قاپشکێن:هەموو،هەموویان،
خێڵخانەی مامۆم قاپشکێن چوونە سەیران.

تووش:کەشوهەواری سەردو باراناوی.

شەڕەبایە لە چیاکان و هەوا تووشە دەنا
وەکوو شێتان دەمەویست ڕوو لە چیای ئەستەم کەم(هێمن)

تووش:ڕووبەڕووبوون لەگەڵ کەسێ.

تەفەقا:پێ گەیشتن و ڕووبەڕووبوونەوی ناکاو

لە شەقام تەفەقای مامۆستا هاتم،






https://t.me/joinchat/NVjHBDqDQoA4ZjJk

ئەلەڕگ = لک لک

ڤرگە = محلە

چەم = چشم


ئەرنام ڤرگە وژمان چەن گلە ئەلەڕگ ڤە چەمم دی

در محله خودمان چند دانه لک لک به چشم دیدم


دەرەکی = بیگانە

سەرەکی = ابتدایی ( بومی )

هؤز = ایل ، طایفه

دەرەکی ئێر هاتەر هؤزمان ، سەرەکی ئێر کەتەر هؤزمان

بیگانه آمده به طایفه‌مان ، اصیل بیرون افتاد از طایفه‌مان

ضرب المثل به معنی : استعمار و اشغال توسط بیگانگان



#وشە_لەکی_



https://t.me/joinchat/NVjHBDqDQoA4ZjJk

می، قژ، گژ = مو

تووکێ سەر =پوستِ سر

تێوڵ = پیشانی

برم = ابرو

چەو = چشم

مژدنگ = مژە

پێڵای چەو = پلک چشم

ئێسپینە = سفیدیِ چشم، صلبیە

گزینک = مردمکِ چشم

پت = دماغ

خراکێ پت = استخوانِ بینی

گوڵمێ پت = پَرە بینی

لێو = لب

دەم = دهان

زنج = چانە

چناوە = فک

زۆ = زبان

دنۆ = دندان

کاکیلە = دندانِ آسیاب

ئارەو = سقف دهان

گەلی = گلو

#وشەی_پەڵەیی_



https://t.me/joinchat/NVjHBDqDQoA4ZjJk

وشەی کەڵهوڕی:

مۊژنگ/مۊجنگ = مژە
ئەسر = اشک
کەمەر = تختە‌سنگ، سنگ بزرگ
کوچگ = سنگ
پت = بینی
کلک = انگشت
گورج/ گتێگورج = زبل ، فرز، حاضر و آماده
پۊت = تهی ، خالی ، پوچ
پووت = پتک ، ظرف جای نفت و گازوییل
تەنسق = نوبرانە ، تر و تازە ، خوشمزە
جام = کاسە ، پیالەی بزرگ
رەو کردن = لاف‌زدن، بلوف زدن، دروغ‌گفتن
ئالە/ئالەت = زردچوبە، ادویە
هۊردەوالە = خرت‌وپرت، آت‌وآشغال

دستەواژە؛

مۊ زەرد = موذی
توولە مار زەرد = موذی
سەگ زەرد برای چەقەڵە = لاف زدن، بلوف زدن
گورگ بیاوان = ماجراجو، خطرپذیر، زبر و زرنگ



#وشەی_کەلهوڕی_
#زاراوە_و_بنزارەکانی_زمانی_کوردی_هەموویان_ڕەسەنن_



https://t.me/joinchat/NVjHBDqDQoA4ZjJk

لادَە: برو کنار
لا دێن: برید کنار
لادام: رفتم کنار
لادای :
رفتی کنار
لادا: رفت کنار
لادایم: لادایمن. رفتیم کنار
لاداین :رفتید کنار
لادان: رفتن کنار

بچوو لا: برو کنار
بچوو ئیلا: برو اینور
بچوو ئولا: برو آنور

تاف: آبشار
تافە: آبشار معلوم شناختە. شدە برای طرفین گفتگو. ‍ه.  علامت شناختن
لە ف (لَف) سیل
لە فاو (لَفاو) سیلاب

ماشتە : جاجم
گلیم :لێ (لِ)
دار قالی: دارکووڵ


#ڤشە_پەڵەیی_(پاڵەیی)



https://t.me/joinchat/NVjHBDqDQoA4ZjJk

هوەر ، هوەرەتاو : آفتاب


باوش ، بەخەڵ : آغوش


مانگ : ماە

نۊر : نور



خاکم مەگرمەر باوش ، ئەرژیری هوەرەتاوە و ڤەژیری نۊر مانگ


خاکم را بغل میکنم ، در زیر آفتاب و در زیر نور ماه

(‌ تو این موارد مثل ئەرژیر/ڤەژیر یا ئەرنام/ڤەنام ئەر با ڤە فرقی نداره و بستگی به لحجه و منطقه داره )




#وشەی_لەکی_



https://t.me/joinchat/NVjHBDqDQoA4ZjJk

نامییە:ناودار،ناودێر،نامدار،نامی،مەنشوور،

پیفڵدان:تیزانگ،بادکنک

قەڵەمە:چڵ و لقی دار کە دەیبڕن و دەیچێنن تا ڕیشە بکوتێ،

قەڵەمە:لوولاک.لووقاق،

قەڵەمە:لە واتای خوازراودا یانێ تەنگ و تەچەڵەمە،کۆسپ،لەمپەر،
#کارەکەمان_قەڵەمەی_‌_تێ_کەوتووە_
یانێ کارەکەمان تووشی کێشە و لەمپەر بووە،

دەزوێنک:دەستەوانە،دەسینە،دەسبەن،لێزەمووروو کە لە دەستی منداڵانی دەکەن


گەردەون:ملوانک،






https://t.me/joinchat/NVjHBDqDQoA4ZjJk

سڵام مامووستا خەلیل گیان
وەختت وەخێر

وشەی کەڵهوڕی؛

مۊ ، قژ ، گیس ، زلف، کاکول = مو
پووس = پوست
تێوڵ = پیشانی
سێوڵ = سبیل
ئەوری = ابرو
مۊژنگ = مژە
رۊ = صورت
چەو = چشم
پێڵ = پلک
سیاتی = مردمک
سفێدی = صلبیه
پت = بینی
خەڕەنگ = استخوان بینی
لێو = لب
دەم = دهان
چەناکە = چانە
زوان = زبان
دنان = دندان
کاکۊلە = دندان آسیاب
ئاروو = سقف دهان
حەلق = گلو
غورینک = برآمدگی زیر گلو
مل = گردن
گوردە ، کوول = دوش
شان = شانە ، کتف
قەڵەقووچان = نشستن کودک روی شانەها
باووش ، باوش = آغوش
باڵ = قسمت بالایی دست
زڕانی = زانو

قومقومەک = آفتاب‌پرست




#وشەی_کەلهوڕی_





https://t.me/joinchat/NVjHBDqDQoA4ZjJk

شوونەل زۊنە =شوێنەواری مێژوویی ،شوێنەواری کۆنینە،


ڤڵات : وڵات.سەرزەین.


دیار بێن : دیاربوون



ئەژ شوونەل زۊنە کوردییەتی ، دیارە ڕەگ و ڕیشەی کورد ڤەی ڤڵاتە تاریخی چەن هزار ساڵان دێرێ


از آثار باستانی کوردی ، مشخصه رگ و ریشه‌ی کورد در این سرزمین تاریخ چند هزار ساله دارد


#وشەی_لەکی_




https://t.me/joinchat/NVjHBDqDQoA4ZjJk

دێت نمیگزرم.  ازت نمیگزرم
دێم. ازم         ڤێم(). بهم
دێت.ازت         ڤێت.  بهت

دێ (دِ) ازش        ڤێ (وِ).  بهش

دێمۆن. ازمون.        ڤێمۆن.  بهمون
دێتۆن ازتون            ڤێتۆن.  بهتون

دێیۆن .ازشون         ڤێمون.  بهمون

شکم: گێیە (گێدە). ئێشکەم. زگ.


کەپوو/ کەپووڵ/کەپووڵک: سر کلە.  پ

قژ/گژ/می:  موی سر
پرچ:زڵف
قاو: موی آویزان بلند . کنار گوش




#وشەی_پاڵەیی_





https://t.me/joinchat/NVjHBDqDQoA4ZjJk

شوێنبەسەربردن:دۆزینەوە،پەیداکردن،

پێنووسەکەم نییە شوێن ناوەمە سەری هەرچێ ئەگەڕم،

رۆشن.:ڕۆچن،ڕۆژن،شوێنێ کە ڕووناکایی لەوێوە دێت،روشن و روزن و روزنەی فارسی هەر دەگەڕێتەو سەر ڕۆچن،ڕۆژن،ی کوردی و ڕۆشنیش هەر کوردییە

مێرگەوار:ناوی هەوارێکە لە گوندی نییەری ژاوەرۆ،
مێرگ:چیمەن و سەوزایی،
وار:وڵات،شوێن،

مێرگەوار:چیمەڵانیی زۆر،شوێنێ کە سەوزایی و چیمەڵانییە

هەوار ئای هەوار سای هەوار وەشەن
چەنی باڵاکەت مێرگەوار وەشەن




https://t.me/joinchat/NVjHBDqDQoA4ZjJk

مرەشەلە:مراوی،

سۆنە:مراوی،وردەک.مراڤی،وەردەکە،

سەرسەوز و بۆرچین وردەک چەنی قاز
له سەر سەراوان مەگێڵیان وە ناز،

سەرسەوز و بۆرچین ڕوویان کردە بیاوان
سەرسەوز دانیشتوو بۆرچینی ئەلاوان

سەرسەوز:مراویی نێر،
بۆرچین مراویی مێوینە،

لە بنزاری گەڕووسیدا بە سۆنە وردەک ئێژن،
ورد:بچووک،بچکۆلە،بووچک

وردەک:بووچکتر.بووچکتر لە قاز بووە وتوویان وردەک






https://t.me/joinchat/NVjHBDqDQoA4ZjJk

دێم سەن:ازم خرید 
ڤێم وت:بهم گفت
ئمرووژ هامساکەم ئەنار دێم سەن: امروز همسایەم انار ازم خرید(گرفت)
حەقم دێت گرم:حقم ازت میگیریم 
تو ئمکە ڤێمۆن چێری:تو الان چکارمان داری؟
دێیۆن ئایمەل گەنیکن.:بعضی ازشون آدم های بدی هستن


#وشە_ڕستەی_پاڵەیی_




https://t.me/joinchat/NVjHBDqDQoA4ZjJk

وەرمێ:ورمێ:ڕەسم ــ عادەت (فرەتەر پێ کاری خراوی ماچاش پێسە ئانەیە کەسیە بابەش دز بیەن کوڕەکەچش دزی کەرۆ ماچا کورە هەر وەرمێشانەنە)

وژوا:گەورە بیەی(رشد) ــ ماچا وژوا بیەن:رەنگ و رووش وەش بیەن(فرەتەر پەی زاڕوەێ)

یانە وەی:یانە ئاشنا جە شار یا دەگەی دوورەنە کە پەی ئیسراحەتی بتاوی روەش کەرینە۰

ورمێ ــ وەرمێ: رەسم و عادەتی ناو یەک تایفە یا بنەماڵە(زیاتر بۆ ئاکاری نەشیاو)

وژوا :گەورە بوون (وژوا بیەن)هەڵبڕیاو ــ رەنگ خوەش(بۆ مناڵان)ــ رشد کردن

یانە وەی :بە ماڵێک ئەڵێن کە لە شار یان دێیێکی دوورە دەست بتوانی پەنای بۆ ببەی و بمێنیتەوە

واشە چەم:چاو جوان

جەنگەران .جەنەران :شەڕاشۆ

جەنگەران:لە ناوچەی لەیلاخ جەنگەری ئەیژن،

دیدە و کاکان:قەومە قەومالێ :پارتی بازی









#وشەی_هەورامی_
#مامۆستا_ئەمجەد_خانی_ژاوەرۆ_




https://t.me/joinchat/NVjHBDqDQoA4ZjJk

#وشەی_کەلهوڕی_
ئەیوان_


چاپۊک:دەس‌خسن،دەس ئا یەکێ بخەی،چەپۆک،


تریکە:وە دەنگ گەورا و بەرز هاوارکردن،قسیەکردن،قێڕاندن،


نۊتەک:تاریکایی،شەوەزەنگ.ئەنگۆستەچاو




https://t.me/joinchat/NVjHBDqDQoA4ZjJk

ئاودانان:ئاودانان یەکێ لە شارەکانی باشووری پارێزکای ئیلامە کە شێوەزاری ئەم شارە و پەڵە(پەهڵە)و دێلوڕان(دێلڕۆ)و دەڕەشار و مەیمە پەهلەییە،کە پەڵەیی یان پاڵەیی یەکێ لە هەرە کۆنترین شێوەزارەکانی زمانی کوردییە،
#ئاودانان_ئاودەنۆ_ئاودنۆ_ئاونۆ_ئاوناو_
من وای بۆ دەچم کە ئاونۆ یان ئاودنۆ وشەکە پاڵەیی واتا شوێنێک یان شارێک کە چۆم یان جووگەی ئاوێک تێیدا تێپەڕ دەبێ،شوێنک کە لە پەنای چۆم وڕووباردایە،
لە بێژە پاڵەییدا لە جیاتی وشەی (لە) وشەی (دە)گۆیە دەکرێ،ئادەنۆ واتا ئاولەناو،
ئاونۆ ئاووەنۆ واتا ئاو لە ناو،







https://t.me/joinchat/NVjHBDqDQoA4ZjJk

چوون:لوای ــ شیای چاشتێ و ۰۰۰
هەڵچوون:هۆرشیای ــ تووڕە بیەی ــ هۆردای(گەورە بیەی)ــ سەرەوکۆ لوای
پیاچوون:پۆرە لوایوە
پێچوون:پەنە شیای
وێچوون:چەنە شیای(شباهت)
چوونەوە:لوایوە
پیاچونەوە:پۆرە لوایوە
تیاچوون:بەین شیای
تێچوون:شیایەنە؛لوایەنە(لوانشەنە؛شیەنشەنە)
پێهەڵچوون:هۆر وەسەی؛سەر لوەی(جە درەخت یا کۆ)
تێڕاچوون:پۆرە لوای ــ سەروو قسێ لوای
تێکهەڵچوون:جەنگەیەی؛گژیەی
تێوەچوون:لوایرە ؛چەقایرە(دلێ هەڕێ)
تێهەڵچوون:پۆرە لوای(دڕەی) ــ تێکەڵوو هەرمانێوە بیەی
تێهەڵچوونەوە:دووبارە بیەیوە(استیناف)
لێکچوون:جە یوێ شیای(شباهت)
لێچون:شیەی(شباهت)ــ پڕای نێری سەروو مای
لێچوونەوە:جە هێڵە شیایەو کەرگێ ــ  تەرک کەردەو کارێوە کە وەڵتەر چەشتەش بیەن(ترک عادت)
لاچوون:لاشیەی
لێتێکچوون:سەر ئۆنە شێویەی ــ ڕا گوم کەردەی
دەرچوون:بەرشیەی ــ جیا ئاستەی



#وشەی_هەورامی_
ناوچەی_ژاوەرۆ_

#مامۆستا_ئەمجەد_خانی_




https://t.me/joinchat/NVjHBDqDQoA4ZjJk