باری بگذر! که در فراق‌ات
خون شد دلِ ریش از اشتیاق‌ات
 
بگشای دهن! که پاسخِ تلخ
گویی شکَر است در مذاق‌ات
 
در کُشته‌یِ خویشتن نگَه کُن
روزی اگر افتد اتّفاق‌ات
 
تو، خنده‌زنان چو شمع و خلقی
پروانه‌صفت در احتراق‌ات
 
ما خود زِ کدام خیْل باشیم
تا خیمه زنیم در وُثاق‌ات؟
 
مَا اخْتَرتُ صَبابَتی ولٰکن
عَیْني نَظَرَتْ و ما اَطاقَتْ
 
بس دیده، که شد در انتظارَت
دریا و نمی‌رسد به ساق‌ات
 
تو مستِ شراب و خواب و ما را
بی‌خوابی کُشت در تیاقت
 
نه قُدرتِ با تو بودن‌ام هست،
نه طاقتِ آن که در فراق‌ات
 
بنشینم و صبر پیش گیرم
دنباله‌یِ کارِ خویش گیرم

ترجیع‌بند سعدی
بند ۱۵

اجرا: سهیل قاسمی
ضبط: استودیو اورانیا - وحید اختری
درهم‌آمیزی با موسیقی: شاپور
موسیقی: ابوالفضل صادقی نژاد و بابک رادمنش

#سعدی #ترجیع #ترجیع_بند

آوخ! که چو روزگار برگشت،
از من دل و صبر و یار برگشت
 
برگشتنِ ما ضرورتی بود
و آن شوخ به‌اختیار برگشت
 
پرورده بُدم به روزگارَش
خو کرد و چو روزگار برگشت
 
غم نیز چه بودی اَر برَفتی
آن‌روز که غم‌گُسار برگشت
 
رحمت کُن اگر شکسته‌ئی را
صبر از دلِ بی‌قرار برگشت
 
عُذرَش بنهْ ار به‌زیرِ سنگی
سرکوفته‌ئی چو مار برگشت
 
ز این بَحرِ عمیق، جان به‌دَر بُرد
آن‌کس که هم از کنار برگشت
 
من ساکنِ خاکِ پاکِ عشق ام
نتوانم از این دیار برگشت
 
بیچارگی است چاره‌یِ عشق؛
دانی چه کُنم چو یار برگشت؟
 
بنشینم و صبر پیش گیرم
دنباله‌یِ کارِ خویش گیرم



ترجیع‌بند سعدی
بند ۱۶

اجرا: سهیل قاسمی
ضبط: استودیو اورانیا - وحید اختری
درهم‌آمیزی با موسیقی: شاپور
موسیقی: ابوالفضل صادقی نژاد و بابک رادمنش

#سعدی #ترجیع #ترجیع_بند

هر دل که به عاشقی زبون نیست،
دستِ خوشِ روزگارِ دون نیست
 
جز دیده‌یِ شوخِ عاشقان را
بر چهره، دوان سرشکِ خون نیست
 
کوتَه‌نظری، به‌خلوت‌ام گفت:
سوْدا مکُن! آخرَت جنون نیست
 
گفتم: زِ تو کیْ برآید این دود
که‌ت آتشِ غم در اندرون نیست؟
 
عاقل داند که ناله‌یِ زار
از سوزشِ سینه‌ئی برون نیست
 
تسلیمِ قضا شوَد، ک‌از این قیْد
کس را به خلاص ره‌نمون نیست
 
صبر ار نکُنم چه چاره سازم؟
آرامِ دل از یکی فزون نیست
 
گر بُکشد و گر مُعاف دارد،
در قبضه‌یِ او چو من زبون نیست
 
دانی به چه مانَد آب چشم‌ام؟
سیماب! که یک‌دم‌اش سکون نیست
 
در دَهر وفا نبود هرگز
یا بود و به بختِ ما کنون نیست
 
جان برخیِ روی یار کردم
گفتم مگرَش وفا ست؛ چون نیست
 
بنشینم و صبر پیش گیرم
دنباله‌یِ کارِ خویش گیرم

ترجیع‌بند سعدی
بند ۱۷

اجرا: سهیل قاسمی
ضبط: استودیو اورانیا - وحید اختری
درهم‌آمیزی با موسیقی: شاپور
موسیقی: ابوالفضل صادقی نژاد و بابک رادمنش

#سعدی #ترجیع #ترجیع_بند

در پایِ تو هرکه سر نیَنداخت،
از رویِ تو پرده بر نیَنداخت
 
در تو نرسید و پیْ غلط کرد
آن مرغ که بال و پر نینداخت
 
کس با رُخِ تو نباخت اسبی
تا جان چو پیاده در نینداخت
 
نفزود غمِ تو روشنایی
آن را که چو شمع سَر نینداخت
 
بارَت بکَشم! که مَردِ معنی
در باخت سر و سپَر نینداخت
 
جان داد و درون به خلق ننمود
خون خورد و سخن به در نینداخت
 
روزی گفتم: کسی، چو من، جان
ازبَهرِ تو در خطر نینداخت
 
گفتا: نه! که تیرِ چشمِ مست‌ام
صیْد از تو ضعیف‌تر نینداخت
 
با آن‌که همه نظر در اویَم
روزی سویِ ما نظر نینداخت
 
نومید نی ام که چشم لطفی
بر من فِکَنَد، و گر نینداخت،

بنشینم و صبر پیش گیرم
دنباله‌یِ کارِ خویش گیرم

ترجیع‌بند سعدی
بند ۱۸

اجرا: سهیل قاسمی
ضبط: استودیو اورانیا - وحید اختری
درهم‌آمیزی با موسیقی: شاپور
موسیقی: ابوالفضل صادقی نژاد و بابک رادمنش

#سعدی #ترجیع #ترجیع_بند

ای بر تو قبایِ حُسن چالاک
صد پیرهن از محبّت‌ات چاک
 
پیش‌ات به‌تواضع است گویی
افتادنِ آفتاب بر خاک
 
ما خاک شَویم و هم نگردد
خاکِ دَرَت از جبینِ ما پاک
 
مِهر از تو توان بُرید؟ هیهات!
کس بر تو توان گُزید؟ حاشاک!
 
اوّل، دلِ بُرده بازپَس دهْ
تا دست بدارم‌ات زِ فِتراک
 
بعد از تو به هیچ‌کس ندارم
امّید و زِ کس نیایدَم باک
 
دَرد از جهتِ تو عیْنِ دارو ست
زَهر از قِبَلِ تو محضِ تریاک
 
سوْدایِ تو آتشی جهان‌سوز
هجرانِ تو ورطه‌ئی خطرناک
 
رویِ تو! چه جایِ سِحرِ بابِل؟
مویِ تو! چه جایِ مارِ ضحّاک؟
 
سعدی! بس از این سخن! که وصف‌اش
دامن ندهد به دستِ ادراک
 
گَرد اَرچه بسی هوا بگیرد،
هرگز نرسد به گِردِ افلاک
 
پایِ طلب از رَوش فرو ماند
می‌بینم و حیله نیست اِلّاک

بنشینم و صبر پیش گیرم
دنباله‌یِ کارِ خویش گیرم

ترجیع‌بند سعدی
بند ۱۹

اجرا: سهیل قاسمی
ضبط: استودیو اورانیا - وحید اختری
درهم‌آمیزی با موسیقی: شاپور
موسیقی: ابوالفضل صادقی نژاد و بابک رادمنش

#سعدی #ترجیع #ترجیع_بند

ای چون لبِ لعلِ تو شکَر نی
بادام چو چشم‌ات ای پسر نی
 
جز سویِ تو میْلِ خاطرَم نه
جز در رخِ تو مرا نظر نی
 
خوبانِ جهان همه بدیدم
مثلِ تو به چابکی دگر نی
 
پیرانِ جهان نشان ندادند
چون تو دگری به هیچ قرنی
 
ای آن که به باغِ دلبری بَر
چون قدّ‌ِ خوشِ تو یک شجَر نی
 
چندین شجَرِ وفا نشاندم
وَ ز وصلِ تو ذرّه‌ئی ثمر نی
 
آوازه‌یِ من زِ عرش بگذشت
وَ ز دَردِ دلَم تو را خبر نی
 
از رفتنِ من غم‌ات نباشد
از آمدنِ تو خود اثر نی
 
باز آیم اگر دهی اجازت
ای راحتِ جانِ من؛ وگر نی،
 
بنشینم و صبر پیش گیرم
دنباله‌یِ کارِ خویش گیرم

ترجیع‌بند سعدی
بند ۲۰

اجرا: سهیل قاسمی
ضبط: استودیو اورانیا - وحید اختری
درهم‌آمیزی با موسیقی: شاپور
موسیقی: ابوالفضل صادقی نژاد و بابک رادمنش

#سعدی #ترجیع #ترجیع_بند

شد موسمِ سبزه و تماشا
برخیز و بیا به سویِ صحرا
 
ک‌آن فتنه که رویِ خوب دارد
هرجا که نشست، خاست غوْغا
 
صاحب‌نظری که دید روی‌اش،
دیوانه‌یِ عشق گشت و شیْدا
 
دانی نکُنَد قبول هرگز
دیوانه حدیثِ مَردِ دانا
 
چشم از پیِ دیدنِ تو دارم
من بی تو خَس ام کنارِ دریا
 
از جوْرِ رقیبِ تو ننالم
خار است نخُست‌بارِ خُرما
 
سعدی! غمِ دل نهفته می‌دار
تا می‌نشَوی زِ غیْر رسوا
 
گفته‌ست مگر حسود با تو
زنهار مروْ از این پس آنجا
 
من نیز اگرچه ناشکیب ام،
روزی دو، برایِ مصلحت را،

بنشینم و صبر پیش گیرم
دنباله‌یِ کارِ خویش گیرم

ترجیع‌بند سعدی
بند ۲۱

اجرا: سهیل قاسمی
ضبط: استودیو اورانیا - وحید اختری
درهم‌آمیزی با موسیقی: شاپور
موسیقی: ابوالفضل صادقی نژاد و بابک رادمنش

#سعدی #ترجیع #ترجیع_بند

بِربود جمال‌ات ای مَهِ نوْ
از ماه شبِ چهارده ضوْ
 
چون می‌گذری، بگو به طاوس:
گر جلوه‌کُنان رَوی، چنین روْ!
 
گر لاف زنم که من صبور ام
بعد از تو، حکایت است و مشنوْ
 
دستی زِ غم‌ات نهاده بر دل
چشمی زِ پیْ‌ات فتاده در گوْ
 
یا از درِ عاشقان درون آی،
یا از دلِ طالبان برون شوْ
 
ز این جوْر و تَحَکُّم‌ات غرض چیست؟
بُنیادِ وجودِ ما کَن و روْ
 
یا مُتْلِفَ مُهْجَتی و نَفْسی
اللهُ یَقیکَ مَحْضَرَ السَّوْ
 
با من چو جُوْی ندید معشوق،
نگرفت حدیثِ من به یک‌جوْ
 
گفتم: کهن‌ام مبین! که روزی
بینی که شوَد به خلعتی نوْ
 
در سایه‌یِ شاه آسمان‌قدر
مَهْ‌طلعتِ آفتاب‌پرتوْ
 
وَ ز لفظِ من این حدیثِ شیرین
گر می‌نرسد به گوشِ خسروْ
 
بنشینم و صبر پیش گیرم
دنباله‌یِ کارِ خویش گیرم

ترجیع‌بند سعدی
بند ۲۲ - پایانی

اجرا: سهیل قاسمی
ضبط: استودیو اورانیا - وحید اختری
درهم‌آمیزی با موسیقی: شاپور
موسیقی: ابوالفضل صادقی نژاد و بابک رادمنش

#سعدی #ترجیع #ترجیع_بند

برای آزادی
برای آزادی
برای آزادی...

دادنامه - روایتی به سبک شاهنامه فردوسی

شعر: فریبا صفری نژاد
صدا: فریدون فرح‌اندوز


@FereidounFarahandouz

لایق‌ترینی حمیدرضا محمدی
و یکی از بزرگ‌ترین‌ها که می‌شناسم.
به دوستی با تو افتخار می‌کنم. تداوم، پیوستگی، هوش و سواد…
و مناعت طبع‌ات…
بسیار از تو آموخته‌ام. و عمده‌ی هویت فرهنگی خودم را از سایت گنجور تو دارم.
چنین متنی از تو ندیده‌بودم. خار از دل من در آورد این یادداشت تو.

سهیل قاسمی

https://blog.ganjoor.net/1404/06/29/complaints/

خطای جالبی بود!
خیلی هم عجیب!

امروز دکتر یحییٰ عطایی در اینستاگرامِ خودش استوری کرد که
معمولاً مصراعِ «روشنیِ طلعتِ تو ماه ندارد» از لحاظِ عروضی و وزنی غلط خونده می‌شه!

خیلی حق به جانب پیغام دادم که متوجه ایراد نشدم!
چیزی نگفت تا استوری بعد را دیدم.

ایشان راست می‌گفت.
غزل در وزن «مفتعلن فاعلاتُ مفتعلن فع» است. اما ما همه مصراع نخست را «مفتعلن مفتعلن مفتعلن فع» خواندیم! و باقی غزل را داخل بحر خودش!

خیلی عجیب بود
صد بار هم دقت می‌کردم متوجه نمی‌شدم. کما این که تا کنون.

از قضا همان زمان توی استودیو بودم و این مصراع را دوباره روی وزن خواندم و جایگزین کردم.

شاید ذهن ما، مثل خطای دید، تمایل‌اش به تکرار یک طنین است. و ناخودآگاه به تکرار مفتعلن مفتعلن مفتعلن فع می‌غلتد
و نکته‌ی دکتر عطایی جالب بود که گفت اگر این اتفاق در مصراعِ نخستِ غزل نبود درست خوانده می‌شد.

عجیب
اما واقعی

سهیل قاسمی
۳۱ - شهری‌ور - ۱۴۰۴

@Setiq

سپاس از سرور ارج‌مند و صاحب‌نظر
جناب مجید جلیسه برای معرفی کتاب دیوان حافظ بر پایه نسخه خطی سال ۸۰۱، پیرایش و نگارش سهیل قاسمی

https://setiq.com/product/hafez-801/

ریا نباشد کارِ دستِ خودم 🤪
به‌زودی خبرهایی در باره‌ی کارهای فرهنگی و ادبی که در پیش گرفته‌ام خواهم گفت
😍

سهیل قاسمی

@Setiq

خیلی خوشحال شدم دیدم کتابم سومین کتاب در لیست پرفروش‌ترین دیوان حافظ‌های سایت ایران کتاب شده

باز هم
دوست دارم هر ایرانی، در کنار هر کتابی که دارد و هر دیوان حافظی که دارد، این کتاب من را هم در خانه‌ی خود داشته‌باشد

با عشق نگاشتم
و امیدوارم حال خوب را به شما هم منتقل کند.

دیوان حافظ بر پایه‌ی نسخه‌ی خطیِ سال ۸۰۱
پیرایش و نگارش سهیل قاسمی
انتشارات بلم

خرید از ایران کتاب:
https://www.iranketab.ir/book/157629-hafez-s-court

سیمرغ (عنقا)، ققنوس، سمندر

عنقا: مرغی افسانه‌ئی که مظهرِ عزلت یا نایابی است. (عمید) عنقایِ مُغرب: سیمرغ

از خصلت‌های عنقا در غزلِ حافظ، بلندآشیانه بودن، تنها و دور از خلق بودن، دور از دست‌رس و شکارنشدنی بودن و والامقام بودن به ذهن‌ام می‌رسد.
در قله‌یِ قاف ساکن است. و شباهتی با افسانه‌یِ سیمرغ در ادبیاتِ کهن دارد که باید در طیّ‌ِ مراحلی به آن رسید.

عنقا شکار می‌نشود دام بازچین
ک‌آنجا همیشه باد به دست است دام را

ببُر زِ خَلق و چو عنقا قیاسِ کار بگیر
که صیتِ گوشه‌نشینان زِ قاف تا قاف است

من به سرمنزلِ عنقا نه به‌خود بُردم راه
قطعِ این مرحله با مرغِ سلیمان کردم

برو ای طایرِ میمونِ همایون‌آثار
پیشِ عنقا سخنِ زاغ و زغن باز رسان

برو این دام بر مرغی دگر نه
که عنقا را بلند است آشیانه

وفا مجوی ز کس ور سخن نمی‌شنوی
به‌هرزه طالبِ سیمرغ و کیمیا می‌باش

#حافظ
 
ققنوس: یا قَقنُس نیز مرغی است به‌غایت خوش‌رنگ و خوش‌آواز. گویند منقارِ او سیصد و شصت سوراخ دارد و در کوهِ بلندی مقابلِ باد نشیند و صداهای عجیب و غریب از منقارِ او برآید و به‌سببِ آن مرغانِ بسیار جمع آیند، از آن‌ها چندی را گرفته طعمه‌ی خود سازد.
گویند هزار سال عمر کُنَد و چون مرگ‌اش فرا رسد، هیزمِ بسیار جمع سازد و بر بالای آن نشیند و سرودن آغاز کند و مست گردد و بال بر هم زند چنانکه آتشی از بالِ او بجهد و در هیزم افتد و خود با هیزم بسوزد و از خاکسترش بیضه‌ئی پدید آید و او را جفت نمی‌‌باشد، و موسیقی را از آوازِ او دریافته‌اند. (برهان)

در زبانِ ترکی، به این پرنده، عنقا می‌گویند، اما در غزلِ حافظ، قرائن صریحی از این ویژگی‌ها در باره‌یِ عنقا نیافتم. اما این که در کوهِ بلندی آشیانه دارد و این که تنها است و جفت نمی‌گیرد خصلت‌هایی است که میانِ سیمرغ و ققنوس مشترک است.

ققنس و ققنوس در شعرِ عطار (قرن ششم و هفتم هجری) و قاسم انوار (شاعر قرن هشتم و نهم هجری) آمده‌است.

یکی را ک‌اندر این دریا خوش آمد،
چو ققنس جایِ او درآتش آمد
 
هست ققنُس طُرفه‌مرغی دل‌ستان
موضعِ این مرغ در هندوستان

چون نمانَد ذرّه‌ئی اخگر پدید،
ققنُسی آید زِ خاکستر پدید
آتش آن هیزم چو خاکستر کُنَد،
از میان ققنُس‌بَچه سر برکُنَد
گر چو ققنس عمرِ بسیارت دهند،
هم بمیری هم بسی کارَت دهند

تو را دنیا خوش آمد ای برادر
چو ققنوس این زمان در سویِ آذر

#عطار

لافِ عرفان می‌زند آن زاهدِ لاغر شکار
نغمه‌یِ ققنوس را با جقبقِ عقعق چه کار!

#قاسم_انوار
 
عطار افسانه‌یِ سیمرغ را در آثارِ خود دارد. آن را سلطانِ مرغان دانسته و در آثارِ عطار، سیمرغ را به‌کلی جدا از ققنوس می‌توان دانست.
عطار واژه‌ی عنقا هم در آثارِ خود دارد که مترادفِ سیمرغ است و قاف‌نشین است و عزلت‌گزین.
و به نظرم آمد عطار عنقا را در معنایِ آلتِ موسیقی هم به کار برده است.

در غزل ِ حافظ نامی از ققنوس نیست.

سمندر: مشابهتی ببنِ در آتش سوختن و از آتش به دنیا آمدنِ ققنوس با «سمندر» هست که در ادبیاتِ قدیم جانوری افسانه‌ئی است که درونِ آتش زندگی می‌کند. هم به صورتِ جانوری شبیهِ موش و هم به صورتِ مرغ آمده‌است. البته گویا با سمندر که جانوری شبیه ِ مارمولک است که در مکان‌های تاریک و مرطوب به سر می‌رود یکی نیست.
عطار و حافظ نامی از سمندر نبرده‌‌اند اما در شعرِ رودکی و ناصرخسرو و سعدی هست که همیشه هم با آتش قرین بوده.
 

به آتش درون بر مثالِ سمندر
به آب اندرون بر مثالِ نهنگان

#رودکی

در آتشِ عشقِ تو چنان بنشینم
ک‌از ابرِ محبّت‌ام سمندر بارَد

#ابوسعید ابوالخیر

زِ مویِ سمندر صد و شست ازار
که نکند بر او آتشِ تیز کار

دو هفته چنان چون سمندر بوَد
ندارد غم ار ب‌آتش اندر بوَد

#اسدی_توسی

به ناصحِ تو قضا و قدر زیان نکُنَد
کجا پلنگ و نهنگ و سمندر آتش و آب

از دَمِ خصم‌اش به‌آتش‌در سمندر بفسرَد
و ز تَفِ خشم‌اش بسوزد زیرِ آب‌اندر، نهنگ

#امیرمعزی

باد این خاک تا ابد دلکش
هم‌چنان چون سمندر از آتش

#سنایی

پشتِ ظفر تیغِ تو ست؛ گر نکَشی بشکند
شعله چو مستور گشت، پشتِ سمندر شکست

کُنَد با لطف تو دوْرانِ گردون
چنان چون با سمندر طبع آذر

آن که قهرَش داد انجم را شیاطین افکنی
و آن که لطف‌اش داد آتش را سمندر پروری

فتح بینی که با زبانه‌یِ او
چون سمندر همی کُنَد بازی

در آتش صبر چند باشم
ساکن چو سمندر و نعامه

پروانه سمندرِ ظفر باشد
چون مشعله‌یِ سنان بیَفروزی

#انوری

شده‌ست مدحِ تو حِرزِ سمندر و ماهی
که هر دو هستند اندر ضمانِ آتش و آب

آتشِ خشمِ تو گر شعله به بالا بکَشد
وایِ طاووسِ فلک! گر نه سمندر گردد

جمال الدین #عبدالرزاق
 
 
 خلاصه!

اسطوره فارسی، #سیمرغ (#عنقا) است.
#ققنوس و افسانه‌ی برخاستن از خاکستر در ادبیات فارسی هست اما اساطیری نیست
تنها عطار نیشابوری (قرن ششم) و قاسم انوار (قرن هشتم) از آن نام برده‌اند.
موجودی که در داخل آتش زندگی می‌کند در ادبیات فارسی #سمندر است.

سهیل قاسمی

@Setiq

سهراب سپهری
۱۴ مهر ۱۳۰۷ – ۱ اردیبهشت ۱۳۵۹

مجموعه‌یِ کامل ِ شعرهایِ کتابِ حجم ِ سبز، سهراب سپهری

#حجم_سبز
#سهراب_سپهری
#هشت_کتاب

صدا: سهیل قاسمی
انتخاب ِ موسیقی و تدوین: فرید حامد
تهیه شده در گروه ِ کتاب ِ گویا
@GouyaKetab

برایِ شنیدن ِ هر شعر، رویِ عدد ِ روبه‌رویِ آن بزنید

از رویِ پلک ِ شب 00:00:00
روشنی، من، گل، آب 00:02:47
و پیامی در راه 00:05:46
ساده رنگ 00:09:45
آب 00:12:12
در گلستانه 00:16:01
غربت 00:19:32
پیغام ِ ماهی ها 00:22:59
نشانی 00:25:17
واحه‌ئی در لحظه 00:27:46
پشت ِ دریاها 00:30:19
تپش ِ سایه‌یِ دوست 00:34:20
صدایِ دیدار 00:37:20
شب ِ تنهایی ِ خوب 00:40:08
سوره‌یِ تماشا 00:42:42
پَرهایِ زمزمه 00:46:56
ورق ِ روشن ِ وقت 00:49:31
آفتابی 00:53:05
جنبش ِ واژه‌یِ زیست 00:55:41
از سبز به سبز 00:58:18
ندایِ آغاز 01:00:08
به باغ ِ هم‌سفران 01:04:06
دوست 01:09:35
همیشه 01:13:15
تا نبض ِ خیس ِ صبح 01:15:55


@Setiq

لطف دوست و سرور ارجمند، خانم زینب بیات
در معرفی کتاب من

دیوان حافظ
بر پایه‌ی نسخه‌ی خطیِ سالِ ۸۰۱
پیرایش و نگارش سهیل قاسمی
انتشارات بلم
سفارش از ایران‌کتاب | سفارش از ستیغ

و غزلی از این کتاب با اجرای زینب بیات

ایشان کابُلی است و همیشه طرزِ بیان واژه‌ها، طرزِ بیانِ مصوّت‌های کوتاه، طرزِ بیانِ مصوّت‌های پیش از واژه‌های دارای «هاءِ غیرِ ملفوظ» و طبیعتِ گفتارِ این هم‌وطنِ وطنِ بزرگِ پارسی، آن‌چه بر من مشکل بود را آسان نموده‌است.

با درود و سپاس
سهیل قاسمی
مهر ۱۴۰۴

@Setiq