የመሬት መንሸራተት እና መንስኤዎቹ
************************************
ከሰሞኑን በሀገራችን ሁለት የተለያዩ የመሬት መንሸራተት አደጋዎች ተከስተው መወያያ ጉዳይ ሆነው ነበር፡፡ ባሳለፍነው ሐሙስ ዓባይ በረሃ ውስጥ የተከሰተው የመሬት መንሸራተት ከአዲስ አበባ ወደ ባሕር ዳር የሚወስደውን መንገድ ዘግቶት ቆይቷል፡፡ ከዚያ አንድ ቀን ቀደም ብሎ ነሐሴ 5 2013 ዓ.ም በምስራቅ ወለጋ ባኮ-ሻምቡ መንገድ ላይ ያጋጠመ መሬት መንሸራተትም እንዲሁ የተሸከርካሪ እንቅስቃሴን ሲያስተጓጉል ተመልክተናል፡፡ ለዛሬ እኛም እነዚህ ክስተቶችን ሰበብ አድርገን ስለ አስደናቂው መሬት መንሸራተት የተወሰኑ ነገሮችን ልንላችሁ ወደናልና አብራችሁን ቆዩ፡፡
የመሬት መንሸራተት የሚባለው መሬቱ፣ አለቶች፣ ወይም ስብርባሪ/ውጋጅ በቁልቁለታማ አካባቢ ላይ ወደታች ሲንቀሳቀስ ነው፡፡ እነዚህ የተፈጥሮም ሆነ ሰው ሰራሽ ክስተቶች በዋናነት ዝናብ፣ ድርቅ፣ የመሬት መንቀጥቀጥ፣ እሳተ ገሞራ ወይም ሌሎች ቁልቁለታማ ቦታው ተረጋግቶ እንዳይቀመጥ በሚያደርጉ ሁናቴዎች ምክንያት ይፈጠራሉ፡፡
የመሬት መንሸራተቶች ከሌሎች የስነ-ምድር (Geological) ክስተቶች በተለየ በብዙ አካባቢዎች ተደጋግመው የሚታዩ ናቸው፡፡ ከነዚህም ውስጥ ህዝብ ተሰብስቦ በሚኖርባቸው አካባቢዎች የሚከሰቱ የመሬት መንሸራተቶች ከባድ ሰብዓዊ እና ቁሳዊ ውድመትን ሲያስከትሉ ይታያል፡፡ ጥናቶች እንደሚያመላክቱት ከአውሮፓውያኑ 1998 እስከ 2017 ድረስ ባሉት 20 ዓመታት ውስጥ ብቻ የመሬት መንሸራተት አደጋዎች በዓለማችን 4.8 ሚሊዮን ሰዎች ላይ ተፅዕንኦ ያደረሱ ሲሆን ቁጥራቸው ከ18 ሺህ የሚልቁትንም ህይወት ቀጥፈዋል፡፡
የመሬት መንሸራተቶች ሦስት አባይት መቀስቀሻ ምክንያቶች አሏቸው፤ ስነ-ምድራዊ፣ ስነ-ቅርፃዊ (Morphology) እና የሰው ልጅ ተግባራት፡፡ ስነ-ምድራዊ ምክንያት ሲባል መሬቱ ወይም አለቱ ጠንካራ ያልሆነ፣ የተሰነጣጠቀ አልያም ደግሞ የመሬቱ ንብርብር ንጣፎች አንዱ ከሌላው የተለያየ ጥንካሬ እና ጫናን የመቋቋም አቅም (Stiffness) ሲኖራቸው የሚከሰት ነው፡፡
ስነ-ቅርፃዊ በበኩሉ በተለይም እላያቸው ላይ የነበሩትን እፅዋት በእሳት አልያም ድርቅ ሳብያ የተገፈፉ ቁልቁለታማ ስፍራዎች ለመሬት መንሸራተት ይበልጥ ተጋላጭ ከመሆናቸው ጋር የተያያዘ ነው፡፡ ይህም ቀድሞ ዛፍም ሆነ ሌሎች እፅዋት በስራቸው አማካኝነት አፈሩን ቆንጥጠው ይዘውት ይቆዩ የነበር በመሆኑ የእነርሱ በስፍራው አለመኖር መሬቱ እንዲንሸራተት ሊያደርገው ይችላል፡፡ ሆኖም ከዕፅዋት መጥፋት ባሻገር በቀዳሚነት የሚጠቀሰው የመሬት መንሸራተት ከመሬት መሸርሸርና በአየር ንብረቱ ሳብያ ከሚመጣ የመሬት ጥንካሬ መኮሰስ መንስኤነት የሚከሰተው የመሬት መንሸራተት ነው፡፡
በሀገራችን የሚቀሰቀሱ የመሬት መንሸራተቶችም ብዙውን ጊዜ መሰል በከባድ ዝናብ ምክንያትነት የተቀሰቀሱ መሆናቸውን በተለያዩ ዘገባዎች ሰምተናል፡፡ እንዲሁ አንድ ወቅት ላይ በአሜሪካኗ የዩታህ ግዛት በዘነበ ከባድ ዝናብ እና በፍጥነት እየቀለጠ የነበረውን በረዶ ተከትሎ የተከሰተ የመሬት መንሸራተት 305 ሜትር ወደ ጎን የሚሰፋ፣ 1.6 ኪ.ሜ የሚረዝምና 61 ሜትር የሚወፍር ግዙፍ የመሬት መንሸተትን አስከትሎ ነበር፡፡ ይህ በአውዳሚነቱ በሀገሪቱ እስከዛሬ ወደር ያልተገኘለት የመሬት መንሸራተት ታድያ ከበታቹ ይገኝ የነበረ ወንዝ ፍሰትን ከመገደብም ባሻገር የባቡር መንገድ እና አውራ ጎዳናን በመዝጋት 400 ሚሊዮን ዶላር የሚገመት ውድመትን አምጥቶ ነበር፡፡
የሰው ልጆች ምክንያት የሆኑበት የመሬት መንሸራተት አደጋዎችን ያየን እንደሆን በዋናነት እንደ ግብርና እና ግንባታ ባሉት እንቅስቃሴዎች ሳብያ የሚከሰቱትን ይመለከታል፡፡ የመስኖ እርሻ፣ ደን ምንጣሮ፣ ቁፋሮ እና ድንገተኛ የውሃ ፍሰት ቁልቁለቱ እንዳይረጋጋና ጠንካራ ሆኖ እንዳይቀጥል በማድረግ ለመሬት መንሸራተት ያጋልጡታል፡፡
ልክ እንደ መንስኤያቸው ሁሉ የመሬት መንሸራተቶች በአይነታቸውም ይለያያሉ፡፡ ለምሳሌ በእንቅስቃሴያቸው ረገድ ካየን የሚንሸራተት መሬት በመውደቅ፣ መናድ፣ መፍሰስ ወዘተ… መልኩ ሊንቀሳቀስ ይችላል፡፡ በሌላ መልኩ የመሬት መንሸራተቶች በደረጃ ቅርፅ እና ትራንዝሌሽናል መልኩም ሊንቀሳቀሱ ይችላሉ፡፡
ትራንዝሌሽናል የመሬት መንሸራተት፤ በመሬቱ ገፅ ላይ ያሉት ቁሶች በውስጥ ካሉት ጠንካራ የመሬቱ ክፍሎች ተለይተው የሚንሸራተቱበት ነው፡፡ በዚህ አይነቱ የመሬት መንሸራተት ከላይ ያለው ለስላሳ ክፍል በመሬት መንቀጥቀጥ ምክንያት ከጠንካራው የታችኛው ክፍል ሊለያይ ይችላል፡፡
የደረጃ ቅርፅ ያላቸው መሬት መንሸራተቶች፤ ይህ በመሬቱ ገፅ ላይ ያሉት ቁሶች ወደጎን ወይም መወጣጫ ደረጃ የሚመስል ቅርፅ ሰርተው ሲንቀሳቀሱ ይፈጠራል፡፡ ይህም እንደ መሬት መንቀጥቀጥ ያለ ጠንካራ ኃይል ምድሩ ልክ እንደ ውሃ በፍጥነት ሲንጠው የሚከሰት ነው፡፡
ከላይ ለመጥቀስ እንደተሞከረው እነዚህ የመሬት መንሸራተቶች ሲነሱ በውስጣቸው ድንጋይ፣ አፈር፣ እፅዋት ወይም ውሃን በመያዝ ይንቀሳቀሳሉ፡፡ በተራራ ጫፍ ላይ የተነሳ መሬት መንሸራተትን ስናይ ደረቅና እየቀለጠ ያለ በረዶን በውስጡ ይዞ ሊነጉድ ይችላል፤ በአካባቢው አየር ንብረት እና የተራራው ከፍታ የሚወሰን ቢሆንም፡፡ የመሬት መንሸራተቱ የተነሳው በእሳተ ገሞራ ሳብያ ሲሆን ደግሞ ከፍንዳታው የሚወጣ አመድ እና ቅልጥ አለትን ይዞ ይወርዳል፡፡
እዚህ ላይ ለመጥቀስ በእሳተ ገሞራ ሳብያ የሚነሱት የመሬት መንሸራተቶች ላሀራስ በሚል ስያሜ የሚጠሩና ከመሬት መንሸራተቶችም እጅግ አደገኛ የሚባሉት ናቸው፡፡ ለምሳሌ እስከዛሬ በምድራችን ከተመዘገቡት የመሬት መንሸራተቶች ሁሉ ቀዳሚ የሆነው የቅድስት ሄለንስ ተራራ መሬት መንሸራተት ለዚህ ማሳያ ነው፡፡ ይህ በአሜሪካኗ የዋሽግተን ግዛት የተፈጠረ እሳተ ገሞራ አመጣሽ መሬት መንሸራተት 2.9 ኪዩቢክ ኪ.ሜ የሚሆንና 62 ካሬ ኪ.ሜ ቦታን የሚሸፍን የአመድ፣ አለት፣ አፈር፣ እፅዋት እና ውሃ ድብልቅን ከተራራው ላይ ተገምሶ እንዲንሸራተት አድርጓል፡፡ ይህ የተንሸራተተው የተራራው አካል የሸፈነውን መሬት ከሀገራችን ከተሞች ስፋት ጋር ብናነፃፅረው ከሀዋሳ እና መቐለ የበለጠ፣ የጎንደር አንድ ሦስተኛ፣ እንዲሁም የአዲስ አበባን አንድ ስምንተኛ መሬት የሚሸፍን ነው፡፡ ይህን መሰል እሳተ ገሞራ አመጣሽ የመሬት መንሸራተቶች መርዛማ ንጥረ ነገርን በውስጣቸው የያዙ መሆናቸውም ልዩ ያደርጋቸዋል፡፡
ሌላው አንዱ መሬት መንሸራተት ከሌላኛው የሚለይበት ጉዳይ የሚንሸራተቱበት ፍጥነት ነው፡፡ አንዳንዶቹ በሴኮንድ በርካታ ሜትሮችን በሚጓዝ ከባድ ፍጥነት ሲንሸራተቱ ሌሎቹ ደግሞ ዘገምተኛ ሆነው በዓመት አንድ እና ሁለት ሴ.ሜ ብቻ ይንቃሰቀሳሉ፡፡ ለዚህ በውስጣቸው ይዘውት የሚንሸራተቱት የውሃ፣ በረዶ እና አየር መጠን መለያየት የራሱን ሚና ይጫወታል፡፡ ለምሳሌ የጭቃ መንሸራተት ተብለው የሚታወቁት የመሬት መንሸራተቶች በውስጣቸው ከፍተኛ ውሃ የያዙና እንቅስቃሴያቸውም በጣም ፈጣን ነው፡፡ በሌላ መልኩ የተለያየ ዓይነት ቁስ ይዘው የሚንቀሳቀሱና በውስጣቸው ያለው የእንቅስቃሴ አይነትም የተዘበራረቀ የሆኑ ውስብስብ የመሬት መንሸራተቶች አሉ፡፡
************************************
ከሰሞኑን በሀገራችን ሁለት የተለያዩ የመሬት መንሸራተት አደጋዎች ተከስተው መወያያ ጉዳይ ሆነው ነበር፡፡ ባሳለፍነው ሐሙስ ዓባይ በረሃ ውስጥ የተከሰተው የመሬት መንሸራተት ከአዲስ አበባ ወደ ባሕር ዳር የሚወስደውን መንገድ ዘግቶት ቆይቷል፡፡ ከዚያ አንድ ቀን ቀደም ብሎ ነሐሴ 5 2013 ዓ.ም በምስራቅ ወለጋ ባኮ-ሻምቡ መንገድ ላይ ያጋጠመ መሬት መንሸራተትም እንዲሁ የተሸከርካሪ እንቅስቃሴን ሲያስተጓጉል ተመልክተናል፡፡ ለዛሬ እኛም እነዚህ ክስተቶችን ሰበብ አድርገን ስለ አስደናቂው መሬት መንሸራተት የተወሰኑ ነገሮችን ልንላችሁ ወደናልና አብራችሁን ቆዩ፡፡
የመሬት መንሸራተት የሚባለው መሬቱ፣ አለቶች፣ ወይም ስብርባሪ/ውጋጅ በቁልቁለታማ አካባቢ ላይ ወደታች ሲንቀሳቀስ ነው፡፡ እነዚህ የተፈጥሮም ሆነ ሰው ሰራሽ ክስተቶች በዋናነት ዝናብ፣ ድርቅ፣ የመሬት መንቀጥቀጥ፣ እሳተ ገሞራ ወይም ሌሎች ቁልቁለታማ ቦታው ተረጋግቶ እንዳይቀመጥ በሚያደርጉ ሁናቴዎች ምክንያት ይፈጠራሉ፡፡
የመሬት መንሸራተቶች ከሌሎች የስነ-ምድር (Geological) ክስተቶች በተለየ በብዙ አካባቢዎች ተደጋግመው የሚታዩ ናቸው፡፡ ከነዚህም ውስጥ ህዝብ ተሰብስቦ በሚኖርባቸው አካባቢዎች የሚከሰቱ የመሬት መንሸራተቶች ከባድ ሰብዓዊ እና ቁሳዊ ውድመትን ሲያስከትሉ ይታያል፡፡ ጥናቶች እንደሚያመላክቱት ከአውሮፓውያኑ 1998 እስከ 2017 ድረስ ባሉት 20 ዓመታት ውስጥ ብቻ የመሬት መንሸራተት አደጋዎች በዓለማችን 4.8 ሚሊዮን ሰዎች ላይ ተፅዕንኦ ያደረሱ ሲሆን ቁጥራቸው ከ18 ሺህ የሚልቁትንም ህይወት ቀጥፈዋል፡፡
የመሬት መንሸራተቶች ሦስት አባይት መቀስቀሻ ምክንያቶች አሏቸው፤ ስነ-ምድራዊ፣ ስነ-ቅርፃዊ (Morphology) እና የሰው ልጅ ተግባራት፡፡ ስነ-ምድራዊ ምክንያት ሲባል መሬቱ ወይም አለቱ ጠንካራ ያልሆነ፣ የተሰነጣጠቀ አልያም ደግሞ የመሬቱ ንብርብር ንጣፎች አንዱ ከሌላው የተለያየ ጥንካሬ እና ጫናን የመቋቋም አቅም (Stiffness) ሲኖራቸው የሚከሰት ነው፡፡
ስነ-ቅርፃዊ በበኩሉ በተለይም እላያቸው ላይ የነበሩትን እፅዋት በእሳት አልያም ድርቅ ሳብያ የተገፈፉ ቁልቁለታማ ስፍራዎች ለመሬት መንሸራተት ይበልጥ ተጋላጭ ከመሆናቸው ጋር የተያያዘ ነው፡፡ ይህም ቀድሞ ዛፍም ሆነ ሌሎች እፅዋት በስራቸው አማካኝነት አፈሩን ቆንጥጠው ይዘውት ይቆዩ የነበር በመሆኑ የእነርሱ በስፍራው አለመኖር መሬቱ እንዲንሸራተት ሊያደርገው ይችላል፡፡ ሆኖም ከዕፅዋት መጥፋት ባሻገር በቀዳሚነት የሚጠቀሰው የመሬት መንሸራተት ከመሬት መሸርሸርና በአየር ንብረቱ ሳብያ ከሚመጣ የመሬት ጥንካሬ መኮሰስ መንስኤነት የሚከሰተው የመሬት መንሸራተት ነው፡፡
በሀገራችን የሚቀሰቀሱ የመሬት መንሸራተቶችም ብዙውን ጊዜ መሰል በከባድ ዝናብ ምክንያትነት የተቀሰቀሱ መሆናቸውን በተለያዩ ዘገባዎች ሰምተናል፡፡ እንዲሁ አንድ ወቅት ላይ በአሜሪካኗ የዩታህ ግዛት በዘነበ ከባድ ዝናብ እና በፍጥነት እየቀለጠ የነበረውን በረዶ ተከትሎ የተከሰተ የመሬት መንሸራተት 305 ሜትር ወደ ጎን የሚሰፋ፣ 1.6 ኪ.ሜ የሚረዝምና 61 ሜትር የሚወፍር ግዙፍ የመሬት መንሸተትን አስከትሎ ነበር፡፡ ይህ በአውዳሚነቱ በሀገሪቱ እስከዛሬ ወደር ያልተገኘለት የመሬት መንሸራተት ታድያ ከበታቹ ይገኝ የነበረ ወንዝ ፍሰትን ከመገደብም ባሻገር የባቡር መንገድ እና አውራ ጎዳናን በመዝጋት 400 ሚሊዮን ዶላር የሚገመት ውድመትን አምጥቶ ነበር፡፡
የሰው ልጆች ምክንያት የሆኑበት የመሬት መንሸራተት አደጋዎችን ያየን እንደሆን በዋናነት እንደ ግብርና እና ግንባታ ባሉት እንቅስቃሴዎች ሳብያ የሚከሰቱትን ይመለከታል፡፡ የመስኖ እርሻ፣ ደን ምንጣሮ፣ ቁፋሮ እና ድንገተኛ የውሃ ፍሰት ቁልቁለቱ እንዳይረጋጋና ጠንካራ ሆኖ እንዳይቀጥል በማድረግ ለመሬት መንሸራተት ያጋልጡታል፡፡
ልክ እንደ መንስኤያቸው ሁሉ የመሬት መንሸራተቶች በአይነታቸውም ይለያያሉ፡፡ ለምሳሌ በእንቅስቃሴያቸው ረገድ ካየን የሚንሸራተት መሬት በመውደቅ፣ መናድ፣ መፍሰስ ወዘተ… መልኩ ሊንቀሳቀስ ይችላል፡፡ በሌላ መልኩ የመሬት መንሸራተቶች በደረጃ ቅርፅ እና ትራንዝሌሽናል መልኩም ሊንቀሳቀሱ ይችላሉ፡፡
ትራንዝሌሽናል የመሬት መንሸራተት፤ በመሬቱ ገፅ ላይ ያሉት ቁሶች በውስጥ ካሉት ጠንካራ የመሬቱ ክፍሎች ተለይተው የሚንሸራተቱበት ነው፡፡ በዚህ አይነቱ የመሬት መንሸራተት ከላይ ያለው ለስላሳ ክፍል በመሬት መንቀጥቀጥ ምክንያት ከጠንካራው የታችኛው ክፍል ሊለያይ ይችላል፡፡
የደረጃ ቅርፅ ያላቸው መሬት መንሸራተቶች፤ ይህ በመሬቱ ገፅ ላይ ያሉት ቁሶች ወደጎን ወይም መወጣጫ ደረጃ የሚመስል ቅርፅ ሰርተው ሲንቀሳቀሱ ይፈጠራል፡፡ ይህም እንደ መሬት መንቀጥቀጥ ያለ ጠንካራ ኃይል ምድሩ ልክ እንደ ውሃ በፍጥነት ሲንጠው የሚከሰት ነው፡፡
ከላይ ለመጥቀስ እንደተሞከረው እነዚህ የመሬት መንሸራተቶች ሲነሱ በውስጣቸው ድንጋይ፣ አፈር፣ እፅዋት ወይም ውሃን በመያዝ ይንቀሳቀሳሉ፡፡ በተራራ ጫፍ ላይ የተነሳ መሬት መንሸራተትን ስናይ ደረቅና እየቀለጠ ያለ በረዶን በውስጡ ይዞ ሊነጉድ ይችላል፤ በአካባቢው አየር ንብረት እና የተራራው ከፍታ የሚወሰን ቢሆንም፡፡ የመሬት መንሸራተቱ የተነሳው በእሳተ ገሞራ ሳብያ ሲሆን ደግሞ ከፍንዳታው የሚወጣ አመድ እና ቅልጥ አለትን ይዞ ይወርዳል፡፡
እዚህ ላይ ለመጥቀስ በእሳተ ገሞራ ሳብያ የሚነሱት የመሬት መንሸራተቶች ላሀራስ በሚል ስያሜ የሚጠሩና ከመሬት መንሸራተቶችም እጅግ አደገኛ የሚባሉት ናቸው፡፡ ለምሳሌ እስከዛሬ በምድራችን ከተመዘገቡት የመሬት መንሸራተቶች ሁሉ ቀዳሚ የሆነው የቅድስት ሄለንስ ተራራ መሬት መንሸራተት ለዚህ ማሳያ ነው፡፡ ይህ በአሜሪካኗ የዋሽግተን ግዛት የተፈጠረ እሳተ ገሞራ አመጣሽ መሬት መንሸራተት 2.9 ኪዩቢክ ኪ.ሜ የሚሆንና 62 ካሬ ኪ.ሜ ቦታን የሚሸፍን የአመድ፣ አለት፣ አፈር፣ እፅዋት እና ውሃ ድብልቅን ከተራራው ላይ ተገምሶ እንዲንሸራተት አድርጓል፡፡ ይህ የተንሸራተተው የተራራው አካል የሸፈነውን መሬት ከሀገራችን ከተሞች ስፋት ጋር ብናነፃፅረው ከሀዋሳ እና መቐለ የበለጠ፣ የጎንደር አንድ ሦስተኛ፣ እንዲሁም የአዲስ አበባን አንድ ስምንተኛ መሬት የሚሸፍን ነው፡፡ ይህን መሰል እሳተ ገሞራ አመጣሽ የመሬት መንሸራተቶች መርዛማ ንጥረ ነገርን በውስጣቸው የያዙ መሆናቸውም ልዩ ያደርጋቸዋል፡፡
ሌላው አንዱ መሬት መንሸራተት ከሌላኛው የሚለይበት ጉዳይ የሚንሸራተቱበት ፍጥነት ነው፡፡ አንዳንዶቹ በሴኮንድ በርካታ ሜትሮችን በሚጓዝ ከባድ ፍጥነት ሲንሸራተቱ ሌሎቹ ደግሞ ዘገምተኛ ሆነው በዓመት አንድ እና ሁለት ሴ.ሜ ብቻ ይንቃሰቀሳሉ፡፡ ለዚህ በውስጣቸው ይዘውት የሚንሸራተቱት የውሃ፣ በረዶ እና አየር መጠን መለያየት የራሱን ሚና ይጫወታል፡፡ ለምሳሌ የጭቃ መንሸራተት ተብለው የሚታወቁት የመሬት መንሸራተቶች በውስጣቸው ከፍተኛ ውሃ የያዙና እንቅስቃሴያቸውም በጣም ፈጣን ነው፡፡ በሌላ መልኩ የተለያየ ዓይነት ቁስ ይዘው የሚንቀሳቀሱና በውስጣቸው ያለው የእንቅስቃሴ አይነትም የተዘበራረቀ የሆኑ ውስብስብ የመሬት መንሸራተቶች አሉ፡፡
ታድያ የመሬት መንሸራተቶች መሬት ላይ ብቻ የሚከሰቱ አይደሉም፤ ይልቁንም ሌሎች ፕላኔቶችም ላይ አሉ፡፡ ለዚህ አንድ ማሳያ የሚሆነን በአውሮፓውያኑ 2008 ተመራማሪዎች ከዚህ ቀደም ማርስ ላይ ተከስቶ የነበረ መሬት መንሸራተትን በተመለከተ ያገኙት መረጃ ነው፡፡ በአንድ ወቅት በፕላኔቷ ሰሜናዊ ንፍቀ ክበብ አካባቢ በወደቀ አስትሮይድ ሳብያ የተከሰተ የመሬት መንሸራተት አረቢያ የተባለውን ግዙፍ አምባ እንደፈጠረ ይነገርለታል፡፡ በዚህ ወቅት የተንሸራተተው መሬት ታድያ የኢትዮጵያን ቆዳ ስፋት በዘጠኝ እጥፍ የሚበልጥ ቦታን የሸፈነ መሆኑ ይነገርለታል፡፡
ምንጭ፤ ናሽናል ጂኦግራፊክ እና የአለም ጤና ድርጅት
ለተጨማሪ፤ https://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/landslide/#:~:text=Encyclopedic%20Entry%20Vocabulary-,A%20landslide%20is%20the%20movement%20of%20rock%2C%20earth%2C%20or%20debris,one%20type%20of%20mass%20wasting. እና https://www.who.int/health-topics/landslides#tab=tab_1
ምንጭ፤ ናሽናል ጂኦግራፊክ እና የአለም ጤና ድርጅት
ለተጨማሪ፤ https://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/landslide/#:~:text=Encyclopedic%20Entry%20Vocabulary-,A%20landslide%20is%20the%20movement%20of%20rock%2C%20earth%2C%20or%20debris,one%20type%20of%20mass%20wasting. እና https://www.who.int/health-topics/landslides#tab=tab_1
National Geographic Society
Landslide
A landslide is the movement of rock, earth, or debris down a sloped section of land.
የአፍሪካ ሳይንቲስቶች ሙዝ ላይ ለሚከሰት በሽታ መፍትሄን አግኝተዋል
========================
ለብዙ ሚሊዮን አፍሪካውያን የምግብና የገቢ ምንጭ የሆነው የሙዝ ተክል በየዓመቱ በአለማችን 155 ሚሊዮን ቶን ምርት ይሰበሰብበታል፡፡ ሁሉም ለምርት የደረሱ የሙዝ ዓይነቶች ለተለያየ በሽታዎች ተጋላጭ የመሆን እድል ቢኖራቸውም አብዛኞቹ የሙዝ ዝርያዎች Banana xanthomonas wilt (BXW) በተባለው በሽታ በተደጋጋሚ ሊጠቁ እንደሚችሉ አጥኚዎች ያስረዳሉ፡፡ BXW በሙዝ ዝርያዎች ላይ በብዛት የሚከሰት የባክቴሪያ በሽታ ሲሆን ባለፉት 10 አመታት ብቻ ከሁለት እስከ ስምንት ቢሊዮን ዶላር የሚገመት ውድመት አስከትሏል፡፡
በተለያዩ የተክል አይነቶች ላይ እንደሚታየው በሙዝ ዝርያዎች ላይ የሚስተዋለው የጎላ የጄኔቲክ ብዝሃነት እጥረት ወይም የበራሂ ልዩነት አለመኖር ለተባይና ለበሽታ በእጥፍ ተጋላጭ ያደርጋቸዋል፡፡ ይህን ታሳቢ በማድረግ በኬኒያ በሚገኙ የአለም አቀፍ ትሮፒካል ግብርና ተመራመሪዎች የተከናወነው ጥናት በአብዛኞቹ የሙዝ ዝርያዎች ላይ ለሚከሰተው በሽታ አዲስ መፍትሄን ያሳየ ይመስላል፡፡ ተመራማሪዎች በዚህ የቅርብ ጥናት በአብዛኞቹ የሙዝ ዝርያዎች ላይ የሚከሰተውን በሽታ በደንብ መቋቋም የሚችል አዲስ ዝርያ ለማውጣት የጄኔቲክ ማሻሻያ ስርዓቶችን የተገበሩ ሲሆን በዋናነት በዚህ ዘርፍ ላይ ብዙ ተቀባይነት ያለውን CRISPR/Cas9 ቴክኒክ ጥቅም ላይ አውለዋል፡፡
በክሪስፐር ቴክኒክ አማካኝነት በቅርብ ጊዜያት የበራሂ ማሻሻያ የተደረገላቸው ወይም genome editing የተካሄደባቸው የሙዝ ዝርያዎች ያስገኙት መልካም ውጤት ለምርምሩ መነሻ እንደነበር የሚነገሩት ተመራማሪዎች በዚህ አዲስ ጥናትም የአገር በቀል የሙዝ ዝርያዎች የተሟላ ይዘታቸውን ሳይለቁ በሽታዎችን መቋቋም እንዲችሉ ብቻ የሚያደረግ ጥናት ማካሄዳቸውን ያስረዳሉ፡፡ በምርምሩ ሂደት ተመራመሪዎች ትኩረት ያደረጉበት downy mildew resistance 6 (DMR6) የተባለው ጂን ወይም በራሂ በብዙ የተክሎች ዝርያ ላይ በሽታዎችን የሚከላከል ጂን ነው፡፡ በክሪስፐር ቴክኒክ አማካኝነት ለናሙና በተወሰዱ የሙዝ ተክሎች ላይ ይህን የበራሂ ማሻሻያ ያደረጉት ተመራማሪዎች BXW የተባለውን በሽታ ከቀድሞዎቹ ተክሎች (unedited plants) በበለጠ ሁኔታ በ66 በመቶ መቋቋም የሚችል ዝርያ ማግኘት ችለዋል፡፡
እንደተማራማሪዎች ከሆነ የጥናቱ ግኝት በአብዛኞቹ የሙዝ ዝርያዎች ላይ የሚከሰተውን BXW እና ሌሎች በርካታ በሽታ አምጪ ተህዋስያንን ወይም (pathogens) ለመከላከል የሚውል ከመሆኑም በተጨማሪ በአየር ንብረት ለውጥ ምክንያት ለበሽታ የሚጋለጡትን የሙዝ ተክሎች በ66 በመቶ የመከላከል አቅማቸውን ለመጨመር የሚያግዝ ግኘት ነው፡፡ ይህ የምርምር ውጤት አሁን ላይ ለናሙና በተወሰዱ የሙዝ ተክሎች ላይ ተሞክሮ ውጤት ያስገኘ ሲሆን በቀጣይ ሂደትም ብዛት ባላቸው የናሙና አይነቶች እና በተጨባጭ የአፈር እርሻዎች ላይ እንደሚተገበር ተነግሯል፡፡
ምንጭ zmescience
ለተጨማሪ https://www.zmescience.com/science/news-science/african-scientists-used-crispr-to-edit-bananas-and-make-them-more-resilient-to-disease/
========================
ለብዙ ሚሊዮን አፍሪካውያን የምግብና የገቢ ምንጭ የሆነው የሙዝ ተክል በየዓመቱ በአለማችን 155 ሚሊዮን ቶን ምርት ይሰበሰብበታል፡፡ ሁሉም ለምርት የደረሱ የሙዝ ዓይነቶች ለተለያየ በሽታዎች ተጋላጭ የመሆን እድል ቢኖራቸውም አብዛኞቹ የሙዝ ዝርያዎች Banana xanthomonas wilt (BXW) በተባለው በሽታ በተደጋጋሚ ሊጠቁ እንደሚችሉ አጥኚዎች ያስረዳሉ፡፡ BXW በሙዝ ዝርያዎች ላይ በብዛት የሚከሰት የባክቴሪያ በሽታ ሲሆን ባለፉት 10 አመታት ብቻ ከሁለት እስከ ስምንት ቢሊዮን ዶላር የሚገመት ውድመት አስከትሏል፡፡
በተለያዩ የተክል አይነቶች ላይ እንደሚታየው በሙዝ ዝርያዎች ላይ የሚስተዋለው የጎላ የጄኔቲክ ብዝሃነት እጥረት ወይም የበራሂ ልዩነት አለመኖር ለተባይና ለበሽታ በእጥፍ ተጋላጭ ያደርጋቸዋል፡፡ ይህን ታሳቢ በማድረግ በኬኒያ በሚገኙ የአለም አቀፍ ትሮፒካል ግብርና ተመራመሪዎች የተከናወነው ጥናት በአብዛኞቹ የሙዝ ዝርያዎች ላይ ለሚከሰተው በሽታ አዲስ መፍትሄን ያሳየ ይመስላል፡፡ ተመራማሪዎች በዚህ የቅርብ ጥናት በአብዛኞቹ የሙዝ ዝርያዎች ላይ የሚከሰተውን በሽታ በደንብ መቋቋም የሚችል አዲስ ዝርያ ለማውጣት የጄኔቲክ ማሻሻያ ስርዓቶችን የተገበሩ ሲሆን በዋናነት በዚህ ዘርፍ ላይ ብዙ ተቀባይነት ያለውን CRISPR/Cas9 ቴክኒክ ጥቅም ላይ አውለዋል፡፡
በክሪስፐር ቴክኒክ አማካኝነት በቅርብ ጊዜያት የበራሂ ማሻሻያ የተደረገላቸው ወይም genome editing የተካሄደባቸው የሙዝ ዝርያዎች ያስገኙት መልካም ውጤት ለምርምሩ መነሻ እንደነበር የሚነገሩት ተመራማሪዎች በዚህ አዲስ ጥናትም የአገር በቀል የሙዝ ዝርያዎች የተሟላ ይዘታቸውን ሳይለቁ በሽታዎችን መቋቋም እንዲችሉ ብቻ የሚያደረግ ጥናት ማካሄዳቸውን ያስረዳሉ፡፡ በምርምሩ ሂደት ተመራመሪዎች ትኩረት ያደረጉበት downy mildew resistance 6 (DMR6) የተባለው ጂን ወይም በራሂ በብዙ የተክሎች ዝርያ ላይ በሽታዎችን የሚከላከል ጂን ነው፡፡ በክሪስፐር ቴክኒክ አማካኝነት ለናሙና በተወሰዱ የሙዝ ተክሎች ላይ ይህን የበራሂ ማሻሻያ ያደረጉት ተመራማሪዎች BXW የተባለውን በሽታ ከቀድሞዎቹ ተክሎች (unedited plants) በበለጠ ሁኔታ በ66 በመቶ መቋቋም የሚችል ዝርያ ማግኘት ችለዋል፡፡
እንደተማራማሪዎች ከሆነ የጥናቱ ግኝት በአብዛኞቹ የሙዝ ዝርያዎች ላይ የሚከሰተውን BXW እና ሌሎች በርካታ በሽታ አምጪ ተህዋስያንን ወይም (pathogens) ለመከላከል የሚውል ከመሆኑም በተጨማሪ በአየር ንብረት ለውጥ ምክንያት ለበሽታ የሚጋለጡትን የሙዝ ተክሎች በ66 በመቶ የመከላከል አቅማቸውን ለመጨመር የሚያግዝ ግኘት ነው፡፡ ይህ የምርምር ውጤት አሁን ላይ ለናሙና በተወሰዱ የሙዝ ተክሎች ላይ ተሞክሮ ውጤት ያስገኘ ሲሆን በቀጣይ ሂደትም ብዛት ባላቸው የናሙና አይነቶች እና በተጨባጭ የአፈር እርሻዎች ላይ እንደሚተገበር ተነግሯል፡፡
ምንጭ zmescience
ለተጨማሪ https://www.zmescience.com/science/news-science/african-scientists-used-crispr-to-edit-bananas-and-make-them-more-resilient-to-disease/
ZME Science
African scientists used CRISPR to edit bananas and make them more resilient to disease
A parasite is coming for our bananas -- but science is here to stop it.
ለምን ያህል ጊዜ ያለ እንቅልፍ መቆየት እንችላለን?
=========================
በሰው ልጅ ታሪክ አንድ ሰው ለብዙ ጊዜ ያለ እንቅልፍ የመቆየት ክብረ ወሰን ማስመዝገብ የቻለው ለ11 ቀን ከ25 ደቂቃ ያለ እንቅልፍ በመዝለቅ ነው፡፡ በአውሮፓውያኑ 1963 ይህን ክብረ ወሰን ያስመዘገበው ራንዲ ጋርድነር የተባለ በወቅቱ የ17 ዓመት ታዳጊ የነበረ ልጅ ነው፡፡ ከዚያ በኋላ ፊንላንዳዊው ቶኢሚ ሶኢኒ እንዲሁም ማውረን ዌስቶን እና ቶኒ ራይት የተባሉ ሁለት ብሪታኒያውያን ይህን ክብረ ወሰን መስበራቸውን ለዓለም ቢያውጁም አንዳቸውም ግን እንደ ራንዲ ጋርድነር በቅርበት ክትትል ሳይደረግባቸው በመቅረታቸው ትክክለኛነታቸውን ለማረጋገጥ አልተቻለም፡፡
ያለ እንቅልፍ ለረጅም ጊዜ መቆየት በደንብ የሚታወቁ የጤና ጉዳቶች ያሉት ችግር ነው፡፡ አንድ ሰው የእንቅልፍ ማጣት ሲገጥመው የተነሳሽነት ማነስ፣ የደም ግፊት ከፍ ማለት፣ በሰው ክትትል ውስጥ እንደሆኑ መሰማት፣ የማስታወስ ችግር፣ የጸባይ መቀየር፣ የእይታ ችግር እና በንግግሩ ላይ ችግር ሊያጋጥመው ይችላል፡፡ በዚህ ላይ የጤና ችግር እንደ መረበሽ፣ ውሳኔ ለማሳለፍ መዘግየት እንዲሁም ስለ ነገሮች በአንድ የተወሰነ መንገድ ብቻ ለማሰብ መገደድ ያሉት ምልክቶች ሆነው ብቅ ይላሉ፡፡
ራንዲ ጋርድነር ለረጅም ጊዜ ያለመተኛት ክብረ ወሰኑን ሲያሻሽል በቅርብ ሲከታተሉት የነበሩት ዊሊያም ዴመንት በወቅቱ ራንዲ ከላይ ከተጠቀሱት የእንቅልፍ ማጣት የጎንዮሽ ጉዳቶች ውስጥ አብዛኛውን ማሳየቱን ጠቅሰዋል፡፡ ክብረ ወሰኑን ሲያስመዘግብ ምንም አይነት እንቅልፍን የሚያሸሹ መድሃኒቶችን ባይጠቀምም በዙርያው ግን እርሱ እንቅልፍ እናዳይወስደው የመበጥበጥ ድርሻቸውን ሲወጡ የነበሩ ሰዎች አብረውት ነበሩ፡፡ በወቅቱ ራንዲ በጠቅላላው ለ264 ሰዓታት ከ25 ደቂቃ ቆይቶ ክብረ ወሰኑን ካስመዘገበ በኋላ ለ14 ሰዓታት ያለ ምን ማቋረጥ ሊተኛ በቅቷል፡፡
ከዚህ ሙከራ ውጪ ማንም ሌላ ሰው ከዚህ የበለጠ እንቅልፍ አልባ ቆይታ አድርጎ ማስመዝገብ አልቻለም፡፡ እስካሁንም ቢሆን የሰው ልጅ ለምን ያህል ጊዜ እንቅልፍ ሳይተኛ መቆየት እንደሚችል ማረጋገጥ አልተቻለም፡፡
እዚህ ላይ ይህ የራንዲን ክብረ ወሰን ተመልክቶ ለማሻሻል መነሳቱ እጅጉን ፈታኝ ነው፡፡ አንድ ሰው ለረጅም ሰዓት እንቅልፉን ሳይተኛ ለመቆየት ቢሞክር እንኳን ወይ ባለበት ድንገት ጋደም ብሎ ሊከሽፍበት አልያም ሳያውቀውና ዓይኑንም ሳይከድን ባለበት ሆኖ ለሴኮንዶች ሊተኛ ይችላል፡፡ ይህ በእንዲህ እንዳለ ግን እንቅልፍ ማጣት አደገኛ ነገር መሆኑንም መገንዘብ ያስፈልጋል፤ እስከ ሞት ድረስ የሚያደርስ ከፍተኛ የጤና ጉዳት ሊኖረው ይችላልና፡፡ የእንቅልፍ ማጣት ምልከታ የተደረገባቸው የቤተ ሙከራ አይጦች በአንድ ወር ውስጥ ህይወታቸውን ለማጣት በቅተዋል፡፡ ይህ ታድያ ለሰው ልጆችም የሚሰራ ጉዳይ ነው፡፡ በሰው ልጆች ላይ እጅጉን አልፎ አልፎ የሚከሰተውና ፋታል ፋሚሊያል ኢንሶምኒያ (Ffi) በተሰኘው እንቅልፍን የመተኛት ብቃትን በሚያሳጣ በሽታ የተጠቁ ግለሰቦች በተመሳሳይ በሦስት ወር ውስጥ ህይወታቸውን ሊያጡ ይችላሉ፡፡
ምንጭ፤ ኒው ሳይንቲስት
ለተጨማሪ፤ https://www.newscientist.com/question/how-long-can-you-go-without-sleep/?utm_term=Autofeed&utm_campaign=echobox&utm_medium=social&utm_source=Twitter#Echobox=1629092146
=========================
በሰው ልጅ ታሪክ አንድ ሰው ለብዙ ጊዜ ያለ እንቅልፍ የመቆየት ክብረ ወሰን ማስመዝገብ የቻለው ለ11 ቀን ከ25 ደቂቃ ያለ እንቅልፍ በመዝለቅ ነው፡፡ በአውሮፓውያኑ 1963 ይህን ክብረ ወሰን ያስመዘገበው ራንዲ ጋርድነር የተባለ በወቅቱ የ17 ዓመት ታዳጊ የነበረ ልጅ ነው፡፡ ከዚያ በኋላ ፊንላንዳዊው ቶኢሚ ሶኢኒ እንዲሁም ማውረን ዌስቶን እና ቶኒ ራይት የተባሉ ሁለት ብሪታኒያውያን ይህን ክብረ ወሰን መስበራቸውን ለዓለም ቢያውጁም አንዳቸውም ግን እንደ ራንዲ ጋርድነር በቅርበት ክትትል ሳይደረግባቸው በመቅረታቸው ትክክለኛነታቸውን ለማረጋገጥ አልተቻለም፡፡
ያለ እንቅልፍ ለረጅም ጊዜ መቆየት በደንብ የሚታወቁ የጤና ጉዳቶች ያሉት ችግር ነው፡፡ አንድ ሰው የእንቅልፍ ማጣት ሲገጥመው የተነሳሽነት ማነስ፣ የደም ግፊት ከፍ ማለት፣ በሰው ክትትል ውስጥ እንደሆኑ መሰማት፣ የማስታወስ ችግር፣ የጸባይ መቀየር፣ የእይታ ችግር እና በንግግሩ ላይ ችግር ሊያጋጥመው ይችላል፡፡ በዚህ ላይ የጤና ችግር እንደ መረበሽ፣ ውሳኔ ለማሳለፍ መዘግየት እንዲሁም ስለ ነገሮች በአንድ የተወሰነ መንገድ ብቻ ለማሰብ መገደድ ያሉት ምልክቶች ሆነው ብቅ ይላሉ፡፡
ራንዲ ጋርድነር ለረጅም ጊዜ ያለመተኛት ክብረ ወሰኑን ሲያሻሽል በቅርብ ሲከታተሉት የነበሩት ዊሊያም ዴመንት በወቅቱ ራንዲ ከላይ ከተጠቀሱት የእንቅልፍ ማጣት የጎንዮሽ ጉዳቶች ውስጥ አብዛኛውን ማሳየቱን ጠቅሰዋል፡፡ ክብረ ወሰኑን ሲያስመዘግብ ምንም አይነት እንቅልፍን የሚያሸሹ መድሃኒቶችን ባይጠቀምም በዙርያው ግን እርሱ እንቅልፍ እናዳይወስደው የመበጥበጥ ድርሻቸውን ሲወጡ የነበሩ ሰዎች አብረውት ነበሩ፡፡ በወቅቱ ራንዲ በጠቅላላው ለ264 ሰዓታት ከ25 ደቂቃ ቆይቶ ክብረ ወሰኑን ካስመዘገበ በኋላ ለ14 ሰዓታት ያለ ምን ማቋረጥ ሊተኛ በቅቷል፡፡
ከዚህ ሙከራ ውጪ ማንም ሌላ ሰው ከዚህ የበለጠ እንቅልፍ አልባ ቆይታ አድርጎ ማስመዝገብ አልቻለም፡፡ እስካሁንም ቢሆን የሰው ልጅ ለምን ያህል ጊዜ እንቅልፍ ሳይተኛ መቆየት እንደሚችል ማረጋገጥ አልተቻለም፡፡
እዚህ ላይ ይህ የራንዲን ክብረ ወሰን ተመልክቶ ለማሻሻል መነሳቱ እጅጉን ፈታኝ ነው፡፡ አንድ ሰው ለረጅም ሰዓት እንቅልፉን ሳይተኛ ለመቆየት ቢሞክር እንኳን ወይ ባለበት ድንገት ጋደም ብሎ ሊከሽፍበት አልያም ሳያውቀውና ዓይኑንም ሳይከድን ባለበት ሆኖ ለሴኮንዶች ሊተኛ ይችላል፡፡ ይህ በእንዲህ እንዳለ ግን እንቅልፍ ማጣት አደገኛ ነገር መሆኑንም መገንዘብ ያስፈልጋል፤ እስከ ሞት ድረስ የሚያደርስ ከፍተኛ የጤና ጉዳት ሊኖረው ይችላልና፡፡ የእንቅልፍ ማጣት ምልከታ የተደረገባቸው የቤተ ሙከራ አይጦች በአንድ ወር ውስጥ ህይወታቸውን ለማጣት በቅተዋል፡፡ ይህ ታድያ ለሰው ልጆችም የሚሰራ ጉዳይ ነው፡፡ በሰው ልጆች ላይ እጅጉን አልፎ አልፎ የሚከሰተውና ፋታል ፋሚሊያል ኢንሶምኒያ (Ffi) በተሰኘው እንቅልፍን የመተኛት ብቃትን በሚያሳጣ በሽታ የተጠቁ ግለሰቦች በተመሳሳይ በሦስት ወር ውስጥ ህይወታቸውን ሊያጡ ይችላሉ፡፡
ምንጭ፤ ኒው ሳይንቲስት
ለተጨማሪ፤ https://www.newscientist.com/question/how-long-can-you-go-without-sleep/?utm_term=Autofeed&utm_campaign=echobox&utm_medium=social&utm_source=Twitter#Echobox=1629092146
New Scientist
How long can you go without sleep?
The longest time a human being has gone without sleep is 11 days and 25 minutes. The world record was set by American 17-year-old Randy Gardner in 1963 . Others including Finland’s Toimi Soini and the UK’s Maureen Weston and Tony Wright have since claimed…
ሄይቲ ላይ የበረታው አሳዛኝ የመሬት መንቀጥቀጥ
***************************
ባሳለፍነው ቅዳሜ መገኛዋን ካሪቢያን ያደረገችው ሄይቲ 7.2 ሬክታር ስኬል በሚለካ ከባድ የመሬት መንቀጥቀጥ ተመትታለች፡፡ እስካሁኗ ሰዓት ባለው መረጃ በአደጋው ምክንያት ከ1,400 በላይ ሰዎች ህይወታቸው ተቀጥፏል፣ ሆስፒታል ትምህርት ቤት እና ቤተ ክርስቲያኖችን ጨምሮ 700 ያህል ህንፃዎች ፈርሰዋል፣ በሺዎች የሚቆጠሩ ቤቶች ከጥቅም ውጪ ሆነዋል፡፡
የመሬት መንቀጥቀጡ የሀገሪቱ መዲና የሆነችው ፖርት አው ፕሪንስን በመናጥ ህንፃዎቿ እንዲፈራርሱ ቢያደርግም የአደጋው ዋና ማዕከል ግን ከከተማይቱ በስተምዕራብ አቅጣጫ 125 ኪ.ሜ ርቃ በምትገኘው ፔቲት ትሮ ደ ኒፕስ አቅራብያ ነው፡፡ ከባዱ የመሬት መንቀጥቀጥ ንቅናቄው 3,200 ኪ.ሜ ርቃ በምትገኘው ጃማይካ ጭምር የተሰማ ነበር፡፡ በተጨማሪም ዋናውን የመሬት መንቀጥቀጥ ከተከሰተ በኋላ ተከታትለው በመጡት ከ4.2 እስከ 5.2 ሬክታር ስኬል በሚለኩና ወደ 10 ኪ.ሜ ጥልቀት ባላቸው ተጨማሪ ንዝረቶች ተጠቅታለች፡፡
ሃይቲን ደጋግሞ የሚጎበኛት መቅሰፍት
ዜጎቿ በማያባራ የፖለቲካ ቀውስ፣ ደም አፋሳሽ አመፅ እና ከባድ ድህነት ውስጥ የሚማቅቁባት ይህች ጎስቋላ ሀገር ሰው ሰራሽ ቀውሱ አልበቃ ብሏት በተደጋጋሚ መሬት መንቀጥቀጥ ስትናጥ ቆይታለች፡፡ ከዛሬ 10 ዓመት በፊት በአውሮፓውያኑ 2010 የደረሰባት ከባድ መሬት መንቀጥቀጥ የ300 ሺህ ዜጎቿን ህይወት የበላ ነበር፡፡ ይህ ብቻም አይደለም በአውሮፓውያኑ 1751፣ 1770 እና 1860 የተከሰቱት ከባድ መሬት መንቀጥቀጦች ክፉኛ ጎድተዋት አልፈዋል፡፡ በተለይ የመጀመሪያዎቹ ሁለት መሬት መንቀጥቀጦች መዲናዋን ያጠፉ ነበሩ፡፡
ነገሮችን ይባስ አስቸጋሪ ያደረገው ደግሞ እንደ ሜክሲኮ፣ ጃፓን፣ አሜሪካን፣ እና ጣልያን ያሉት በምጣኔ ሐብት የተሻለ ደረጃ ላይ የሚገኙ የመሬት መንቀጥቀጥ ተጋላጭ ሀገራት አደጋው ከመከሰቱ ከጥቂት ቅፅበት በፊት ቅድመ ማሰጠንቀቂያ የሚሰጥ ስርዓት እና ጠንካራ መሰረተ ልማት ሲኖራቸው ሄይቲ ግን ህዝቦቿ ከቀድሞ ተምረው ከሚያደርጉት ጥንቃቄ ባሻገር ጠንካራ የቅድመ ዝግጁነት ስርዓት የላትም፡፡
ለዚህ ሁሉ አደጋ መነሻው ሄይቲ ከሁለት ቴክቶኒክ ፕሌቶች (የሰሜን አሜሪካን እና ካሪቢያን) መገናኛ ከሆነው አካባቢ በቅርብ ርቀት የምትገኝ መሆኗ ነው፡፡ የሰሜን አሜሪካኑ ቴክቶኒክ ፕሌት በዓመት 20 ሚ.ሜ ፍጥነት ወደ ምዕራብ አቅጣጫ ይጓዛል፡፡ ይህ እንቅስቃሴ የፈጠራቸው ጠመዝማዛማ ስንጥቃቶች ሄይቲ የምትገኝበትን የሂስፓኒዮላ ደሴት አቋርጠው ያልፋሉ፡፡ ሁለቱ ፕሌቶች ሲተላለፉ ከፍተኛ የሆነ ኃይል የሚለቁ በመሆናቸውም የመሬት መንቀጥቀጥን ያመጣሉ፡፡ ሄይቲም ኢንሪኪዮ-ፕላንታይን ጋርደን ተብሎ በሚታወቀው የስንጥቃቱ ደቡባዊ ክፍል ሳብያ ነው የመሬት መንቀጥቀጦቹ አሳዛኝ በሆነ ሁኔታ ደጋግመው የሚጎበኟት፡፡ ምንም እንኳን ገና የሚጠና ቢሆንም የአሁኑ መሬት መንቀጥቀጥ ሁለቱ ፕሌቶች ሲተላለፉ የተከሰተ ሊሆን እንደሚችል ይገመታል፡፡ በአንፃሩ የዛሬ 10 ዓመቱ መንቀጥቀጥ በተለያዩ የስንጥቃቱ ክፍሎች የተነሳ ግፊትን ተከትሎ የመጣ ነበር፡፡
ታድያ የአሁኑ መሬት መንቀጥቀጥ በታሪኳ አሰቃቂ ከነበረው የ2010ሩ መሬት መንቀጥቀጥ ጋር ሲነፃፀር ምድሩን በይበልጥ የናጠና የለቀቀው ኃይልም በእጥፍ የሚበልጥ ቢሆንም ያደረሰው ሰብዓዊ ጉዳት ግን በአንፃሩ አነስተኛ የሚባል ነው፤ ምስጋና ለህዝቡ ጥንቃቄ ይሁንና፡፡
ከዚህ ቀደም ስለ ቴክቶኒክ ፕሌቶች የፃፍነውን ፅሁፍ በዚህ ሊንክ አማካኝነት ማግኘት ይችላሉ (https://www.facebook.com/TechinEthiopia/posts/2762428397198561/)
ምንጭ፤ ላይቭ ሳይንስ፣ ሮይተርስ እና የተባበሩት መንግስታት ሰብዓዊ ጉዳዮች ማስተባበሪያ ቢሮ (OCHA)
ለተጨማሪ፤ https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/Haiti%20-%20Flash%20Update%20-%20Earthquake%20-%2020210815.pdf ፣ https://www.livescience.com/magnitude-7-earthquake-strikes-haiti.html ፣ https://www.reuters.com/business/environment/why-does-haiti-have-earthquakes-2021-08-16/?taid=611b344beb335300017378f6&utm_campaign=trueanthem&utm_medium=trueanthem&utm_source=twitter ፣ እና https://www.reuters.com/world/americas/haiti-quake-revives-anger-over-aid-response-past-disasters-2021-08-16/?taid=611b45da029ed3000190e274&utm_campaign=trueanthem&utm_medium=trueanthem&utm_source=twitter
***************************
ባሳለፍነው ቅዳሜ መገኛዋን ካሪቢያን ያደረገችው ሄይቲ 7.2 ሬክታር ስኬል በሚለካ ከባድ የመሬት መንቀጥቀጥ ተመትታለች፡፡ እስካሁኗ ሰዓት ባለው መረጃ በአደጋው ምክንያት ከ1,400 በላይ ሰዎች ህይወታቸው ተቀጥፏል፣ ሆስፒታል ትምህርት ቤት እና ቤተ ክርስቲያኖችን ጨምሮ 700 ያህል ህንፃዎች ፈርሰዋል፣ በሺዎች የሚቆጠሩ ቤቶች ከጥቅም ውጪ ሆነዋል፡፡
የመሬት መንቀጥቀጡ የሀገሪቱ መዲና የሆነችው ፖርት አው ፕሪንስን በመናጥ ህንፃዎቿ እንዲፈራርሱ ቢያደርግም የአደጋው ዋና ማዕከል ግን ከከተማይቱ በስተምዕራብ አቅጣጫ 125 ኪ.ሜ ርቃ በምትገኘው ፔቲት ትሮ ደ ኒፕስ አቅራብያ ነው፡፡ ከባዱ የመሬት መንቀጥቀጥ ንቅናቄው 3,200 ኪ.ሜ ርቃ በምትገኘው ጃማይካ ጭምር የተሰማ ነበር፡፡ በተጨማሪም ዋናውን የመሬት መንቀጥቀጥ ከተከሰተ በኋላ ተከታትለው በመጡት ከ4.2 እስከ 5.2 ሬክታር ስኬል በሚለኩና ወደ 10 ኪ.ሜ ጥልቀት ባላቸው ተጨማሪ ንዝረቶች ተጠቅታለች፡፡
ሃይቲን ደጋግሞ የሚጎበኛት መቅሰፍት
ዜጎቿ በማያባራ የፖለቲካ ቀውስ፣ ደም አፋሳሽ አመፅ እና ከባድ ድህነት ውስጥ የሚማቅቁባት ይህች ጎስቋላ ሀገር ሰው ሰራሽ ቀውሱ አልበቃ ብሏት በተደጋጋሚ መሬት መንቀጥቀጥ ስትናጥ ቆይታለች፡፡ ከዛሬ 10 ዓመት በፊት በአውሮፓውያኑ 2010 የደረሰባት ከባድ መሬት መንቀጥቀጥ የ300 ሺህ ዜጎቿን ህይወት የበላ ነበር፡፡ ይህ ብቻም አይደለም በአውሮፓውያኑ 1751፣ 1770 እና 1860 የተከሰቱት ከባድ መሬት መንቀጥቀጦች ክፉኛ ጎድተዋት አልፈዋል፡፡ በተለይ የመጀመሪያዎቹ ሁለት መሬት መንቀጥቀጦች መዲናዋን ያጠፉ ነበሩ፡፡
ነገሮችን ይባስ አስቸጋሪ ያደረገው ደግሞ እንደ ሜክሲኮ፣ ጃፓን፣ አሜሪካን፣ እና ጣልያን ያሉት በምጣኔ ሐብት የተሻለ ደረጃ ላይ የሚገኙ የመሬት መንቀጥቀጥ ተጋላጭ ሀገራት አደጋው ከመከሰቱ ከጥቂት ቅፅበት በፊት ቅድመ ማሰጠንቀቂያ የሚሰጥ ስርዓት እና ጠንካራ መሰረተ ልማት ሲኖራቸው ሄይቲ ግን ህዝቦቿ ከቀድሞ ተምረው ከሚያደርጉት ጥንቃቄ ባሻገር ጠንካራ የቅድመ ዝግጁነት ስርዓት የላትም፡፡
ለዚህ ሁሉ አደጋ መነሻው ሄይቲ ከሁለት ቴክቶኒክ ፕሌቶች (የሰሜን አሜሪካን እና ካሪቢያን) መገናኛ ከሆነው አካባቢ በቅርብ ርቀት የምትገኝ መሆኗ ነው፡፡ የሰሜን አሜሪካኑ ቴክቶኒክ ፕሌት በዓመት 20 ሚ.ሜ ፍጥነት ወደ ምዕራብ አቅጣጫ ይጓዛል፡፡ ይህ እንቅስቃሴ የፈጠራቸው ጠመዝማዛማ ስንጥቃቶች ሄይቲ የምትገኝበትን የሂስፓኒዮላ ደሴት አቋርጠው ያልፋሉ፡፡ ሁለቱ ፕሌቶች ሲተላለፉ ከፍተኛ የሆነ ኃይል የሚለቁ በመሆናቸውም የመሬት መንቀጥቀጥን ያመጣሉ፡፡ ሄይቲም ኢንሪኪዮ-ፕላንታይን ጋርደን ተብሎ በሚታወቀው የስንጥቃቱ ደቡባዊ ክፍል ሳብያ ነው የመሬት መንቀጥቀጦቹ አሳዛኝ በሆነ ሁኔታ ደጋግመው የሚጎበኟት፡፡ ምንም እንኳን ገና የሚጠና ቢሆንም የአሁኑ መሬት መንቀጥቀጥ ሁለቱ ፕሌቶች ሲተላለፉ የተከሰተ ሊሆን እንደሚችል ይገመታል፡፡ በአንፃሩ የዛሬ 10 ዓመቱ መንቀጥቀጥ በተለያዩ የስንጥቃቱ ክፍሎች የተነሳ ግፊትን ተከትሎ የመጣ ነበር፡፡
ታድያ የአሁኑ መሬት መንቀጥቀጥ በታሪኳ አሰቃቂ ከነበረው የ2010ሩ መሬት መንቀጥቀጥ ጋር ሲነፃፀር ምድሩን በይበልጥ የናጠና የለቀቀው ኃይልም በእጥፍ የሚበልጥ ቢሆንም ያደረሰው ሰብዓዊ ጉዳት ግን በአንፃሩ አነስተኛ የሚባል ነው፤ ምስጋና ለህዝቡ ጥንቃቄ ይሁንና፡፡
ከዚህ ቀደም ስለ ቴክቶኒክ ፕሌቶች የፃፍነውን ፅሁፍ በዚህ ሊንክ አማካኝነት ማግኘት ይችላሉ (https://www.facebook.com/TechinEthiopia/posts/2762428397198561/)
ምንጭ፤ ላይቭ ሳይንስ፣ ሮይተርስ እና የተባበሩት መንግስታት ሰብዓዊ ጉዳዮች ማስተባበሪያ ቢሮ (OCHA)
ለተጨማሪ፤ https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/Haiti%20-%20Flash%20Update%20-%20Earthquake%20-%2020210815.pdf ፣ https://www.livescience.com/magnitude-7-earthquake-strikes-haiti.html ፣ https://www.reuters.com/business/environment/why-does-haiti-have-earthquakes-2021-08-16/?taid=611b344beb335300017378f6&utm_campaign=trueanthem&utm_medium=trueanthem&utm_source=twitter ፣ እና https://www.reuters.com/world/americas/haiti-quake-revives-anger-over-aid-response-past-disasters-2021-08-16/?taid=611b45da029ed3000190e274&utm_campaign=trueanthem&utm_medium=trueanthem&utm_source=twitter
Facebook
Log in or sign up to view
See posts, photos and more on Facebook.
ማስተርካርድ በማግኔቲክ ስትራይፕ የሚሰሩ ካርዶችን ሊያቆም ነው
=========================
በምንጠቀማቸው የክሬዲት ካርዶች ላይ ከጀርባ በጥቁር መስመር የሚሰመረው ነገር ማግኔቲክ ስትራይፕ ወይም ማግስትራይፕ ተብሎ ይጠራል፡፡ በሁሉም የክሬት ካርዶች ላይ የምንመለከተው ይህ ጥቁር መስመር እጅግ ጥቃቅን ከሆኑ የብረት ይዘት ካላቸው መግነጢሳዊ ቅንጣቶች (magnetic particles) የሚሰራ ሲሆን ፕላስቲክ ከሆነው የክሬደት ካርድ ጋር አንዲስማማ ተደርጎ የሚፈበረክ ነው፡፡ በካርዱ ላይ ያሉት እያንዳንዱ ቅንጣቶች ከ20 millionths ኢንች የሚያንስ ቅጥነት ያላቸው ባር ማግኔቶች በመሆናቸው ብዛት ያለው መረጃን ሊያከማቹ ይችላል፡፡
ሁሉም የክሬዲት ካርዶች ከሚያነባቸው ማሽን ጋር በቀላሉ እንዲግባቡ የሚስችለው እና ትልቁን ሚና የሚጫወተው ማግኔቲክ ስትራይፕ የሂሳብ ቁጥራችንን፣ ስማችንን፣ የካንትሪ ኮዳችንን እና ሌሎች ስለኛ ማንነት የሚገልፁ ብዙ መራጃዎችን ይዞ የሚገኝ የክሬዲት ካርዱ ዋና ክፍል ነው፡፡ ማግኔቲክ ስትራይፕ በ1960ዎቹ በIBM አነሳሽነት ስራ ላይ መዋል እንደጀመረ የሚነገር ሲሆን በጊዜው ለሲአይኤ የስራ አባላት የማንነት መታወቂያ ሆኖ አገልግሏል፡፡
ከዚህ ጊዜ አንስቶ በባንክ አገልግሎቶች እና የፋይናንስ ስርዓት ውስጥ በሰፊው ግልጋሎት መስጠት የጀመረው የክሬዲት ካርድ ማግስትራይፕ አሁን ላይ ከሌሎች ቴክኖሎጂዎች መምጣት ጋር ተያይዞ በብዙ ሀገራት ከስራ ውጭ እየተደረገ ነው፡፡ በዚህ የክሬዲት ካርድ የክፍያ ስርዓት ግዙፍ ስም ካላቸው አለምአቀፍ ተቋማት አንዱ የሆነው ማስተርካርድ ለብዙ ዓመት ሲገለገልበት የቆውን የማግኔቲክ ስትራይፕ አሰራር ሊያቀቆም አንደሆነ ጠቁሟል፡፡ በ2033 ሁሉም ጥቅም ላይ የሚያውላቸው የዴብትና ክሬዲት ካርድ ቁሶች ከማግኔቲክ ስትራይፕ አሰራር ነጻ እንደሚሆኑ ያስተወቀው ማስተርካርድ በብዙ የአውሮፓና በሌሎች አህጉራት ያሉ ባንኮችም ከ2024 አንስቶ ማግስትራይፕ የሌላቸው ካርዶችን ጥቅም ላይ እንዲያውሉ በማድረግ ላይ ነው፡፡
በእንግሊዝና በአብዛኞቹ የአውሮፓ ሀገራት የፋይናንስ ስርዓት የማግኔቲክ ስትራይፕ አሰራር በሰሜኪንዳክተር ቺፕ እና የግል መለያ ቁጥር (ፒን) ካርድ (chip-and-pin) እየተተካ ከምጣቱ ጋር ተያይዞ የማግስትራይፕ አሰራር በ2006 ሙሉ ለሙሉ እንዳበቃ ይነገራል፡፡ ይሁንና በአብዛኞቹ የእስያ፣ አፍሪካ፣ ሰሜንና ደቡብ አሜሪካ ሀገሮች ይህ የክሬዲት ካርድ አሰራር ገና ስራ ላይ እነዳለ ይታወቃል፡፡ ማስተርካርድ የማግኔቲክ ስትራይፕ አሰራርን ተክተው ጥቅም ላይ ይውላሉ ያላቸው የ chip-and-pin አሰራሮች እና አዳዲስ የባዮሜትሪክ ካርዶች የደህንነት አቅምን በእጅጉ ማሳደጋቸው ይበልጥ ተፈላጊ የሚያደርጋቸው ነው፡፡
ምንጭ፡ ቢቢሲ
https://www.bbc.com/news/technology-58206591
https://money.howstuffworks.com/personal-finance/debt-management/magnetic-stripe-credit-card.htm
=========================
በምንጠቀማቸው የክሬዲት ካርዶች ላይ ከጀርባ በጥቁር መስመር የሚሰመረው ነገር ማግኔቲክ ስትራይፕ ወይም ማግስትራይፕ ተብሎ ይጠራል፡፡ በሁሉም የክሬት ካርዶች ላይ የምንመለከተው ይህ ጥቁር መስመር እጅግ ጥቃቅን ከሆኑ የብረት ይዘት ካላቸው መግነጢሳዊ ቅንጣቶች (magnetic particles) የሚሰራ ሲሆን ፕላስቲክ ከሆነው የክሬደት ካርድ ጋር አንዲስማማ ተደርጎ የሚፈበረክ ነው፡፡ በካርዱ ላይ ያሉት እያንዳንዱ ቅንጣቶች ከ20 millionths ኢንች የሚያንስ ቅጥነት ያላቸው ባር ማግኔቶች በመሆናቸው ብዛት ያለው መረጃን ሊያከማቹ ይችላል፡፡
ሁሉም የክሬዲት ካርዶች ከሚያነባቸው ማሽን ጋር በቀላሉ እንዲግባቡ የሚስችለው እና ትልቁን ሚና የሚጫወተው ማግኔቲክ ስትራይፕ የሂሳብ ቁጥራችንን፣ ስማችንን፣ የካንትሪ ኮዳችንን እና ሌሎች ስለኛ ማንነት የሚገልፁ ብዙ መራጃዎችን ይዞ የሚገኝ የክሬዲት ካርዱ ዋና ክፍል ነው፡፡ ማግኔቲክ ስትራይፕ በ1960ዎቹ በIBM አነሳሽነት ስራ ላይ መዋል እንደጀመረ የሚነገር ሲሆን በጊዜው ለሲአይኤ የስራ አባላት የማንነት መታወቂያ ሆኖ አገልግሏል፡፡
ከዚህ ጊዜ አንስቶ በባንክ አገልግሎቶች እና የፋይናንስ ስርዓት ውስጥ በሰፊው ግልጋሎት መስጠት የጀመረው የክሬዲት ካርድ ማግስትራይፕ አሁን ላይ ከሌሎች ቴክኖሎጂዎች መምጣት ጋር ተያይዞ በብዙ ሀገራት ከስራ ውጭ እየተደረገ ነው፡፡ በዚህ የክሬዲት ካርድ የክፍያ ስርዓት ግዙፍ ስም ካላቸው አለምአቀፍ ተቋማት አንዱ የሆነው ማስተርካርድ ለብዙ ዓመት ሲገለገልበት የቆውን የማግኔቲክ ስትራይፕ አሰራር ሊያቀቆም አንደሆነ ጠቁሟል፡፡ በ2033 ሁሉም ጥቅም ላይ የሚያውላቸው የዴብትና ክሬዲት ካርድ ቁሶች ከማግኔቲክ ስትራይፕ አሰራር ነጻ እንደሚሆኑ ያስተወቀው ማስተርካርድ በብዙ የአውሮፓና በሌሎች አህጉራት ያሉ ባንኮችም ከ2024 አንስቶ ማግስትራይፕ የሌላቸው ካርዶችን ጥቅም ላይ እንዲያውሉ በማድረግ ላይ ነው፡፡
በእንግሊዝና በአብዛኞቹ የአውሮፓ ሀገራት የፋይናንስ ስርዓት የማግኔቲክ ስትራይፕ አሰራር በሰሜኪንዳክተር ቺፕ እና የግል መለያ ቁጥር (ፒን) ካርድ (chip-and-pin) እየተተካ ከምጣቱ ጋር ተያይዞ የማግስትራይፕ አሰራር በ2006 ሙሉ ለሙሉ እንዳበቃ ይነገራል፡፡ ይሁንና በአብዛኞቹ የእስያ፣ አፍሪካ፣ ሰሜንና ደቡብ አሜሪካ ሀገሮች ይህ የክሬዲት ካርድ አሰራር ገና ስራ ላይ እነዳለ ይታወቃል፡፡ ማስተርካርድ የማግኔቲክ ስትራይፕ አሰራርን ተክተው ጥቅም ላይ ይውላሉ ያላቸው የ chip-and-pin አሰራሮች እና አዳዲስ የባዮሜትሪክ ካርዶች የደህንነት አቅምን በእጅጉ ማሳደጋቸው ይበልጥ ተፈላጊ የሚያደርጋቸው ነው፡፡
ምንጭ፡ ቢቢሲ
https://www.bbc.com/news/technology-58206591
https://money.howstuffworks.com/personal-finance/debt-management/magnetic-stripe-credit-card.htm
BBC News
Mastercard to end magnetic strip on cards
The company sets an expiry date of 2033 for the decades-old technology.
የኤች አይ ቪ ክትባት በሰዎች ላይ ሊሞከር ነው
****************************
ሞደርና የተሰኘው የክትባት አምራች ድርጅት የኤች አይ ቪ ቫይረስ ክትባትን በያዝነው ሳምንት በሰዎች ላይ ሊሞክር እንደሆነ ተሰማ፡፡ የአሜሪካ ብሔራዊ የክትባቶች ክሊኒካዊ ሙከራ ምዝገባ ተቋም ያወጣው መረጃ እንደሚጠቁመው በዚህ ሳምንት በሰዎች ላይ ሊሞከር የታሰበው የኤች አይ ቪ ክትባት mRNAን መሰረት ያደረገ ነው፡፡
የመጀመሪያ ደረጃ ሙከራው ከቫይረሱ ነጻ በሆኑና እድሜያቸው ከ18 እስከ 50 በሆነ 56 ሰዎች ላይ የሚካሄድ ሲሆን በዚህም የክትባቱን ደህንነትና ከበሽታ መከላከል ጋር የተያያዙ መረጃዎች የሚታዩበት ነው ተብሏል፡፡ ለአመታት ያክል የmRNA ክትባት ከፍተኛ ጥናት ሲደረግበት የቆየ ቢሆንም ለመጀመሪያ ጊዜ ጥቅም ላይ የዋለው ግን በፋይዘርና ሞደርና የኮቪድ 19 ክትባቶች ነው፡፡
እነዚህ ክትባቶች የ SARS-CoV-2 ወረርሽኝን በመግታት ረገድ ከፍተኛ የሆነ ውጤት ያስመዘገቡ ሲሆን ሞደርና ለመጀመሪያ ጊዜ የሚሞክረው የጸረ ኤች አይ ቪ ክትባት በሰው ልጆች ታሪክ ውስጥ የመጀመሪያው ለጸረ ኤች አይ ቪ የሚሰጥ ክትባት ሲሆን መጠሪያውም mRNA-1644 እንደሆነ ተነግሯል፡፡
ሙከራው በአራት ቡድን ለተከፈሉ ሰዎች በተለያየ አኳኋን የሚሰጥ ሲሆን የመጀመሪያው ዙር ሙከራ በስኬት የሚጠናቀቅ ከሆነ ቁጥራቸው ከፍ ባሉ ሰዎች ለሁለተኛ እና ለሶስተኛ ዙር የሚቀጥል ይሆናል፡፡ ክትባቱ ከሌሎች መደበኛ የክትባት አይነቶች የሚለየው ደካማ የሆነ ቫይረስ የተሸከመ ባለመሆኑ ነው፡፡
ምንጭ sciencealert
ተጨማሪ ንባብ https://www.sciencealert.com/moderna-s-experimental-hiv-vaccine-could-begin-human-trials-as-soon-as-this-week?fbclid=IwAR2vMMnRHYPXIjvwU0zC-YufntknmlgFYVXiPIfqaaqBSq7tPI3Wx4SeeCM
****************************
ሞደርና የተሰኘው የክትባት አምራች ድርጅት የኤች አይ ቪ ቫይረስ ክትባትን በያዝነው ሳምንት በሰዎች ላይ ሊሞክር እንደሆነ ተሰማ፡፡ የአሜሪካ ብሔራዊ የክትባቶች ክሊኒካዊ ሙከራ ምዝገባ ተቋም ያወጣው መረጃ እንደሚጠቁመው በዚህ ሳምንት በሰዎች ላይ ሊሞከር የታሰበው የኤች አይ ቪ ክትባት mRNAን መሰረት ያደረገ ነው፡፡
የመጀመሪያ ደረጃ ሙከራው ከቫይረሱ ነጻ በሆኑና እድሜያቸው ከ18 እስከ 50 በሆነ 56 ሰዎች ላይ የሚካሄድ ሲሆን በዚህም የክትባቱን ደህንነትና ከበሽታ መከላከል ጋር የተያያዙ መረጃዎች የሚታዩበት ነው ተብሏል፡፡ ለአመታት ያክል የmRNA ክትባት ከፍተኛ ጥናት ሲደረግበት የቆየ ቢሆንም ለመጀመሪያ ጊዜ ጥቅም ላይ የዋለው ግን በፋይዘርና ሞደርና የኮቪድ 19 ክትባቶች ነው፡፡
እነዚህ ክትባቶች የ SARS-CoV-2 ወረርሽኝን በመግታት ረገድ ከፍተኛ የሆነ ውጤት ያስመዘገቡ ሲሆን ሞደርና ለመጀመሪያ ጊዜ የሚሞክረው የጸረ ኤች አይ ቪ ክትባት በሰው ልጆች ታሪክ ውስጥ የመጀመሪያው ለጸረ ኤች አይ ቪ የሚሰጥ ክትባት ሲሆን መጠሪያውም mRNA-1644 እንደሆነ ተነግሯል፡፡
ሙከራው በአራት ቡድን ለተከፈሉ ሰዎች በተለያየ አኳኋን የሚሰጥ ሲሆን የመጀመሪያው ዙር ሙከራ በስኬት የሚጠናቀቅ ከሆነ ቁጥራቸው ከፍ ባሉ ሰዎች ለሁለተኛ እና ለሶስተኛ ዙር የሚቀጥል ይሆናል፡፡ ክትባቱ ከሌሎች መደበኛ የክትባት አይነቶች የሚለየው ደካማ የሆነ ቫይረስ የተሸከመ ባለመሆኑ ነው፡፡
ምንጭ sciencealert
ተጨማሪ ንባብ https://www.sciencealert.com/moderna-s-experimental-hiv-vaccine-could-begin-human-trials-as-soon-as-this-week?fbclid=IwAR2vMMnRHYPXIjvwU0zC-YufntknmlgFYVXiPIfqaaqBSq7tPI3Wx4SeeCM
ScienceAlert
Moderna's Experimental HIV Vaccine Could Begin Human Trials as Soon as This Week
Moderna will start trialling its experimental mRNA-based HIV vaccine as early as tomorrow (19 August), according to a new submission to the US National Institutes of Health Clinical Trial registry.
የውሃ ነጠብጣብ በተተኳሽ ሲበሳ የሚያሳይ ምስል
*****************************
ከፍተኛ ፍጥነት ያለው ካሜራ የውሃ ነጠብጣብ ሲበሳ የሚያሳይ ምስል ማሳየት ቻለ፡፡ የውሃ ንጥበትን እንደ መርፌ ቀጭን በሆነ ተተኳሽ በስቶ ለማሳለፍ መሞከር እጅግ አስቸጋሪ ቢመስልም የMIT እና በኔዘርላንድ የቲዌንቴ ዩኒቨርሲቲ የሚገኙ ተመራማሪዎች የሰሩት አዲስ ጥናት ይህ እንደሚቻል አሳይተዋል፡፡ ይህ ጥናት ወይም የውሃ ንጥበትን የመብሳት ልምምድ እንደ ክትባት ያሉ የተለያዩ በመርፌ የሚሰጡ መድሃኒቶች ያለ መርፌ በቆዳ ብቻ እንዲሰጡ የሚያስችል ግኝት እንደሚሆን ተመራማሪዎቹ ይፋ አድርገዋል፡፡
ተመራማሪዎቹ በጽንሰ ሀሳብ ደረጃ የአፕል ፍሬ በጥይት ሲበሳ የሚኖረውን ክዋኔ መሰረት በማድረግ ሙከራቸውን ማድረግ እንደጀመሩ ተናግረዋል፡፡ የMIT ተመራማሪዎች ይፋ ያደረጉት የቪዲዮ ምስል የውሃ ነጠብጣቡ በተተኳሽ ሲበሳ የሚያሳይ ሲሆን ተመራማሪዎቹ ተተኳሹ በውሃው ነጠብጣብ ውስጥ ሲያልፍ ሙሉ ለሙሉ መከታተል ችለዋል፡፡
በዚህም ምርምር አጥኝዎቹ በመርፌ የሚሰጡ መድሃኒቶን ስስና ተለጣጭ የሆነውን የሰውነት ቆዳ በምን ያክል መጠን እንደሚጎዳው ማየት ችለዋል፡፡ ከዚህም ተነስተው ያለ መርፌ መድሃኒቶችን በሰውነታችን ቆዳ ማስገባት የሚቻልበትም መንገድ ለመፈለግ ምርምራቸውን ቀጥለዋል፡፡
የምርምሩ አስተባባሪ የሆኑትና የቲዌንቴ ዩኒቨርሲቲ ፕሮፌሰሩ ዴቪድ ፈርማንዴዝ ሪቫስ ፈሳሽ መድሃኒቶችን ያለመርፌ የሚሰጥበትን መንገድ በመፈለግ በቆዳ ላይ እየደረሰ ያለውን ጉዳት ለመቀነስ ማሰባቸውን ተናግረዋል፡፡
ምንጭ phys.org
ተጨማሪ ንባብ https://phys.org/.../2021-08-high-speed-camera-captures...
*****************************
ከፍተኛ ፍጥነት ያለው ካሜራ የውሃ ነጠብጣብ ሲበሳ የሚያሳይ ምስል ማሳየት ቻለ፡፡ የውሃ ንጥበትን እንደ መርፌ ቀጭን በሆነ ተተኳሽ በስቶ ለማሳለፍ መሞከር እጅግ አስቸጋሪ ቢመስልም የMIT እና በኔዘርላንድ የቲዌንቴ ዩኒቨርሲቲ የሚገኙ ተመራማሪዎች የሰሩት አዲስ ጥናት ይህ እንደሚቻል አሳይተዋል፡፡ ይህ ጥናት ወይም የውሃ ንጥበትን የመብሳት ልምምድ እንደ ክትባት ያሉ የተለያዩ በመርፌ የሚሰጡ መድሃኒቶች ያለ መርፌ በቆዳ ብቻ እንዲሰጡ የሚያስችል ግኝት እንደሚሆን ተመራማሪዎቹ ይፋ አድርገዋል፡፡
ተመራማሪዎቹ በጽንሰ ሀሳብ ደረጃ የአፕል ፍሬ በጥይት ሲበሳ የሚኖረውን ክዋኔ መሰረት በማድረግ ሙከራቸውን ማድረግ እንደጀመሩ ተናግረዋል፡፡ የMIT ተመራማሪዎች ይፋ ያደረጉት የቪዲዮ ምስል የውሃ ነጠብጣቡ በተተኳሽ ሲበሳ የሚያሳይ ሲሆን ተመራማሪዎቹ ተተኳሹ በውሃው ነጠብጣብ ውስጥ ሲያልፍ ሙሉ ለሙሉ መከታተል ችለዋል፡፡
በዚህም ምርምር አጥኝዎቹ በመርፌ የሚሰጡ መድሃኒቶን ስስና ተለጣጭ የሆነውን የሰውነት ቆዳ በምን ያክል መጠን እንደሚጎዳው ማየት ችለዋል፡፡ ከዚህም ተነስተው ያለ መርፌ መድሃኒቶችን በሰውነታችን ቆዳ ማስገባት የሚቻልበትም መንገድ ለመፈለግ ምርምራቸውን ቀጥለዋል፡፡
የምርምሩ አስተባባሪ የሆኑትና የቲዌንቴ ዩኒቨርሲቲ ፕሮፌሰሩ ዴቪድ ፈርማንዴዝ ሪቫስ ፈሳሽ መድሃኒቶችን ያለመርፌ የሚሰጥበትን መንገድ በመፈለግ በቆዳ ላይ እየደረሰ ያለውን ጉዳት ለመቀነስ ማሰባቸውን ተናግረዋል፡፡
ምንጭ phys.org
ተጨማሪ ንባብ https://phys.org/.../2021-08-high-speed-camera-captures...
የአፍጋን ሴቶች የሮቦቲክስ ቡድን ተማፅኖ
========================
አድሜያቸው ከ12 እስከ 18 የሚደርሱ 20 ሴት ወጣቶች የመሰረቱት የአፍጋኒስታን ሴቶች የሮቦቲክስ ቡድን በ2017 ኸርት ወርልድዋይድ የተባለውን አለምአቀፍ የሮቦቲክስ ውድድር አሸንፎ ሲመጣ በጊዜው የነበሩ የመንግስት መሪዎች፣ የሄራት ከተማ ነዋሪ እና አጠቃላይ የአፍጋኒስታን ህዝብ በትልቅ ክብር ተቀብሏቸው ነበር፡፡ የታሊባን መንግስት ከስልጣን በተነሳበት ከ2001 በኋላ የተወለዱት እነዚህ ወጣቶች በሀገሪቱ በሴቶች ላይ የሚደርሰውን መድሎ በመቋቋም ሴት ልጅ ትልቅ ቦታ መድረስ እንደምትችል በእውን ያሳዩ እና ለብዙ የአፍጋኒስታን ሴቶች ትልቅ ምሳሌ የሆኑ ወጣቶች ነበሩ፡፡
የታሊባን ቡድን ከ20 አመት ቆይታ በኋላ የሀገሪቱን ስልጣን መቆጣጠሩ ሲታወቅ እንደአብዛኛው የሀገሪቱ ዜጋ እነዚህ የሮቦቲክስ ቡድን አባላትም ሊመጣ የሚችለውን አደጋ በመፍራት የካናዳ መንግስት ከአፍጋኒስታን እንዲያስወጣቸው በመማፀን ላይ ይገኛሉ፡፡ በሃገሪቱ የሰበዓዊ መብት ጥበቃ ዙሪያ እንቀስቃሴዎችን የምታደርገው ኪምበርሊ አንደምትናገረው ወጣቶቹ እንባ እየታናነቃቸው የካናዳ መንግስት እርዳታ እንዲያደርግላቸው እና የኮሌጂ ትምህርታቸውን ለመማር እንደሚፍለጉ መማጸናቸውን ተናግራለች፡፡ እነዚህ ሴት ወጣቶች ከራሳቸው በላይ ለሃገራቸው ትልቅ ተስፋን የሰነቁና ትልቅ ህልም ያላቸው በመሆናቸው የካናዳ መንግስት ትብብር እንዲያደርጋላቸው የጠየቀችው ኪምበርሊ በተለይም የካናዳ ጠቅላይ ሚኒስትር አፋጣኝ እርዳታ አንዲደርጋለቸው ተማፅናለች፡፡
የአፍጋኒስታን ባለህልሞች የሚል ቅፅል ስም የወጣላቸው አነዚህ የሮቦቲክስ ቡድን አባላት ከ2017 ጀምሮ በአለም አቀፍና በአውሮፓ በተሰናዱ የሳይንስና ቴክኖሎጂ ውድድሮች ላይ ጥሩ ውጤት በማምጣታቸው በ2018 በካናዳ ጠቅላይ ሚኒስትር ጀስቲን ትሩዶ ግብዣ ተደርጎላቸው ነበር፡፡ በግብዣው ወቅትም ጠቅላይ ሚኒስትር ወጣቶቹ በሮቦቲክስ ዘርፍ የሚሰሩትን የተለያዩ ስራዎች እንደሚደንቁና እገዛ እንደሚደርጉም ቃል ገብተውላቸው ነበር፡፡
በተለያዩ የሮቦቲክስ ውድድሮች ላይ ከመወዳደር አልፎ ለሀገራቸው አዳዲስ ፈጠራዎችን በማበርከት ላይ የነበሩት የሮቦቲክስ ቡድኑ አባላት ወረርሽኙ በተከሰተበት ወቅት የመኪና መለዋወጫን በመጠቀም ለኮቪድ-19 ህሙማን የመተንፈሻ መሳሪያ መስራት ችለው ነበር፡፡ እነዚህ ወጣቶች በሀገራቸው ለሴቶች የሚሰጠውን የተዘባ አመለካከት በመቀየር ብዙ ሴቶች ቡድኑን ተቀላቅለው አዳዲስ ሴት መሃንዲሶችንና ቴክኖሎጂስቶችን ለማውጣት ሲሰሩ እንደነበረ የምታስረዳው የሰበዓዊ መብት ጠበቃ ኪምበርሊ አሁን ግን የታሊባን መንግስት መምጣት የወጣቶቹን ህልም እንዳጨለመው ትናገራለች፡፡
የታሊባን ቡድን እንደአውሮፓውያኑ ከ1996 እስከ 2001 ሀገሪቱን በመራበት ጊዜያት ሴቶች ወደትምህርት ቤት እነዳይሄዱ በመከልከል ትልቅ አድሎ ይፈፅም እንደነበር ይነገራል፡፡ አሁን ላይ ከ20 አመት ቆይታ በኋላ የሀገሪቱን ስልጣን መቆጣጠሩ የቻለው የታሊባን ቡድን ቀድሞ ከነበረው ሁኔታ ራሱን እንዳሻሻለ በተደጋጋሚ ቢገልፅም አብዛኞቹ የሰብዓዊ መብት ተሟጋቾች ለሀገሪቱ ሴት ወጣቶች ተስፋ የሚሰጥ ምንም ነገር እንደሌለ ያስረዳሉ፡፡
ምንጭ፡ Independent
ተጨማሪ https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/canada-afghanistan-girls-robotics-team-b1903884.html
========================
አድሜያቸው ከ12 እስከ 18 የሚደርሱ 20 ሴት ወጣቶች የመሰረቱት የአፍጋኒስታን ሴቶች የሮቦቲክስ ቡድን በ2017 ኸርት ወርልድዋይድ የተባለውን አለምአቀፍ የሮቦቲክስ ውድድር አሸንፎ ሲመጣ በጊዜው የነበሩ የመንግስት መሪዎች፣ የሄራት ከተማ ነዋሪ እና አጠቃላይ የአፍጋኒስታን ህዝብ በትልቅ ክብር ተቀብሏቸው ነበር፡፡ የታሊባን መንግስት ከስልጣን በተነሳበት ከ2001 በኋላ የተወለዱት እነዚህ ወጣቶች በሀገሪቱ በሴቶች ላይ የሚደርሰውን መድሎ በመቋቋም ሴት ልጅ ትልቅ ቦታ መድረስ እንደምትችል በእውን ያሳዩ እና ለብዙ የአፍጋኒስታን ሴቶች ትልቅ ምሳሌ የሆኑ ወጣቶች ነበሩ፡፡
የታሊባን ቡድን ከ20 አመት ቆይታ በኋላ የሀገሪቱን ስልጣን መቆጣጠሩ ሲታወቅ እንደአብዛኛው የሀገሪቱ ዜጋ እነዚህ የሮቦቲክስ ቡድን አባላትም ሊመጣ የሚችለውን አደጋ በመፍራት የካናዳ መንግስት ከአፍጋኒስታን እንዲያስወጣቸው በመማፀን ላይ ይገኛሉ፡፡ በሃገሪቱ የሰበዓዊ መብት ጥበቃ ዙሪያ እንቀስቃሴዎችን የምታደርገው ኪምበርሊ አንደምትናገረው ወጣቶቹ እንባ እየታናነቃቸው የካናዳ መንግስት እርዳታ እንዲያደርግላቸው እና የኮሌጂ ትምህርታቸውን ለመማር እንደሚፍለጉ መማጸናቸውን ተናግራለች፡፡ እነዚህ ሴት ወጣቶች ከራሳቸው በላይ ለሃገራቸው ትልቅ ተስፋን የሰነቁና ትልቅ ህልም ያላቸው በመሆናቸው የካናዳ መንግስት ትብብር እንዲያደርጋላቸው የጠየቀችው ኪምበርሊ በተለይም የካናዳ ጠቅላይ ሚኒስትር አፋጣኝ እርዳታ አንዲደርጋለቸው ተማፅናለች፡፡
የአፍጋኒስታን ባለህልሞች የሚል ቅፅል ስም የወጣላቸው አነዚህ የሮቦቲክስ ቡድን አባላት ከ2017 ጀምሮ በአለም አቀፍና በአውሮፓ በተሰናዱ የሳይንስና ቴክኖሎጂ ውድድሮች ላይ ጥሩ ውጤት በማምጣታቸው በ2018 በካናዳ ጠቅላይ ሚኒስትር ጀስቲን ትሩዶ ግብዣ ተደርጎላቸው ነበር፡፡ በግብዣው ወቅትም ጠቅላይ ሚኒስትር ወጣቶቹ በሮቦቲክስ ዘርፍ የሚሰሩትን የተለያዩ ስራዎች እንደሚደንቁና እገዛ እንደሚደርጉም ቃል ገብተውላቸው ነበር፡፡
በተለያዩ የሮቦቲክስ ውድድሮች ላይ ከመወዳደር አልፎ ለሀገራቸው አዳዲስ ፈጠራዎችን በማበርከት ላይ የነበሩት የሮቦቲክስ ቡድኑ አባላት ወረርሽኙ በተከሰተበት ወቅት የመኪና መለዋወጫን በመጠቀም ለኮቪድ-19 ህሙማን የመተንፈሻ መሳሪያ መስራት ችለው ነበር፡፡ እነዚህ ወጣቶች በሀገራቸው ለሴቶች የሚሰጠውን የተዘባ አመለካከት በመቀየር ብዙ ሴቶች ቡድኑን ተቀላቅለው አዳዲስ ሴት መሃንዲሶችንና ቴክኖሎጂስቶችን ለማውጣት ሲሰሩ እንደነበረ የምታስረዳው የሰበዓዊ መብት ጠበቃ ኪምበርሊ አሁን ግን የታሊባን መንግስት መምጣት የወጣቶቹን ህልም እንዳጨለመው ትናገራለች፡፡
የታሊባን ቡድን እንደአውሮፓውያኑ ከ1996 እስከ 2001 ሀገሪቱን በመራበት ጊዜያት ሴቶች ወደትምህርት ቤት እነዳይሄዱ በመከልከል ትልቅ አድሎ ይፈፅም እንደነበር ይነገራል፡፡ አሁን ላይ ከ20 አመት ቆይታ በኋላ የሀገሪቱን ስልጣን መቆጣጠሩ የቻለው የታሊባን ቡድን ቀድሞ ከነበረው ሁኔታ ራሱን እንዳሻሻለ በተደጋጋሚ ቢገልፅም አብዛኞቹ የሰብዓዊ መብት ተሟጋቾች ለሀገሪቱ ሴት ወጣቶች ተስፋ የሚሰጥ ምንም ነገር እንደሌለ ያስረዳሉ፡፡
ምንጭ፡ Independent
ተጨማሪ https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/canada-afghanistan-girls-robotics-team-b1903884.html
The Independent
Afghanistan’s all-girls robotics team ‘begging’ Canada to help escape Taliban
The 20-member team, known as the ‘Afghan Dreamers’, comprise of girls between ages 12 and 18
ጂምናስቱ ሮቦት
************
በውሻ አምሳል በሰራቸው ሮቦቶቹ የሚታወቀው ቦስተን ዳናሚክስ አሁን ደግሞ በሰው ቁመና ተሰርተው ልክ እንደሰው የጅምናስቲክ እንቅስቃሴዎችን ጭምር መከወን የሚችሉ ሮቦቶቹን ሰርቶ አቅርቧል፡፡ ኩባንያው ከዚህ ቀደም እነዚህ በዓለማችን ወደር የለሽ የሰው አምሳል ሮቦት ናቸው ያላቸውና አትላስ የተሰኙት ሮቦቶቹ ደረጃ ሲወርዱና ሲወጡ እንዲሁም በር ሲከፍቱ ያስመለከተ ሲሆን አሁን ደግሞ ሮቦቶቹ ሲዘሉ እና በዝግታ ሲሮጡ አዲስ በለቀቀው ቪዲዮ አሳይቷል፡፡
አዲስ በተለቀቀወ ቪዲዮ ሮቦቶቹ በመሰናክሎች መሃል ሲተላለፉና በጎርበጥባጣ ቦታዎች ላይ ሲሮጡ ታይቷል፡፡ በተጨማሪም ሁለቱም ሮቦቶች የጋራ እንቅስቃሴን እኩል በመከወን አንድ ላይ ሲዞሩ፣ ሲሽከረከሩና አየር ላይ ሲገለባበጡ ታይተዋል፡፡ ታድያ ከዚህ ቀደም በቦስተን ዳይናሚክስ የተለቀቁ ምስሎች ሮቦቶቹ የተሰጣቸውን ተግባር ማከናወን ላይ ወድያው ስኬታማ እንደማይሆኑ አሳይቶ ነበር፡፡ የአትላስ ቁጥጥር ኃላፊ የሆነው ቤንጃሚን ስቴፈንስ እንደሚለውም በሙከራዎች ወቅት ሮቦቶቹ በተደጋጋሚ ግጭት ሊገጥማቸው ስራውም አሰልቺ ሊሆን ይችላል፡፡ ተግባሩ ልክ አንዳንድ ስፖርቶች ላይ አንድ አስደናቂ ትርዒትን ለማሳየት የወጠኑ ስፖርተኞቹ እንቅስቃሴውን ለመቶዎች ጊዜ ደጋግመው እንደሚሰሩትና እንደሚለማመዱት ሁሉ ሮቦቶቹም የብቃታቸው ጣርያ ላይ ይደርሱ ዘንድ ተደጋጋሚ ሙከራን እንደሚያደርጉ ቤንጃሚን ገለጿል፡፡
የቦስተን ዳይናሚክስ ተመራማሪዎች ሮቦቶቹ በዚህ መልኩ የጋራ ትርኢት እንዲያቀርቡ ያስቻሏቸው ገና ከሁለት ሳምንታት በፊት ነው፡፡ በተጨማሪም ሁለቱ ሮቦቶች አንድ ላይ ሆነው እንቅስቃዎቹን እየከወኑ ሲቀረፁ ይህ የመጀመሪያ ጊዜያቸው ነው፡፡
ኩባንያው ከዚህ ቀደም ሰርቶ ያቀረባቸው ስፖት የተሰኙ የሮቦት ውሻዎች ሰፊ እውቅናን ያተረፉ ሲሆን አንዳንድ የፖሊስ ተቋማትም እነዚህ የሮቦት ውሻዎቹን ሮንድ ለመዞር መጠቀም ጀምረዋል፡፡
https://www.youtube.com/watch?v=tF4DML7FIWk
ምንጭ፤ ቴክስፕሎር
************
በውሻ አምሳል በሰራቸው ሮቦቶቹ የሚታወቀው ቦስተን ዳናሚክስ አሁን ደግሞ በሰው ቁመና ተሰርተው ልክ እንደሰው የጅምናስቲክ እንቅስቃሴዎችን ጭምር መከወን የሚችሉ ሮቦቶቹን ሰርቶ አቅርቧል፡፡ ኩባንያው ከዚህ ቀደም እነዚህ በዓለማችን ወደር የለሽ የሰው አምሳል ሮቦት ናቸው ያላቸውና አትላስ የተሰኙት ሮቦቶቹ ደረጃ ሲወርዱና ሲወጡ እንዲሁም በር ሲከፍቱ ያስመለከተ ሲሆን አሁን ደግሞ ሮቦቶቹ ሲዘሉ እና በዝግታ ሲሮጡ አዲስ በለቀቀው ቪዲዮ አሳይቷል፡፡
አዲስ በተለቀቀወ ቪዲዮ ሮቦቶቹ በመሰናክሎች መሃል ሲተላለፉና በጎርበጥባጣ ቦታዎች ላይ ሲሮጡ ታይቷል፡፡ በተጨማሪም ሁለቱም ሮቦቶች የጋራ እንቅስቃሴን እኩል በመከወን አንድ ላይ ሲዞሩ፣ ሲሽከረከሩና አየር ላይ ሲገለባበጡ ታይተዋል፡፡ ታድያ ከዚህ ቀደም በቦስተን ዳይናሚክስ የተለቀቁ ምስሎች ሮቦቶቹ የተሰጣቸውን ተግባር ማከናወን ላይ ወድያው ስኬታማ እንደማይሆኑ አሳይቶ ነበር፡፡ የአትላስ ቁጥጥር ኃላፊ የሆነው ቤንጃሚን ስቴፈንስ እንደሚለውም በሙከራዎች ወቅት ሮቦቶቹ በተደጋጋሚ ግጭት ሊገጥማቸው ስራውም አሰልቺ ሊሆን ይችላል፡፡ ተግባሩ ልክ አንዳንድ ስፖርቶች ላይ አንድ አስደናቂ ትርዒትን ለማሳየት የወጠኑ ስፖርተኞቹ እንቅስቃሴውን ለመቶዎች ጊዜ ደጋግመው እንደሚሰሩትና እንደሚለማመዱት ሁሉ ሮቦቶቹም የብቃታቸው ጣርያ ላይ ይደርሱ ዘንድ ተደጋጋሚ ሙከራን እንደሚያደርጉ ቤንጃሚን ገለጿል፡፡
የቦስተን ዳይናሚክስ ተመራማሪዎች ሮቦቶቹ በዚህ መልኩ የጋራ ትርኢት እንዲያቀርቡ ያስቻሏቸው ገና ከሁለት ሳምንታት በፊት ነው፡፡ በተጨማሪም ሁለቱ ሮቦቶች አንድ ላይ ሆነው እንቅስቃዎቹን እየከወኑ ሲቀረፁ ይህ የመጀመሪያ ጊዜያቸው ነው፡፡
ኩባንያው ከዚህ ቀደም ሰርቶ ያቀረባቸው ስፖት የተሰኙ የሮቦት ውሻዎች ሰፊ እውቅናን ያተረፉ ሲሆን አንዳንድ የፖሊስ ተቋማትም እነዚህ የሮቦት ውሻዎቹን ሮንድ ለመዞር መጠቀም ጀምረዋል፡፡
https://www.youtube.com/watch?v=tF4DML7FIWk
ምንጭ፤ ቴክስፕሎር
YouTube
Atlas | Partners in Parkour
Parkour is the perfect sandbox for the Atlas team at Boston Dynamics to experiment with new behaviors. In this video our humanoid robots demonstrate their whole-body athletics, maintaining its balance through a variety of rapidly changing, high-energy activities.…
ለጃፓን አዲስ ደሴት ያስገኘው የገሞራ ፍንዳታ
*****************************
በጃፓን ከውሃ ስር ፈንቅሎ የወጣ የእሳተ ገሞራ ፍንዳታ አዲስ ደሴት አስገኝቷል፡፡ ጃፓን ወደ 6852 የሚደርሱ ደሴቶች እንዳሏት ይነገራል፡፡ በያዝነው ሳምንት የተሰማው መረጃ እንደሚያመለክተው ጃፓን ያሏትን ደሴቶች ቁጥር በአንድ ከፍ የሚያደርግ የውሃ ውስጥ እሳተ ገሞራ ፍንዳታ ተከስቷል፡፡ ፍንዳታው ከቶኪዮ 745 ማይሎች ርቀት ላይ አይዎ ጂማ ከሚባለው ደሴት አቅራቢያ የተከሰተ ነው፡፡
ፍንዳታው በተከሰተበት ወቅት 15 ኪሎ ሜትር ያክል ርቀት ላይ ከፍተኛ የእንፋሎት ጭስ ተስተውሏል፡፡ አሁን ላይ ጨቅላዋ ደሴት አንድ ኪሎ ሜትር መጠነ ዙሪያ ያላት ሲሆን የጃፓን ሜቴዮሮሎጂ ኤጀንሲ ፍንዳታው አሁንም ያልተቋረጠ በመሆኑ መጠኑ ሊጨምር እንደሚችል መረጃ አውጥቷል፡፡
ይህ በገሞራ ፍንዳታ ምክንያት የተፈጠረ አዲስ ደሴት በጃፓን ደቡባዊ ጽንፍ የተፈጠረና ከጃፓኑ ኦጋሳዋራ ደሴትና በቻይናው ቦኒን ደሴት መካከል የተፈጠረ በመሆኑ ጃፓንን የግዛት ማስፋፋት ጥያቄ ውስጥ ሊከታት ይችላል ተብሏል፡፡ በመሆኑም በአካባቢው የሚገኙ ሚዲያዎች ደሴቱን እንደ ጥሩ እድል አልቆጠሩትም፡፡
በሌላ በኩል ደግሞ በ1904፣ 1914 እና 1986 የነበረን የታሪክ አጋጣሚን በመጥቀስ አንዳንዶች አዲሱ ደሴት ከጥቂት ቆይታ በኋላ ሊሰወር ይችላል የሚል ግምታቸውን አስቀምጠዋል፡፡ በተጠቀሱት አመታት በገሞራ ፍንዳታ ምክንያት አነስተኛ ደሴቶች በጃፓን ተፈጥረው የነበረ ቢሆንም ሁሉም ከቆይታ በኋላ ተሰውረዋል፡፡
መሰወር ብቸኛ ታሪክ እንዳልሆነ ደግሞ በ2013 የተፈጠረውና በአካባቢው ካለው ደረቅ መሬት ጋር በመጋጠም ለአለማችን ስኖፒ የተባለ ደሴትን ያስገኘውን አጋጣሚ ማስታወስ በቂ ነው፡፡
ምንጭ iflscience
ተጨማሪ ንባብ https://www.iflscience.com/environment/japan-has-a-new-island-thanks-to-underwater-volcano-eruption/?fbclid=IwAR3oyfb-0bPhOOjtJ6t5StmnxoLfGWl_80O3LPLzwUR7i7LUMu-270SGxKY
*****************************
በጃፓን ከውሃ ስር ፈንቅሎ የወጣ የእሳተ ገሞራ ፍንዳታ አዲስ ደሴት አስገኝቷል፡፡ ጃፓን ወደ 6852 የሚደርሱ ደሴቶች እንዳሏት ይነገራል፡፡ በያዝነው ሳምንት የተሰማው መረጃ እንደሚያመለክተው ጃፓን ያሏትን ደሴቶች ቁጥር በአንድ ከፍ የሚያደርግ የውሃ ውስጥ እሳተ ገሞራ ፍንዳታ ተከስቷል፡፡ ፍንዳታው ከቶኪዮ 745 ማይሎች ርቀት ላይ አይዎ ጂማ ከሚባለው ደሴት አቅራቢያ የተከሰተ ነው፡፡
ፍንዳታው በተከሰተበት ወቅት 15 ኪሎ ሜትር ያክል ርቀት ላይ ከፍተኛ የእንፋሎት ጭስ ተስተውሏል፡፡ አሁን ላይ ጨቅላዋ ደሴት አንድ ኪሎ ሜትር መጠነ ዙሪያ ያላት ሲሆን የጃፓን ሜቴዮሮሎጂ ኤጀንሲ ፍንዳታው አሁንም ያልተቋረጠ በመሆኑ መጠኑ ሊጨምር እንደሚችል መረጃ አውጥቷል፡፡
ይህ በገሞራ ፍንዳታ ምክንያት የተፈጠረ አዲስ ደሴት በጃፓን ደቡባዊ ጽንፍ የተፈጠረና ከጃፓኑ ኦጋሳዋራ ደሴትና በቻይናው ቦኒን ደሴት መካከል የተፈጠረ በመሆኑ ጃፓንን የግዛት ማስፋፋት ጥያቄ ውስጥ ሊከታት ይችላል ተብሏል፡፡ በመሆኑም በአካባቢው የሚገኙ ሚዲያዎች ደሴቱን እንደ ጥሩ እድል አልቆጠሩትም፡፡
በሌላ በኩል ደግሞ በ1904፣ 1914 እና 1986 የነበረን የታሪክ አጋጣሚን በመጥቀስ አንዳንዶች አዲሱ ደሴት ከጥቂት ቆይታ በኋላ ሊሰወር ይችላል የሚል ግምታቸውን አስቀምጠዋል፡፡ በተጠቀሱት አመታት በገሞራ ፍንዳታ ምክንያት አነስተኛ ደሴቶች በጃፓን ተፈጥረው የነበረ ቢሆንም ሁሉም ከቆይታ በኋላ ተሰውረዋል፡፡
መሰወር ብቸኛ ታሪክ እንዳልሆነ ደግሞ በ2013 የተፈጠረውና በአካባቢው ካለው ደረቅ መሬት ጋር በመጋጠም ለአለማችን ስኖፒ የተባለ ደሴትን ያስገኘውን አጋጣሚ ማስታወስ በቂ ነው፡፡
ምንጭ iflscience
ተጨማሪ ንባብ https://www.iflscience.com/environment/japan-has-a-new-island-thanks-to-underwater-volcano-eruption/?fbclid=IwAR3oyfb-0bPhOOjtJ6t5StmnxoLfGWl_80O3LPLzwUR7i7LUMu-270SGxKY
IFLScience
Japan Has A New Island Thanks To Underwater Volcano Eruption
There are canonically 6,852 islands that make up Japan, which is probably more than you would have expected. But as of this week that number has increased
ለምድር ቀርባ የምታልፈው አስትሮይድ
***************
ነገ ቅዳሜ ነሐሴ 15 አንድ አስትሮይድ ለምድር ቀርባ እንደምታልፍ ተገለፀ፡፡ 1.4 ኪ.ሜ ስፋት ያላት አስትሮይዷ በሰዓት 94,208 ኪ.ሜ የምትምዘገዘግ ሲሆን ለምድር 3,427,445 ኪ.ሜ ቀርባ እንደምታልፍ ይጠበቃል፡፡
2016ኤጄ193 የተሰኘችው ይህች አስትሮይድ በኢትዮጵያ ሰዓት አቆጣጠር ከምሽቱ 12፡10 ሲል ነው በምድር በኩል የምታልፈው፡፡ የአሜሪካኑ ህዋ ምርምር ተቋም ናሳ አስትሮይዷ ምድር ላይ ጉዳት የማድረስ አቅም ያላት ሲል የገለፃት ሲሆን የተቋሙ ተመራማሪዎችም ከዛሬ አንስቶ እስከ መጪው ሰኞ ድረስ እንቅስቃሴዋን እየተከታተሉ ይቆያሉ፡፡ ምንም እንኳን የአስትሮይዷ የእንቅስቃሴ ምህዋር ሲታይ ምድር ላይ ጉዳት የምታደርስ አለመሆኗ ቢታወቅም ጉዳት የማደረስ አቅም ያላት ተብላ የተቀመጠችው በህዋ ምርምር እይታ አስትሮይዷ ለምድር ቀርባ የምታልፍበት ርቀት ቅርብ ነው ተብሎ ስለሚታወቅ ነው፡፡
የአስትሮይዷ ስያሜ የህዋ ተመራማሪዎች ለመጀመሪያ ጊዜ ከተመለከቷት ወቅት ማለትም ከአውሮፓውያኑ 2016 ጋር ተያይዞ የተሰጣት ነው፡፡ ተመራማሪዎቹ በአሜሪካኑ የሄላካላ ኦብዘርቫቶሪ ውስጥ ባለው ፓኖራሚክ ሰርቬይ ቴሌስኮፕ እና ራፒድ ሪስፖንስ ሲስተም አማካኝት ነው የተመለከቷት፡፡ እንደ ናሳ ከሆነ አስትሮይዷ ሞላላ ቅርፅ ባለው ምሕዋሯ ላይ ሆና ፀሐይን ለመዞር 2,160 ቀናት ወይም 5.91 ዓመታት ይፈጁባታል፡፡ በተጨማሪም ለመሬት ቀርባ የምትገኝበት ርቀር ጨረቃ ካላት ርቀት ጋር ሲነፃፀር በ8.9 እጥፍ የላቀ ነው፡፡
የአስትሮይዷን መጠን በንፅፅር ለማቅረብ ያህል በዱባይ ከሚገኘው የዓለማችን ረጅሙ ህንፃ ቡርጅ ከሊፋ በግማሽ፣ ከፓሪሱ ኤፍል ማማ 4.5 እጥፍ እንዲሁም እዚሁ አዲስ አበባ እየተገነባ ካለው የንግድ ባንክ ህንፃ ደግሞ በሰባት እጥፍ የምትልቅ ናት፡፡
ምንጭ፤ TECH2
ለተጨማሪ፤ https://www.firstpost.com/tech/science/asteroid-bigger-than-burj-khalifa-will-pass-by-earth-on-21-august-9858991.html
***************
ነገ ቅዳሜ ነሐሴ 15 አንድ አስትሮይድ ለምድር ቀርባ እንደምታልፍ ተገለፀ፡፡ 1.4 ኪ.ሜ ስፋት ያላት አስትሮይዷ በሰዓት 94,208 ኪ.ሜ የምትምዘገዘግ ሲሆን ለምድር 3,427,445 ኪ.ሜ ቀርባ እንደምታልፍ ይጠበቃል፡፡
2016ኤጄ193 የተሰኘችው ይህች አስትሮይድ በኢትዮጵያ ሰዓት አቆጣጠር ከምሽቱ 12፡10 ሲል ነው በምድር በኩል የምታልፈው፡፡ የአሜሪካኑ ህዋ ምርምር ተቋም ናሳ አስትሮይዷ ምድር ላይ ጉዳት የማድረስ አቅም ያላት ሲል የገለፃት ሲሆን የተቋሙ ተመራማሪዎችም ከዛሬ አንስቶ እስከ መጪው ሰኞ ድረስ እንቅስቃሴዋን እየተከታተሉ ይቆያሉ፡፡ ምንም እንኳን የአስትሮይዷ የእንቅስቃሴ ምህዋር ሲታይ ምድር ላይ ጉዳት የምታደርስ አለመሆኗ ቢታወቅም ጉዳት የማደረስ አቅም ያላት ተብላ የተቀመጠችው በህዋ ምርምር እይታ አስትሮይዷ ለምድር ቀርባ የምታልፍበት ርቀት ቅርብ ነው ተብሎ ስለሚታወቅ ነው፡፡
የአስትሮይዷ ስያሜ የህዋ ተመራማሪዎች ለመጀመሪያ ጊዜ ከተመለከቷት ወቅት ማለትም ከአውሮፓውያኑ 2016 ጋር ተያይዞ የተሰጣት ነው፡፡ ተመራማሪዎቹ በአሜሪካኑ የሄላካላ ኦብዘርቫቶሪ ውስጥ ባለው ፓኖራሚክ ሰርቬይ ቴሌስኮፕ እና ራፒድ ሪስፖንስ ሲስተም አማካኝት ነው የተመለከቷት፡፡ እንደ ናሳ ከሆነ አስትሮይዷ ሞላላ ቅርፅ ባለው ምሕዋሯ ላይ ሆና ፀሐይን ለመዞር 2,160 ቀናት ወይም 5.91 ዓመታት ይፈጁባታል፡፡ በተጨማሪም ለመሬት ቀርባ የምትገኝበት ርቀር ጨረቃ ካላት ርቀት ጋር ሲነፃፀር በ8.9 እጥፍ የላቀ ነው፡፡
የአስትሮይዷን መጠን በንፅፅር ለማቅረብ ያህል በዱባይ ከሚገኘው የዓለማችን ረጅሙ ህንፃ ቡርጅ ከሊፋ በግማሽ፣ ከፓሪሱ ኤፍል ማማ 4.5 እጥፍ እንዲሁም እዚሁ አዲስ አበባ እየተገነባ ካለው የንግድ ባንክ ህንፃ ደግሞ በሰባት እጥፍ የምትልቅ ናት፡፡
ምንጭ፤ TECH2
ለተጨማሪ፤ https://www.firstpost.com/tech/science/asteroid-bigger-than-burj-khalifa-will-pass-by-earth-on-21-august-9858991.html
Tech2
Asteroid bigger than Burj Khalifa will pass by Earth on 21 August
With a highly elliptical orbit, asteroid 2016 AJ193 orbits the Sun every 2,160 days or every 5.91 years.