የኮስሚክ ጨረሮች (Cosmic rays) ምንድን ናቸው
==========================
የኮስሚክ ጨረሮች ከስርአተ-ፀሀያችን ውጭ በሚገኘው በይነኮከባዊ ህዋ (Interstellar space) ውስጥ የሚገኙ እና ከፍተኛ ሀይል ያለው ፑሮቶን እና አተማዊ ኑክለስ (Atomic nucleus) የያዙ ጨረራዎች ናቸው። ተመራመሪዎች እንደሚገለፁት ክዋክብት በውስጠኛ አካላቸው የያዙት ሀይድሮጅን ሙሉ ለሙሉ ወደ ሂልየም ንጥረነገር ሲቀየር ኖቫ/ሱፐርኖቫ በተሰኘ ግዙፍ ፍንዳታ ውጨኛ አካላቸውን እንደሚበትኑ ይነገራል። በዚህ ፍንዳታ ወቅት ከፍተኛ መጠን ያለው የኮስሚክ ጨረሮች ከአዋራ (ኔቡላ) ጋር ወደ ህዋ የሚበተኑ ሲሆን ይህም አንዱ የኮስሚክ ጨረሮች ምንጭ ነው።
ሌላው እንደምንጭነት የሚጠቀሱት አክቲቭ ረጨታዊ ኑዩክለስ (Active Galactic Neucleus) የሚባሉት ናቸው። የጠፈር ተመረማሪዎች እንደሚያስረዱት ሱፐር-ማሲቭ ብላክ ሆል የተባለው የህዋ አካል ከፍተኛ የሆነ የጨረራ ቡልቅታ (Jets of radiation) እንደሚያመነጩ ይናገራል። ይህ ቡልቅታ ኮስማዊ ጨረሮች በውስጡ እንደያዘ ይታመናል። ከባህር ወለል በላይ ከ1000 ኪ.ሜ አንስቶ እስከ 60,000ኪ.ሜ ድረስ የሚካልለውን የቫን አለን የራዲዬሽን ቀበቶ (Van Allen radiation belt) በነዚህ ፓርቲክሎች የተዋቀረ ሲሆን እነዚህም በምድራችን መግነጢሳዊ መስክ (Magnetic field) ተስበው ምድራችንን ከበው የሚገኘ ናቸው። ይህን በምሳሌ ብንመለከተው
የብረት ፍቅፋቂዎችን ደብተር ላይ ብንበትን እና ከደብተሩ ስር ጠንካራ ማግኔት ብናኖር የብረት ፍቅፋቂዎቹ ማግኔቱ ወዳለበት ቦታ ይሰበሰባሉ። ነገር ግን የደብተሩ ወለል ስላል ከማግኔቱ ጋር እንዳይጣበቁ ያግዳቸዋል። ልክ እንደዚህ ሁላ ምድራችንም እንደ ግዙፍ ማግኔት ስትሆን ፓርቲክሎቹም በዚህ ማግኔት ተስበው ምድራችንን ከበው ተቀምጠዋል። ወደ ውስጥ እንዳይገቡ የምድር ከባቢ አየራዊ ርብራቦች ያግዷቸዋል። እነዚህን ቅንጣቶች ከምድር ጋር አጠቃሎ የያዘውን ክልል የምድር ከባቢ መግነጢስ (Magnetosphere) ብለን እንጠራዋለን። የቫን አለን የራዲዬሽን ቀበቶ ከምድራችን ውጪ ሌሎች ፕላኔቶች ላይም ሊገኝ የሚችል ሲሆን ከዚህ ክልል እየራቅን በሄድን ቁጥር ፕላኔቶች እና ሳተላይቶቻቸውን፤ አስትሮይዶችን እና ኮሜቶችን እያገኘን እንሄዳለን።
ምንጭ፡ Spacecentre

ተፈጥሯዊ ማዳበሪያ ለምግብ ደህንነት
**********************
የእርሻ ስራ የአለማችንን የምግብ ዋስትና ለማረጋገጥ አማራጭ የሌለው መንገድ እንደሆነ ይታወቃል፡፡ ምንም እንኳን ከጊዜ ወደ ጊዜ እየተሻሻለ ቢመጣም የእርሻ ስራ እንደ እኛ ባሉ ሀገራት ከፍተኛ ጉልበት የሚጨርስ ነው፡፡ ይህን የአርሶ አደሩን ህይወት እያዳከመ ያለውን የእርሻ ስራ በቴክኖሎጂ ማገዝ ቢቻል ድካምን ከመቀነስ ባሻገር የምግብ ዋስትናችንን ለማረጋገጥ የምናደርገውን ጥረትም እንደሚያፋጥነው ይታመናል፡፡ በአሁን ጊዜ እንደ ኢትዮጵያ ባሉ ሀገራት ከእርሻ ጋር ያለው ችግር የምርታማነት ብቻ አይደለም፡፡ ይልቁንም ውጤቱ ከጊዜ ወደ ጊዜ እየተስተዋለ የመጣው ሰው ሰራሽ ማዳበሪያ አጠቃቀም በሰዎች፣ በእንስሳትና ባጠቃላይ በስነ-ምህዳሩ ውስጥ ሊታሰብበት የሚገባ ነው፡፡
ተፈጥሮን ብቻ ማዕከል ያደረገ የእርሻ ስራ (organic farming) አርቲፍሻል የሆኑ የምርት ማሳደጊያ መንገዶችን የማይጠቀም የእርሻ አይነት ነው፡፡ ኦርጋኒክ የሚለው ቃል የተለያዩ መገለጫዎች ያሉት ሲሆን አንድ ለምግብነት የሚውል የግብርና ምርት ያለውን ይዘት የሚመለከት ነው፡፡ በUSDA የመረጃ ቋት ላይ እንደተቀመጠው መረጃ ከሆነ አንድ የምግብ ምርት ከ70 በመቶ ጀምሮ እስከ 100 በመቶ የሚለካ ተፈጥሯዊ ይዘት ካለው ኦርጋኒክ ሊባ ይችላል፡፡ የአንድ የግብርና ምርት የመቶኛ የይዘት መጠኑ እያነሰ በሔደ ቁጥር የተጠቃሚዎችን የጤና ሁኔታ በጥያቄ ውስጥ እያስቀመጠው ይሔዳል፡፡
የግብርና ምርቶችን ተፈጥሯዊ ይዘት ከሚቀንሱ መንስኤዎች መካከል በዋናነት የሚነሳው የኬሚካል ይዘት ያላቸው ማራበሪያዎች ናቸው፡፡ እነዚህ ዓይነት ማዳበሪያዎች በቀጥታ የግብርና ምርቶች ላይ ከሚያስከትሉት የይዘት ለውጥ በተጨማሪ በእንስሳት፣ በእጽዋትና በአጠቃላይ በተፈጥሮ ላይ በሒደት የሚስተዋል ጉዳት ያመጣሉ፡፡ ለዚህም በግልጽ ከታዩት ውስጥ ከእንቦጭ አረም ጋር ተያይዞ በሀይቆቻችን ላይ የተጋረጠውን አደጋ ማንሳት ይቻላል፡፡ ከሰዎች ጤና ጋር በተያያዘ የሚመጣው ጉዳት በሒደት የሚስተዋል ቢሆንም ጉዳቱ ግን የማይቀር ነው፡፡
ይህን ከተፈጥሮ ጋር የተጣላ የአስተራረስ ወይም ምርትን የማሳደግ ዘዴ መጠቀሙ ሙሉ ለሙሉ ልምድ ከማድረጋችን ብዛት የተነሳ አንዳንድ አካባቢዎች ያለ ማዳበሪያ ምንም አይነት እንቅስቃሴ አይደረግም፡፡ የዚህ ጉዳቱ ከብዙ አቅጣጫ የሚመጣ ነው፡፡ ይሁን እንጂ ተፈጥሯዊ ማዳበሪያ የመጠቀም ልምድን በማሳደግ የምግብ ደህንነትን ማስተካከልና እንስሳትንና እጽዋትን አስፈላጊ ካልሆኑ ኬሚካሎች መታደግ እንደሚቻል ከPHYS.ORG ያገኘነው መረጃ ያመለክታል፡፡
በአንድ ለ27 ዓመታት በተሰራ ጥናት ላይ እንደተመለከተው ተፈጥሯዊ በሆነና ሀገር በቀል በሆኑ እውቀቶች በታገዘ መንገድ የሚሰራ የእርሻ ስራና ከእንስሳት ጽዳጅ በሚገኝ ማዳበሪያ ወይም ኮምፖስት ለፓቶጅኖች ህልውና የማይመች በመሆኑና በተቃራኒው ፓቶጅኖችን የሚመገቡ ባክቴሪያዎችን የሚያፈራ በመሆኑ በጣም ጠቃሚ እንደሆነ ታውቋል፡፡ ይህ በካሊፎርኒያ ዩኒቨርሲቲ የተሰራው ጥናት እንደሚያመለክተው በብዙዎች ዘንድ እየተተወ የመጣው የኮምፖስት ማዳበሪያ የተወሰኑ መሻሻያዎች ታክለውበት እንደገና ጥቅም ላይ ሊውል ይገባዋል፡፡ ይህም ተፈጥሯዊ በሆነ መልኩ የአፈርን ደህንነት የሚያስጠብቅ ከመሆኑ ባሻገር የምግብ ደህንነትንም በእጅጉ ያሻሽለዋል ሲል የጥናቱ ውጤት አመላክቷል፡፡
ምንጭ PHYS.ORG

ኢሜዲሰን ቴክኖሎጂ ለህክምና አገልግሎት ተደራሽነትን
======================
በአሁኑ ጊዜ የኢሜዲሰን ወይም ኢኸልዝ ተግባራዊነት በዓለም የህክምና አገልግሎት ተደራሽነትን በማረጋገጥ በኩል ከፍተኛ የሆነ ተፅዕኖ በማሳደር ላይ ይገኛል። ኢሜዲሲን በኢንፎርሜሽን ኮምዩኒኬሽን ቴክኖሎጂ አማካኝነት የሰውን ገፅታ በማሽን በመተካት (human-machine interface) ለአካባቢው ማህበረሰብ ፈጣንና ወጪን ያማከለ የህክምና አገልግሎትን ተደራሽ ማድረግ ነው። በከፍተኛ ሁኔታ በማደግ ላይ ካለው ከኢንፎርሜሽን ቴክኖሎጂ መስፋፋት ጋር ተያይዞ፣ ኢሜዲሰን ከአጭር ጊዜ ወዲህ በዓለም ዙሪያ በሜዲካል መስክ በዲያግኖሲስ፣ በኢፋርማሲዩቲክስ፣ በቴሌኸልዝ፣ ቴሌሜዲሰንና በተመሳሳይ ዘርፎች ከፍተኛ ሚና በመጫወት ላይ ይገኛል።
ቴሌሜዲሰን ከኢሜዲሰን ክፍሎች መካከል አንዱ ሲሆን በኤሌክትሮኒክ ኮምኒኬሸን መሳሪያዎች አማካኝነት መሠረታዊ የሆኑ የሜዲካል መረጃዎችንና ስራዎችን ከተለያዩ ስፍራዎች ወደ ሌላው ቦታ በማሰተላለፍ በአጭር ጊዜ፣ በአስፈላጊ ቦታ እና በቀላል ወጪ መፍትሄ እንዲያገኙ፣ እንዲሁም የጤና ትምህርቶችን በርቀት ለትውልድ ማሸጋገርና በሽተኛን ከችግሩ ለመታደግ ነው። ዋና ዓላማው በርቀት አካባቢ ለሚገኝ ወይም አስፈላጊውን የጤና መሰረተ ልማት ማግኘት ላቃተው ማህበረሰብ ኤሌክትሮኒካል መሳሪያዎችን በመጠቀም የጤና መሰረተ ልማቱንና የአሰጣጥ ሂደቱን በአጭር ጊዜ ውስጥ ተደራሽ ማድረግና ማሻሻል ነው። ከዚው ጋር ተያይዞ ቴሌኸልዝ የሚጠቀስ ሲሆን በገጠር አካባቢ ለሚኖርና የጤና አገልግሎትን በአፋጣኝ ማግኘት ለማይችል ማህበረሰብ የጤና ጥበቃ ባለሙያዎች በአካባቢው ባይኖሩም እንኳን በኤሌክትሮኒካል መሳሪያዎች የጤና አግልግሎትን በርቀት መስጠት የሚያስችል ነው።
በአሁኑ ጊዜ በዓለም ላይ ኢኸልዝ በፍጥነት በማደግ ላይ ከሚገኙት ቴክኖሎጂዎች መካከል አንዱ እንደሆነ ይጠቀሳል። ኢኸልዝ ወጪን ያማከለና ምስጢራዊነት በመጠበቅ የአይ.ሲ.ቲ ቴክኖሎጂዎችን በመጠቀም ጤናንና የጤና አገልግሎት ዘርፎችን፣ የጤና መረጃዎችን፣ እንዲሁም በጤና ዘርፍ የሚሠሩ ምርምሮችን እና ውጤታቸውን ለቀጣይ ትውልድ በቀላል መንገድ፣ በቀላል ወጪ እና በአጭር ጊዜ ውስጥ እንዲተላለፍ በማድረግ ለጤና ሴክተር ከፍተኛ አስተዋፅዖ በማበርከት ላይ የሚገኝ የክፍለ ዘመኑ ተፅዕኖ አሳዳሪ ከሚባሉት ቴክኖሎጂ ውስጥ አንዱ ነው ።
በአፍሪካ ለመጀመሪያ ጊዜ ዘመናዊ ቴሌሜዲሰን መጠቀም የተጀመረው እ.ኤ.አ በ1984፣ በሳተላይት ሊንክ በርቀት ለሚገኝ በሽተኛ የጀኔቲክ ችግሮችን ምልክት ለመለየትና ዕርዳታ ለማድረግ ዝቅተኛ የስካኒንግ አቅም ባለው ቴሌቪዥን ትራንስሚሽን አማካኝነት ነው። እ.ኤ.አ በ1993 የአሜሪካ መከላከያ ሠራዊት በሳተላይት አማካኝነት በቪዲዮና በቪዡዋል መንገድ ቴሌሜዲሰን አግልግሎትን በኢትዮጵያ ለመጀመሪያ ጊዜ ተግባራዊ ማድረግ የተቻለ ሲሆን ከዚህ ጊዜም አንስቶ ዘርፉ በመጠኑም ቢሆን እየተነቃቃ ይገኛል፡፡ በተለይም ከዘመኑ የሞባይል ቴክኖሎጂ አጠቃቀም ጋር ተያይዞ ለኢሜዲሰን ቴክኖሎጂ ተግባራዊነትና መስፋፋት የኢመንግስት ዝግጁነት፣ የብዙ ሴክተሮች መካተት፣ አስቻይ ፖሊሲዎች እና የአቅም ግንባታ ፕሮግራሞች አወንታዊ ተፅዕኖ የሚያሳድሩ ሁኔታዎች ናቸው።
ምንጭ Frontierinternet እና tech science

የወንዝ ዳር መዝናኛዎች መጨናነቅን የሚቆጣጠረው መተግበሪያ
***************************
እንግሊዝ ባሳለፍነው ዓመት ለኮቪድ 19 ስርጭት ዋነኛ ምክንያት የሆነውን የአካላዊ ቅርርብን ለመቆጣጠር በሚል የተሰራን አንድ መተግበሪያ በሀገር አቀፍ ደረጃ የወንዝ ዳር መዝናኛዎችን መጨናነቅ ለመቆጣጠር እንዲውል እያደረገች እንደሆነ ተሰማ፡፡ በአንድ BCP በተባለ ድርጅት የተሰራው ይህ መተግበሪያ ባሳለፍነው የፈረንጆች አመት ሰዎች በብዛት ወደ ወንዝ ዳር መዝናኛዎች መጉረፍ መጀመራቸውን ተከትሎ የተሰራ ሲሆን አሁን ላይ አካላዊ ርቀትን ለመጠበቅ ባለው አስተዋጽኦ ምክንያት በሁሉም የእንግሊዝ ከተሞች ጥቅም ላይ እንዲውል በመመሪያ የተደገፈ የበጀት ድጋፍ ተደርጎለታል፡፡
መተግበሪያውን የሰራው ድርጅት 55 ሺህ የአሜሪካን ዶላር ድጋፍ የተደረገለት ሲሆን ድጋፉም መተግበሪያውን ለማሻሻልና ወደ ስራ ለማስገባት ያለመ ነው፡፡ መተግበሪያው ከሰዎች በተጨማሪ ሌሎች እንደ መኪና ማቆሚያና መንገዶች ያሉ መጨናነቆችን መቆጣጠር የሚያስችል እንደሆነ ተነግሮለታል፡፡ መተግበሪያው በአንድ የሐይቅ ዳር መዝናኛ ያለውን የሰዎች እንቅስቃሴ እና ብዛት ለተጠቃሚዎች የሚያሳውቅ ሲሆን ለተቋማትም ልዩ ልዩ የአስተዳደርና የመስተንግዶ ስራዎችን በቀላሉ እንዲሰሩ ያስችላቸዋል፡፡
መተግበሪያው እንደ አካባቢው ሁኔታ ለተጠቃሚዎች ሶስት አይነት ቀለማትን የሚያመላክት ሲሆን በጣም የተጨነናነቀ ቦታ ሲሆን ቀይ በተቃራኒው ለእንቅስቃሴ ምቹ ሲሆን ደግሞ አረንጓዴ ምልክቶችን ያሳያል፡፡ መተግበሪያው በአሁኑ ሰዓት በሙሉ የእንግሊዝ ግዛቶች በነጻ የቀረበ ሲሆን ለቀጣይ አንድ አመታት አገልግሎት እንዲሰጥ ለማስቻል አበልጻጊው ድርጅት ከእንግሊዝ መንግስት 110 ሺህ ይሮ ለመጠየቅ እንዳሰበም ይፋ አድርጓል፡፡
ምንጭ cities-today

በቻይና የቴክኖሎጂ ኩባንያ የተሰሩት ሮቦት ውሾች
******************************
በጣም ፈጣን የሆነና ትእዛዝ አክባሪ የሮቦት ውሻ በቻይና መሰራቱ ተሰምቷል፡፡ ይህ አልፋ ዶግ የተሰኘው ሮቦት ውሻ የቻይናን በቤት እንስሳትና በቴክኖሎጂ ላይ ያላትን ፍላጎት የሚያንጸባርቅ ነው ተብሎለታል፡፡ ውሻው ከፍተኛ ቴክኖሎጂን የሚጠቀም በሰው ሰራሽ አስተውሎት የታገዘ አካባቢውን ማየትና መስማት የሚያችል ብቃት ያለው ሲሆን ውደ ውጭ ይዘውት ወጥተው አብረውት ሊንቀሳቀሱ የሚችሉት ነው፡፡
ሮቦቱን ያመረተው ድርጅት ዌይላን የቴክኖሎጂ ሙያተኛ የሆኑት ማ ጄይ ሮቦቶ ከተፈጥሯዊው ውሻ ጋር ብዙ የሚያመሳስለው ነገር እንዳለ ተናግረዋል፡፡ የፈጠራ ባለቤቶቹ የሰሩት ሮቦት በሰዓት 15 ኪሎሜትሮች ያክል መጓዝ የሚችል እንደሆነና በዘርፉ ገበያ ላይ ካሉት በጣም ፈጣኑ እንደሆነ ተናግረዋል፡፡ ከብረት የተሰሩት አራቱ እግሮቹ ከተፈጥሯዊው ውሻ የተሸለ የተረጋጋ አካሄድ እንዲኖረው አድርጎታል ብለው እንደሚያስቡ የመረጃ ምንጫችን አስነብቧል፡፡
ሮቦቱ በራሱ መንቀሳቀስ እንዲችል ፈጣን የሆነ የአምስተኛ ትውልድ ኔትወርክን የፈጠራ ባለቤቶቹ የተጠቀሙ ሲሆን የ5G ቴክኖሎጂን መጠቀማቸው ችግር በሚገጥመው ጊዜ አፋጣኝ መልስ መስጠት እንደሚያስችላቸው ተናግረዋል፡፡ በመጀመሪያው የሽያጭ ወር 1800 ሮቦቶች የተሸጡ ሲሆን ዋጋቸውም 2400 የአሜሪካን ዶላር ወይም 16 ሺህ የቻይና ገንዘብ ነው፡፡ እንደ ሽያጭ ድርጅቱ መረጃ ከሆነ አብዛኛው ትእዛዝ የሚመጣው ከኮምፒውተር አበልጻጊዎች፣ በቴክኖሎጂ ዘርፍ ከሚሰሩና ምርቱን ይወዱታል ተብለው ከተጠበቁት ከህጻናት ነው፡፡
ምንጭ Tech xplore

የጂ.አይ.ኤስ ቴክኖሎጂ ዋና ዋና ክፍሎች
=====================
ጂ.አይ.ኤስ ወይም ጂዮግራፊካል ኢንፎርሜሽን ሲስተም የኮምፒዉተር አፕሊኬሽን ሶፍትዌር ሲሆን ከጠፈር ላይ የሚወሰዱ መረጃዎችን የምናስቀምጥበት እንዲሁም የተሰበሰበዉን (አውዳዊ) መረጃ በሚፈለገው ሁኔታ ከምስሎች ጋር በማያያዝ ለማሳይት የሚያስችል ነው። ይህ ሲሰተም የተለያዩ ቦታዎችን እርስ በርሳቸው በምን አይነት መንገድ እንደሚገናገኙ የሚያሳይ ሲሆን አፕሊኬሽን ሲስተሙም ከቦታ ጋር የተገናኘን ዳታ በቀላሉ ለማየት ያስችላል። የጂ.አይ.ኤስ ቴክኖሎጂ ዋና ዋና ክፍሎች፡
ሃርድዌር (Hardware) - በጂ.አይ.ኤስ (GIS) ሲስተም ውስጥ ሀርድዌር የምንለው የጂኦግራፊካል ኢንፎርሜሽን ሲስተም ሶፍትዌር የሚጫንበት ሲሆን በአሁኑ ወቅት የተለያዩ አይነት ሀርድዌሮች ይገኛሉ። ከትልልቆቹ ሰርቨሮች ጀምሮ እስከ ዴስክቶፕና ታብሌቶች ድረስ በተለያዩ አውታር ዝርጋታዎች ላይ መጠቀም የሚቻል ሲሆን በመጠን፣ በአሰራር፣ በሚይዙት የማስታወሻ ቦታ (memory capacity) እንዲሁም በዋጋ የተለያዩ ናቸው።
ሶፍትዌር (Software) የጂዮግራፊካል ኢንፎርሜሽን ሲስተም ሶፍትዌር ኮምፒውተር ላይ ከተጫነ በኋላ መረጃዎች የሚቀመጡበት፣ እንዲሁም በተሰበሰቡበት መረጃዎች ላይ ትንተና በማካሄድ ወደ ስነ መልክዓ ምድር መረጃነት የሚቀየርበት የቴክኖሎጂው ክፍል ነው።
መረጃ - ካሉት የጂ.አይ.ኤስ ክፍሎች መካከል በጣም ከፍተኛውን ስፍራ የሚይዝ ሲሆን ጂ.አይ. ኤስ ከጠፈር ላይ ሆኖ አውዳዊ መረጃዎችን በመሰብሰብና ሌሎች ጥሬ መረጃዎችን በአንድ ዳታ ቤዝ የሚያስተዳድር ሲስተም ላይ የሚቀመጥበት ስልት ነው። የጂ.አይ.ኤስ ሲስተም ብቻውን ያለ ሰው እርዳታ አገልግሎት ሊሰጥ አይችልም። ስለሆነም ይህንን ሲስተም እንዲሰራና ተግበራዊ እንዲሆን እንዲሁም የዕለት ተዕለት እንቅስቃሴውን የሚቆጣጠሩት፣ የሚያስተዳድሩትና የጥገና እና የድጋፍ አገልግሎት የሚያገኙት በሰዎች አማካኝነት በመሆኑ ሰዎችም የዚህ ሲስተም አንዱ ክፍል ናቸው።
ዘዴዎች - ሃርድዌር እና ሶፍትዌር በምን ዘዴ መዋሀድ እንዳለባቸው፣ ምን ቴክኖሎጂና መሳሪያ ቢጠቀሙ ውጤታማ ይሆናሉ የሚለውን ጥያቄ ለመመለስ የሚስፈልግ ሲሆን በሳይንሳዊ ዘዴ አካሄድ የአሰራር ንድፎችንና ሕጎችን ከመከተል አንፃር በአጠቃላይ ስለሲስተሙ አስተማማኝ የአሰራር ሂደትን የሚከታተል ነው።
ምንጭ Frontierinternet

ለአይናችን እረፍት የሚሰጥ መተግበሪያ
***********************************
መቼም የአይን ነገር ሲነሳ በተለይ የኮምፒውተርና የስማርት ስልክ ተጠቃሚዎች ምን ተባለ ይሆን ማለት አለባቸው ብለን እናስባለን፡፡ ምክንያቱም ከኮምፒውተርና ከስልካችን ስክሪኖች የሚፈነጥቀው ሰማያዊ ብርሃን በከፍተኛ ሁኔታ አይናችንን እየጎዳው በመሆኑ ነው፡፡ ይህ ችግር ከቴክኖሎጂና ከአጠቃቀም ጉድለት ጋር ተያይዞ የሚከሰት ቢሆንም መፍትሔውንም ቴክኖሎጂ ይዞልን ቀርቧል፡፡ ይኸውም ጽሁፍን ወደ ድምጽ የሚቀይር መተግበሪያ ነው፡፡
ቴክኖሎጂን መጠቀም ማቆም የሚመከር ጉዳይ ባይሆንም አማራጭ መፍትሔዎችን መጠቀም ግን በጣም አስፈላጊ ነው፡፡ ለዚህም ነው የፈጠራ ባለሙያዎች Elocance የተሰኘ ጽሁፍን በንባብ የሚያሰማ መተግበሪያን ሰርተው ያቀረቡት፡፡ ይህም መተግበሪያ አንዴ በስልካችን ከጫንነው በኋላ ለሁል ጊዜ መስራት የሚችል ነው፡፡ በተጨማሪም መተግበሪያው በስልካችን ያሉ ጽሁፎችን (PDFs) የተለያዩ ህትመቶችንና የስብሰባ ማጠቃለያዎችን ወደድምጽ በመቀየር እንድንሰማቸው ያስችለናል፡፡ በመሆኑም መተግበሪያው እያንዳንዱን ጽሁፍ የሚያነብልን ረዳትና አደጋ ካለው ሰማያዊ ብርሃን የሚጠብቀን ትልቅ መፍትሔ ሆኖ ቀርቧል፡፡
በጣም ተፈላጊ የሆነው ይህ መተግበሪያ በመተግበሪያ መደብር (App Store) ውስጥ የ4.4 ኮኮብ ደረጃ ተሰጥቶታል፡፡ መተግበሪያው ግልጽ የሆነ አነጋገርን የሚከተል ሲሆን ከፍተኛ የሆነ የድምጽ ጥራትም እንዳለው ተነግሮለታል፡፡ የሆነው ሆኖ የዋጋውስ ነገር ያላችሁ እንደሆን 34.99 የአሜሪካን ዶላር ከፍለን ለሁልጊዜ መጠቀም እንድንችል የቀረበ ነው፡፡
ምንጭ iflscience

የአኳፖኒክስ (AQUAPONICS) አሰራር
===================
የአኳፖኒክስ የሽቅብ እርሻ አሰራር የሃይድሮፖኒክስ ስርዓትን አንድ ደረጃ በመጨመር እፅዋትንና ዓሳዎችን በአንድ ስርዓተ ምህዳር (Ecosystem) የማሳደግ ሂደት ነው። እንደሚታወቀው አለማችን 75 በመቶ በውሃ በመሸፈኗ አብዛኛው እፅዋት የሚገኘው በውሃ ውስጥ ነው፡፡ ከዚህ ጋር ተያይዞ እጽዋትና ዓሳ በአንድ ስርዓተ ምህዳር መኖራቸው የታመነ ነው፡፡ በተመሳሳይ አኳፖኒክስም ይህን ስርዓተ ምህዳር በመፍጠር እፅዋትንና ዓሳን በአንድ ላይ እንዲመገቡ ያደርጋል።
አኳፖኒክስ ሁለት ስርዓቶችን አጣምሮ የያዘ ሲሆን እነሱም አኳካልቸር (Aquaculture) እና ሃይድሮፖኒክ ናቸው። ይህም ማለት እፅዋትን ያለ አፈር ለማሳደግ እና ዓሳን በአንድ ላይ ለማርባት ትክክለኛው ስርዓት ነው ማለት ነው። የአኳፖኒክስ አሰራርን አስገራሚ የሚያደርገው የዓሳው ውጋጅ (Waste) በንጥረ ነገር የበለፀገ በመሆኑ ለእጽዋት እንደምግብነት ማገልገሉ ነው። በተመሳሳይ እፅዋቱ ውጋጁን ከውሃው በመለየት መልሶ ወደ ዓሳ ማቆሪያ ይልካል ይህም ባለማቋረጥ በአኳፖኒክ ይከናወናል ፡፡
ከላይ ለመግለፅ እንደተሞከረው የዓሳውን ውጋጅ ለተክሉ እንደምግብ እንዲጠቀመው የሚያደርገው ማይክሮብስ (Microbes) የተሰኘ ባክቴሪያ ነው። ይህም ባክቴሪያ አሞኒያ (Amonia) የተባለውን ጎጂ የዓሳ ውጋጅ በመመገብ ናይትሬት (Nitrate) ያመነጫል። ይህም የመነጨው ናይትሬት የናይትሮጅን ይዘት ስላለው ለተክሎች ፈጣን እድገት እጅጉን አስተዋጽኦ ያደርጋል፡፡ በአንፃሩ ተክሎች ናይትሬቱን ከወሰዱ በኋላ ከሚዘዋወረው ውሃ ውስጥ አሞኒያ እና ናይትሬትን በማጥፋት ውሃው መልሶ ወደ ዓሳ ማቆሪያ በመሄድ ለዓሳዎቹ እንደአዲስ እንዲያገለግል ያደርጉታል። ይህንም ሂደት የአኳፖኒክስ ናይትሮጅን ስርዓተ ኡደት ብለን እንጠራዋለን፡፡
አኳፖኒክስ እንደሌሎች የሽቅብ እርሻ አይነቶች የእድገት ማከናወኛ ንጥረነገሮች የሚጠቀም ሲሆን ይህውም የተክሉ እድገት እንዲያፋጥን ይረዳል፡፡ ይህን የእርሻ ዘዴ ከሌሎች የሚለዩት በአንድ የእርሻ ስርዓት የእፅዋትንም ሆነ የዓሳን ምርት በአንድ ላይ ማስገኘት መቻሉ ነው፡፡ ከዚህ በተጨማሪ ከሌሎች ሽቅብ እርሻ ስርዓቶች በመለየት ኬሚካላዊ ንጥረ ነገሮችን አለመጠቀሙ አኳፖኒክስን ልዩ ያደርገዋል፡፡
ምንጭ፡ Sciencedirect እና tech science

የኮቪድ 19 ምርመራ ናሙና መስጫ ፈጠራ
***************************
ለኮቪድ 19 ምርመራ ናሙናን ከአፍንጫ ለመውሰድ የሚያስችል ከዚህ በፊት ጥቅም ላይ ከዋሉት የተሻለ ነው የተባለ ፈጠራ ይፋ ተደረገ፡፡ ናሙና የሰጠ ሰው እንደሚያስታውሰው ከአፍም ሆነ ከአፍንጫ ናሙና በሚወሰድበት ጊዜ ምቾት የማይሰጡ ሁኔታዎች አሉ፡፡ ወደ ሁለቱም የአካል ክፍሎቻችን ባዕድ ነገር ሲገባ የምናሳየው ግብረ መልስ ናሙናው በትክክል እንዳይወሰድ ያደርገዋል፡፡
ከአፍንጫ ናሙና መውሰጃው ስስና ፀጉር መሰል ቅርጽ ያላቸው ርጥበት ሰብሳቢ ቁሶች ያሉት ነው፡፡ ከሰባት አመት በፊት የተለያዩ በ3ዲ ህትመት የሚሰሩ መገልገያዎችን ለማምረት ጥረቶችን ሲያደርግ የነበረ OPT የተባለ ኩባንያ ካለፈው ዓመት መጋቢት ወር ጀምሮ ለተለያዩ የጤና ተቋማት ለኮቪድ 19 ምርመራ ናሙና መውሰጃ የሚያገለግሉ ምርቶችን እያቀረበ ይገኛል፡፡
እስካሁን ባለው መረጃ 800 ሺህ ናሙና መውሰጃዎችን አምርቶ የቤት ለቤት የምርመራ አገልግሎት ለሚሰጡ ተቋማት በማቅረብ በሆስፒታሎች አካባቢ የሚስተዋልን እጥረት በእጅጉ አግዟል፡፡
ምንጭ techxplore

5,200 ቶን የሚደርስ ብናኝ አቧራ ከህዋ ወደ ምድር በየአመቱ ይወርዳል
***********************
ከህዋ ወደ ምድር ከፍ ያለ አቧራ ብናኝ እንደሚወርድ የታወቀ ቢሆንም ምን ያክል መጠን እንዳለው ማወቅ ግን እጅግ አስቸጋሪ ነበር፡፡ እነዚህ ከህዋ ወደ ምድር የሚወርዱ ብናኞች በጣም አነስተኛ መጠን ያላቸውና በማይክሮስኮፕ የሚለዩ ናቸው፡፡
በአንታርክቲካ ለተከታታይ ሁለት አመታት መረጃን በመሰብሰብ አንድ አለማቀፍ የተመራማሪዎች ቡድን በመጨረሻ 5200 ቶን ብናኝ በየአመቱ እንደሚወርድ መረጃ አውጥቷል፡፡ ይህም ማይክሮሜቶሪትስ ከህዋ ወደ ገጸ መሬት ከወረዱ ቁሶች ውስጥ ትልቁ እንደሆነ አጥኝዎቹ ተናግረዋል፡፡ የምድራችን ከባቢ አየር 17 ሜተሪክ ቶን በሚመዝን ብናኝ አቧራ የተሞላ እንደሆነ ጥናቶች ያመለክታሉ፡፡
በጥናቱ ውስጥ ተገኝቷል የተባለው ብናኝ 1280 ያልቀለጡ ሜቴሮይቶች፣ 808 የቀለጠ የህዋ አለት አካቶ በተሰበሰበ መረጃ መሰረት የተሰላ ነው፡፡ በዚህም ስሌት መሰረት ከ5200 ውስጥ 1600 የሚሆነውን የያዙት ማይክሮሜቴሮይቶች ሲሆኑ ቀሪው 3600 ደግሞ በቀለጡ የህዋ አለቶች የተሸፈነ ነው፡፡
ጥናቱ አክሎም ከህዋ ወደ ምድር ከሚወርደው ብናኝ ውስጥ 80 በመቶ የሚሆነውን የሚሸፍነው ኮሜቶች ከሚያደርጉት እንቅስቃሴ የሚለቀቅ እንደሆነ መረጃ ሰጥቷል፡፡ ይሁን እንጂ ከህዋ ወደ ምድር የሚወርደው ብናኝ ከህዋ ሲነሳ 15000 ቶን የሚመዝን ቢሆንም አብዛኛው መጠን ወደ ምድር ከባቢ አየር ሳይገባ በህዋ ይቆያል፡፡
ምንጭ sciencealert