رازِ نسخه‌های حافظ

حافظ را هرگز نمی‌توان «قطعی» خواند. 📜🔍 به‌جای دنبالِ یک صورت بودن، نزدیک شدن به چند خوانش معتبر و بررسی اصالت و قدمت نسخه‌ها با روش تصحیح انتقادی راهگشا است — دقت به قافیه، وزن و کارکرد واژه‌ها در زمان شاعر ضروری است. کاتبان گاهی عبارت‌های دشوار را با عبارتی ساده‌تر جایگزین کرده‌اند یا تغییر داده‌اند. نسخه‌های قدیمی‌تر و سازگار با زبانِ عصر ارجح‌اند. شما کدام خوانش حافظ را بیشتر می‌پسندید؟ ✍️

#حافظ #ادبیات_فارسی #متن_پژوهی #نسخه_خطی #تصحیح_انتقادی #شعر

سهیل قاسمی
@Setiq

پاورقی هوشمند در فضای مجازی

وقتشه پاورقی‌ها زنده بشوند! 📚✨
دیگر لازم نیست منابع فقط ته کتاب بمانند — با پاپ‌آپ‌ها و لینک‌های اختیاری می‌توانیم تصویر، صدا یا مرجع مرتبط را همان‌جا ببینیم و ادامه متن را راحت‌تر بخوانیم. شبکه‌های اجتماعی و ابزارهای دیجیتال این ظرفیت‌ها را فراهم کرده‌اند؛ چه تولیدکننده محتوا باشیم چه مصرف‌کننده، از آنها خوب استفاده کنیم تا کار خوب ماندگار شود.
از قافله عقب می‌مانیم اگر از این امکان‌ها غافل شویم.
شما چه ویژگی‌ای به امکانات رسانه‌های دیجیتال اضافه می‌کنید؟

#پاورقی #محتوای_دیجیتال #فضای_مجازی #شبکه_های_اجتماعی #تولید_محتوا #نوآوری

سهیل قاسمی
@Setiq

نه طریقِ دوستان است و نه شرطِ مهربانی
که به دوستانِ یک‌دل سَرِ دست برفشانی

دلم از تو چون برنجد؟ که به وَهم در نگنجد
که جوابِ تلخ گویی تو بدین شکردهاني

نفَسی بیا و بنشین! سخنی بگو و بشنوْ!
که به‌تشنگی بمُردم بَرِ آبِ زندگانی

#سعدی

اجرا: سهیل قاسمی
تدوین: شهریار

@Setiq

کیانوش سنجری
(۲۰ شهریور ۱۳۶۱ – ۲۳ آبان ۱۴۰۳)


برای وطن
برای کیانوش سنجری
برای مهسا
برای نیکا

سه رباعی از ایرج زبردست
اجرا: فریدون فرح‌اندوز
ترکیب با موسیقی: شاپور
ویدیو برگرفته از کلیپی ساخته کیانوش سنجری


از فاجعه شب به صد زبان می گوید
دارست که از شانه شب می روید

مرگ است وزان...
ستاره از ترس نهان...

شب ، چهره ماه را به خون می شوید

#کیانوش_سنجری

@FereidounFarahandouz

مخاطب‌مان را گول نزنیم
مخاطب‌مان را گول نزنیم! 🎯
داشتن مخاطب عالیه، اما نباید وانمود کنیم بزرگان معصوم بودند یا فهمِ آن‌ها کل حقیقت است — آن‌ها هم انسان بودند و خطا می‌کردند. ما هم در جستجوی دانش و آگاهی‌ایم؛ صادقانه آنچه درست می‌دانیم را بگوییم، نه آنچه مخاطب انتظار دارد. شما چطور با مخاطب‌تون صادق می‌موندید؟ 👇

#محتوا #تولید_محتوا #صداقت #مخاطب #آگاهی #اصالت #شفافیت

سهیل قاسمی

@Setiq

دوستان گرامی ساکن تورنتو
کتاب من را می‌توانید از غرفه‌ی
Shadi Art Gallery
در نمایشگاه کتاب فارسی تورنتو تهیه کنید.
دیوان حافظ
بر پایه‌ی نسخه‌ی خطیِ سال ۸۰۱
پیرایش و نگارش سهیل قاسمی
انتشارات بلم

#کتاب #نمایشگاه_کتاب_فارسی #حافظ #ادبیات #ادبیات_فارسی #کانادا #تورنتو #گلوبال_لینک

@Setiq

88 DONCASTER AVE, THORNHILL, ON L3T 1L3

 شعر: فضولی
اجرا: سهیل قاسمی
آواز: رشید بهبودف
موسیقی: عزیر حاجیبگف (عسگرین آریاسی)
 
ناله دن دیر نی کیمی آوازه ی عشقیم بلند
ناله ترکین قیلمارام نی تک کسیلسم بند- بند

قیل مدد ای بخت، یوخسا کام دل ممکن دگیل
بؤیله کیم اول دلربا بی درد دیر من دردمند

داغ لار دیر اودلو کؤکسومدن قاراسی قوپمامیش
یا ثبات عشق ایچون اود اۆزره بیر نئچه سپند؟

آچیلیر کؤنلوم گهی کیم گریه ی تلخیم گؤروب
آچار اول گلرخ تبسم بیرله لعل نوشخند

خاک راهیندن منی قالدیرا بیلمز سایه تک
قیلسا گردون آفتابین هر شعاعین بیر کمند

"جام توت" دئر ساقی گلچهره، زاهد ترک جام
ای کؤنول فکر ائیله گؤر کیم، هانسی دیر توتمالی پند

ای «فضولی»، صورت فقرین قبول دوست دور
هیچ درویشی، سنین تک گؤرمه دیم سلطان پسند


 متن شعر به تصحیح دوست و سرور ارجمند هاتف بخشی

فضولی (فیضولی)
محمّد بن سلیمان (۱۴۸۳–۱۵۵۶ میلادی) (زاده‌ی ۸۸۵ هجری قمری، درگذشته‌ی ۹۶۳ هجری قمری) متخلّص به فضولی، ادیب و شاعرِ سده‌ی دهمِ هجری (سده‌ی شانزدهمِ میلادی) بود که آثاری را به ترکیِ آذربایجانی و نیز فارسی و عربی سرود. او یکی از بزرگ‌ترین شاعرانِ ادبیاتِ ترکی و ادبیاتِ آذربایجانی است.

@Setiq

نقد! نه متلک

کافی است از کنایه و متلک در نقد دست برداریم — این رسمِ در لفّافه‌ی جمله‌های ادبی بی‌ادبی کردن باید از ادبیات گفتاری و نوشتاریِ فضلای ما زدوده شود. نقد باید برای روشن‌کردن و بهبود اثر باشد، نه تخطئه و تسویه‌حساب شخصی در پوشش زبانِ نمادین؛ نمادسازی در شعر جای خود را دارد، در نقد نه.
شما چه تجربه‌ای از نقد کنایه‌آمیز داشته‌اید؟ 💬✍️


#نقد_سازنده #نقد_ادبی #ادبیات #احترام #رفتار_حرفه‌ای #ادب #نقد

سهیل قاسمی

@Setiq

شعر: سعدی - غزل ۵۷۸
اجرا: سهیل قاسمی
موسیقی: بیژن مرتضوی
میکس: شهریار

@Setiq

https://www.aparat.com/v/gvh4l71

ترجیع‌بند سعدی
بنشینم و صبر پیش گیرم
دنباله‌یِ کارِ خویش گیرم

اجرا: سهیل قاسمی
ضبط: استودیو اورانیا - وحید اختری
درهم‌آمیزی با موسیقی: شاپور
موسیقی: ابوالفضل صادقی نژاد و بابک رادمنش

@Setiq

مطَلَب طاعت و پیمان و صلاح از منِ مست
که به پیمانه‌کشی شُهره شدم روزِ الست

مطَلَب طاعت و پیمان و صلاح از منِ مست
که به پیمان‌شکنی شُهره شدم روزِ الست

#حافظ

سخنانی از دکتر اصغر دادبه
مراسم رونمایی کتاب دیوان حافظ بر پایه نسخه‌ی خطیِ سالِ ۸۰۱
پیرایش و نگارش سهیل قاسمی
انتشارات بلم

@Setiq

غزل ۵۱۷ سعدی
اجرا: سهیل قاسمی
درهم‌آمیزی با موسیقی: شهریار

ای حُسن ِ خط از دفتر ِ اخلاق ِ تو بابی
شیرینی از اوصاف ِ تو حرفی زِ کتابی

از بویِ تو در تاب شود آهوی مشکین
گر باز کنند از شکن ِ زلف ِ تو تابی

بر دیده‌یِ صاحب‌نظران خواب ببَستی
ترسی که ببینند خیال ِ تو به خوابی؟

از خنده‌یِ شیرین ِ نمک‌دان ِ دهان‌ات
خون می‌رود از دل چو نمک‌خورده کبابی

تا عذر ِ زلیخا بنهد مُنکِر ِ عشّاق،
یوسف‌صفت از چهره برانداز نقابی

بی رویِ  تو ام جنّت ِ فردوس نباید
ک‌این تشنگی از من نبَرَد هیچ شرابی

مشغول ِ تو را گر بگذارند به دوزخ،
با یاد ِ تو درد ش نکند هیچ عذابی

باری به طریق ِ کرم‌ام بنده‌یِ خود خوان
تا بشنوی از هر بُن ِ مویی‌م جوابی

در من منگر! تا دگران چشم ندارند!
ک‌از دست ِ گدایان نتوان کرد ثوابی!

آب ِ سخن‌ام می‌رود از طبع ِ چو آتش
چون آتش ِ روی‌ات که از او می‌چکد آبی

یاران همه با یار و من ِ خسته طلب‌کار
هر کس به سَر ِ آبی و سعدی به سرابی

517

@Setiq

صوفی اَر باده به‌اندازه خورَد نوش‌اش باد!
وَ ر نه اندیشه‌یِ این کار، فراموش‌اش باد
 
وآن‌که یک جُرعه میْ از دست توانَد دادن،
دست با شاهدِ مقصود در آغوش‌اش باد
 
پیرِ ما گفت: خطا بر قَلَمِ صُنع نرَفت
آفرین بر نظرِ پاکِ خطاپوش‌اش باد
 
چشمَم از آینه‌دارانِ خط و خال‌اش گشت
تن‌ام[1] از بوسه‌رُبایانِ بَر و دوش‌اش باد
 
شاهِ تُرکان، سخنِ مدّعیان می‌شنوَد!
شَرمی از مَظلَمه‌یِ خونِ سیاووش‌اش باد
 
گرچه، از کِبر، سخن با منِ درویش نگفت،
جان فدایِ دهَنِ بَسته‌یِ[2] خاموش‌اش باد
 
نرگسِ مست‌نوازِ کَشِ مَردُم‌دارَش[3]
خونِ عاشق به‌قدَح گر بخورَد، نوش‌اش باد
 
به‌غلامی ِ تو مشهورِ جهان شد حافظ؛
حلقه‌یِ بندگیِ زلفِ تو در گوش‌اش باد

 

[1] نسخه 803 «لبم از بوسه...» نوشته. هرچند «ربایان» را فراموش کرده. اما «لبم» در معنا و تناسب بهتر می‌نشیند.
[2] «دهنِ پسته» هم می‌شود خواند. اگر به‌جای دهن، شکرین نوشته‌بود، بی‌تردید، «شکرین‌پسته» می‌نوشتم. 803 نیز «دهن» نوشته. نسخه‌های دیگر «جان فدایِ شکرین‌پسته‌یِ خاموش‌اش باد» هم آورده‌اند.
[3] نسخه 803 نیز «مست‌نوازِ کَش» نوشته. تصحیح‌های دیگر «مست نوازش کُن» هم آورده‌اند.

@Setiq

دلم برای باغچه می‌سوزد

شعر: فروغ فرخ‌زاد
اجرا: فریدون فرح‌اندوز
موسیقی: اسفندیار منفردزاده
میکس: شاپور

#فروغ
#فروغ_فرخزاد

#فریدون_فرح_اندوز

@FereidounFarahandouz

#ماهنامه_سخن تاسیس: #شهریور ۱۳۹۵
سال دهم - جلد نخست  
آذر ۱۴۰۴ خورشیدی - شماره ۱۱۰

گفتگو با استاد #سهیل_قاسمی - حافظ شناس


● نقد شعر عزیز اقایانی: احمد تمیمی/ مریم حشمت پور/ علی عسگر غنچه/ آریا پورفریاد


#قضیه_مهم: خاستگاه این ماهنامه، رسالت تاریخی از اندیشه انسانی و جمهوری آن، تبلور یافته خردگرایی است. بسان سرو آزادی در سرزمین پاک ایران، کنش دارد و تنها به عشق ایران و فرهنگ کار کرده و می کند. وابسته به هیچ گروه و حزبی هم نیست.

بنیانگذار، مدیرمسئول و سردبیر:
#آریا_پورفریاد

https://t.me/sokhanaban1395

به‌جدّ دارم به این نتیجه می‌رسم نسخه‌های رُبعِ دومِ قرنِ نهم به بعد به‌نفعِ ایدئولوژیِ خاصی دستکاری شده!

از مقدّمه‌ی جامعِ دیوان حافظ:

چیزی که از نسخه‌های قرن نهمی متاخر دیدیم:

امّا به واسطهٔ محافظت درس قرآن و ملازمت بر تقوی و احسان و بحث کَشّاف و مِفتاح و مطالعهٔ مَطالع و مِصباح و تحصیل قوانین ادب و تَجَسُّسِ دَواوینِ عرب، به جمع اَشْتات غزلیّات نپرداخت

چیزی که ۸۰۱ ضبط کرده:

محافظت درس قرآن و ملازمت تعلیم سلطان و تحشیه‌ی کشف کشاف و مطالعه‌ی مطالع و مصباح و تحصین قوانین ادب و تحسین دواوین عرب از جمع اشتات غزلیاتش مانع آمدی

وقتی «ملازمت تعلیم سلطان» می‌شود «ملازمت بر تقوی و احسان» چه باید گفت؟
جز این که کاتب خواسته شیخ بسازد از خواجه حافظ؟

«تحشیه‌ی کشف کشاف» را «بحث کَشّاف و مِفتاح» خوانده. که پامنبری‌تر شود؟

«تحصین» را که استوار گرداندن است به «تحصیل» که کارِ بچه‌محصل‌هاست تقلیل داده.
«تحسینِ دواوین عرب» را «تَجَسُّسِ دَواوینِ عرب» کرده!
و تحشیه و تحسین دواوین، شرح و تصحیح است. نه به به گفتن! و نه جاسوسی!

نثرِ مسجّعِ «تحصینِ قوانینِ ادب» با «تحسینِ دواوینِ عرب» را نادیده گرفته.

سهیل قاسمی
@Setiq

بیت‌ها و مصراع‌های حافظ در مجمع النّوادر

مجمع النّوادر کتابی است از صدر جهان فیض‌اللـٰه بنبانی (/ بنیانی) که در سال ۹۰۳ ق. نوشته شده‌است. آقای دکتر سلمان ساکت و سرکار خانم صفورا مولایی این کتاب را تصحیح و با مقدّمه و تعلیقه‌های مفصّل و عالمانه منتشر کرده‌اند. در نسخه‌های گوناگون این کتاب در مجموع چهار بیت و یک مصراع از حافظ آمده‌است که با توجّه به این‌که متأسّفانه یافتن آن‌ها به‌یاری نمایه برای خوانندگان میسّر نیست (زیرا بخش اعلام تاریخی تنها نام‌های کسانِ نقل‌شده در متن را شامل می‌شود)، در این نوشتار برای آگاهی علاقه‌مندان به حافظ آن‌ها را فهرست می‌کنیم.

الف. بیت‌های موجود در متن:
۱. ز انقلاب زمانه عجب مدار که چرخ
از این فسانه هزاران هزار دارد یاد (بنبانی، ۱۴۰۴: ۲۵۹)

۲. در بزم عیش یک دو قدح درکش و برو
یعنی طمع مدار وصال مدام را (همان: ۲۶۱)

ظاهراً در دست‌نویس‌های دیوان حافظ بزم عیش نیامده و همگی بزم دور دارند، امّا وصال مدام ـ چنان‌که مصحّحان محترم اشاره کرده‌اند ـ در نسخه‌های حافظ سابقه دارد. افزون بر نسخه‌ی ۸۶۷ که مورد اشاره‌ی مصحّحان بوده‌است چهار نسخه‌ی دیگر نیز وصال مدام ضبط کرده‌اند؛ نک. نیساری، ۱۳۸۶: ۱/ ۱۱۶. راستگو نیز در چاپ خود وصال مدام را اختیار کرده و در این گزینش به ایهام تناسب مدام با بزم و قدح و نیز جناس مدام و مدار توجّه داشته‌است؛ نک. حافظ، ۱۳۸۹: ۴۵.

ب. بیت‌های موجود در حاشیه‌ی برخی نسخه‌ها:
۳. آسایش دو گیتی تفسیر این دو حرف است
با دوستان تلطّف، با دشمنان مدارا (بنبانی، ۱۴۰۴: ۱۵۷)

تلطّف به‌جای مروّت ـ چنان‌که مصحّحان گرامی اشاره کرده‌اند ـ در دست‌نویس‌های حافظ سابقه دارد؛ امّا این صورتْ ضبط بیش از دو نسخه است و مطابق دفتر دگرسانی‌ها (نیساری، ۱۳۸۶: ۱/ ۱۰۰) دست‌کم در شش نسخه آمده‌است.

۴. بر خون دل نوشتم نزدیک یار نامه
انّی رأیت دهراً من هجرک القیامه (بنبانی، ۱۴۰۴: ۶۶ مقدّمه)

چنان‌که مصحّحان محترم اشاره کرده‌اند ضبط یار (به‌جای دوست) در نسخه‌های حافظ پیشینه دارد. می‌توان افزود که یار در نسخۀ ۸۰۳ نیز آمده‌است (نک. حافظ، ۱۴۰۳: ۳۷۶). البتّه ضبط بر (به‌جای از) تا جایی که نگارنده می‌داند در دست‌نویس‌های حافظ دیده نمی‌شود. به‌لحاظ معنایی نیز ظاهراً محملی ندارد و محتمل است در اصل پُر بوده باشد.

۵. می شبانه خور و خواب صبحگاهی کن
مباش در پی آزار و هرچه خواهی کن (بنبانی، ۱۴۰۴: ۶۵ مقدّمه)

مصراع دوم را بسنجید با بیت حافظ:
مباش در پی آزار و هرچه خواهی کن
که در شریعت ما غیر از این گناهی نیست (مثلاً نک. نیساری، ۱۳۸۶: ۱/ ۳۱۵).

گفتنی است در جدولی صفحه‌ی ۵۶ مقدّمه، که آمار بیت‌های فارسی را نشان می‌دهد، به‌نادرست تعداد بیت‌های حافظ «۱» ثبت شده‌است که این نیز در کنار نبودِ نام حافظ در نمایه‌ها ممکن است حافظ‌پژوهان را به اشتباه بیندازد. هم‌چنین در صفحه‌ی ۶۶ مقدّمه بیتی آمده که مضمون آن شبیه بیتی از حافظ است ولی صورت آن ربطی به بیت حافظ ندارد. این نوشتار را با قدردانی از کوشش مصحّحان دانشمند به پایان می‌بریم.

منبع‌ها
- بنبانی، فیض‌اللـٰه، ۱۴۰۴، مجمع النّوادر، تصحیح سلمان ساکت و صفورا مولایی، قم، ادبیّات.
ـ حافظ، شمس‌الدّین محمّد، ۱۳۸۹، دیوان، به‌کوشش محمّد راستگو، تهران، نشر نی.
ـ حافظ، شمس‌الدّین محمّد، ۱۴۰۳، دیوان، بر پایه‌ی نسخه‌ی خطّی ۸۰۱، به‌کوشش سهیل قاسمی، آستارا، بلم.
ـ نیساری، سلیم، ۱۳۸۶ [فیپا: ۱۳۸۵]، دفتر دگرسانی‌ها در غزل‌های حافظ، ۲ج، تهران، فرهنگستان زبان و ادب فارسی.

#ادبیات
#حافظ
#فیض‌اللـه_بنبانی
#سلمان_ساکت
#صفورا_مولایی
#سلیم_نیساری
#محمد_راستگو
#سهیل_قاسمی

@vakhteha

می‌دانم خوشحال می‌شوید می‌گویم 😍

سایت ایران کتاب همیشه پنج جلد پنج جلد و شش جلد شش جلد از کتاب دیوان حافظ من تأمین موجودی می‌کرد
این بار یکباره بیست جلد سفارش داده 😍
شاید چون تند تند اتمام موجودی می‌شد 😎
امروز به دستشان رساندم. هر از گاهی ببینید احتمالاً برای یلدا تخفیف ویژه بخورد.

کتابخانه احمدی شیراز هم هر بار شش جلد سفارش می‌داد، این بار دوازده جلد خواستند.
به دست ایشان هم رساندم. از ایشان هم خواهش کردم برای شب یلدا با تخفیف ویژه ارائه کنند.

مراکز پخش انتشارات بلم در آستارا نیز کتاب را با تخفیف ویژه ارائه خواهند کرد.

سایت ستیغ هم با تخفیف ویژه عرضه خواهد کرد. و با شرایط بسیار ویژه برای سفارش‌های سازمانی و هدایای یلدایی

کتابفروشی شهاب نیز این کتاب را دارد و با تخفیف ویژه.

خوشحال ام دوستان برای هدیه به عزیزانشان کتاب این دوست کوچک‌شان را برگزیده‌اند.

به قول معروف، وقتی غذایی خوشمزه در می‌آید، می‌گویند با عشق درستش کردم!
من هم این کتاب را با عشق درستش کردم
امیدوارم به دل‌تان بنشیند.

با احترام
سهیل قاسمی

کیمیا و خاک
ارسلان براهنی
رضا براهنی
#براهنی

@Setiq