دارالفنون در تهران در سال ۱۲۶۸ق/۱۸۵۱م به ابتکار میرزا تقی‌خان امیرکبیر شکل گرفت. مقالهٔ دانشنامهٔ ایرانیکا آن را نهادی می‌داند که در آغاز، آموزش نظامی و فنی را برای تقویت دولت و ارتش دنبال می‌کرد؛ بااین‌حال، دامنهٔ کار آن به پزشکی، زبان، ریاضیات و علوم طبیعی نیز گسترش یافت. نخستین گروه استادان اروپایی در سال ۱۸۵۱م به تهران رسیدند و آموزش در مدرسه با ترکیبی از استادان خارجی، مترجمان ایرانی و آموزگاران محلی پیش رفت. ایرانیکا گزارش می‌کند که در ماه‌های نخست، برای دانش‌آموزانی با پیشینه‌های متفاوت، درس‌های مقدماتی و نظام امتحان و رتبه‌بندی شکل گرفت. بنابراین بهتر است دارالفنون را نه یک دانشگاه مدرن به معنای امروزی، بلکه یک مدرسهٔ عالی دولتی و چندرشته‌ای در مرحلهٔ گذار توصیف کنیم. پژوهش‌های معماری نیز نشان می‌دهند که ساختمان و استادان اروپایی آن، در کنار نهادهای آموزشی بعدی، در تغییر سیمای آموزش عالی ایران اثر گذاشتند.
منابع: ایرانیکا، «DĀR AL-FONŪN»، بخش‌های «The first six years» و «The curriculum»؛ ایرانیکا، «EDUCATION vii»، بخش «The 19th century»؛ حسن‌پور و همکاران، مقالهٔ معماری آموزشی، صص. ۷۶۹–۷۷۷.
⏳️ وَراقانْ، تاریخ برای همه
✅️ @Varaghan
منابع: ایرانیکا، «DĀR AL-FONŪN»، بخش‌های «The first six years» و «The curriculum»؛ ایرانیکا، «EDUCATION vii»، بخش «The 19th century»؛ حسن‌پور و همکاران، مقالهٔ معماری آموزشی، صص. ۷۶۹–۷۷۷.
⏳️ وَراقانْ، تاریخ برای همه
✅️ @Varaghan
اگر در تهرانِ سال ۱۸۵۱ قدم می‌زدید، در گوشهٔ شمال‌شرقی ارگ با ساختمانی روبه‌رو می‌شدید که قرار بود مشکل ارتش و دولت را با درس و آزمایش حل کند: دارالفنون. امیرکبیر در نامه‌های سال ۱۸۵۰ بر آموزش نظامی و فنّی تأکید کرده بود؛ اما مدرسه خیلی زود از یک آموزشگاه صرفاً نظامی فراتر رفت. ایرانیکا از حضور استادانی برای پیاده‌نظام، سواره‌نظام، مهندسی، توپخانه، کانی‌شناسی و پزشکی گزارش می‌کند و توضیح می‌دهد که در همان ماه‌های نخست، ریاضی، جغرافیا، تاریخ و زبان فرانسه هم به برنامه افزوده شد [1].
نکتهٔ جالب این است که دانش‌آموزان هم‌سطح نبودند. برخی از آموزش سنتی پیشرفته می‌آمدند و برخی برای ریاضی و زبان به درس مقدماتی نیاز داشتند. به همین دلیل، مدرسه در چند ماه نخست ناچار شد نظام پایه‌ها، امتحان‌ها و رتبه‌ها را بسازد [1]. به تعبیر دقیق‌تر، دارالفنون «دانشگاه مدرن» به معنای امروزی نبود؛ یک کالج دولتیِ چندرشته‌ای در دورهٔ گذار بود که آموزش نظامی، علوم کاربردی و ترجمه را در یک نهاد جمع کرد [1] [2].
اثر دارالفنون فقط در کلاس‌هایش خلاصه نمی‌شد. پژوهش دانشگاه ملبورن نشان می‌دهد که آغاز تأثیر معماری اروپایی بر ساختمان‌های آموزشی نوین ایران با تأسیس همین نهاد پیوند داشت؛ البته این منبع دربارهٔ مسیر کلی معماری آموزشی است، نه اثبات یک رابطهٔ مستقیم و تک‌علتی [3].
منابع منتخب:
[1] John D. Gurney و Negin Nabavi، «DĀR AL-FONŪN»، Encyclopaedia Iranica، ۱۹۹۳، به‌روزرسانی ۲۰۱۷، صص. ۶۶۲–۶۶۸.
[2] Monica M. Ringer، «Dār al-Funūn (Iran)»، Encyclopaedia of Islam Three، Brill، ۲۰۱۳، به‌روزرسانی ۲۰۲۱.
[3] Faramarz Hassan Pour، Miles Lewis و Qinghua Guo، «Educational architecture and architectural education…»، University of Melbourne، ۲۰۱۵.
⏳️ وَراقانْ، تاریخ برای همه
✅️ @Varaghan
نکتهٔ جالب این است که دانش‌آموزان هم‌سطح نبودند. برخی از آموزش سنتی پیشرفته می‌آمدند و برخی برای ریاضی و زبان به درس مقدماتی نیاز داشتند. به همین دلیل، مدرسه در چند ماه نخست ناچار شد نظام پایه‌ها، امتحان‌ها و رتبه‌ها را بسازد [1]. به تعبیر دقیق‌تر، دارالفنون «دانشگاه مدرن» به معنای امروزی نبود؛ یک کالج دولتیِ چندرشته‌ای در دورهٔ گذار بود که آموزش نظامی، علوم کاربردی و ترجمه را در یک نهاد جمع کرد [1] [2].
اثر دارالفنون فقط در کلاس‌هایش خلاصه نمی‌شد. پژوهش دانشگاه ملبورن نشان می‌دهد که آغاز تأثیر معماری اروپایی بر ساختمان‌های آموزشی نوین ایران با تأسیس همین نهاد پیوند داشت؛ البته این منبع دربارهٔ مسیر کلی معماری آموزشی است، نه اثبات یک رابطهٔ مستقیم و تک‌علتی [3].
منابع منتخب:
[1] John D. Gurney و Negin Nabavi، «DĀR AL-FONŪN»، Encyclopaedia Iranica، ۱۹۹۳، به‌روزرسانی ۲۰۱۷، صص. ۶۶۲–۶۶۸.
[2] Monica M. Ringer، «Dār al-Funūn (Iran)»، Encyclopaedia of Islam Three، Brill، ۲۰۱۳، به‌روزرسانی ۲۰۲۱.
[3] Faramarz Hassan Pour، Miles Lewis و Qinghua Guo، «Educational architecture and architectural education…»، University of Melbourne، ۲۰۱۵.
⏳️ وَراقانْ، تاریخ برای همه
✅️ @Varaghan
چرا چاپ سنگی در ایران قاجاری توانست با خط و صفحه‌آراییِ آشنا برای خوانندهٔ فارسی‌زبان کنار بیاید؟ پاسخ در خود فناوری است: به‌جای تبدیل متن دست‌نویس به حروف فلزی، تصویرِ نوشته روی سنگ منتقل می‌شد. ایرانیکا چاپ سنگی را یک روش چاپ صفحه‌ای معرفی می‌کند و توضیح می‌دهد که این فناوری در دهه‌های نخست سدهٔ نوزدهم از مسیر روسیه به ایران رسید [1].
نتیجه فقط افزایش شمار نسخه‌ها نبود. چاپخانهٔ سنگی می‌توانست ظاهر خوش‌نویسانهٔ صفحه را تا اندازه‌ای حفظ کند و در نشر متن‌های دینی، ادبی و آموزشی به کار رود. مجموعه‌های کتابخانهٔ ملک و کتابخانهٔ کنگره نشان می‌دهند که این آثار امروز هم به‌عنوان میراث مادیِ تاریخ کتاب قابل مطالعه‌اند [2] [3]. دربارهٔ اینکه کدام چاپخانه یا شخص «اولین» بوده، منابع جزئیات یکسانی ندارند؛ پس این ادعا را قطعی نمی‌کنیم.
منابع منتخب:
[1] Encyclopaedia Iranica، “LITHOGRAPHY”، منتشرشده ۲۰۰۹، به‌روزرسانی ۲۰۲۱، بخش‌های “In Persia” و “Lithographed illustrations”.
[2] Malek National Library and Museum، “Lithographic Printing Collection”.
[3] Library of Congress، “Persian Lithographs”.
⏳️ وَراقانْ، تاریخ برای همه
✅️ @Varaghan
نتیجه فقط افزایش شمار نسخه‌ها نبود. چاپخانهٔ سنگی می‌توانست ظاهر خوش‌نویسانهٔ صفحه را تا اندازه‌ای حفظ کند و در نشر متن‌های دینی، ادبی و آموزشی به کار رود. مجموعه‌های کتابخانهٔ ملک و کتابخانهٔ کنگره نشان می‌دهند که این آثار امروز هم به‌عنوان میراث مادیِ تاریخ کتاب قابل مطالعه‌اند [2] [3]. دربارهٔ اینکه کدام چاپخانه یا شخص «اولین» بوده، منابع جزئیات یکسانی ندارند؛ پس این ادعا را قطعی نمی‌کنیم.
منابع منتخب:
[1] Encyclopaedia Iranica، “LITHOGRAPHY”، منتشرشده ۲۰۰۹، به‌روزرسانی ۲۰۲۱، بخش‌های “In Persia” و “Lithographed illustrations”.
[2] Malek National Library and Museum، “Lithographic Printing Collection”.
[3] Library of Congress، “Persian Lithographs”.
⏳️ وَراقانْ، تاریخ برای همه
✅️ @Varaghan
👍1
باغ ایرانی فقط مجموعه‌ای از درختان و جوی‌های آب نبود؛ الگویی بود که مهندسی، معماری، کشاورزی و معناهای فرهنگی را کنار هم قرار می‌داد. در پاسارگاد، بقایای کانال‌های سنگی و طرح باغ نشان می‌دهد که در دورهٔ کوروش بزرگ، باغی با تقسیم‌بندی منظم و محورهای دید ساخته شده بود. پژوهش‌های باستان‌شناختی این طرح را از شواهد قدیمی شکل‌گیری…
در پست بعدی، جزئیات این تصویر و زمینهٔ تاریخی آن را با منابع دقیق دنبال می‌کنیم.
⏳️ وَراقانْ، تاریخ برای همه
✅️ @Varaghan
در پست بعدی، جزئیات این تصویر و زمینهٔ تاریخی آن را با منابع دقیق دنبال می‌کنیم.
⏳️ وَراقانْ، تاریخ برای همه
✅️ @Varaghan
👍2
در ادامهٔ مقدمهٔ تصویری دیروز، این همان موضوع را با جزئیات تاریخی و زمینهٔ علمی بیشتری دنبال می‌کنیم.
باغ ایرانی فقط مجموعه‌ای از درختان و جوی‌های آب نبود؛ الگویی بود که مهندسی، معماری، کشاورزی و معناهای فرهنگی را کنار هم قرار می‌داد. در پاسارگاد، بقایای کانال‌های سنگی و طرح باغ نشان می‌دهد که در دورهٔ کوروش بزرگ، باغی با تقسیم‌بندی منظم و محورهای دید ساخته شده بود. پژوهش‌های باستان‌شناختی این طرح را از شواهد قدیمی شکل‌گیری الگوی چهارباغ می‌دانند؛ الگویی که باغ را به چهار بخش اصلی تقسیم می‌کرد و آب را هم برای آبیاری و هم برای سازمان‌دهی فضا به کار می‌گرفت [1] [2].
یونسکو در معرفی مجموعهٔ باغ ایرانی تأکید می‌کند که این الگو در دوره‌های مختلف، با اقلیم‌های گوناگون سازگار شد؛ اما اصولی مانند تقسیم چهارگانه، حضور آب، دیوار، کوشک و نظام آبیاری را حفظ کرد. بنابراین باغ ایرانی را باید حاصل همکاری چند دانش دانست، نه فقط یک سبک تزئینی [3]. این الگو بعدها بر طراحی باغ در سرزمین‌هایی مانند هند اثر گذاشت؛ بااین‌حال، مسیر دقیق انتقال هر نمونه باید جداگانه و بر اساس شواهد معماری بررسی شود.
منابع منتخب:
[1] David Stronach, “ČAHĀRBĀḠ,” Encyclopaedia Iranica, vol. IV, fasc. 6, 1990, pp. 624–625, sections “Pasargadae” and “Bibliography.”
[2] David Stronach, Pasargadae: A Report on the Excavations Conducted by the British Institute of Persian Studies from 1961 to 1963, Oxford, 1978, pp. 107–112. https://www.iranicaonline.org/articles/caharbag-lit/
[3] UNESCO World Heritage Centre, “The Persian Garden,” description and Outstanding Universal Value, 2011. https://whc.unesco.org/en/list/1372/
⏳️ وَراقانْ، تاریخ برای همه
✅️ @Varaghan
باغ ایرانی فقط مجموعه‌ای از درختان و جوی‌های آب نبود؛ الگویی بود که مهندسی، معماری، کشاورزی و معناهای فرهنگی را کنار هم قرار می‌داد. در پاسارگاد، بقایای کانال‌های سنگی و طرح باغ نشان می‌دهد که در دورهٔ کوروش بزرگ، باغی با تقسیم‌بندی منظم و محورهای دید ساخته شده بود. پژوهش‌های باستان‌شناختی این طرح را از شواهد قدیمی شکل‌گیری الگوی چهارباغ می‌دانند؛ الگویی که باغ را به چهار بخش اصلی تقسیم می‌کرد و آب را هم برای آبیاری و هم برای سازمان‌دهی فضا به کار می‌گرفت [1] [2].
یونسکو در معرفی مجموعهٔ باغ ایرانی تأکید می‌کند که این الگو در دوره‌های مختلف، با اقلیم‌های گوناگون سازگار شد؛ اما اصولی مانند تقسیم چهارگانه، حضور آب، دیوار، کوشک و نظام آبیاری را حفظ کرد. بنابراین باغ ایرانی را باید حاصل همکاری چند دانش دانست، نه فقط یک سبک تزئینی [3]. این الگو بعدها بر طراحی باغ در سرزمین‌هایی مانند هند اثر گذاشت؛ بااین‌حال، مسیر دقیق انتقال هر نمونه باید جداگانه و بر اساس شواهد معماری بررسی شود.
منابع منتخب:
[1] David Stronach, “ČAHĀRBĀḠ,” Encyclopaedia Iranica, vol. IV, fasc. 6, 1990, pp. 624–625, sections “Pasargadae” and “Bibliography.”
[2] David Stronach, Pasargadae: A Report on the Excavations Conducted by the British Institute of Persian Studies from 1961 to 1963, Oxford, 1978, pp. 107–112. https://www.iranicaonline.org/articles/caharbag-lit/
[3] UNESCO World Heritage Centre, “The Persian Garden,” description and Outstanding Universal Value, 2011. https://whc.unesco.org/en/list/1372/
⏳️ وَراقانْ، تاریخ برای همه
✅️ @Varaghan
Encyclopaedia Iranica
ČAHĀRBĀḠ
👍1
در سال‌های ۱۸۹۱ و ۱۸۹۲، اعتراض به امتیاز تنباکو در ایران از مخالفت گروهی از بازرگانان فراتر رفت و به جنبشی گسترده در چند شهر تبدیل شد. امتیاز، انحصار خرید و فروش تنباکو در ایران را برای یک شرکت انگلیسی در نظر می‌گرفت. تولیدکنندگان باید میزان محصول خود را اعلام می‌کردند و تاجران برای خرید تنباکو به مجوز…
در پست بعدی، جزئیات این تصویر و زمینهٔ تاریخی آن را با منابع دقیق دنبال می‌کنیم.
⏳️ وَراقانْ، تاریخ برای همه
✅️ @Varaghan
در پست بعدی، جزئیات این تصویر و زمینهٔ تاریخی آن را با منابع دقیق دنبال می‌کنیم.
⏳️ وَراقانْ، تاریخ برای همه
✅️ @Varaghan
❤1
در ادامهٔ مقدمهٔ تصویری دیروز، این همان موضوع را با جزئیات تاریخی و زمینهٔ علمی بیشتری دنبال می‌کنیم.
در سال‌های ۱۸۹۱ و ۱۸۹۲، اعتراض به امتیاز تنباکو در ایران از مخالفت گروهی از بازرگانان فراتر رفت و به جنبشی گسترده در چند شهر تبدیل شد. امتیاز، انحصار خرید و فروش تنباکو در ایران را برای یک شرکت انگلیسی در نظر می‌گرفت. تولیدکنندگان باید میزان محصول خود را اعلام می‌کردند و تاجران برای خرید تنباکو به مجوز نیاز داشتند. همین مقررات مستقیماً با معیشت تولیدکنندگان و بازار تنباکو درگیر می‌شد و سبب شد اعتراض اولیهٔ بازرگانان هم‌پیمانان بیشتری پیدا کند [1].
در ادامه، بازارها بسته شد، تجمع‌ها شکل گرفت و روحانیان، بازرگانان و انجمن‌های شهری در شهرهای مختلف در اعتراض نقش داشتند. فتوای منسوب به میرزا حسن شیرازی، که مصرف تنباکو را ممنوع می‌کرد، به ابزار مهمی برای گسترش تحریم تبدیل شد؛ اما دربارهٔ چگونگی شکل‌گیری و نگارش نخستین متن فتوا در پژوهش‌ها بحث وجود دارد و نمی‌توان جزئیات آن را بدون قید قطعی دانست [1] [2]. منابع مرجع، این جنبش را نمونه‌ای مهم از همکاری روحانیان و بازار برای محدودکردن قدرت شاه قاجار می‌دانند. اهمیت تاریخی آن فقط در لغو امتیاز نبود؛ بلکه در تجربهٔ سازمان‌یابی و تبدیل یک مسئلهٔ اقتصادی به بحثی دربارهٔ حاکمیت نیز بود [2] [3].
منابع منتخب:
[1] S. C. Poulson, “The Tobacco Movement (1890–92),” chapter 8, Virginia Tech, 2002, pp. 107–111. https://vtechworks.lib.vt.edu/bitstream/handle/10919/30008/CHAPTER_VIII_TOBACCO.pdf
[2] Nikki R. Keddie, Religion and Rebellion in Iran: The Iranian Tobacco Protest of 1891–1892, Routledge, 1967, chapters Background, Beginnings of Unrest, and Large-Scale Protests. https://doi.org/10.4324/9780203042526
[3] Oxford University Press, “Tobacco Protest (Iran),” The Oxford Dictionary of Islam, 2023, Quick Reference. https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803104759866
⏳️ وَراقانْ، تاریخ برای همه
✅️ @Varaghan
در سال‌های ۱۸۹۱ و ۱۸۹۲، اعتراض به امتیاز تنباکو در ایران از مخالفت گروهی از بازرگانان فراتر رفت و به جنبشی گسترده در چند شهر تبدیل شد. امتیاز، انحصار خرید و فروش تنباکو در ایران را برای یک شرکت انگلیسی در نظر می‌گرفت. تولیدکنندگان باید میزان محصول خود را اعلام می‌کردند و تاجران برای خرید تنباکو به مجوز نیاز داشتند. همین مقررات مستقیماً با معیشت تولیدکنندگان و بازار تنباکو درگیر می‌شد و سبب شد اعتراض اولیهٔ بازرگانان هم‌پیمانان بیشتری پیدا کند [1].
در ادامه، بازارها بسته شد، تجمع‌ها شکل گرفت و روحانیان، بازرگانان و انجمن‌های شهری در شهرهای مختلف در اعتراض نقش داشتند. فتوای منسوب به میرزا حسن شیرازی، که مصرف تنباکو را ممنوع می‌کرد، به ابزار مهمی برای گسترش تحریم تبدیل شد؛ اما دربارهٔ چگونگی شکل‌گیری و نگارش نخستین متن فتوا در پژوهش‌ها بحث وجود دارد و نمی‌توان جزئیات آن را بدون قید قطعی دانست [1] [2]. منابع مرجع، این جنبش را نمونه‌ای مهم از همکاری روحانیان و بازار برای محدودکردن قدرت شاه قاجار می‌دانند. اهمیت تاریخی آن فقط در لغو امتیاز نبود؛ بلکه در تجربهٔ سازمان‌یابی و تبدیل یک مسئلهٔ اقتصادی به بحثی دربارهٔ حاکمیت نیز بود [2] [3].
منابع منتخب:
[1] S. C. Poulson, “The Tobacco Movement (1890–92),” chapter 8, Virginia Tech, 2002, pp. 107–111. https://vtechworks.lib.vt.edu/bitstream/handle/10919/30008/CHAPTER_VIII_TOBACCO.pdf
[2] Nikki R. Keddie, Religion and Rebellion in Iran: The Iranian Tobacco Protest of 1891–1892, Routledge, 1967, chapters Background, Beginnings of Unrest, and Large-Scale Protests. https://doi.org/10.4324/9780203042526
[3] Oxford University Press, “Tobacco Protest (Iran),” The Oxford Dictionary of Islam, 2023, Quick Reference. https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803104759866
⏳️ وَراقانْ، تاریخ برای همه
✅️ @Varaghan
در سمرقند، آرامگاه امیر تیمور فقط محل دفن یک فرمانروا نیست؛ بنایی است که در آن سازه، هندسه و آرایه‌های وابسته به سنت‌های هنری ایران در کنار هم دیده می‌شوند. ساخت بنا در اصل برای محمدسلطان، نوه و ولیعهد تیمور، پس از مرگ او در نبرد ۱۴۰۳م آغاز شد و تیمور در ۱۴۰۵م در همین مجموعه…
در پست بعدی، جزئیات این تصویر و زمینهٔ تاریخی آن را با منابع دقیق دنبال می‌کنیم.
⏳️ وَراقانْ، تاریخ برای همه
✅️ @Varaghan
در پست بعدی، جزئیات این تصویر و زمینهٔ تاریخی آن را با منابع دقیق دنبال می‌کنیم.
⏳️ وَراقانْ، تاریخ برای همه
✅️ @Varaghan