេហេរ៉ង់ កាលពីថ្ងៃទី២៨ ខែកុម្ភៈ។

#Update នាវាពាណិជ្ជកម្មយ៉ាងហោចណាស់ ៩ គ្រឿង ត្រូវបានគេកំណត់គោលដៅវាយប្រហារ ចាប់តាំងពីជម្លោះបានផ្ទុះឡើងកាលពីថ្ងៃទី២៨ ខែកុម្ភៈ។ កាលពីថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ នាវាដឹកប្រេងមួយគ្រឿងនៅជិតកំពង់ផែអ៊ីរ៉ាក់ និងនាវាមួយគ្រឿងទៀតនៅឆ្នេរសមុទ្រគុយវ៉ែត បានរងការផ្ទុះយ៉ាងខ្លាំង ដែលបណ្តាលឱ្យមានការលេចធ្លាយប្រេងចូលក្នុងសមុទ្រ។

នៅថ្ងៃទី០៦ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៦៧ កូនស្រី​របស់ Joseph Stalin ឈ្មោះ Svetlana Allilujeva បាន​ទៅ​ជិត​ស្ថានទូត​អាមេរិក​ក្នុង​ទីក្រុង New Delhi ប្រទេស​ឥណ្ឌា ហើយ​សុំ​សិទ្ធិ​ជ្រកកោន​នយោបាយ។

វាជារឿងដែលស្ទើរតែមិនគួរឱ្យជឿដែលកូនស្រីបង្កើតរបស់មេដឹកនាំផ្តាច់ការសូវៀតដ៏មានឥទ្ធិពលបំផុត បានសម្រេចចិត្តបោះបង់ចោលមាតុភូមិ ហើយទៅជ្រកកោនជាមួយ "សត្រូវ" លេខមួយរបស់ឪពុកខ្លួនឯង។

រដ្ឋាភិបាលសូវៀតមានភាពអាម៉ាស់ជាខ្លាំង។ ពួកគេបានព្យាយាមបង្ខូចកេរ្តិ៍ឈ្មោះនាង ដោយចោទប្រកាន់ថានាងមានបញ្ហាសតិអារម្មណ៍ ប៉ុន្តែពិភពលោកហាក់មិនជឿលើការលើកឡើងនោះទេ។

ក្រោយមកនាងបានប្តូរឈ្មោះទៅជា Lana Peters ហើយបានសរសេរសៀវភៅដែលមានចំណងជើងថា "Twenty Letters to a Friend" ដែលជារឿងរ៉ាវលម្អិតអំពីជីវិតនៅក្នុងវិមានក្រឹមឡាំង និងទំនាក់ទំនងរបស់នាងជាមួយឪពុក។

"អ្នកមិនអាចសោកស្តាយចំពោះវាសនាខ្លួនឯងបានទេ ប៉ុន្តែខ្ញុំសោកស្តាយដែលម្តាយរបស់ខ្ញុំមិនបានរៀបការជាមួយជាងឈើម្នាក់" — Svetlana Alliluyeva


© ប្រវត្តិសាស្ត្រពិភពលោក
https://t.me/WorldHistoryDaily

#Update ទីក្រុងសេអ៊ូលបញ្ជាក់ថា យោធាកូរ៉េខាងត្បូង និងអាមេរិក កំពុងពិភាក្សាគ្នាអំពីការបញ្ជូនខែលមីស៊ីល Patriot ទៅកាន់សង្គ្រាមនៅអ៊ីរ៉ង់។

នៅថ្ងៃទី០៦ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៥៧ ប្រទេសហ្កាណា (Ghana) បានក្លាយជាប្រទេសដំបូងគេនៅទ្វីបអាហ្វ្រិកខាងត្បូងសាហារ៉ា ដែលទទួលបានឯករាជ្យពីអាណានិគមអង់គ្លេស។

ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានកើតឡើងក្រោមការដឹកនាំរបស់លោក Kwame Nkrumah ដែលបានក្លាយជានាយករដ្ឋមន្ត្រីដំបូងរបស់ប្រទេសនេះ។ ការទទួលបានឯករាជ្យរបស់ហ្កាណាបានបើកផ្លូវ និងជម្រុញទឹកចិត្តដល់ចលនាឯករាជ្យនៅទូទាំងទ្វីបអាហ្វ្រិក ដោយបង្ហាញថាការរំដោះខ្លួនពីអាណានិគមអាចទៅរួច។ #Ghana #UK #Independence

© ប្រវត្តិសាស្ត្រពិភពលោក
https://t.me/WorldHistoryDaily

នៅថ្ងៃទី០៦ ខែមីនា ឆ្នាំ១៨៦៩ លោក Dmitri Mendeleev ដែលជាគីមីវិទូជនជាតិរុស្ស៊ី បានបង្ហាញតារាងខួបគីមី (Periodic Table) ជាលើកដំបូង។ ការបង្កើតនេះបានកើតឡើងនៅពេលដែលលោកបានបង្ហាញវានៅចំពោះមុខសមាគមគីមីរុស្ស៊ី។

តារាងខួបរបស់ Mendeleev បានរៀបចំធាតុគីមីទាំងឡាយតាមលំដាប់នៃទម្ងន់អាតូមរបស់ពួកវា និងបានបង្ហាញពីលក្ខណៈសម្បត្តិដែលមានលំនាំខួប (periodic)។

គួរឱ្យកត់សម្គាល់ លោកក៏បានទុកចន្លោះទទេសម្រាប់ធាតុដែលមិនទាន់ត្រូវបានរកឃើញនៅពេលនោះ ហើយថែមទាំងបានទស្សន៍ទាយលក្ខណៈសម្បត្តិរបស់ធាតុទាំងនោះផងដែរ ដែលក្រោយមកបានបង្ហាញថាត្រឹមត្រូវ។

តារាងខួបគីមីនេះបានក្លាយជាមូលដ្ឋានគ្រឹះដ៏សំខាន់នៃគីមីវិទ្យាទំនើប ហើយត្រូវបានប្រើប្រាស់ និងកែលម្អរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។ #Science

© ប្រវត្តិសាស្ត្រពិភពលោក
https://t.me/WorldHistoryDaily

នៅថ្ងៃទី០៦ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៤៦ លោក Jean Sainteny ដែលជាស្នងការបារាំង បានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយលោក ហូជីមិញ ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា "កិច្ចព្រមព្រៀងហូជីមិញ-សេនតេនី" (Ho-Sainteny Agreement)។ កិច្ចព្រមព្រៀងនេះបានផ្តល់ការទទួលស្គាល់ប្រទេសវៀតណាមជា "រដ្ឋសេរី" ដែលមានរដ្ឋាភិបាលផ្ទាល់ខ្លួន កងទ័ព និងសេដ្ឋកិច្ច ប៉ុន្តែនៅតែស្ថិតនៅក្នុងសហព័ន្ធឥណ្ឌូចិន និងជាផ្នែកមួយនៃសហភាពបារាំង។

កិច្ចព្រមព្រៀងនេះកើតឡើងបន្ទាប់ពីការចរចារវាងបារាំង និងវៀតមិញ (Việt Minh) ដែលជាចលនាឯករាជ្យដឹកនាំដោយហូជីមិញ ក្នុងគោលបំណងបញ្ចៀសជម្លោះប្រដាប់អាវុធ។ ទោះជាយ៉ាងណា កិច្ចព្រមព្រៀងនេះមិនបានស្ថិតស្ថេរយូរអង្វែងទេ ព្រោះភាពតានតឹងរវាងភាគីទាំងពីរបានកើនឡើង ហើយនៅទីបំផុតបាននាំទៅដល់សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនទីមួយ ដែលផ្ទុះឡើងនៅចុងឆ្នាំ១៩៤៦។

© ប្រវត្តិសាស្ត្រពិភពលោក
https://t.me/WorldHistoryDaily

យោងតាមកិច្ចសម្ភាសន៍ជាមួយសារព័ត៌មាន Financial Times (FT) ដែលបានចេញផ្សាយនៅថ្ងៃសុក្រ ទី៦ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ នេះ លោក Saad al-Kaabi រដ្ឋមន្ត្រីថាមពលរបស់ប្រទេសកាតា បានផ្ដល់ការព្រមានគួរឱ្យព្រួយបារម្ភអំពីផលប៉ះពាល់នៃជម្លោះដែលកំពុងរីករាលដាលនៅក្នុងតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា (រវាងអាមេរិក-អ៊ីស្រាអែល និងអ៊ីរ៉ង់)។

លោកបានព្រមានថា ប្រសិនបើជម្លោះនៅតែបន្ត កាលៈទេសៈនេះនឹងបង្ខំឱ្យអ្នកនាំចេញថាមពលទាំងអស់នៅក្នុងតំបន់ឈូងសមុទ្រ (Gulf) ប្រកាសអាសន្នផ្អាកការផ្គត់ផ្គង់ (Force Majeure) ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានថ្ងៃ ឬប៉ុន្មានសប្តាហ៍ខាងមុខ។

តម្លៃប្រេងឆៅអាចនឹងហក់ឡើងដល់ ១៥០ ដុល្លារក្នុងមួយបារ៉ែល ក្នុងរយៈពេល ២ ទៅ ៣ សប្តាហ៍ទៀត ប្រសិនបើច្រកសមុទ្រ Hormuz (ដែលជាផ្លូវដឹកជញ្ជូនថាមពល ២០% របស់ពិភពលោក) ត្រូវបានបិទ ឬមិនមានសុវត្ថិភាពសម្រាប់ការធ្វើនាវាចរណ៍។