'Deep Nostalgia' የቆዩ ፎቶዎችን ነፍስ የሚዘራባቸው የአርተፊሻል ኢንተለጀንስ ስልት
==============================
ከአድዋ ክበረ-በዓል ጋር ተያይዞ የአፄ ምንሊክን ምስል በአዲሱ የአርተፊሻል ኢንተለጀንስ ስርዓት አማካኝነት አሁን ወደምንመለከተው ተንቀሳቃሽ ምስል መቀየር ተችሏል፡፡ ከ125 አመታት በፊት የተነሳውን ይህን የአፄ ምንሊክ ፎቶግራፍ ለእውነታ በቀረበ መልኩ እንዲህ ወደ ተንቀሳቃሽ ምስል የቀየረው አስገራሚ ቴክኖሎጂ ደግሞ 'Deep Nostalgia' የተባለው የአርተፊሻል ኢንተለጀንስ ስርዓት ነው፡፡
የማሽን ለርኒንግ ቴክኖሎጂ በመጠቀም ቆየት ያሉ የሰዎች ምስሎችን እንዲንቀሳቀሱ የሚያስችለው አዲሱ የአርተፊሻል ኢንተለጀንስ ስልት በእስራኤል መቀመጫውን ባደረገ MyHeritage በተባለ ኩባንያ የበለፀገ አስገራሚ የኦን ላይን አገልግሎት ነው፡፡ በሰዎች ቀደምት የዘር ሃረግ ወይም (genealogy) ላይ ትኩረቱን አድርጎ የሚሰራው የኩባንያው አገልግሎት ቆየት ያሉ የፊት ምስሎችን በዲፕ ማሽን ለርኒንግ ትንተና ካደረገባቸው በኋላ ቀድሞ በተዘጋጀለት ሲስተም አማካኝነት ምስሎቹ አንዲንቀሳቀሱ ያስችላቸዋል፡፡
በየካቲት ወር መጀመሪያ ላይ ይፋ የተደረገው 'Deep Nostalgia' የተሰኝው የአርተፊሻል ኢንተለጀንስ ስልት ማንኛውንም ከአንገት በላይ ያለ የሰዎችን ወይም ሌሎች ተያያዥ ምስሎችን በመውሰድ የፈገግታ እንቅስቃሴ እንዲያደርጉ፣ ጭንቅላታቸውን እንዲነቀንቁ እና አይናቸውን እንዲያንቀሳቅሱ የሚያስችል የዲፕ ማሽን ለርኒንግ ስርዓት ቢዘጋጅለትም ከአንገት በታች ያለውን ምስል ለማንቀሳቀስ የሚያስችል ሲስተም ግን አልተሰራለትም፡፡ አሁን ላይ በስፋት ጥቅም ላይ እየዋሉ እንደመጡት የዲፕ ፌክ ቴክኖሎጂ ስርዓቶች ሁሉ ይህ የኦንላይን አገልግሎት የቆሞ ምስሎችን (static images) ለማንቀሳቀስ ቢችልም አንዳንድ የፊት እንቅስቃሴዎቹ ተፈጥሮአዊ ገፅታ የሌላቸው እና በቡድን የተነሱ ፎቶዎችን ማስተናገድ አለመቻሉ የሲስተሙ ሌሎች ውስንነቶች ናቸው፡፡
ይህ የማሽን ለርኒንግ ስልት ኩባንያው ባቀረበው የኦንላይን አገልግሎት አማካኝነት ሰዎች የሚፈልጉትን ምስሎች በሲስተሙ በማስገባት ተንቀሳቃሽ ምስሎችን ወይም (animations) በቀላሉ እንዲፈጥሩ የሚያስችል ሲሆን፤ የሰዎችን የግላዊነት ጥበቃ ለማክበር እና መስሎች ያለአግባብ ጥቅም ላይ እንዳይውሉ በማሰብም የተንቀሳቃሽ ምስሎቹ ውጤት ድምፅ አልባ እንዲሆኑ ተደርገዋል፡፡ D-ID ከተባለ የአርተፊሻል ኢንተለጀንስ ፕላትፎርም ጋር በትብብር የሚሰራው ይህ የኦን ላይን አገልግሎት ሰዎች የቆዩ የቤተሰቦቻቸን ፎቶዎች ወደተንቀሳቃሽ ምስል በመቀየር ናፍቆታቸውንና ስሜቶቻቸውን በቴክኖሎጂ በመታገዝ እንዲገልፁ ያለመ ነው፡፡
MyHeritage እንደአውሮፓውያኑ በ2003 ምስርታውን ካደረገ በኋላ ከቤተሰብ ጋር የተያያዘ የቆዩ ምስሎችን በአዲስ መልክ ለማቀናበር፣ ባዘጋጀው የኦን ላይን ዲ ኤን ኤ ምርመራ የራሳችን እና የዘመዶቻችን የስጋ ትስስር ለለማነፃፀር እና ሌሎች ከዘር ሃረግ ወይም (genealogy) ጋር የተያየዙ መረጃዎችን በአርተፊሻል ኢንተለጀንስ በመታገዝ አስገራሚ ገፅታዎችን ለመፍጠር የሚያስችል የኦን ላይን ፕላትፎርም ነው፡፡
ምንጭ፡ Big Think እና myheritage.com/deep-nostalgia

በየዓመቱ ብዙ ሚሊዮኖችን ሊያጠግብ የሚችል ምግብ እንደ ቆሻሻ ይጣላል
=========================
በምድራችን በየዓመቱ ከሚመረተው ምግብ ውስጥ ከአንድ ስድስተኛ በላይ የሚሆነው ወደ ቆሻሻ እንደሚጣል የተባበሩት መንግስታት ጥናት አሳየ፡፡ እንደ ጥናቱ ከሆነ በአውሮፓውያኑ 2019 ብቻ 931 ሚሊዮን ቶን ምግብ ከቤቶች፣ ምግብ አከፋፋዮች፣ ሬስቱራንቶች እና ሌሎችም ስፍራዎች ወጥቶ ተጥሏል፡፡
የተባበሩት መንግስታት የአካባቢ ፕሮግራም (UNEP) ከአንድ በዚሁ በአካባቢ ጉዳይ ላይ አተኩሮ ከሚሰራ የእንግሊዝ በጎ አድራጎት ተቋም ጋር በመጣመር የሰራው ጥናቱ በተለያየ የገቢ ደረጃ ላይ የሚገኙ ሀገራት ውስጥ ያለውን የምግብ ብክነት የአካዳሚክ ጥናቶችን እና መንግስታዊ መረጃዎችን በመሰብሰብ ተመልክቷል፡፡ በውጤቱም 17 በመቶ ያህሉ ምግብ ለሽያጭ የቀረበ ምግብ ወደ ቆሻሻ መጣያ እንደሚያመራ ለማወቅ ተችሏል፡፡ ከዚህ ብክነት ውስጥ ከፍ ያለው ድርሻ ማለትም 11 በመቶውን የሚወስደው ከቤቶች ወጥቶ የሚጣለው ነው፡፡ ይህም በዓለም አቀፍ ደረጃ አንድ ሰው በአማካኝ 121 ኪሎ ግራም የሚመዝን ምግብ በየዓመቱ ይጥላል ማለት ሲሆን ከዚህ ውስጥ 74 ኪሎ ግራሙ የሚከሰተው በቤቶች ውስጥ ነው፡፡
ታድያ ይህ የምግብ ብክነት ባደጉት ሀገራት ብቻ የሚከሰት አይደለም፤ ጥናቱ እንዳረጋገጠው ከሆነ በሀብታም ሀገራት የሚገኙ ዜጎች በየቤታቸው በአማካኝ 79 ኪ.ግ ምግብን ወደቆሻሻ መጣያ ሲጥሉ በአነስተኛው መካከለኛ ገቢ ደረጃ ላይ የሚገኙት ሀገራት ዜጎች ግን 91 ኪ.ግ ምግብን ከቤታቸው ያስወግዳሉ፡፡ ጥናቱ የሚበሉ እንዲሁም እንደ አጥንትና የአትክልት ልጣጭ ያሉትን መጣል ያለባቸው የማይበሉ አካላትን አካቶ የተሰራ ነው፡፡ በዝቅተኛው የመካከለኛ ገቢ ላይ የሚገኙት ሀገራት የምግብ ብክነታቸው ከፍ ለማለቱ ምናልባትም ዋነኛው ምክንያት ከፍተኛ ገቢ ካላቸው ሀገራት በተቃራኒ ምግብን ሙሉ በሙሉ በራሳቸው ስለሚያዘጋጁት ሊሆን እንደሚችልም ተጠቁሟል፡፡ እዚህ ላይ ግን በተለይ በማደግ ላይ ባሉት ሀገራት ስላለው የሚበላም ሆነ ማይበላ ምግብ ከዚህም በላይ መረጃ እንደሚያስፈልግ የተባበሩት መንግስታት የከባቢ ፕሮግራም ቃል አቀባይ ተናግረዋል፡፡
ከእርሻ ላይ ሳይሰበሰብም ሆነ ከተሰበሰበ በኋላ እንዲሁም በገዢዎች እጅ ላይ የምግብ ብክነት ለአየር ንብረት ለውጥም የራሱን ድርሻ ይወስዳል፤ 9 በመቶ የሚሆነውን የበካይ ጋዝ ልቀት ድርሻን በመያዝ፡፡ በተጨማሪም ለግብርና የሚውለውን መሬት እና ውሃ ፍላጎት ጭምር እንዲያሻቅብ ያደርጋል፡፡
ይህን ያህል የምግብ ብክነት መኖሩን ይበልጥ አሳዛኝ የሚያደርገው በዓለማችን ቁጥሩ ከፍተኛ የሆነ ሰው የምግብ እጥረት ያለበት መሆኑን ከግምት ስናስገባ ነው፡፡ የተባበሩት መንግስታት መጃዎች እንደሚያሳዩት ከሆነ በኮሮና ቫይረስ አማካኝነት በከፍተኛ ደረጃ ማሻቀቡ ከከግምት ሳይገባ እንኳን በዓለማችን 690 ሚሊዮን ዜጎች ምግብ ሳይበሉ ወደ መኝታቸው የሚያመሩ ሲሆን 3 ቢሊዮን የሚሆኑት ደግሞ ለጤና የተስማማ ምግብ በመመገብ ላይ አይገኙም፡፡
ምንጭ፤ New Scientist

ከኮሮና ያገገሙ ሰዎች በሽታው ሳይዛቸው ከተከተቡ ሰዎች 500 እጥፍ የሆነ የአንቲቦዲ ልዩነት አላቸው
*********************************
ከዚህ በፊት በኮሮና ቫይረስ ተይዘው ያገገሙ ሰዎች አንድ ክትባት ብቻ ቢከተቡ ከስጋት ነጻ እንደሚሆኑ ተነገረ፡፡ የሰውነት የበሽታ መከላከል አቅማቸው ቫይረሱ ሳይዛቸው ክትባቱን ከሚወስዱ ሰዎች እጅግ የተሸለ እንደሆነም ተጠቁሟል፡፡ በአሁኑ ወቅት በዘመቻ መልክ በተለያዩ ሀገራት ሁለት ብልቃጥ የኮሮና ክትባት ሰዎች እንዲከተቡ እየተደረገ ነው፡፡ ይሁን እንጂ ምንም እንኳን የበሽታ ምልክት ሳይታይባቸው ከህመሙ ያገገሙ ሰዎች ከሁለቱ አንዱን ብቻ ቢከተቡ በቂያቸው እንደሆነ ጥናቶች አመልክተዋል፡፡
ተመራማሪዎች 59 የሚሆኑ የፊዘርንም ሆነ የሞደርናን ክትባት የወሰዱ የጤና ባለሙያዎችን የሰውነት የበሽታ የመከላከል ብቃት ለክተዋል፡፡ ከእነዚህ ፈቃደኞች አንዳንዶቹ ከ8 እና ከ9 ወራት በፊት በኮቪድ ተጠቅተው የነበሩ ናቸው፡፡ በዚህም ከዚህ በፊት በኮቪድ ተይዘው ያገገሙ ሰዎች የመጀመሪያውን ክትባት እንደወሰዱ የአንቲቦዲ መጠናቸው ከፍ ማለት ችሏል፡፡ በኮቪድ 19 ሳይጠቁ ክትባቱን ከወሰዱ ሰዎች አንቲቦዲ መጠን ጋር ሲወዳደርም የ500 እጥፍ ልዩነት እንዳለው ተረጋግጧል፡፡
በዚህም ምክንያት ከኮቪድ ያገገሙ ሰዎች እንደሁኔታው ታይቶ አንድ ክትባት እንዲያገኙ ወይም የክትባቱ የመጨረሻ ተጠቃሚዎች መሆን ይገባቸዋል ሲሉ የሜሪላንድ የህክምና ትምህርት ቤት ተመራማሪዎች ምክረ ሃሳብ አቅርበዋል፡፡ እንደ ማሳያም በአሜሪካ 9 በመቶ የሚሆነው ህዝብ ከኮሮና አገግሟል፡፡ ከዚህ ቁጥር ላይ አንድ ክትባት ማትረፍ ቢቻል ከ4 እስከ 5 በመቶ ክትባት ለሌሎች ተደራሽ እንዲሆን ማድረግ ይቻላል ሲሉ አቅርበዋል፡፡
ምንጭ፡ Science news

ቴክ-ሳይንስ፤ ነገ በ10 ሰዓት ይጠብቁን
ከሪቪው መልስ በዚህ ሳምንት እንደቀድሞው በተለያዩ አስተማሪ ዝግጅቶች ይመለሳል፡፡ በበነገው መሰናዶዋችንም፤
በአብይ ፕሮግራም ፤ የቆዳ ምርምርን
በብላቴናት፤ አፍሪካን ኮድ አሸናፊዋ ሶልያና ግዛው
የቴክኖሎጂ ታሪክ፤ ቪዲዮ ጌም፡ ጅማሮው ምን ይመስላል? ጥቅምና ጉዳቶቹስ?
በተቋማት፤የኢትዮጵያ ብዝሃ ሕይወት ኢንስቲትዩት
እንዲሁም በተመራማሪዎች ታሪክ በአ.አ ዩኒቨርሲቲ አክሊሉ ለማ ፓቶ ባዮሎጂ ኢንቲትዩት ውስጥ ተመራማሪ የሆኑትን ፕ/ር ምሩፅ ግደይን የመጀመሪያ ክፍል ይዘን እንቀርባለን፡፡
ከእርሰዎ የሚጠበቀው ነገ ቅዳሜ በ10 ሰዓት ወይም በድጋሚ ማክሰኞ ሰዓት ላይ የቻናል ምርጫዎን ወደ MOE TV በማድረግ መከታተለ ብቻ ነው፡፡ በተጨማሪም የዩትዩብ ቻናላችንን (https://www.youtube.com/channel/UC6jvUOLRSkVEQtc5Annfwvg) ሰብስክራይብ ማድረጉን እንዳይረሱ፤ ከዓመታት በፊት ከተላለፈው የመጀመሪየው ክፍል አንስቶ ያሉትን ሁሉንም የቴክ-ሳይንስ ፕሮግራሞች አንድ በአንድ መመልከትና ለእርስዎም ሆነ ቤተሰብዎ ዕውቀትን መገብየት ይችሉበታልና፡፡

ከ USB አስር እጥፍ የሚፈጥን የመረጃ ማስተላለፊያ ግኝት
***************************************
ተመራማሪዎች መረጃን በከፍተኛ ፍጥነት ማስተላለፍ የሚያስችል ስልትን ማበልጸጋቸው ተሰማ፡፡ ይህ የመረጃ ማስተላለፊያ ዘዴ ከመደበኛው የመረጃ ማስተላለፊያ ዘዴ አስር እጥፍ እንደሚፈጥን የተነገረለት ሲሆን በመረጃ ቋቶች አካባቢ የሚስተዋለውን የሐይል ፍላጎትም እንደሚያሻሽለው ተሰምቷል፡፡ በተጨማሪም ከፍኛ ፍሪኩየንሲ የሲልከን ቺፕ አና የፖሊመር ገመዶችን ይጠቀማል፡፡
ከርቀት ሆኖ የተለያዩ ስራዎችን መስራት እየተለመደ በመጣበት በዚህ ዘመን ፈጣን የመረጃ ማስተላለፊያ ዘዴዎች መኖራቸው እጅግ አስፈላጊ ነው፡፡ በአሁኑ ወቅት በኮምፒውተር ቺፖች፣ ክላውድ ኮምፒውቲንግ፣ ኢንተርኔት እና በመሳሰሉት ከፍኛ የሆነ የመረጃ መተላለፍ ሂደት አለ፡፡ ይህ ሁሉ የሚሆነው ደግሞ በተለመደው የኮፐር ሽቦ ወይም ገመድ አማካኝነት ነው፡፡ እንደ USB እና HDMI ባሉ መረጃ ማስተላለፊያዎች ውስጥ የሚገኘው የኮፐር ሽቦ ከፍተኛ መጠን ያላቸውን መረጃዎች በሚያስተላልፉ ጊዜ ክፍ ያለ የሀይል ፍልጎት አላቸው፡፡ በሚባክነው ሀይልና በሚተላለፈው መረጃ መካከል አለመመጣጠን አለ፡፡
በአሁኑ ሰዓት የመረጃ በፍጥነት መተላለፍ ፍላጎት በሴኮንድ 100 ጌጋ ባይት ድረስ እያደገ ቢሆንም የመረጃ ማስተላለፊያ መንገዱ ግን አሁንም ረጃጅም የኮፐር ገመዶችን በመጠቀም ነው፡፡ ከኮፐር ገመዶች ውጭ ሌላኛው አማራጭ የመረጃ ማስተላለፊያ ፋይበር ኦፕቲክ ገመድ ሲሆን እሱም ቢሆን የራሱ የሆኑ ውስንነቶች ያሉበት ነው፡፡ ይህ ፎቶኖችን የሚጠቀመው የመረጃ ማስተላለፊያ ቁስ መረጃን በፍጥነትና በቀላል ሀይል የሚያስተላልፍ ቢሆንም የሲልከን ኮምፒውተር ቺፖች ፎቶኖችን ለመጠቀም አያስችሉም፡፡ በአሁኑ ሰዓት የፋይበር ኦፕቲክስ መረጃ ማስተላለፊያ መንገድ የሆኑትን ፎቶኖች በሲልከን እንዲሰሩ የማድረጊያ ዘዴዎች የሉም፡፡ እነዚህና መሰል ችግሮች መኖራቸው ተመራማሪዎች ሌላ ፈጣንና ሀይል ቆጣቢ የሆነ መንገድን እንዲያስቡ አስገድዷቸዋል፡፡
የምርምር ቡድኑም በኮፐር እና በፋይበር ገመዶች የሚስተዋሉ ችግሮችን በማሻሻል አዲስ ስልትን ማበልጸጉን ተናግሯል፡፡ አዲሱ ግኝት በፕላስቲክ ፖሊመር የተሰራ በመሆኑና እጅግ ቀላልና ከተለመዱ ገመዶች በተቃራኒው በቀላል ወጭ መመረት የሚችል ነው፡፡ እንዲሁም ግኝቱ ያለተጨማሪ ግብዓት ከሲልከን ቺፖች ጋር ተዋህዶ መስራት የሚችል ነው፡፡
ምንጭ SciTechDaily

በማቴሪያል ሳይንስ የትምህርት ዘርፍ ፈርቀዳጅ የሆነችው ኢትዮጵያዊት ተመራማሪ፡ ፕሮፌሰር ሶስና ኃይሌ
===========================
ዛሬ ዓለም አቀፍ የሴቶች ቀን ነውና እኛም ከዚህ ቀደም ወደ እናንተ ካደረስናቸው ፅሁፎቻችን መካከል ዕውቋን የሀገራችን የሳይንስ ኮከብ ፕ/ር ሶስና ኃይሌን የቃኘንበት ፅሁፋችንን መልሰን ልናስነብባችሁ ወደድን፡፡ አብራችሁን ቆዩ፡፡
ፕሮፌሰር ሶስና ኃይሌ እ.ኢ.አ በ 1958 ከአዲስ አባባ የተገኘች ኢትዮጵያዊት ሳይንቲስት ናት፡፡ በ1967 በሃገሪቱ የመንግስት ለውጥ መምጣት ተከትሎ ከቤተሰቦቿ ጋር ወደ አሜሪካ ለመሰደድ የተገደደችው ፐሮፌሰር ሶስና አብዛኛውን የህይወት ጊዜዋንም በዚህ አንድታሳልፍ ሆናለች፡፡ ፐሮፌሰር ሶስና ከቤተሰቦቿ ጋር አብራ በመሆን የልጅነት ጊዜዋን በሚኒሶታ ሃገረ ግዛት ገጠራማ አካባቢ ካደረገች በኋላ በ1986 የመጀመሪያ ዲግሪዋን በማሳቹሴትስ የቴክኖሎጂ ኢኒስቲትዩት በማቴሪያል ሳይንስና በኢንጂነሪንግ ማግኘት የቻለች ሲሆን፤ ሁለተኛ ዲግሪዋን ደግሞ በካሊፎርኒያ ዩኒቨርስቲ በተመሳሳይ የትምህርት ዘርፍ ማሳካት ችላለች፡፡
ፐሮፌሰር ሶስና በቀጣዮቹ ጥቂት ዓመታት የፒችዲ ትምህርቷን ለመማር እንዲያስችላት የመጀመሪያ ዲግሪዋን ካገኘችበት የማሳቹሴትስ የቴክኒሎጂ ኢኒስቲትዩት ያቀናች ሲሆን፤ በዚህም እንዲሁ በምትወደው የማቴሪያል ሳይንስና ኢንጂነሪንግ ዘርፍ መመረቅ ችላለች፡፡ ፐሮፌሰር ሶስና ከዚህ የተሳካ የትምህርት ጉዞዋ በኋላ የሙሉ ፕሮፌሰርነት ማዕረግ ካገኘችበት የካልቴክ ፋካልቲ ከማምራቷ በፊት ሲያትል በሚገኘው የዋሽንግተን ዩኒቨርስቲ በረዳት ፕሮፌሰርነት የሰራች ሲሆን በዚህ የሶስት ዓመት ቆይታዋም ሀገሯን የሚያኮራና አፍሪካንም የሚያስጠራ ትልልቅ የምርምር ስራዎችን ለመስራት በቅታለች፡፡
ፐሮፌሰር ሶስና ድምራቸው ከ150 በላይ የሆነ የጥናትና ምርምር ፅሁፎችን በግል እና ከሌሎች ምሁራን ጋር በጋራ በመቀናጀት ሰርታ ለህትመት አብቅታለች፡፡ በስሟ የተመዘገቡላት ፓተንቶችም ቢሆን አስራ አምስትን ተሻግረዋል፡፡
ከነዚህ የህትመት እና ምርምር ውጤቶች ውስጥ ብዙሃኑ በጠጣር የአዮን ቁስ እና መሳሪያዎች ላይ ያጠነጠኑ ናቸው፡፡ በዚህ ጉዳይ ላይ ከሚያጠነጥኑት የፕሮፌሰር ሶስና ስራዎች መካከል ደግሞ ከዓመታት በፊት የሰሩት አዲስ ዓይነት የፊውል ሴል ከሌሎች ፈጠራዎቿ ይጠቀሳል፡፡ በወቅቱ ሶስና ኬሚካሎችን ወደ ኤሌክትሪክ ሃይል በመቀየር ለመኪኖች፣ ሃይል ማመንጫዎች እንዲሁም ሌሎች ሃይልን ለሚጠይቁ ተግባራት ንፁህ የሃይል ምንጭ በመሆን እንዲያገለግለ፤ በማሰብ የፊውል ሴሎችን በከፍተኛ ደረጃ የሚያሻሽል ቁስን ለመስራት አልማ ተነሳች፡፡ ይህ ሃሳቧም በአይነቱ አዲስ የሆነ የኃይል ማመንጫን ዋጋ በከፍተኛ ደረጃ ሊቀንስ የሚችል የሱፐርፕሮቶኒክ ቅንብር መስራትን ያጠቃልላል፡፡ ሆኖም ይህ ሃሳቧን ተቀብለው የአሰራር ስርዓታቸውን ሙሉ በሙሉ ወደ አዲስ ከመቀየር የታቀቡት የፊውል ሴል አምራቾች የራሷን ቤተ-ሙከራ ተጠቅማ በዓለም የመጀመሪያውን ጠጣር የአሲድ ፊውል ሴል ቁስ አካል እንድትፈበርክ ምክንያት ሆኗት፡፡ ኋላ ላይ ይህን አዲስ ፈጠራዋን የቀድሞ ተማሪዎቿ በንግድ ሰርቶ ማሳያነት የተጠቀመበት ሲሆን ለተመራሪዋም በአረንጓዴ የሃይል ልማት ዘርፍ ዕውቅናን እንድትሸምትበት አስችሏታል፡፡
ፕሮፌሰር ሶስና በአሁኑ ሰዓት ጠጣር ፊውል ሴሎችን በተለይም ለከባቢ ተስማሚ የሃይል ምንጭ መሆን በሚችሉት ላይ አተኩሮ የሚሰራን የምርምር ቡድን በሃላፊነት በመምራት ላይ ትገኛለች፡፡ በዚህ ረገድ ይህ ቡድን የተለያዩ ስኬቶችን በማስመዝገብ ላይ ሲገኝ ከቅርብ ስኬቶቹ መካከልም ውሃና ካርቦን ዳይ ኦክሳይድን በቴርሞ ኬሚካል ሂደት አማካኝነት በመጠቀም የፀሐይን ኃይል ጥቅም ላይ በማዋል ረገድ ሌላ ምዕራፍን የከፈተ ነበር፡፡ በፕሮፌሰር ሃና እና ቡድኗ እየተሰራባቸው ካሉት ስራዎች ውስጥ ፕሩቶንን አስተላላፊ ጠጣር አሲድ እና ፐሮቭስካይት ኤሌክትሮይቶች፣ የኤሌክትሮን እና ኦክስጅን ድብልቅን አስተላላፊ ፍሎሪት እና ፐሮቭስካይት እንዲሁም ኢ-ስቶይኪዮሜትሪክ ኦክሳይዶችን ማበልፀግ ይገኝበታል፡፡
ይህች ኢትዮጵያዊት እንቁ ተመራማሪ በትልቁ ስሟን ከሚያስጠሩ ስራዎቿ አንዱ ከሆነው የፊውል ሴል ፈጠራዋ በተጨማሪ በሴራሚክ ሳይንስ፣ በኤሌክትሮኬሚካል እና በፋንክሽናል ሶሊድ (electrochemical and functional solids) የደረገቻቸው ምርምሮች እና ያሳተመቻቸው ፅሁፎች በተሰማራችበት የሳይንስ ዘርፍ ከሚኖረው አበርክቶት ባለፈ ለብዙ ወጣት ኢትዮጵያውያን እና ሴት ተመራማሪዎች የሚኖረው ጠንካራ መልእክት ቀላል የሚባል አይደለም፡፡
ከዚህ ጋር ተያይዞ ፐሮፌሰር ሶስና ለሰራቸው ስራና ላበረከተችው የምርምር ውጤት እውቅና የሚሆን ሽልማቶችን ከተለያዩ የዓለማችን ክፍሎች ያገኘች ሲሆን ከእንዚህ ውስጥም በ1989 በማቴሪያል ሳይንስ ባደረገችው ሰፊ ምርምር ያገኘችው የሃርዲ አዋርድ፣ በ2002 በፊውል ሴል ፈጠራዋ ያገኘችው የኬሚካል ፖይነር አዋርድ እንዲሁም በ2004 በሴራሚክ ሳይንስ ምርምሯ ያገኘቸው የዓለም አቀፍ የሴራሚክ ፕራይዝ በጥቂቱ የሚጠቀሱ የእውቅና ሽልማቶቿ ናቸው፡፡
ምንጭ፡ ቴክ-ሳይንስ ቅፅ 15
መልካም የሴቶች ቀን ይሁንላችሁ !!!

ታላቁን ግፊት የተቋቋመችው ሰው ሰራሽ ዓሣ
=========================
አነስተኛ መጠን ያላት የሲሊኮን ሮቦት እጅግ ጠንካራ ከሆኑት በቀር ማንኛቸውንም ቁሶች ጨፈላልቆ የሚያስቀር ከፍተኛ ግፊት ባለበት የማሪያና ቦይ ወይም ማሪያና ትረንች ውስጥ 10,900 ሜትር ቁልቁል በመስጠም ምንም ሳትሆን ለመውጣት ችላለች፡፡ በቻይናው ሾሻንግ ዩኒቨርሲቲ ውስጥ በጉሮኢ ሊ የሚመራ የጥናት ቡድን በአንፃራዊ ጫናን የማይችል ለስላሳ አካል ያላቸው ግን ደግሞ በባሕር ውስጥ እጅጉን ጠልቀው ከሚኖሩ የዓሣ ዝርያዎች መካከል በሆነችው የስኔል ዓሣ ላይ በመንተራስ ነው የሮቦቷን ንድፍ የሰራው፡፡ ዓሣዎቹ ከዚህ ቀደም ከባሕር ጠለል በታች እስከ ስምንት ሺህ ሜትር ድረስ ጠልቀው ሲዋኙ ታይተው ነበር፡፡
ባሕር ሰርጓጅ ሮቦቷ ከማንታ ሬይ ዓሣ በሚመሳሰል መልኩ የ22 ሴንቲሜትር ርዝማኔ እና የ28 ሴንቲሜትር የክንፍ ስፋት ያላት ናት፡፡ ሮቦቷ በሲሊኮን ጎማ የተሰራች ሲሆን በውስጧ ያሉት የኤሌክትሮኒክ ግብዓቶቹም እንደሌሎቹ ባሕር ሰርጓጆች በአንድ ሰርኪውት ቦርድ ላይ ከመቀመጥ ይልቅ በአካሏ የተለያየ ክፍል ውስጥ ተሰራጭተው ያሉና በገመዶች የተሳሰሩ ናቸው፡፡ ለዚህ ምክንያቱ የጥናት ቡድኑ ባደረገው ሙከራ ከፍተኛ ግፊት ውስጥ በሚኮንበት ጊዜ በጠንካራ ሰርኪውት ቦርድ ላይ ያሉት ትስስሮች የባህር ሰርጓጁ ስስ ብልት ሆነው እንደሚገኙ በማወቃቸው ነው፡፡
ሮቦቷ በውሃ ውስጥ ልክ በስኔል ዓሣ ላይ እንዳሉት ፊኖች ሆነው የሚያገለግሉ ግን ደግሞ የኤሌክትሪክ ከረንት በሚኖር ጊዜ ከሚሰበሰቡ ኤሌክትሪክ አስተላላፊ ፖሊመሮች በተሰሩ ሰው ሰራሽ ጡንቻዎች አማካኝነት የሚንቀሳቀሱ ሁለት ተርገብጋቢ ክንፎቿን በመጠቀም ነው የምትጓዘው፡፡ ይህም ፊኖቹን በ6.3 ዲግሪ የሚያንቀሳቅስና ሮቦቷንም በውሃው ውስጥ እንድትጓዝ የሚያስችል ነው፡፡
እጅግ ጥልቅ የሚባሉትን የባህር ክፍሎች ለመዳሰስ ታስባ የተሰራችው ይህች ሮቦት ለወትሮ ለትልልቆቹ ባሕር ሰርጓጅ መርከቦች ብቻ ይተው በነበረው የዓለማችን ዝቅተኛው የውቅያኖስ ወለል ማሪያና ቱቦ ተሞክራ በስከኬት ማጠናቀቅ ችላለች፡፡ ታድያ ወደ ፊትም ቀልጣፋና ቀላል ክብደት ያላቸው ባህር ሰርጓጅ መርከቦችን ለመገንባት መሰረት እንደምትሆን ተነግሮላታል፡፡
ሮቦቷ በገመድ ሳትታሰር ባደረገቻቸው ሙከራዎች ወቅት 3224 ሜትር ጥልቀት ባለው የደቡብ ቻይና ባህር ክፍል ውስጥ በሴኮንድ እስከ 5 ሴ.ሜ ፍጥነት መዋኘት ችላ ነበር፡፡ የጥናት ቡድኑ በቀጣይም የኮቪድ-19 ክልከላዎች ከተነሱ በኋላ በማሪያና ቱቦ ላይ ተመሳሳይ ሙከራዎችን በሮቦቷ ላይ ለማድረግ አቅዷል፡፡
ምንጭ፤ New Scientist

ሲጠበቅ የነበረው የዕቁብ መተግበሪያ ለተጠቃሚዎች ይፋ ሆነ
=========================
በሀገራችን “ሰውን ሰው ያደረገው እቁብ ነው” እስከሚባል ድረስ ከምጣኔ-ሐብታዊና ማህበራዊ ህይወታችን ጋር በጥብቅ የተሳሰረው ዕቁብ ለብዙዎች የስራ መጀመሪያ፣ ጎጆ መቀለሻና ወደ እድገት መወጣጫ ሆኗል፡፡ አሁን ላይ ታድያ ይህ የኢትዮጵያ ባህላዊ የቁጠባ ዘዴ የሆነው እቁብን ለማዘመን ታልሞ በእቁብ ፋይናንሻል ቴክኖሎጂስ የተሰራው መተግበሪያ ለተጠቃሚዎች ይፋ ሆኗል፡፡ ከሳምንት በፊት በገጉግል አፕ ስቶር ላይ እንዲቀመጥ የተደረገው መተግበሪያው በእስካሁኑ ቆይታው ከ500 ጊዜ በላይ ዳውንሎድ ለመደረግ በቅቷል፡፡
የእቁብ ፋይናንሻል ቴክኖሎጂስን ከአሌክሳንደር ህዝቂያስ ጋር በመሆን የመሰረተችውና አሁን ላይ በዋና ስራ አስፈፃሚነት የምትመራው ዮሃና ኤርሚያስ እንደምትለው መተግበሪያቸው በአካል ዕቁብ ላይ የሚከናወኑ ተግባራትን አስመስሎና የበለጠ ተጠያቂነት፣ የአጠቃቀም ቅለት እንዲሁም እቁቦቹ በሌሎች ሰዎች ይበልጥ እንዲገኙ እንዲያስችል ተደርጎ የተሰራ ነው፡፡ በባህላዊው አሰራር ላይ የሚከወኑትን ተግባራት መስሎ ከመስራትም ባሻገር የእቁብ መተግበሪያው እንደ ማስታወሻ፣ ቀን መቁጠሪያ፣ የክፍያ ስርዓቶች እና የመረጃ ጥንቅሮች ያሉ አዳዲስ ገፅታዎችን በመጨመር ለተጠቃሚ ምቹ ሆኖ የመጣ መሆኑን ዮሃና ትገልፃለች፡፡
እቁብ ፋይናንሻል ቴክኖሎጂስ መተግበሪያው ይፋ ከተደረገበት ዕለት አንስቶ ባሉት ቀጣይ ሦስት ወራት ውስጥ 30 ሺህ ተጠቃሚዎችን ለመሳብ አልሟል፡፡ አሁን ላይ ከባንኮችም ሆነ የክፍያ ስርዓቶች ጋር ቀጥተኛ ግንኙነት የፈጠረ ባይሆንም እቁብ ፔይ የተሰኘ ገፅታን በውስጡ አካቷል፡፡ ይህ ገፅታ ታድያ ተጠቃሚዎች ወቅታዊ መዋጮዋቸውን የሚያመላክት የባንክ መረጃቸውን እንዲያቀርቡና ገንዘቡ ስለ መግባቱ የሚያረጋግጥ ከባንክ የተሰጠ ማረጋገጫ በመከተል እቁቡ መጣሉን እንዲያረጋግጡ ያስችላቸዋል፡፡
መተግበሪያው በእቁብተኞቹ መካከል መተማመን እንዲኖር ለማድረግ ያስችሉኛል ያላቸውን ለየት ያሉ ገፅታዎችንም ይዟል፡፡ አንደኛው መንገድ አሁን ላይ በአካል ያሉ እቁቦችን ወደ መተግበሪያው ማስገባት ነው፡፡ በሌላ መልኩ የመተግበሪያ ተጠቃሚዎች በተለያየ ጊዜ የሚያሳዩትን ምግባር በመከታተል ነጥብ መስጠት እና የእቁብ አስተዳዳሪዎችም ይህን ነጥብ እንዲመለከቱ በማድረግ ወደ እቁባቸው ማን መቀላቀል ይችላል አይችልም የሚለውን ለመወሰን የሚረዳ ገጽታንም ይዟል፡፡ መተግበሪያው እቁቡ ስለተጣለባቸው ዙሮች እንዲሁም እቁቡን ሳይጥሉ ያሳለፉ እቁብተኞች ስለመኖራቸው የሚያሳዩ መረጃዎችን የሚያቀርብ ስለሆነም ተጠቃሚዎቹ የተሻለ ተዓማኒነት ያላቸውን እቁቦች ለይተው እንዲቀላቀሉ ያስችላል ተብሎለታል፡፡
የእቁብ መተግበሪያ በውጭ ሀገራት ከሚገኘው የዲያስቦራ ማህበረሰብን ዘንድ ተደራሽ ለመሆን ብሎም ከባንክ እና የሞባይል ክፍያ አቅራቢዎች ጋራም ቀጥተኛ የክፍያ ትስስርን ለመፍጠር አቅዶ እየተንቀሳቀሰ ይገኛል፡፡
ታድያ ድርጅቱ ከዚህ ሁሉ ሂደት ውስጥ ገቢ የሚያገኘው መተግበሪያውን የሚጠቀሙ እቁብተኞችን ታላሚ አድርገው ከሚሰሩ ማስታወቂያዎች እንደሆነ ከዚህ በፊት መተግበሪያውን አስመልክቶ በሰራነው ዘገባ መግለፃችን ይታወሳል፡፡
መተግበሪያውን መጠቀም የምትፈልጉ ተከታታዮቻችን ይህን ሊንክ በመጫን ከጉግል አፕ ስቶር ላይ አውርዳችሁ መመልከት ትችላላችሁ >> https://play.google.com/store/apps/details?id=com.equbapplication
ምንጭ፤ Shega

ካርቦን ዳይ ኦክሳይድን ወደ ድንጋይ የሚቀይረው የቴክኖሎጂ ፈጠራ
============================
ተመራማሪዎች ከከባቢ አየር ላይ እንደካርቦን ያሉ በካይ ጋዞችን ለይተው የሚያወጡ የቴክኖሎጂ ፈጠራዎችን ለማበልፀግ ላለፉት አስርት አመታት የተለያዩ ሙከራዎችን ሲያደርጉ መቆየታቸው ይታወቃል፡፡ ይሁንና በዘርፉ የሚደረገውን የተመራማሪዎች ጥረት ወደውጤት ለማሸጋገር የሚስችል የባለሀብቶች ድጋፍ በደንብ መታየት የጀመረው ከቅርብ ጊዜያት ወዲህ ነው፡፡ የአየር ንብረት ለውጥ በአለማችን ላይ የደቀነውን ከባድ ፈተና ለመከላከል የሁሉም አካላት ትብብር አስፈላጊ ቢሆንም የእነዚህ ባለሀብቶች የፋይናንስ ድጋፍ ውጤቱን ወደላቀ ደረጃ ለማሸጋገር እጅግ መሰረታዊ ነው፡፡
ከዚህ ጋር ተያይዞም በቅርብ ጊዜያት የተለያዩ ኢንቨስቶሮች እና ባለሃብቶች ይህን የአለም አቀፍ ችግር ሊያቀሉ የሚችሉ የምርምር ስራዎች ላይ በመሳተፍ ላይ የሚገኙ ሲሆን በተለይም ከአየር ላይ ካርቦን የሚሰበስቡ ቴክኖሎጂዎች ላይ ኢንቨስት በማድረግ ላይ ናቸው፡፡ ለአብነት የስፔስ ኤክስ መስራችና ዋና ስራ አስፈፃሚ ኤለን መስክ በቅርቡ ይፋ እንዳደረገው በዚህ የቴክኖሎጂ ዘርፍ ላይ የተሻለ ሃሳብ ለሚያቀርብ የምርምር ተቋም 100 ሚሊዮን የአሜሪካ ዶላር ለመደገፍ ማቀዱ ለቴክኖሎጂው መተግበር የተሻለ እድል ይፈጥራል፡፡
በእነዚህ የቴክኖሎጂ ትግበራዎች ውስጥ ካርቦን ዳይ ኦክሳይድን ወደ ድንጋይ የሚቀይረው አስገራሚ የቴክኖሎጂ ፈጠራ አይስላንድ መቀመጫውን ባደረገ ካርብፊክስ በተሰኘ የምርምር ተቋም ሲበለፅግ የቆየ ሲሆን፤ እንደአውሮፓውያኑ ከ2015 አንስቶ በቴክኖሎጂው ላይ የተለያዩ ሙከራዎች ሲደረጉ ቆይተው ባለፉት ሁለት አመታት ውስጥ የተሻለ ውጤት ማምጣት የተቻለበት ግኝት ነው፡፡ እንዲህ ያሉ የምርምር ስራዎች እና የቴክኖሎጂ ፈጠራዎች ከፍተኛ የፋይናንስ አቅም ከመጠየቃቸው አንፃር የአለማችን ባለሃብቶች ኢንቨስትመንት እጅግ አስፈላጊ ሲሆን፤ ከዚህ ጋር ተያይዞም ቴክኖሎጂውን ይበልጥ ወደ መሬት ለማውረድ ቢል ጌት ያደረገው የገንዘብ ድጋፍና ኢንቨስትመንት የተሻለ እድልን ፈጥሯል፡፡
ካርብፊክስ ክላይምወርክ ኤጂ ከተባለ የስዊዘርላንድ ድርጅት ጋር በትብብር የሚሰራው ይህ የቴክኖሎጂ ፈጠራ ካርቦን ዳይ ኦክሳይድን ከአየር ላይ በመሰብሰብ በማሽኑ አሰራር መሰረት ጋዙን በውሃ በማቅለጥ በሁለት አመታት ውስጥ ካርቦን ዳይ ኦክሳይድን እስከወዲያኛው ወደ ድንጋይ የሚቀየር አስገራሚ የቴክኖሎጂ ማሽን ነው፡፡ የቴክኖሎጂው አሰራር እጅግ ውስብስብ ይዘት ቢኖረውም ካርቦን ዳይ ኦክሳይድን የሚያስወግድበት መንገድ በሁለት መልኩ ይገለጻል፡፡ የመጀመሪያው ካርቦን ካፕቸር (carbon capture) የሚባለው ሲሆን ይህም ከፋብሪካ ጭስ ማውጫዎች እና ከሃይል ማመንጫዎች የሚወጣውን በካይ ጋዝ ወደ ከባቢ አየር ከመግባቱ በፊት የሚሰበሰብበት አሰራር ነው፡፡ ሁለተኛው ካርቦን ሪሙቫል (carbon removal) የሚባለው የቴክኖሎጂ አሰራር ሲሆን ይህም በከባቢ አየር ላይ ተከማችቶ ያለውን ካርቦን ዳይ ኦክሳይድ በመሰብሰብ በማሽኑ አሰራር መሰረት ወደ ድንጋይ የሚቀይረው ነው፡፡
ይህ የቴክኖሎጂ ፈጠራ ባለፉት ሁለት አመታት በሚዲያዎች ላይ ትልቅ ሽፋን አግኝቶ የቆየ ቢሆንም አሁን ላይ እንደቢልጌት እና ኤለን መስክ ያሉ ትልልቅ ባለሃብቶች ኢንቭስት እያደረጉበት ከመሆኑ ጋር ተያይዞ የቴክኖሎጂ ምርምሩ ወደትግበራ የሚሄድበት ፍጥነት እጅግ የላቀ እንዲሆን ያስችላል፡፡
ምንጭ፡ Jwnenergy

ቁስልን ከኢንፌክሽን የሚከላከለው ስማርት መሸፈኛ (ባንዴጅ)
***************************
በየሱቁ የሚገኙትና በብዛት ለቀላል የመጀመሪያ ህክምና እርዳታ የሚውሉ የቁስል መሸፈኛዎች ቀላል ቁስሎችን ለመሸፈን በጣም አስፈላጊ ናቸው፡፡ ሳይንስ ደግሞ እነዚህ የቁስል መሸፈኛዎች ማሻሻያ ቢደረግባቸው የቁስል መጽናትን ወይም ኢንፌክሽንን ሊያመለክቱ ይችላሉ እያለ ነው፡፡ ለዚህም አነስተኛ ሴንሰሮችን በመሸፈኛው በመለጠፍ ማሳካት እንደሚቻል ተመራማሪዎች አሳይተዋል፡፡
በሮዴ ደሴት ዩኒቨርሲቲ የሚገኙ ዳንኤል ሮክስበሪ እና መሐመድ ሞይን የተባሉ ተመራማሪዎች በአሜሪካ ብሔራዊ ሳይንስ ፋውንዴሽን እገዛ በሰሩት ምርምር ትንንሽ የቁስል መሸፈኛዎችን በመጠቀም የቁስልን ደህንነት መከታተልና መቆጣጠር የሚያስችል ስልት መቀየሳቸውን ተናግረዋል፡፡
በባንዴጁ ላይ በነጠላ የተለጠፈ የካርቦን ናኖቲዩብ በቁስሉ ላይ ያለውን የሀይድሮጅን ፐርኦክሳይድ ይዘት በመጠቀም የቁስሉን ደህንነት ይከታተላል ሲል ከተመራማሪዎቹ አንዱ የሆነው ሮክስበሪ ተናግሯል፡፡ እደተመራማሪው ገለጻ ከሆነ እነዚህን ናኖቲዩቦች አካባቢያቸውን መረዳት በሚያስችላቸው ስነ-ህይወታዊ ሁኔታ ላይ እንዲሆኑ ማድረግ አለመቻሉ ለእንደዚህ አይነቱ ተግባር እንዳይውሉ አድርጓቸዋል፡፡
ይህ ስማርት ባንዴጅ ተብሎ የተጠራው የተሻሻለው የቁስል መሸፈኛ ከቅርብ ርቀት ባለ ተለባሽ ገመድ አልባ ቴክኖሎጂ አማካኝነት ካርቦን ናኖቲዩቡ የሚሰጠውን ምልክት ወደ መረጃ መለወጥ እንዲችል ተደርጎ የተሰራ ነው፡፡ ከገመድ አልባው ቴክኖሎጂ የተገኘው ምልክት እንደ ስማርት ስልክ ባሉ ቁሶች አማካኝነት ታካሚው ወይም ክትትል የሚያደርገውን ሰው በአፋጣኝ ህክምና እንዲያገኝ ወይም ወደ ጤና ተቋም እንዲሔድ ምልክት ይሰጠዋል፡፡
ይህም አንድን ኢንፌክሽን እንደተጀመረ ወዲያውኑ በመለየት አስፈላጊውን ህክምና ለማድረግ እንደሚያስችል ተመራማሪዎቹ ያላቸውን ተስፋ ተናግረዋል፡፡ በመሆኑም ቴክኖሎጂው የአጠቃላዩን ማህበረሰብ የጤና ሁኔታ በእጅጉ ያሻሽለዋል እሚል እምነት እንዳላቸው ተመራማሪዎቹ አክለው ተናግረዋል፡፡
ምንጭ Technology.Org