Forwarded from PolicyLab.UZ
So‘nggi o‘n yillikda Markaziy Osiyo davlatlari hamkorlikning haqiqiy “oltin davri”ni boshdan kechirmoqda. Bugungi kunda mintaqa ichidagi aloqalar faqat davlat rahbarlari darajasidagi siyosiy muloqot bilan cheklanib qolmay, balki oddiy fuqarolar o‘rtasida ham sezilarli darajada faollashdi. Chegaralarning ochilishi, transport qatnovlarining tiklanishi, vizasiz rejimlarning joriy etilishi natijasida “bordi-keldi” keskin jonlandi. Bu jarayon uzoq yillar davomida shakllangan ehtiyoj va, eng muhimi, kuchli siyosiy irodaning mahsuli bo’ldi.
👍86🔥31👏13❤11
Forwarded from PolicyLab.UZ
Umuman olganda, mustaqillikdan keyingi Markaziy Osiyo tarixini shartli ravishda uchta o‘n yillikka (“Central Asian decades”) ajratish mumkin. Ushbu yondashuv mintaqaning ichki evolyutsiyasi, davlatlar o‘rtasidagi munosabatlar dinamikasi va tashqi omillar ta’sirini tushunishga imkon beradi.
Birinchi o‘n yillik - “Great Gap” (Katta bo‘shliq) davridir. 1991-yilda sobiq yagona siyosiy va iqtisodiy makon parchalangach, mintaqa davlatlari e’tiborni avvalo milliy davlatchilikni shakllantirish, suverenitetni mustahkamlash va ichki barqarorlikni ta’minlashga qaratdi. Natijada o‘zaro aloqalarda jiddiy uzilishlar yuzaga keldi.
Bu davrda tashqi kuchlarning ham mintaqa nisbatan qiziqishi susaydi. Rossiya ichki inqirozlar – iqtisodiy tanazzul va Chechen urushlari bilan band bo‘lib, Markaziy Osiyoda ta’siri cheklandi. Xitoy esa hali iqtisodiy yuksalishining dastlabki bosqichida bo‘lib, mintaqadagi ishtiroki sezilmas darajada edi. AQSh va G‘arb davlatlari esa Markaziy Osiyoga nisbatan ikkilamchi, hatto cheklangan qiziqish bildirdi.
Shu bilan birga, mintaqa davlatlari o‘zaro hamkorlikni yo‘lga qo‘yishga urinishgan. 1990-yillarda Markaziy Osiyo Ittifoqi g‘oyasi ilgari surildi, yagona iqtisodiy makon yaratishga qaratilgan intilishlar bo’ldi. Biroq amaliy natijalar kutilgan darajada bo‘lmadi. Suv-energetika almashinuvi kabi muhim masalalarda kelishuvlar izdan chiqdi, mamlakatlar izolyatsion siyosatni afzal ko‘rdi. Natijada, birinchi o‘n yillik mintaqaviy integratsiyaning sustligi, ishonch tanqisligi va real hamkorlik mexanizmlarining yetishmasligi bilan yakunlandi.
Birinchi o‘n yillik - “Great Gap” (Katta bo‘shliq) davridir. 1991-yilda sobiq yagona siyosiy va iqtisodiy makon parchalangach, mintaqa davlatlari e’tiborni avvalo milliy davlatchilikni shakllantirish, suverenitetni mustahkamlash va ichki barqarorlikni ta’minlashga qaratdi. Natijada o‘zaro aloqalarda jiddiy uzilishlar yuzaga keldi.
Bu davrda tashqi kuchlarning ham mintaqa nisbatan qiziqishi susaydi. Rossiya ichki inqirozlar – iqtisodiy tanazzul va Chechen urushlari bilan band bo‘lib, Markaziy Osiyoda ta’siri cheklandi. Xitoy esa hali iqtisodiy yuksalishining dastlabki bosqichida bo‘lib, mintaqadagi ishtiroki sezilmas darajada edi. AQSh va G‘arb davlatlari esa Markaziy Osiyoga nisbatan ikkilamchi, hatto cheklangan qiziqish bildirdi.
Shu bilan birga, mintaqa davlatlari o‘zaro hamkorlikni yo‘lga qo‘yishga urinishgan. 1990-yillarda Markaziy Osiyo Ittifoqi g‘oyasi ilgari surildi, yagona iqtisodiy makon yaratishga qaratilgan intilishlar bo’ldi. Biroq amaliy natijalar kutilgan darajada bo‘lmadi. Suv-energetika almashinuvi kabi muhim masalalarda kelishuvlar izdan chiqdi, mamlakatlar izolyatsion siyosatni afzal ko‘rdi. Natijada, birinchi o‘n yillik mintaqaviy integratsiyaning sustligi, ishonch tanqisligi va real hamkorlik mexanizmlarining yetishmasligi bilan yakunlandi.
👍11❤5
Forwarded from PolicyLab.UZ
Ikkinchi dekada - “Great Game” (“Katta o‘yin”) davri sifatida baholash mumkin. 2001-yil 11- sentyabr voqealari Markaziy Osiyoning geosiyosiy ahamiyatini keskin oshirdi. Afg‘onistondagi harbiy amaliyotlar fonida mintaqa global xavfsizlik tizimining muhim bo‘g‘iniga aylandi.
Bu davrda AQSh, Rossiya va Xitoy o‘rtasidagi mintaqa uchun raqobat kayfiyati paydo bo’ldi. Rossiya iqtisodiy tiklanish asnosida mintaqadagi ta’sirini qayta tiklashga harakat qilib, Kollektiv xavfsizlik shartnomasi tashkiloti va Yevroosiyo integratsion loyihalari orqali o‘z pozitsiyalarini mustahkamlashga intildi. Xitoy esa Shanxay hamkorlik tashkiloti doirasida ishtirokini kengaytirib, keyinchalik “Bir makon, bir yo‘l” tashabbusi orqali mintaqani o‘zining global iqtisodiy strategiyasiga bog‘ladi.
AQSh esa xavfsizlik va harbiy hamkorlik orqali o‘z manfaatlarini ilgari surdi. Natijada Markaziy Osiyo yirik kuchlar o‘rtasidagi raqobatning bir qismiga aylandi. Mintaqa davlatlari ko‘p vektorli tashqi siyosat yuritgan holda bu raqobatdan foyda olishga harakat qildi. Biroq bu jarayon ichki integratsiyani kuchaytirish o‘rniga aksincha zaiflashtirdi. Davlatlar ko‘proq tashqi hamkorlarga yo‘nala boshladi, o‘zaro savdo va hamkorlik esa past darajada saqlanib qoldi. Shunday qilib, “katta o‘yin” davrida tashqi faollik ortgan bo‘lsa-da, mintaqa ichidagi yaqinlik susayib bordi.
Bu davrda AQSh, Rossiya va Xitoy o‘rtasidagi mintaqa uchun raqobat kayfiyati paydo bo’ldi. Rossiya iqtisodiy tiklanish asnosida mintaqadagi ta’sirini qayta tiklashga harakat qilib, Kollektiv xavfsizlik shartnomasi tashkiloti va Yevroosiyo integratsion loyihalari orqali o‘z pozitsiyalarini mustahkamlashga intildi. Xitoy esa Shanxay hamkorlik tashkiloti doirasida ishtirokini kengaytirib, keyinchalik “Bir makon, bir yo‘l” tashabbusi orqali mintaqani o‘zining global iqtisodiy strategiyasiga bog‘ladi.
AQSh esa xavfsizlik va harbiy hamkorlik orqali o‘z manfaatlarini ilgari surdi. Natijada Markaziy Osiyo yirik kuchlar o‘rtasidagi raqobatning bir qismiga aylandi. Mintaqa davlatlari ko‘p vektorli tashqi siyosat yuritgan holda bu raqobatdan foyda olishga harakat qildi. Biroq bu jarayon ichki integratsiyani kuchaytirish o‘rniga aksincha zaiflashtirdi. Davlatlar ko‘proq tashqi hamkorlarga yo‘nala boshladi, o‘zaro savdo va hamkorlik esa past darajada saqlanib qoldi. Shunday qilib, “katta o‘yin” davrida tashqi faollik ortgan bo‘lsa-da, mintaqa ichidagi yaqinlik susayib bordi.
👍12
Forwarded from PolicyLab.UZ
Uchinchi o‘n yillik - “Great Gain” (Katta yutuq) davri bo‘lib, aynan so‘nggi yillarda yaqqol namoyon bo‘lmoqda. 2017-yildan boshlab Markaziy Osiyoda sifat jihatidan yangi jarayon - mintaqaviy yaqinlashuv va o‘zaro ishonchni tiklash bosqichi boshlandi.
Bu jarayonda O‘zbekiston hal qiluvchi rol o‘ynadi. 2016-yildan keyingi davrda mamlakat tashqi siyosati tubdan o‘zgarib, yopiq va ehtiyotkor yondashuv o‘rnini ochiqlik, pragmatizm va faol mintaqaviy hamkorlik egalladi. Natijada uzoq yillar davomida hal etilmay kelgan chegara masalalarining bosqichma-bosqich yechim topa boshladi. Bu esa mintaqada ishonch muhitining mustahkamlanishiga xizmat qildi. Mintaqada savdo, turizm va ijtimoiy aloqalar jonlandi. Shu bilan birga, Markaziy Osiyo davlat rahbarlarining muntazam Maslahat uchrashuvlari yo‘lga qo‘yildi va mintaqa ichida yangi muloqot tizimi shakllandi.
Aynan shu jarayon Markaziy Osiyoni kelajakda yanada barqaror, o‘zaro bog‘langan va global tizimda muhim o‘rin egallovchi mintaqaga aylantirish salohiyatiga ega. Qolaversa, bugun mintaqada hukm surayotgan muhit tufayli Markaziy Osiyo xalqaro transport logistikaning muhim bo’g’iniga aylanmoqda. Bu esa turli mintaqalarda yuz berayotgan mojarolar tufayli global kuchlarning ham Markaziy Osiyoda uzoq muddatli barqarorlikning saqlanib qolishiga bo’lgan qiziqishini yanada kuchaytiradi.
Bu jarayonda O‘zbekiston hal qiluvchi rol o‘ynadi. 2016-yildan keyingi davrda mamlakat tashqi siyosati tubdan o‘zgarib, yopiq va ehtiyotkor yondashuv o‘rnini ochiqlik, pragmatizm va faol mintaqaviy hamkorlik egalladi. Natijada uzoq yillar davomida hal etilmay kelgan chegara masalalarining bosqichma-bosqich yechim topa boshladi. Bu esa mintaqada ishonch muhitining mustahkamlanishiga xizmat qildi. Mintaqada savdo, turizm va ijtimoiy aloqalar jonlandi. Shu bilan birga, Markaziy Osiyo davlat rahbarlarining muntazam Maslahat uchrashuvlari yo‘lga qo‘yildi va mintaqa ichida yangi muloqot tizimi shakllandi.
Aynan shu jarayon Markaziy Osiyoni kelajakda yanada barqaror, o‘zaro bog‘langan va global tizimda muhim o‘rin egallovchi mintaqaga aylantirish salohiyatiga ega. Qolaversa, bugun mintaqada hukm surayotgan muhit tufayli Markaziy Osiyo xalqaro transport logistikaning muhim bo’g’iniga aylanmoqda. Bu esa turli mintaqalarda yuz berayotgan mojarolar tufayli global kuchlarning ham Markaziy Osiyoda uzoq muddatli barqarorlikning saqlanib qolishiga bo’lgan qiziqishini yanada kuchaytiradi.
👍24💩6❤1
Forwarded from PolicyLab.UZ
Xalqaro munosabatlar bo‘yicha kengashning (Council on Foreign Relations) faxriy prezidenti Richard Haass ta'kidlashicha, Eron atrofidagi mojaro global geosiyosiy tizimda kuchlar muvozanatini qayta shakllantirib, an’anaviy ittifoqlar va strategik ustuvorliklarni jiddiy qayta ko‘rib chiqishga olib keldi.
Eng muhim natijalardan biri - Rossiya va Xitoyning nisbiy strategik yutug‘i bo‘ldi. Rossiya energiya narxlarining oshishi va G‘arb resurslarining boshqa yo‘nalishga chalg‘ishi hisobiga iqtisodiy hamda geosiyosiy pozitsiyalarini mustahkamladi. Xitoy esa AQShning Yaqin Sharqqa qayta e’tibor qaratishi asnosida Osiyo-Tinch okeani yo‘nalishida nisbatan qulay strategik muhitga ega bo‘ldi.
Vashington uchun ushbu mojaro kutilgan strategik natijalarni bermadi. Harbiy va moliyaviy jihatdan katta resurslar safarbar etilgan bo‘lsa-da, asosiy maqsadlar - Eronning harbiy salohiyatini keskin cheklash, yadroviy dasturini to‘xtatish va siyosiy tizimni o‘zgartirish amalga oshmadi. Natijada, AQShning global yetakchilik qobiliyati va ittifoqchilar oldidagi ishonchliligi savol ostida qoldi. Mojaro, shuningdek, ichki iqtisodiy bosimni kuchaytirib, inflyatsiya va iqtisodiy sekinlashuv xavfini oshirdi.
Mintaqaviy darajada arab davlatlari uchun ushbu urush xavfsizlik arxitekturasining zaif tomonlarini ochib berdi. Eron ularning harbiy va siyosiy zaifliklarini yuzaga chiqardi, bu esa uzoq muddatli barqarorlikka asoslangan iqtisodiy model - investitsiyalar, turizm va ochiq iqtisodiyot uchun jiddiy xavf tug‘dirmoqda.
Eronning o‘zi murakkab, ikkiyoqlama natijaga erishdi. Bir tomondan, mamlakat jiddiy harbiy va iqtisodiy yo‘qotishlarga duch keldi. Boshqa tomondan esa, u tashqi bosimga bardosh bera olish qobiliyatini namoyish etib, mintaqaviy ta’sirini saqlab qoldi. Ayniqsa, Hormuz bo‘g‘ozi ustidan potensial nazorat imkoniyatlari uning kelajakdagi strategik ahamiyatini saqlab qolmoqda.
Isroil uchun ham natijalar aralash bo‘ldi: ayrim taktik muvaffaqiyatlarga qaramay, strategik maqsadlar to‘liq amalga oshmadi. Shu bilan birga, AQSh-Isroil munosabatlarida ham muayyan taranglik ehtimoli kuchaydi.
Mojaro G‘arb ittifoqchilari o‘rtasidagi ishonchga ham salbiy ta’sir ko‘rsatdi, ayniqsa AQSh va Yevropa o‘rtasidagi muvofiqlashtirish darajasi pasaydi.
Eng muhim natijalardan biri - Rossiya va Xitoyning nisbiy strategik yutug‘i bo‘ldi. Rossiya energiya narxlarining oshishi va G‘arb resurslarining boshqa yo‘nalishga chalg‘ishi hisobiga iqtisodiy hamda geosiyosiy pozitsiyalarini mustahkamladi. Xitoy esa AQShning Yaqin Sharqqa qayta e’tibor qaratishi asnosida Osiyo-Tinch okeani yo‘nalishida nisbatan qulay strategik muhitga ega bo‘ldi.
Vashington uchun ushbu mojaro kutilgan strategik natijalarni bermadi. Harbiy va moliyaviy jihatdan katta resurslar safarbar etilgan bo‘lsa-da, asosiy maqsadlar - Eronning harbiy salohiyatini keskin cheklash, yadroviy dasturini to‘xtatish va siyosiy tizimni o‘zgartirish amalga oshmadi. Natijada, AQShning global yetakchilik qobiliyati va ittifoqchilar oldidagi ishonchliligi savol ostida qoldi. Mojaro, shuningdek, ichki iqtisodiy bosimni kuchaytirib, inflyatsiya va iqtisodiy sekinlashuv xavfini oshirdi.
Mintaqaviy darajada arab davlatlari uchun ushbu urush xavfsizlik arxitekturasining zaif tomonlarini ochib berdi. Eron ularning harbiy va siyosiy zaifliklarini yuzaga chiqardi, bu esa uzoq muddatli barqarorlikka asoslangan iqtisodiy model - investitsiyalar, turizm va ochiq iqtisodiyot uchun jiddiy xavf tug‘dirmoqda.
Eronning o‘zi murakkab, ikkiyoqlama natijaga erishdi. Bir tomondan, mamlakat jiddiy harbiy va iqtisodiy yo‘qotishlarga duch keldi. Boshqa tomondan esa, u tashqi bosimga bardosh bera olish qobiliyatini namoyish etib, mintaqaviy ta’sirini saqlab qoldi. Ayniqsa, Hormuz bo‘g‘ozi ustidan potensial nazorat imkoniyatlari uning kelajakdagi strategik ahamiyatini saqlab qolmoqda.
Isroil uchun ham natijalar aralash bo‘ldi: ayrim taktik muvaffaqiyatlarga qaramay, strategik maqsadlar to‘liq amalga oshmadi. Shu bilan birga, AQSh-Isroil munosabatlarida ham muayyan taranglik ehtimoli kuchaydi.
Mojaro G‘arb ittifoqchilari o‘rtasidagi ishonchga ham salbiy ta’sir ko‘rsatdi, ayniqsa AQSh va Yevropa o‘rtasidagi muvofiqlashtirish darajasi pasaydi.
Project Syndicate
The Iran War’s Winners and Losers
Richard Haass assesses which countries gained the most from the US-Israeli campaign, and which are worse off.
💯8❤6
Forwarded from PolicyLab.UZ
11–12 aprel kunlari Islomobodda AQSh va Eron o‘rtasida bo‘lib o‘tgan 21 soatlik muzokaralarda Eronning yadroviy dasturini cheklash yoki to‘xtatish kun tartibidagi asosiy masalalardan biriga aylandi. Bu holat davlatlar nega yadro quroliga ega bo‘lishni istashi haqidagi savolni yana dolzarb qilib qo‘ymoqda.
Mazkur savolga xalqaro munosabatlarda neorealizm maktabining asoschisi Kennet Uolts o‘zining “Yadro qurollarining tarqalishi” nomli maqolasida konseptual javoblar bergan bo‘lib, quyidagilarni asosiy sabablar sifatida ko‘rsatadi:
Birinchidan, yirik davlatlar odatda boshqa yirik davlatlarning qurollanishiga befarq qarab turmaydi, balki unga javoban o‘z harbiy salohiyatini kuchaytiradi. Ko‘pincha ular yangi qurol joriy qilgan davlatni takrorlash yo‘lini tanlaydi. Shu sababli Sobiq Sovet Ittifoqi AQSH tomonidan yadro quroli yaratilganidan so‘ng atom va vodorod bombalarini ishlab chiqdi.
Ikkinchidan, davlat ba’zan o‘zining yirik ittifoqchisiga to‘liq ishonmasligi sabab ham yadroviy qurolga intiladi. Ya’ni, agar unga hujum qilinsa, ittifoqchi davlat haqiqatan ham javob zarbasi beradimi yoki yo‘q - bu borada shubha paydo bo‘ladi.
Masalan, Buyuk Britaniya dastlab o‘zini kuchli davlat deb hisoblagan. Ammo keyinchalik shunday savol tug‘ildi: agar Sovet Ittifoqi Yevropaga hujum qilsa, AQSH o‘z shaharlarini xavf ostiga qo‘yib javob beradimi? Shu shubha tufayli Buyuk Britaniya o‘z yadroviy kuchiga ega bo’lishga qaror qildi.
Xuddi shunday, Sovet Ittifoqi AQSH hududiga ham zarba bera oladigan darajaga yetgach, G‘arbiy Yevropa davlatlari AQSHning “yadroviy soyaboni” endi ularni to‘liq himoya qila olmasligidan xavotir ola boshladi. Natijada, Fransiya ham o‘z xavfsizligini mustaqil ta’minlash uchun yadroviy qurolga ega bo‘lishga intildi.
Uchinchidan, agar davlatning yadroviy ittifoqchilari bo‘lmasa va uning raqiblari bunday qurolga ega bo‘lsa, u ham yadroviy qurolga ega bo‘lishga yanada ko‘proq intiladi. Aynan shu mantiq asosida Xitoy yadroviy davlatga aylandi, undan keyin Hindiston ham shu yo‘lni tutdi. Hindistonning yadroviy qudrati esa o‘z navbatida Pokistonni ham xuddi shunday qaror qabul qilishga undadi.
To‘rtinchidan, davlat o‘z raqiblarining hozirgi yoki kelajakdagi an’anaviy (konvensional) harbiy kuchidan qo‘rqib yadroviy qurolga intilishi mumkin. Bu, masalan, Isroilning yadroviy imkoniyatlarini izohlovchi muhim omillardan biridir.
Beshinchidan, ayrim davlatlar uchun yadroviy qurol an’anaviy (konvensional) qurollanish poygasiga nisbatan iqtisodiy jihatdan arzonroq va samaraliroq muqobil bo‘lishi mumkin. Ya’ni, katta miqdorda oddiy qurol va qo‘shin saqlash o‘rniga, nisbatan kamroq xarajat bilan yadroviy salohiyat yaratish orqali davlat o‘z xavfsizligini ta’minlash va strategik mustaqilligini oshirishga intiladi.
Oltinchidan, davlatlar yadroviy qurolni hujumkor maqsadlarda ham xohlashi mumkin. Ammo bu sabab kam uchraydi, chunki yadroviy hujumning o‘zi o‘zaro yo‘q qilish xavfini oshiradi.
Yettinchidan, davlat yadroviy qurol orqali o‘zining xalqaro mavqeini oshirishni ham ko‘zlashi mumkin. Bu omil ma’lum darajada ham sabab, ham natija sifatida namoyon bo‘ladi. Masalan, Sharl de Goll uchun milliy nufuz masalasi muhim ahamiyatga ega bo‘lgan. Biroq, Uolts ta’kidlashicha, yadroviy qurol yaratish qarori ortida faqat prestij emas, balki ancha chuqur strategik sabablar yotadi.
Mazkur savolga xalqaro munosabatlarda neorealizm maktabining asoschisi Kennet Uolts o‘zining “Yadro qurollarining tarqalishi” nomli maqolasida konseptual javoblar bergan bo‘lib, quyidagilarni asosiy sabablar sifatida ko‘rsatadi:
Birinchidan, yirik davlatlar odatda boshqa yirik davlatlarning qurollanishiga befarq qarab turmaydi, balki unga javoban o‘z harbiy salohiyatini kuchaytiradi. Ko‘pincha ular yangi qurol joriy qilgan davlatni takrorlash yo‘lini tanlaydi. Shu sababli Sobiq Sovet Ittifoqi AQSH tomonidan yadro quroli yaratilganidan so‘ng atom va vodorod bombalarini ishlab chiqdi.
Ikkinchidan, davlat ba’zan o‘zining yirik ittifoqchisiga to‘liq ishonmasligi sabab ham yadroviy qurolga intiladi. Ya’ni, agar unga hujum qilinsa, ittifoqchi davlat haqiqatan ham javob zarbasi beradimi yoki yo‘q - bu borada shubha paydo bo‘ladi.
Masalan, Buyuk Britaniya dastlab o‘zini kuchli davlat deb hisoblagan. Ammo keyinchalik shunday savol tug‘ildi: agar Sovet Ittifoqi Yevropaga hujum qilsa, AQSH o‘z shaharlarini xavf ostiga qo‘yib javob beradimi? Shu shubha tufayli Buyuk Britaniya o‘z yadroviy kuchiga ega bo’lishga qaror qildi.
Xuddi shunday, Sovet Ittifoqi AQSH hududiga ham zarba bera oladigan darajaga yetgach, G‘arbiy Yevropa davlatlari AQSHning “yadroviy soyaboni” endi ularni to‘liq himoya qila olmasligidan xavotir ola boshladi. Natijada, Fransiya ham o‘z xavfsizligini mustaqil ta’minlash uchun yadroviy qurolga ega bo‘lishga intildi.
Uchinchidan, agar davlatning yadroviy ittifoqchilari bo‘lmasa va uning raqiblari bunday qurolga ega bo‘lsa, u ham yadroviy qurolga ega bo‘lishga yanada ko‘proq intiladi. Aynan shu mantiq asosida Xitoy yadroviy davlatga aylandi, undan keyin Hindiston ham shu yo‘lni tutdi. Hindistonning yadroviy qudrati esa o‘z navbatida Pokistonni ham xuddi shunday qaror qabul qilishga undadi.
To‘rtinchidan, davlat o‘z raqiblarining hozirgi yoki kelajakdagi an’anaviy (konvensional) harbiy kuchidan qo‘rqib yadroviy qurolga intilishi mumkin. Bu, masalan, Isroilning yadroviy imkoniyatlarini izohlovchi muhim omillardan biridir.
Beshinchidan, ayrim davlatlar uchun yadroviy qurol an’anaviy (konvensional) qurollanish poygasiga nisbatan iqtisodiy jihatdan arzonroq va samaraliroq muqobil bo‘lishi mumkin. Ya’ni, katta miqdorda oddiy qurol va qo‘shin saqlash o‘rniga, nisbatan kamroq xarajat bilan yadroviy salohiyat yaratish orqali davlat o‘z xavfsizligini ta’minlash va strategik mustaqilligini oshirishga intiladi.
Oltinchidan, davlatlar yadroviy qurolni hujumkor maqsadlarda ham xohlashi mumkin. Ammo bu sabab kam uchraydi, chunki yadroviy hujumning o‘zi o‘zaro yo‘q qilish xavfini oshiradi.
Yettinchidan, davlat yadroviy qurol orqali o‘zining xalqaro mavqeini oshirishni ham ko‘zlashi mumkin. Bu omil ma’lum darajada ham sabab, ham natija sifatida namoyon bo‘ladi. Masalan, Sharl de Goll uchun milliy nufuz masalasi muhim ahamiyatga ega bo‘lgan. Biroq, Uolts ta’kidlashicha, yadroviy qurol yaratish qarori ortida faqat prestij emas, balki ancha chuqur strategik sabablar yotadi.
❤13💯4
Forwarded from Strategic Focus: Middle East and North Africa
Yaqin sharqdagi beqarorlikning O'zbekiston iqtisodiyotiga ta'siri
Otabek Olimboyev, Xalqaro iqtisodiy munosabatlar yo'nalishi talabasi
Yaqin Sharq mintaqasidagi siyosiy va iqtisodiy beqarorlik global ta’minot zanjirlari orqali O‘zbekistonning tashqi iqtisodiy ko‘rsatkichlariga bevosita ta’sir o‘tkazadi. 2026-yilning yanvar-fevral oylari yakunlariga ko‘ra, O‘zbekistonning tashqi savdo aylanmasi 11,6 mlrd AQSH dollarini tashkil etgan bo‘lib, ushbu hajmning salmoqli qismi Osiyo mintaqasidagi davlatlar hissasiga to‘g‘ri kelmoqda. Xususan, mamlakatning eng yirik savdo hamkori bo‘lgan Xitoy bilan tovar ayirboshlash hajmi 3,2 mlrd dollarga , Koreya Respublikasi bilan 313,1 mln dollarga va Hindiston bilan 196,9 mln dollarga yetgan. Mazkur davlatlarning ishlab chiqarish quvvatlari Yaqin Sharq energiya resurslariga, xususan, Eron neftiga sezilarli darajada bog‘langan.
Xitoy Eron eksport qiladigan neftning qariyb 80 foizini xarid qilishi va bu Xitoyning umumiy neft iste’molining 13 foizini tashkil etishi strategik bog‘liqlikning yuqori ekanligidan dalolat beradi. Mintaqada energiya yetkazib berish zanjiri uzilishi iqtisodiy kutilmalarning salbiy tomonga o‘zgarishiga sabab bo'ladi. Ayrim manbalarga ko'ra, Xitoy bir yilga yetarli neft zaxirasiga ega bo'lsa-da, zaxiralarning ishlatila boshlanishi bozor ishtirokchilarida muammoning jiddiyligi haqida kuchli signal uyg'otadi. Bu kabi "psixologik kutilmalar" ishlab chiqarish hajmining kamayishi va tannarxning keskin oshishiga olib keladi. Natijada, O'zbekistonga kirib kelayotgan import tovarlarining nafaqat narxi ko'tariladi, balki ularning yetkazib berilish hajmi ham qisqaradi.
Inqirozli davr yakunlangandan so'ng ham narxlar bosimi uzoq vaqt saqlanib qolishi ehtimoli yuqori. Zero, iqtisodiyot normal holatga qaytgach, Xitoy kabi yirik iste'molchilar nafaqat ishlab chiqarishni tiklash, balki sarflangan strategik zaxiralarni qayta to'ldirish uchun ham katta hajmdagi neft sotib olishni boshlaydi. Talabning bunday keskin o'sishi jahon bozorida neft narxini uzoq muddat davomida yuqori darajada ushlab turadi va bu o'z navbatida barcha import tovarlari narxiga o'z ta'sirini o'tkazadi.
Shu bilan birga, O‘zbekiston iqtisodiyoti tashqi shoklarga nisbatan ma’lum chidamlilik mexanizmlariga ega. Tashqi savdo aylanmasida Rossiya (2,1 mlrd dollar) va Qozog‘iston (837,5 mln dollar) kabi hamkorlarning yuqori ulushi logistik marshrutlarning nisbatan diversifikatsiyalanganidan dalolat beradi. Global beqarorlik sharoitida oltin narxining ko‘tarilishi mamlakat oltin-valyuta zaxiralari qiymatini oshirib, tashqi savdo balansidagi tafovutni yumshatish imkonini beradi. Markaziy bankning asosiy stavkani 14 foiz darajasida saqlab qolishi esa makroiqtisodiy barqarorlikni saqlashga qaratilgan ehtiyotkorona siyosatning natijasidir.
Xulosa qilib aytganda, Yaqin Sharqdagi vaziyat energiya resurslari zanjiri va bozor kutilmalari orqali import tovarlari tannarxiga sezilarli bosim o‘tkazsa-da, mavjud diversifikatsiya va ichki rezervlar ushbu ta’sirlarni jilovlovchi omillar bo‘lib xizmat qiladi.
Strategic Focus: Middle East and North Africa
Otabek Olimboyev, Xalqaro iqtisodiy munosabatlar yo'nalishi talabasi
Yaqin Sharq mintaqasidagi siyosiy va iqtisodiy beqarorlik global ta’minot zanjirlari orqali O‘zbekistonning tashqi iqtisodiy ko‘rsatkichlariga bevosita ta’sir o‘tkazadi. 2026-yilning yanvar-fevral oylari yakunlariga ko‘ra, O‘zbekistonning tashqi savdo aylanmasi 11,6 mlrd AQSH dollarini tashkil etgan bo‘lib, ushbu hajmning salmoqli qismi Osiyo mintaqasidagi davlatlar hissasiga to‘g‘ri kelmoqda. Xususan, mamlakatning eng yirik savdo hamkori bo‘lgan Xitoy bilan tovar ayirboshlash hajmi 3,2 mlrd dollarga , Koreya Respublikasi bilan 313,1 mln dollarga va Hindiston bilan 196,9 mln dollarga yetgan. Mazkur davlatlarning ishlab chiqarish quvvatlari Yaqin Sharq energiya resurslariga, xususan, Eron neftiga sezilarli darajada bog‘langan.
Xitoy Eron eksport qiladigan neftning qariyb 80 foizini xarid qilishi va bu Xitoyning umumiy neft iste’molining 13 foizini tashkil etishi strategik bog‘liqlikning yuqori ekanligidan dalolat beradi. Mintaqada energiya yetkazib berish zanjiri uzilishi iqtisodiy kutilmalarning salbiy tomonga o‘zgarishiga sabab bo'ladi. Ayrim manbalarga ko'ra, Xitoy bir yilga yetarli neft zaxirasiga ega bo'lsa-da, zaxiralarning ishlatila boshlanishi bozor ishtirokchilarida muammoning jiddiyligi haqida kuchli signal uyg'otadi. Bu kabi "psixologik kutilmalar" ishlab chiqarish hajmining kamayishi va tannarxning keskin oshishiga olib keladi. Natijada, O'zbekistonga kirib kelayotgan import tovarlarining nafaqat narxi ko'tariladi, balki ularning yetkazib berilish hajmi ham qisqaradi.
Inqirozli davr yakunlangandan so'ng ham narxlar bosimi uzoq vaqt saqlanib qolishi ehtimoli yuqori. Zero, iqtisodiyot normal holatga qaytgach, Xitoy kabi yirik iste'molchilar nafaqat ishlab chiqarishni tiklash, balki sarflangan strategik zaxiralarni qayta to'ldirish uchun ham katta hajmdagi neft sotib olishni boshlaydi. Talabning bunday keskin o'sishi jahon bozorida neft narxini uzoq muddat davomida yuqori darajada ushlab turadi va bu o'z navbatida barcha import tovarlari narxiga o'z ta'sirini o'tkazadi.
Shu bilan birga, O‘zbekiston iqtisodiyoti tashqi shoklarga nisbatan ma’lum chidamlilik mexanizmlariga ega. Tashqi savdo aylanmasida Rossiya (2,1 mlrd dollar) va Qozog‘iston (837,5 mln dollar) kabi hamkorlarning yuqori ulushi logistik marshrutlarning nisbatan diversifikatsiyalanganidan dalolat beradi. Global beqarorlik sharoitida oltin narxining ko‘tarilishi mamlakat oltin-valyuta zaxiralari qiymatini oshirib, tashqi savdo balansidagi tafovutni yumshatish imkonini beradi. Markaziy bankning asosiy stavkani 14 foiz darajasida saqlab qolishi esa makroiqtisodiy barqarorlikni saqlashga qaratilgan ehtiyotkorona siyosatning natijasidir.
Xulosa qilib aytganda, Yaqin Sharqdagi vaziyat energiya resurslari zanjiri va bozor kutilmalari orqali import tovarlari tannarxiga sezilarli bosim o‘tkazsa-da, mavjud diversifikatsiya va ichki rezervlar ushbu ta’sirlarni jilovlovchi omillar bo‘lib xizmat qiladi.
Strategic Focus: Middle East and North Africa
❤11👍4
Forwarded from Jaxongir Xakimov
AQSh zaiflashuvi Markaziy Osiyoga xavfmi?
Bugungi kunda xalqaro tizimda kuzatilayotgan siyosiy inqirozlar AQShning global yetakchilik roliga nisbatan shubhali qarashlarning kuchayishiga olib kelmoqda. Shu bilan birga, mavjud liberal iqtisodiy model hamda Amerika moliyaviy tizimining keskin izdan chiqishi jahon iqtisodiyoti uchun zanjirli reaksiya keltirib chiqarishi ehtimolini oshirmoqda. Mazkur sharoitda Xitoyning yangi global kuch sifatida shakllanishi Markaziy Osiyo mintaqasi uchun nafaqat iqtisodiy imkoniyatlar, balki jiddiy strategik va xavfsizlikka oid tahdidlarni ham yuzaga keltiradi.
AQSh Markaziy Osiyo hududidan geografik jihatdan uzoqda joylashgan bo‘lib, uning mintaqadagi manfaatlari asosan siyosiy muvozanatni saqlashga qaratilgan. Xitoy esa bevosita qo‘shnimiz hamda dunyoning eng yirik ishlab chiqarish markazidir. Shu bois, Xitoyning iqtisodiy ekspansiyasi mintaqaning xomashyo bazasiga aylanib qolish xavfini tug‘diradi. Xususan, Xitoyning energiya va mineral resurslarga bo‘lgan ulkan ehtiyoji MO davlatlarining tabiiy boyliklarini qisqa muddatda “so‘rib olishiga” olib kelishi mumkin. Bundan tashqari, “Bir makon, bir yo‘l” loyihasi doirasidagi yirik infratuzilmaviy qarzlar mintaqa davlatlarining Pekinga siyosiy qaramligini oshiradi.
AQShning global ta’siri zaiflashuvi Markaziy Osiyoda kuchlar muvozanatining buzilishiga olib keladi. G‘arbning mintaqadagi ishtiroki kamayishi Markaziy Osiyoni Xitoyning mutlaq ta’sir doirasida qoldiradi. Bu esa davlatlarimizning ko‘p vektorli tashqi siyosat yuritish imkoniyatini cheklab qo‘yadi. Tarixiy tajriba shuni ko‘rsatadiki, kuchli qo‘shni imperiyalar har doim o‘z chegaralari atrofida bufer zonalar yaratishga va resurslarni nazorat qilishga intiladi.
Shu bilan birga, xalqaro moliyaviy tizimda yuz berishi mumkin bo‘lgan o‘zgarishlar ham mintaqa uchun muhim oqibatlarni keltirib chiqaradi. Agar dollar ustuvorligi zaiflashib, uning o‘rnini yuan egallasa, Markaziy Osiyoning moliyaviy oqimlari to‘liq Pekin nazoratiga o‘tadi. Bu nafaqat savdo-sotiq, balki ichki iqtisodiy qarorlar qabul qilishda ham mustaqillikning yo‘qolishiga olib kelishi mumkin.
Umuman olganda, AQShning global siyosatidagi xatolar va uning zaiflashuvi Markaziy Osiyo uchun “geosiyosiy vakuum” yaratadi. Ushbu bo‘shliqni Xitoy kabi agressiv iqtisodiy o‘sishga ega imperiya tomonidan to‘ldirilishi mintaqa uchun iqtisodiy suverenitetning zaiflashuvi va tabiiy resurslarning jadal va nazoratsiz o‘zlashtirilishi hamda geosiyosiy tanlov imkoniyatining qisqarishi kabi jiddiy xatarlarni yuzaga keltiradi. Shu sababli, dunyo iqtisodiy-siyosiy tizimining keskin transformatsiyasi sharoitida Markaziy Osiyo davlatlari uchun mintaqaviy birlik va tashqi ta’sirlarga nisbatan jamoaviy immunitetni shakllantirish hayotiy zarurat hisoblanadi. Xitoy bilan hamkorlik qanchalik foydali bo'lmasin, uning “yutib yuborish” salohiyatini doimiy nazoratda ushlab turish mintaqa mamlakatlari uchun strategik vazifa bo‘lib qoladi.
Jaxongir Xakimov
Bugungi kunda xalqaro tizimda kuzatilayotgan siyosiy inqirozlar AQShning global yetakchilik roliga nisbatan shubhali qarashlarning kuchayishiga olib kelmoqda. Shu bilan birga, mavjud liberal iqtisodiy model hamda Amerika moliyaviy tizimining keskin izdan chiqishi jahon iqtisodiyoti uchun zanjirli reaksiya keltirib chiqarishi ehtimolini oshirmoqda. Mazkur sharoitda Xitoyning yangi global kuch sifatida shakllanishi Markaziy Osiyo mintaqasi uchun nafaqat iqtisodiy imkoniyatlar, balki jiddiy strategik va xavfsizlikka oid tahdidlarni ham yuzaga keltiradi.
AQSh Markaziy Osiyo hududidan geografik jihatdan uzoqda joylashgan bo‘lib, uning mintaqadagi manfaatlari asosan siyosiy muvozanatni saqlashga qaratilgan. Xitoy esa bevosita qo‘shnimiz hamda dunyoning eng yirik ishlab chiqarish markazidir. Shu bois, Xitoyning iqtisodiy ekspansiyasi mintaqaning xomashyo bazasiga aylanib qolish xavfini tug‘diradi. Xususan, Xitoyning energiya va mineral resurslarga bo‘lgan ulkan ehtiyoji MO davlatlarining tabiiy boyliklarini qisqa muddatda “so‘rib olishiga” olib kelishi mumkin. Bundan tashqari, “Bir makon, bir yo‘l” loyihasi doirasidagi yirik infratuzilmaviy qarzlar mintaqa davlatlarining Pekinga siyosiy qaramligini oshiradi.
AQShning global ta’siri zaiflashuvi Markaziy Osiyoda kuchlar muvozanatining buzilishiga olib keladi. G‘arbning mintaqadagi ishtiroki kamayishi Markaziy Osiyoni Xitoyning mutlaq ta’sir doirasida qoldiradi. Bu esa davlatlarimizning ko‘p vektorli tashqi siyosat yuritish imkoniyatini cheklab qo‘yadi. Tarixiy tajriba shuni ko‘rsatadiki, kuchli qo‘shni imperiyalar har doim o‘z chegaralari atrofida bufer zonalar yaratishga va resurslarni nazorat qilishga intiladi.
Shu bilan birga, xalqaro moliyaviy tizimda yuz berishi mumkin bo‘lgan o‘zgarishlar ham mintaqa uchun muhim oqibatlarni keltirib chiqaradi. Agar dollar ustuvorligi zaiflashib, uning o‘rnini yuan egallasa, Markaziy Osiyoning moliyaviy oqimlari to‘liq Pekin nazoratiga o‘tadi. Bu nafaqat savdo-sotiq, balki ichki iqtisodiy qarorlar qabul qilishda ham mustaqillikning yo‘qolishiga olib kelishi mumkin.
Umuman olganda, AQShning global siyosatidagi xatolar va uning zaiflashuvi Markaziy Osiyo uchun “geosiyosiy vakuum” yaratadi. Ushbu bo‘shliqni Xitoy kabi agressiv iqtisodiy o‘sishga ega imperiya tomonidan to‘ldirilishi mintaqa uchun iqtisodiy suverenitetning zaiflashuvi va tabiiy resurslarning jadal va nazoratsiz o‘zlashtirilishi hamda geosiyosiy tanlov imkoniyatining qisqarishi kabi jiddiy xatarlarni yuzaga keltiradi. Shu sababli, dunyo iqtisodiy-siyosiy tizimining keskin transformatsiyasi sharoitida Markaziy Osiyo davlatlari uchun mintaqaviy birlik va tashqi ta’sirlarga nisbatan jamoaviy immunitetni shakllantirish hayotiy zarurat hisoblanadi. Xitoy bilan hamkorlik qanchalik foydali bo'lmasin, uning “yutib yuborish” salohiyatini doimiy nazoratda ushlab turish mintaqa mamlakatlari uchun strategik vazifa bo‘lib qoladi.
Jaxongir Xakimov
👍17💯10🔥8🤔6❤1
Forwarded from PolicyLab.UZ
kaplan_robert_d_the_revenge_of_geography_what_the_map_tells.pdf
6.4 MB
Eron haqida to‘liq tasavvurga ega bo‘lish uchun, albatta, fundamental tadqiqotlarga murojaat qilish zarur. Bu borada Robert D. Kaplanning “Geografiyaning qasosi: Xarita bizga kelajakdagi mojarolar va taqdirga qarshi kurash haqida nimani anglatadi” nomli asari muhim ahamiyatga ega. Ushbu asarning Eronga bag‘ishlangan bobida mamlakat global va mintaqaviy tizimda alohida o‘rin tutuvchi geostrategik markaz sifatida talqin qilinadi.
Eronning asosiy ustunligi uning noyob geografik joylashuvida namoyon bo‘ladi. U Kaspiy dengizi va Fors ko‘rfazi energiya hududlarini tutashtiruvchi yagona davlatdir. Ma’lumki, Fors ko‘rfazi hududi jahon neft zaxiralarining qariyb 55 foizini o‘zida jamlagan bo‘lib, Eron aynan shu makon markazida joylashgan.
Mamlakatning uzun qirg‘oq chiziqlari uning strategik imkoniyatlarini yanada kuchaytiradi. Xususan, Hormuz bo‘g‘ozi ichidagi Eron qirg‘og‘i taxminan 2511 kilometrni tashkil etadi, bu esa mintaqadagi boshqa davlatlarga nisbatan sezilarli ustunlik beradi (taqqoslash uchun, BAA - taxminan 1357 km). Bundan tashqari, Eronning Arab dengiziga chiqishi (480 km) va Kaspiy dengizidagi qirg‘og‘i (taxminan 650 km) uni Markaziy Osiyo davlatlari uchun dengizga chiqish imkonini beruvchi muhim tranzit hududga aylantiradi.
Geografik jihatdan Eron nafaqat energiya makonlarini, balki butun Yaqin Sharq va Markaziy Osiyoni bog‘lovchi tabiiy ko‘prik vazifasini bajaradi. Zagros tog‘lari orqali g‘arbga - Iroq tomonga, sharq va shimolga esa Xuroson hamda Markaziy Osiyo hududlariga chiqish yo‘llari ochiq. Shu sababli tarixan ham Eron ushbu makonlar o‘rtasida uzviy bog‘lovchi rol o‘ynab kelgan.
Biroq Eronning ta’siri faqat geografik omillar bilan cheklanmaydi. U keng sivilizatsion makon sifatida shakllangan bo‘lib, “Eron g‘oyasi” konsepsiyasi orqali o‘zining madaniy va til jihatidan keng ta’sir doirasini namoyon etadi. Fors tili dari, tojik, urdu, pushtun, hind va bengal tillariga sezilarli ta’sir ko‘rsatgan, natijada Bag‘doddan Dakkagacha bo‘lgan hududni yagona madaniy maydon sifatida talqin qilish mumkin.
Tarixiy nuqtai nazardan Eron qadimdan kuchli davlat va imperiyalar markazi bo‘lib kelgan. Ahamoniylar imperiyasi Bosfor bo‘g‘ozidan Hind vodiysigacha cho‘zilib, o‘z davrining eng yirik siyosiy tuzilmalaridan biriga aylangan. Keyinchalik Parfiya va Safaviylar davlatlari ham keng hududlarga ta’sir o‘tkazgan. Ushbu tarixiy tajriba bugungi Eron siyosiy elitasi tafakkurida milliy o‘zlik va strategik ambitsiyalarni shakllantiruvchi muhim omil bo‘lib qolmoqda.
Zamonaviy bosqichda esa Eron klassik harbiy ekspansiyadan ko‘ra, proksi kuchlar, ideologik ta’sir va asimmetrik strategiyalar orqali o‘z ta’sirini kengaytirmoqda.
Shu bilan birga, Eronning global va mintaqaviy salohiyati uning ichki siyosiy tizimi bilan ma’lum darajada cheklanmoqda. Diniy boshqaruv modeli mamlakatning madaniy jozibadorligini pasaytirib, uning “yumshoq kuch” (soft power) imkoniyatlarini to‘liq namoyon etishiga to‘sqinlik qilmoqda. Shu bois Kaplan fikricha, Eronning haqiqiy potensiali uning siyosiy evolyutsiyasiga bevosita bog‘liq. Agar mamlakat liberallashsa yoki ochiqroq tizimga o‘tsa, u Yaqin Sharq va Markaziy Osiyoda yanada kuchli va konstruktiv rol o‘ynashi mumkin.
Shunday qilib, Eronni geosiyosiy jihatdan muhim qiladigan asosiy omillar - bu uning strategik geografiyasi, ulkan energiya resurslari va chuqur sivilizatsion merosidir. Shu sababli, mamlakat ichki siyosiy o‘zgarishlari nafaqat mintaqaviy, balki butun Yevrosiyo miqyosida kuchlar muvozanatiga sezilarli ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
Eronning asosiy ustunligi uning noyob geografik joylashuvida namoyon bo‘ladi. U Kaspiy dengizi va Fors ko‘rfazi energiya hududlarini tutashtiruvchi yagona davlatdir. Ma’lumki, Fors ko‘rfazi hududi jahon neft zaxiralarining qariyb 55 foizini o‘zida jamlagan bo‘lib, Eron aynan shu makon markazida joylashgan.
Mamlakatning uzun qirg‘oq chiziqlari uning strategik imkoniyatlarini yanada kuchaytiradi. Xususan, Hormuz bo‘g‘ozi ichidagi Eron qirg‘og‘i taxminan 2511 kilometrni tashkil etadi, bu esa mintaqadagi boshqa davlatlarga nisbatan sezilarli ustunlik beradi (taqqoslash uchun, BAA - taxminan 1357 km). Bundan tashqari, Eronning Arab dengiziga chiqishi (480 km) va Kaspiy dengizidagi qirg‘og‘i (taxminan 650 km) uni Markaziy Osiyo davlatlari uchun dengizga chiqish imkonini beruvchi muhim tranzit hududga aylantiradi.
Geografik jihatdan Eron nafaqat energiya makonlarini, balki butun Yaqin Sharq va Markaziy Osiyoni bog‘lovchi tabiiy ko‘prik vazifasini bajaradi. Zagros tog‘lari orqali g‘arbga - Iroq tomonga, sharq va shimolga esa Xuroson hamda Markaziy Osiyo hududlariga chiqish yo‘llari ochiq. Shu sababli tarixan ham Eron ushbu makonlar o‘rtasida uzviy bog‘lovchi rol o‘ynab kelgan.
Biroq Eronning ta’siri faqat geografik omillar bilan cheklanmaydi. U keng sivilizatsion makon sifatida shakllangan bo‘lib, “Eron g‘oyasi” konsepsiyasi orqali o‘zining madaniy va til jihatidan keng ta’sir doirasini namoyon etadi. Fors tili dari, tojik, urdu, pushtun, hind va bengal tillariga sezilarli ta’sir ko‘rsatgan, natijada Bag‘doddan Dakkagacha bo‘lgan hududni yagona madaniy maydon sifatida talqin qilish mumkin.
Tarixiy nuqtai nazardan Eron qadimdan kuchli davlat va imperiyalar markazi bo‘lib kelgan. Ahamoniylar imperiyasi Bosfor bo‘g‘ozidan Hind vodiysigacha cho‘zilib, o‘z davrining eng yirik siyosiy tuzilmalaridan biriga aylangan. Keyinchalik Parfiya va Safaviylar davlatlari ham keng hududlarga ta’sir o‘tkazgan. Ushbu tarixiy tajriba bugungi Eron siyosiy elitasi tafakkurida milliy o‘zlik va strategik ambitsiyalarni shakllantiruvchi muhim omil bo‘lib qolmoqda.
Zamonaviy bosqichda esa Eron klassik harbiy ekspansiyadan ko‘ra, proksi kuchlar, ideologik ta’sir va asimmetrik strategiyalar orqali o‘z ta’sirini kengaytirmoqda.
Shu bilan birga, Eronning global va mintaqaviy salohiyati uning ichki siyosiy tizimi bilan ma’lum darajada cheklanmoqda. Diniy boshqaruv modeli mamlakatning madaniy jozibadorligini pasaytirib, uning “yumshoq kuch” (soft power) imkoniyatlarini to‘liq namoyon etishiga to‘sqinlik qilmoqda. Shu bois Kaplan fikricha, Eronning haqiqiy potensiali uning siyosiy evolyutsiyasiga bevosita bog‘liq. Agar mamlakat liberallashsa yoki ochiqroq tizimga o‘tsa, u Yaqin Sharq va Markaziy Osiyoda yanada kuchli va konstruktiv rol o‘ynashi mumkin.
Shunday qilib, Eronni geosiyosiy jihatdan muhim qiladigan asosiy omillar - bu uning strategik geografiyasi, ulkan energiya resurslari va chuqur sivilizatsion merosidir. Shu sababli, mamlakat ichki siyosiy o‘zgarishlari nafaqat mintaqaviy, balki butun Yevrosiyo miqyosida kuchlar muvozanatiga sezilarli ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
👍17
Forwarded from 🇺🇿 TIV matbuot kotibi
Javohir Sindorov — FIDE Nomzodlar turniri g‘olibi
O‘zbekistonlik grossmeyster eng yaqin ta’qibchisi, niderlandiyalik Anish Giri bilan durang o‘ynadi va musobaqa yakuniga bir tur qolganda g‘oliblikni qo‘lga kiritdi.
@tivmatbuot
O‘zbekistonlik grossmeyster eng yaqin ta’qibchisi, niderlandiyalik Anish Giri bilan durang o‘ynadi va musobaqa yakuniga bir tur qolganda g‘oliblikni qo‘lga kiritdi.
@tivmatbuot
👍39👏11❤7🔥4
Forwarded from Hamid Sodiq | Rasmiy kanal
Forwarded from Hamid Sodiq | Rasmiy kanal
Ҳокимият crash test ини томоша қилиш учун билет фақат политологларда бор.
Қолганлар ҳакимиятни тўхтатиш мумкин деб ўйлашади)
@Hamid_Sodiq
Қолганлар ҳакимиятни тўхтатиш мумкин деб ўйлашади)
@Hamid_Sodiq
👍8❤3
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev shaxmatchi Javohir Sindorov bilan telefon orqali suhbatlashib, uni Xalqaro shaxmat federatsiyasi Nomzodlar turnirida qo‘lga kiritgan tarixiy yutug‘i munosabati bilan samimiy tabrikladi.
Strategic Focus: Central Asia
Strategic Focus: Central Asia
👍36🔥25👏13❤12
Forwarded from Hikmat istaganga...
AQSH NATOdan chiqishi ortidagi maxfiy reja: Isroil va Turkiya to‘qnashuvi
AQSH Milliy aksilterror markazining sobiq rahbari Joe Kent yaqinda shov-shuvli bayonot bilan chiqdi. Uning ta’kidlashicha, Donald Tramp ma’muriyatining NATOdan chiqish haqidagi tahdidlari ortida uzoqni ko'zlagan strategik maqsad yotibdi.
Kentning so'zlariga ko'ra, Vashington Shimoliy Atlantika alyansini tark etishi tinchlikni saqlash emas, balki Suriya hududida Turkiya va Isroil o‘rtasida kutilayotgan muqarrar urushda Isroil tomonida turish uchun yo'l ochishdir. NATO nizomiga ko'ra, AQSH o'z ittifoqchisi bo'lgan Turkiyaga qarshi harbiy harakatlarda qatnasha olmaydi, alyansdan chiqish esa bu to'siqni olib tashlaydi.
Sobiq mulozim AQSHning Yaqin Sharqdagi "ham o't qo'yuvchi, ham o't o'chiruvchi" rolini to'xtatish vaqti kelganini, mintaqadagi manfaatlar bunday katta xavfga arzimasligini bildirgan.
AQSHning NATOdan chiqish ehtimoli tinchlikka intilish emas, balki mintaqaviy urushda Isroilni qo‘llab-quvvatlash uchun xalqaro majburiyatlardan voz kechish strategiyasidir.
AQSH Milliy aksilterror markazining sobiq rahbari Joe Kent yaqinda shov-shuvli bayonot bilan chiqdi. Uning ta’kidlashicha, Donald Tramp ma’muriyatining NATOdan chiqish haqidagi tahdidlari ortida uzoqni ko'zlagan strategik maqsad yotibdi.
Kentning so'zlariga ko'ra, Vashington Shimoliy Atlantika alyansini tark etishi tinchlikni saqlash emas, balki Suriya hududida Turkiya va Isroil o‘rtasida kutilayotgan muqarrar urushda Isroil tomonida turish uchun yo'l ochishdir. NATO nizomiga ko'ra, AQSH o'z ittifoqchisi bo'lgan Turkiyaga qarshi harbiy harakatlarda qatnasha olmaydi, alyansdan chiqish esa bu to'siqni olib tashlaydi.
Sobiq mulozim AQSHning Yaqin Sharqdagi "ham o't qo'yuvchi, ham o't o'chiruvchi" rolini to'xtatish vaqti kelganini, mintaqadagi manfaatlar bunday katta xavfga arzimasligini bildirgan.
AQSHning NATOdan chiqish ehtimoli tinchlikka intilish emas, balki mintaqaviy urushda Isroilni qo‘llab-quvvatlash uchun xalqaro majburiyatlardan voz kechish strategiyasidir.
💯3❤1