#هرروزباسعدی
#غزل شماره‌ی 461 #سعدی
اجرا: #سهیل_قاسمی
@Setiq

سهل باشد به‌تَرک ِ جان گفتن
تَرک ِ جانان نمی‌توان گفتن

هر چه زآن تلخ‌تر بخواهی گفت،
شکرین است از آن دهان گفتن

توبه کردیم پیش ِ بالا یت
سخن ِ سرو ِ بوستان گفتن

آن‌چنان وهم در تو حیران است
که نمی‌داند ت نشان گفتن

به کمندی دَر ام؛ که ممکن نیست
رستگاری به ال‌امان گفتن

دفتری در تو وضع می‌کردم
متردّ‌ِد شدم در آن گفتن

که تو شیرین‌تری از آن شیرین
که بشاید به داستان گفتن

بلبلان نیک زَهره می‌دارند
با گُل از دست ِ باغبان گفتن

من نمی‌یارم از جفایِ رقیب
دَرد با یار ِ مهربان گفتن

و آن‌که با یار ِ هودج‌اش نظر است،
نتواند به ساربان گفتن

سخن ِ سَر به مُهر ِ دوست به دوست
حیف باشد به ترجمان گفتن

این حکایت که می‌کُنَد سعدی،
بس بخواهند در جهان گفتن

0461

@Setiq

فیلم سینمایی #بابک
ساخته شده در جمهوری آذربایجان شوروی در سال 1979 میلادی.

روایتی از زندگی بابک #خرمدین
فیلم به زبان آذری است

Babek (Azerbaijani: Babək) is a 1979 film produced by Azerbaijanfilm, an Azerbaijani movie company, in the Soviet Union. Its director was Eldar Guliyev and its writer was Anvar Mamedkhanly. The film is about the story of Babak Khorramdin.


Rasim Balayev as Babek
Hasanagha Turabov as Afshin
Amaliya Panahova as Zarnisa
Tamara Yandiyeva as Parvin
Shahmar Alakbarov as Javidan
Mammad Verdiyev as Bughdai
Hamid Azayev as Azrak
Anvar Hasanov as Tarkhan
Hamlet Khanizade as Khalifa Motasim
Haji Murad as Khalifa Mamoon
Samandar Rzayev as Ibn-Bais
Haji Khalilov as Ibn-Boyat
Ramiz Malikov as Sahl-ibn-Sumbat
Eldaniz Rasulov as Azin
Muxtar Maniyev as Ibn-Mouaz
Alabbas Gadirov as Fazl
Bahadur Aliyev as Divdad
Mikayil Mira as military leader
Yashar Mammadov as Abu-Emraan
Gunduz Abbasov as Parvin's father
Elkhan Ahadzadeh as Bakhsis
Rafig Azimov as poet in palace

@Setiq

#هرروزباسعدی
#غزل شماره‌ی 462 #سعدی
اجرا: #سهیل_قاسمی
@Setiq

طوطی نگوید از تو دلاویزتر سخن
با شهد می‌رود زِ دهان‌ات به‌در سخن

گر من نگویم‌ات که تو شیرین ِ عالَمی
تو خویشتن دلیل بیاری به هر سخن

واجب بوَد که بر سخن‌ات آفرین کُنند
لیکن مجال ِ گفت نباشد - تو در سخن -

در هیچ بوستان چو تو سروی نیامده‌ست
بادام‌چشم و پسته‌دهان و شکَر‌سخن

هرگز شنیده‌ای زِ بُن ِ سرو بویِ مشک؟
یا گوش کرده‌ای زِ دهان ِ قمر سخن؟

انصاف نیست پیش ِ تو گفتن حدیث ِ خویش
من عهد می‌کُنم که نگویم دگر سخن

چشمان ِ دل‌بَر ت به نظر سِحر می‌کُنند
من خود چگونه گویم‌ات اندر نظر سخن

ای باد اگر مجال ِ سخن گفتن‌ات بوَد،
در گوش ِ آن مَلول، بگوی این‌قدَر سخن

وصفی چنان که لایق ِ حُسن‌ات نمی‌رود
آشفته‌حال را نبوَد معتبر سخن

دُر می‌چکد زِ منطق ِ سعدی به‌جایِ شعر
گر سیم داشتی، بنوشتی به زر سخن

دانند ش اهل ِ فضل که: مسکین، غریق بود
هر گَه که در سفینه ببینند تر سخن

0462

@Setiq

#هرروزباسعدی
#غزل شماره‌ی 463 #سعدی
اجرا: #سهیل_قاسمی
@Setiq


چه خوش بوَد دو دل‌آرام دست در گردن
به‌هم نشستن و حلوایِ آشتی خوردن

به روزگار ِ عزیزان! که روزگار ِ عزیز
دریغ باشد بی دوستان به سَر بردن

اگر هزار جفا سرو قامتی بکُنَد،
چو خود بیاید، عذر ش بباید آوردن

چه شُکر گویم‌ات ای باد ِ مشک‌بویِ وصال
که بوستان ِ امید م بخواست پژمردن

فراق ِ رویِ تو، هر روز، نفْس کُشتن بود،
نظر به شخص ِ تو، امروز، روح پروردن

کسی که قیمت ِ ایّام ِ وصل نشناسد
بباید ش دو سه روزی مفارقت کردن

اگر سَری بروَد بی‌گناه در پایی،
به خُرده‌ئی زِ بزرگان نشاید آزردن

به تازیانه، گرفتم که بی‌دلی بزنی؛
کجا تواند رفتن کمند در گردن

کمال ِ شوق ندارند عاشقان ِ صبور
که احتمال ندارد بر آتش افسردن

گر آدمی‌صفتی، سعدیا! به‌عشق بمیر!
که مذهب ِ حیَوان است هم‌چنین مُردن

0463

@Setiq

#هرروزباسعدی
#غزل شماره‌ی 464 #سعدی
اجرا: #سهیل_قاسمی
@Setiq

دست با سرو ِ روان چون نرسد در گردن،
چاره‌ئی نیست به‌جز دیدن و حسرت خوردن

آدمی را که طلب هست و توانایی نیست،
صبر، اگر هست و گر نیست، بباید کردن

بند بر پای، توقف چه کُنَد گر نکُنَد؟
شرط ِ عشق است بلا دیدن و پای افشردن

روی در خاک ِ دَر ِ دوست بباید مالید
چون میسّر نشود روی به روی آوردن

نیم جانی چه بوَد تا ندهد دوست به دوست
که به صد جان دل ِ جانان نتوان آزردن

سهل باشد سخن ِ سخت که خوبان گویند
جور ِ شیرین‌دهنان تلخ نباشد بردن

هیچ شک می‌نکنم ک‌آهویِ مشکین ِ تَتار،
شرم دارد زِ تو مشکین‌خط ِ آهو گردن

روزی اندر سَر ِ کار ِ تو کُنم جان ِ عزیز
پیش ِ بالایِ تو باری! چو بباید مردن

سعدیا! دیده نگه‌داشتن از صورت ِ خوب
نه چنان است که دل دادن و جان پروردن

0464

@Setiq

#هرروزباسعدی
#غزل شماره‌ی 465 #سعدی
اجرا: #سهیل_قاسمی
@Setiq

میان ِ باغ حرام است بی تو گردیدن
که خار با تو مرا بهْ که بی تو گل چیدن

و گر به جام بَرَم بی تو دست در مجلس،
حرام ِ صِرف بوَد بی تو باده نوشیدن

خَم ِ دو زلف ِ تو بر لاله حلقه در حلقه
به سنگ ِ خاره درآموخت عشق ورزیدن

اگر جماعت ِ چین صورت ِ تو بُت بینند،
شوند جمله پشیمان زِ بت پرستیدن

کساد ِ نرخ ِ شکَر در جهان پدید آید
دهان چو بازگشایی به وقت ِ خندیدن

به جایِ خشک بمانند سروهایِ چمن
چو قامت ِ تو ببینند در خرامیدن

من ِ گدای، که باشم که دَم زنم زِ لب‌ات
سعادت‌ام چه بود: خاک ِ پا ت بوسیدن

به عشق، مستی و رسوایی‌ام خوش است از آن‌ک
نکو نباشد با عشق زهد ورزیدن

نشاط ِ زاهد از انواع ِ طاعت است و وَرَع
صفایِ  عارف از اَبرویِ نیکوان دیدن

عنایت ِ تو چو با جان سعدی است، چه باک
چه غم خورَد گَه ِ حشر از گناه سنجیدن

0465

@Setiq

من اون آشغال ام که هیچ‌جا آشنا نداش که
سند نذاشتن توی پاسگا براش که
می‌کنه هرچی تلاش، بازم
نداره رنگی حناش
من اون ام که ازتون دلش خونه
نمک ریخته شکسته نمکدونش
من اون ام که هر کی عاشقم شد
یا دیوونه ست یا که ...

من اون ام که گذاشتین یکی رو کنارش (یک‌روز کنارش؟)
نداره حتا واسه خوندن اجازه
اونی که می‌خواست اینجا بمونه
اما خندیدین هر روز به حالش

من اون ام که مامانو تنها نذاش که
مونده هنوز پای خاطره‌هاش که
اصلن یه روز همه‌تون برین این آشغال می‌مونه این شهرو بسازه

ازم نخواه برم از این خاک
هر جا برم دلم همینجاس
من سر ِ قولم هستم
پایِ حَرفشه پسر ِ ایران

#هرروزباسعدی
#غزل شماره‌ی 466 #سعدی
اجرا: #سهیل_قاسمی
@Setiq

تا کی ای جان اثر ِ وصل ِ تو نتوان دیدن
که ندارد دل ِ من طاقت ِ هجران دیدن

بر سَر ِ کویِ تو، گر خویِ تو این خواهد بود،
دل نهادم به جفاهایِ فراوان دیدن

عقل بی خویشتن از عشق ِ تو دیدن تا چند
خویشتن بی‌دل و دل بی سر و سامان دیدن

تن به زیر ِ قدم‌ات خاک توان کرد ولیک
گَرد بر گوشه‌یِ نعلین ِ تو نتوان دیدن

هر شب‌ام زلف ِ سیاه ِ تو نمایند به خواب
تا چه آید به من از خواب ِ پریشان دیدن

با وجود ِ رخ و بالایِ تو کوته‌نظری ست
در گلستان شدن و سرو ِ خرامان دیدن

گر بر این چاه ِ زَنخ‌دان ِ تو ره بردی خضر،
بی نیاز آمدی از چشمه‌یِ حیوان دیدن

هر دل ِ سوخته ک‌اندر خَم ِ زلف ِ تو فتاد،
گوی از آن بهْ نتوان در خَم ِ چوگان دیدن

آن‌چه از نرگس ِ مخمور ِ تو در چشم ِ من است
برنخیزد به گُل و لاله و ریحان دیدن

سعدیا! حسرت بیهوده مخور! دانی چیست
چاره‌یِ کار ِ تو؟ جان دادن و جانان دیدن

0466

@Setiq

زمانی


۱. زمانی: مهلتی، اندکی، یک زمان، کمی

عددها شماره‌های غزل ِ حافظ اند

گفتم‌اش: مگذر زمانی! گفت: معذور م بدار
خانه‌پروردی چه تاب آرَد غم ِ چندین غریب
۱۴

به بال و پر مرو از ره! که تیر ِ پرتابی
هوا گرفت زمانی ولی به خاک نشست
۲۵

حافظ! منشین بی می و معشوق زمانی
ک‌ایّام ِ گُل و یاسمن و عید ِ صیام است
۴۶

پنج روزی که در این مرحله مهلت داری
خوش بیاسای زمانی که زمان این‌همه نیست
۷۴

تو گر خواهی که جاویدان جهان یک‌سر بیارایی،
صبا را گو که بردارد زمانی برقع از روی‌ات
۹۵

بیا! بیا که زمانی زِ می خراب شویم
مگر رسیم به گنجی در این خراب‌آباد
۱۰۱

نمی‌خورید زمانی غم ِ وفاداران
زِ بی‌وفایی ِ دور ِ زمانه یاد آرید
۲۴۱

خدا را ای رقیب امشب زمانی دیده بر هم نه!
که من با لعل ِ خاموش‌اش نهانی صد سخن دارم
۳۲۷

زبان‌ات درکش ای حافظ زمانی
حدیث ِ بی‌زبانان بشنو از نی
۴۳۱

آن روز دیده بودم این فتنه‌ها که برخاست
ک‌از سرکشی زمانی با ما نمی نشستی
۴۳۵

سَر م برفت و زمانی به‌سَر نرفت این کار
دل‌ام گرفت و نبود ت غم ِ گرفتاری
۴۴۳

یا رب! کجا ست مَحرَم ِ رازی؟ که یک‌زمان
دل شرح ِ آن دهد که چه گفت و چه‌ها شنید
۲۴۳


۲. زمانی: اشاره به یک زمان ِ نامعلوم در آینده

من آن آیینه را روزی به‌دست آرم سکندروار
اگر می گیرد این آتش زمانی و ر نمی‌گیرد
۱۴۹

زهی خجسته‌زمانی که یار بازآید
به کام ِ غم‌زدگان غم‌گسار بازآید
۲۳۵

سهیل قاسمی
 #فیش_برداری
یادداشت ِ ناتمام
#زمان
#1

@Setiq
 ‌

زمان


۳. زمان: دوره، عهد

شیرین‌تر از آنی به شکرخنده؛ که گویم
ای خسرو ِ خوبان! که تو شیرین ِ زمانی
۴۷۵

گرچه شیرین‌دهنان پادشهان اند، ولی
او سلیمان ِ زمان است که خاتم با او ست
۵۷

جهان به کام ِ من اکنون شود که دور ِ زمان
مرا به بندگی ِ خواجه‌یِ جهان انداخت
۱۶

من که شب‌ها رَه ِ تقوا زده‌ام با دف و چنگ،
این زمان سَر به رَه آرم؟ چه حکایت باشد!
۱۵۸

ز دیده خون بچکانَد فسانه‌یِ حافظ
چو یاد ِ وقت ِ زمان ِ شباب و شیب کُنَد
۱۸۸

می ده! که نوعروس ِ چمن حدّ ِ حُسن یافت
کار این‌زمان زِ صنعت ِ دلّاله می‌رود
۲۵۵

شعر ِ حافظ در زمان ِ آدم اندر باغ ِ خُلد،
دفتر ِ نسرین و گُل را زینت ِ اوراق بود
۲۰۶

دریغ مدّت ِ عُمر م که بر امید ِ وصال
به سر رسید و نیامد به سر زمان ِ فراق
۲۹۷

خوش‌خبر باشی ای نسیم ِ شمال
که به ما می‌رسد زمان ِ وصال
۳۰۲

از آن زمان که فتنه‌یِ چشم‌ات به من رسید
ایمن زِ شرّ ِ فتنه‌یِ آخرزمان شدم
۳۲۱
«آخر زمان یا آخرالزمان اصطلاح است و دوره یا عهد است.»

منع‌ام مکُن زِ عشق ِ وی ای مُفتی ِ زمان
معذور دارم‌ات که تو او را ندیده‌ای
۴۲۴

برات ِ خوش‌دلی ِ ما چه کم شدی یا رب؟
گر ش نشان ِ امان از بد ِ زمان بودی
۴۴۱


۴. زمان: وقت، دم، مبدا ِ وقت. چیزی که از وقتی آغاز می شود.

رویِ خوب‌ات آیتی از لُطف بر ما کشف کرد
ز آن زمان جز لطف و خوبی نیست در تفسیر ِ ما
۱۰

نبود نقش ِ دو عالَم که رنگ ِ الفت بود
زمانه طرح ِ محبّت نه این‌زمان انداخت
۱۶

از آن زمان که بر این آستان نهادم روی،
فراز ِ مَسند ِ خورشید تکیه‌گاه ِ من است
۵۳

آن‌زمان وقت ِ می ِ صبح‌فروغ است؛ که شب
گِرد ِ خرگاه ِ افق پرده‌یِ شام اندازد
۱۵۰

حالی درون ِ پرده بسی فتنه می‌رود
تا آن‌زمان که پرده برافتد چه‌ها کُنند
۱۹۶

گفتم که: خواجه کی به سَر ِ حجله می‌رود؟
گفت: آن‌زمان که مشتری و مَه قران کنند
۱۹۸

شعر ِ حافظ در زمان ِ آدم اندر باغ ِ خُلد
دفتر ِ نسرین و گُل را زینت ِ اوراق بود
۲۰۶

طیّ ِ مکان ببین و زمان در سلوک ِ شعر
ک‌این طفل، یک‌شبه رَه ِ یک‌ساله می‌رود
۲۲۵

زِ قاطعان ِ طریق این‌زمان شوند ایمن
قوافل ِ دل و دانش، که مَرد ِ راه رسید
۲۴۲

راز ِ سربسته‌یِ ما بین! که به‌دستان گفتند
هر زمان با دف و نی بر سَر ِ بازار ِ دگر
۲۵۲

دریغ و درد که تا این‌زمان ندانستم
که کیمیایِ سعادت رفیق بود رفیق
۲۹۸

نفس نفس اگر از باد نشنوم بوی‌اش
زمان زمان چو گُل از غم کُنَم گریبان چاک
۳۰۰

من ِ شکسته‌یِ بدحال، زندگی یابم
در آن‌زمان که به تیغ ِ غم‌ات شوم مقتول
۳۰۶

گفتم که: کی ببخشی بر جان ِ ناتوان‌ام؟
گفت: آن‌زمان که نبوَد جان در میانه حایل
۳۰۷

از آن زمان که فتنه‌یِ چشم‌ات به من رسید
ایمن زِ شرّ ِ فتنه‌یِ آخرزمان شدم
۳۲۱

نسیم ِ صبح ِ سعادت! بدان نشان که تو دانی،
گذر به کویِ فلان کُن در آن زمان که تو دانی
۴۷۶

۵. زمان: فرصت، وقت، مدّت

پنج روزی که در این مرحله مهلت داری
خوش بیاسای زمانی! که زمان این همه نیست
۷۴

زمان ِ خوش‌دلی دَریاب و دُر یاب
که دایم در صدف گوهر نباشد
۱۶۲

گر زِ مسجد به خرابات شدم خُرده مگیر
مجلس ِ وعظ دراز است و زمان خواهد شد
۱۶۴

حافظ! ابنایِ زمان را غم ِ مسکینان نیست
ز این میان، گر بتوان، به که کناری گیرند
۱۸۵

«ابنایِ زمان مثل ِ ابن‌الوقت و فرصت‌طلب و اپورتونیست»

«صوفی ابن‌الوقت باشد ای رفیق
نیست فردا گفتن از شرط ِ طریق
مولوی، مثنوی معنوی، دفتر اول، بخش ۶»

شکّر به صبر دست دهد عاقبت؛ ولی
بدعهدی ِ زمانه زمان‌ام نمی دهد
۲۲۹

گفتم: زمان ِ عشرت دیدی که چون سر آمد؟
گفتا: خموش حافظ! ک‌این غصّه هم سر آید
۲۳۱

در این خیال به‌سر شد زمان ِ عُمر و هنوز
بلایِ زلف ِ سیاه‌ات به سر نمی‌آید
۲۳۷

آن زمان ک‌آرزویِ دیدن ِ جان‌ام باشد،
در نظر نقش ِ رخ ِ خوب ِ تو تصویر کنم
۳۴۷


۶. هر زمان: دم به دم، مداوم

عمری ست تا من در طلب هر روز گامی می‌زنم
دست ِ شفاعت هر زمان در نیک‌نامی می‌زنم
۳۴۴

آن که مدام شیشه‌ام از پی ِ عیش داده‌است
شیشه‌ام از چه می‌بَرَد پیش ِ طبیب هر زمان
۳۸۲

سهیل قاسمی
 #فیش_برداری
یادداشت ِ ناتمام
#زمان
#2

@Setiq

زمانه


۷. زمانه: سرنوشت، تقدیر

نبود نقش ِ دو عالم؛ که رنگ ِ اُلفت بود
زمانه طرح ِ محبّت نه این‌زمان انداخت
۱۶

مرا و سرو ِ چمن را به خاک ِ راه نشاند
زمانه تا قصَب ِ نرگس ِ قبایِ تو بست
۳۲

زمانه افسر ِ رندی نداد، جُز به کسی
که سرفَرازی ِ عالَم در این کُلَه دانست
۴۷

زمانه گر بزنَد آتش‌ام به خرمن ِ عُمر،
بگو بسوز! که بر من به برگ ِ کاهی نیست
۷۶

ز انقلاب ِ زمانه عجب مدار! که چرخ
از این فسانه هزاران هزار دارد یاد
۱۰۱

شکّر به صبر دست دهد عاقبت؛ ولی
بدعهدی ِ زمانه زمان‌ام نمی دهد
۲۲۹

زمانه از ورق ِ گُل مثال ِ رویِ تو بست
ولی زِ شرم ِ تو در غنچه کرد پنهان‌اش
۲۸۰

کی بود در زمانه وفا؟ جام ِ می بیار
تا من حکایت ِ جم و کاووس ِ کی کُنم
۳۵۱

نگار ِ می فروش‌ام عشوه‌ئی داد
که ایمن گشتم از مَکر ِ زمانه
۴۲۸

زمانه هیچ نبخشد که بازنستانَد
مجو زِ سفله مروّت! که شیئه لا شی
۴۳۰

گر م زمانه سرافراز داشتی و عزیز
سریر ِ عزت‌ام آن خاک ِ آستان بودی
۴۴۱

۸. زمانه: عهد، ایّام، روزگار

در آستین ِ مرقّع پیاله پنهان کن
که هم‌چو چشم ِ صراحی زمانه خون‌ریز است
۴۱

در این زمانه رفیقی که خالی از خلل است
صُراحی ِ می ِ ناب و سفینه‌یِ غزل است
۴۵

از آن ساعت که جام ِ می به دست ِ او مشرَّف شد،
زمانه ساغر ِ شادی به یاد ِ می‌گساران زد
۱۵۳

نمی خورید زمانی غم ِ وفاداران
ز بی‌وفایی ِ دور ِ زمانه یاد آرید
۲۴۱

محروم اگر شدم زِ سَر ِ کویِ او، چه شد!
از گلشن ِ زمانه که بویِ وفا شنید؟
۲۴۳

غم ِ زمانه که هیچ‌اش کران نمی‌بینم،
دوا ش جز می ِ چون ارغوان نمی‌بینم
۳۵۸

سهیل قاسمی
 #فیش_برداری
یادداشت ِ ناتمام
#زمان
#3

@Setiq

#هرروزباسعدی
#غزل شماره‌ی 467 #سعدی
اجرا: #سهیل_قاسمی
@Setiq

آخر نگَهی به سویِ ما کُن
دردی به ارادتی دوا کن

بسیار خلاف ِ عهد کردی
آخر به‌غلط یکی وفا کن

ما را تو به خاطری همه‌روز
یک روز تو نیز یاد ِ ما کن

این قاعده‌یِ خلاف بگذار
و این خویِ مُعاندت رها کن

برخیز و در ِ سرای در بند
بنشین و قبایِ بسته وا کن

آن را که هلاک می‌پسندی
روزی‌دو به خدمت آشنا کن

چون اُنس گرفت و مِهر پیوست،
باز ش به فراق مبتلا کن

سعدی چو حریف ناگزیر است
تن در ده و چشم در قضا کن

شمشیر که می‌زند، سپر باش
دشنام که می‌دهد، دعا کن

زیبا نبوَد شکایت از دوست
زیبا همه‌روز گو جفا کن!

0467

@Setiq

#هرروزباسعدی
#غزل شماره‌ی 468 #سعدی
اجرا: #سهیل_قاسمی
@Setiq

چشم اگر با دوست داری، گوش با دشمن مکُن
تیرباران ِ قضا را جز رضا جوشن مکن

هر که ننهاده‌ست چون پروانه دل بر سوختن،
گو حریف ِ آتشین را طوف ِ پیرامن مکن

جای پرهیز است در کویِ شکرریزان گذشت
یا به‌ترک ِ دل بگو، یا چشم وا روزن مکن

کیست ک‌او بر ما به بی‌راهی گواهی می‌دهد
گو ببین آن رویِ شهرآرا و عیب ِ من مکن

دوستان هرگز نگردانند روی از مِهر ِ دوست
نی! معاذاللَه! قیاس ِ دوست از دشمن مکن

تا روان دارد، روان دارم حدیث‌اش بر زبان
سنگ‌دل گوید که یاد ِ یار ِ سیمین‌تن مکن

مردن اندر کویِ عشق از زندگانی خوش‌تر است
تا نمیری دست ِ مِهر ش کوته از دامن مکن

شاهد آیینه‌ست و هر کس را که شکلی خوب نیست،
گو نگه بسیار در آیینه‌یِ روشن مکن

سعدیا! با ساعد ِسیمین نشاید پنجه کرد
گر چه بازو سخت داری، زور با آهن مکن

0468

@Setiq

ای که در زنجیر ِ زُلف‌ات جایِ چندین آشنا ست
خوش فتاد آن خال ِ مشکین بر رُخ ِ رنگین غریب

#حافظ غزل ۱۴ بیت ۴

زنجیر:
سلسله و رسن فلزی و مرکب از حلقه‌هایِ در هم قرار گرفته (۱۰:۴)
زنجیر ِ زلف:
حلقه‌هایِ زلف که چون زنجیر باشد. سلسله‌یِ گیسو و زلف، مویِ مرغول (دهخدا)

آشنا:
۱. مأنوس، مألوف، نزدیک، مقابل ِ بیگانه و غریب (دهخدا)
۲. یار، دوست
۳. عاشق (عمید)

فتادن:
افتادن: واقع شدن (آنندراج، ناظم الاطباء)

مشکین:
هم خوش‌بوی و هم تیره‌رنگ (۱:۲)

رنگین:
خرّم و شاداب. پر لمعان و درخشنده. زیبا و وجیه (دهخدا)
رنگین رخ: زیباروی، شاداب‌چهره (دهخدا)

غریب:
۱. دور افتاده از مسکن (دهار) دور شده و جدا افتاده از وطن (منتهی الارب)
۲. ویژگی مکانی که محل ِ زندگی ِ شخص نیست و برایِ او ناآشنا است. (عمید)
۳. عجیب و نادر (فرهنگ نظام)
۴. در تداول ِ عامه به معنایِ تنها و بی‌یار (دهخدا)

معنای بیت:
ای کسی که در زلف ِ مانند ِ زنجیر ِ تو عاشقان و یاران ِ زیادی جای دارند، خال ِ سیاه ِ عطرآگین ِ تو بر آن چهره‌یِ زیبا و درخشنده‌یِ تو خیلی زیبا جای گرفته است و خوش نشسته‌است.
زنجیر یا سلسله، ریسمان و بندی فلزی است که از حلقه‌هایِ تو در تو تشکیل شده. در شعر ِ فردوسی، نظامی، امیرخسرو دهلوی و دیگران، اشاره به آهنین بودن ِ زنجیر شده که با آن دشمنان و مجرمان را در بند می‌کرده‌اند. در شعر ِ حافظ، زنجیر و سلسله، بیش‌تر به زلف ِ یار تشبیه شده

یکی نغز پولادزنجیر داشت
نهان کرده از جادو آژیر داشت
فردوسی، هفت خوان اسفندیار، بخش ۵

رسَن‌ها ببارند و بند ش کُنند
زِ زنجیر ِ آهن کمند ش کُنند
نظامی، اسکندرنامه، بخش اول، بخش ۵۴

و ر ت زنجیر ِ آهن بست تقدیر،
نباشد چاره شیران را زِ زنجیر
امیرخسرو دهلوی، نقل از دهخدا

به حلقه‌یِ زنجیر و حلقه‌یِ زلف هم اشاره شده.

من ِ دیوانه چو زلف ِ تو رها می‌کردم،
هیچ لایق‌تر م از حلقه‌یِ زنجیر نبود
حافظ ۲۰۹

گفتی که: حافظا! دل ِ سرگشته‌ات کجا ست؟
- در حلقه‌هایِ آن خَم ِ گیسو نهاده‌ایم
حافظ ۳۶۵

به شکل ِ کمندی که برای صید پرتاب می‌شود هم به کار رفته.

و ز برایِ صید ِ دل، در گردن‌ام زنجیر ِ زلف
چون کمند ِ خسرو ِ مالک‌رقاب انداختی
حافظ ۴۳۳

و کارکرد ِ آن، بستن ِ دیوانه‌ها و شیداها و آشفته‌هایِ عشق بوده‌است!

بعد از این، دست ِ من و زلف ِ چو زنجیر ِ نگار.
چند و چند از پی ِ کام ِ دل ِ دیوانه روَم.
حافظ ۳۶۰

گفتم‌اش: سلسله‌یِ زلف بتان از پی ِ چیست
گفت: حافظ گله‌ئی از دل ِ شیدا می‌کرد!
حافظ ۱۴۳

و زنجیر کردن ِ مجانین، نوعی اقدام ِ درمانی و پیش‌گیرانه به‌نظر می‌رسد!

دوش سودایِ رخ‌اش گفتم زِ سر بیرون کُنَم،
گفت: کو زنجیر؟ تا تدبیر ِ این مجنون کُنَم!
حافظ ۳۴۹

مگر زنجیر ِ مویی گیرد م دست
و گر نه سر به شیدایی برآرم
حافظ ۳۲۳

یک مورد هم سلاسل برایِ بستن ِ گردن ِ بدخواهان بود.

می نوش و جهان بخش که از زلف ِ کمند ت
شد گردن ِ بدخواه گرفتار ِ سَلاسِل
حافظ ۳۰۴

جایی هم با سلسله، از زنجیریان کار کشیده‌است. مثل ِ اردوگاه‌هایِ کار ِ اجباری ِ امروزه!

کاهل‌روی چو باد ِ صبا را به بویِ زلف
هر دم به قید ِ سلسله در کار می‌کشی
حافظ ۴۵۹

در این بیت، زلفی است که در زنجیر ِ آن، چندین عاشق جای گزیده‌اند.
این‌بار برخلاف ِ بیت ِ دوم، چندین، معنایِ کثرت و تعدّد را افاده می‌کند! چندین آشنا: تعداد ِ زیادی عاشق. و آشنا در کاربرد ِ قدیمی ِ آن، عاشق و یار و دوست نیز ضبط شده‌است.

و مسکن گزیدن ِ دل ِ عاشق در چین ِ زلف و حلقه‌یِ گیسویِ یار در شعر ِ حافظ بسیار هست.

مقیم ِ زلف ِ تو شد دل که خوش سَوادی دید
و ز آن غریب ِ بلا کش خبر نمی‌آید
حافظ ۲۳۸

تا دل ِ هرزه‌گَرد ِ من رفت به چین ِ زلف ِ او،
ز آن سفر ِ دراز ِ خود عزم ِ وطن نمی‌کُنَد
حافظ ۱۹۲

در چین ِ زلف‌اش ای دل ِ مسکین چگونه‌ای
ک‌آشفته گفت باد ِ صبا شرح ِ حال ِ تو
حافظ ۴۰۸

در چین ِ طُرّه‌یِ تو دل ِ بی‌حفاظ ِ من
هرگز نگفت مسکن ِ مألوف یاد باد
حافظ ۱۰۲

یار را شخصی خطاب می‌کند که دل ِ عاشقان ِ زیادی در زنجیر ِ زلف ِ او گرفتار است؛ و می‌افزاید که آن خال ِ مشکین هم بر رخ ِ درخشان ِ او خوش افتاده است. برای افتادن معناهای زیادی ضبط شده اما در این بیت، حسی که از خوش فتاد می‌گیرم، انگاری بگوید چه نیکو نشسته و چه برازنده‌است. مثل ِ اصطلاح ِ محاوره‌ئی ِ امروزی که وقتی لباسی یا مدل مویی به کسی می‌برازد، می‌گوییم: «چه بهت میاد!» و غریب در این بیت، قیدی است برای خوش افتادن. مثل ِ این که بگوییم: غریب خوش افتاده. به طرز ِ نادر و عجیبی خوش فتاد! عجیب قشنگ شده!

هم‌چنین خال ِ مشکین بر صورت تنها است. مانند ِ دل که در زنجیر ِ زلف جای دارد و انگاری احوال ِ او خوش است و یاد ِ وطن و مسکن ِ مألوف نمی‌کند.

منال ای دل! که در زنجیر ِ زلف‌اش
همه جمعیّت است آشفته‌حالی
حافظ ۴۶۳

خال ِ غریب و تنها هم جای خوش و خوبی افتاده‌است.

سهیل قاسمی

#واکاوی

@Setiq

#هرروزباسعدی
#غزل شماره‌ی 469 #سعدی
اجرا: #سهیل_قاسمی
@Setiq

گواهی امین است بر دَرد ِ من
سرشک ِ روان بر رخ ِ زرد ِ من

ببخشای بر ناله‌یِ عندلیب
الا ای گُل ِ نازپرورد ِ من

که گر هم بدین‌نوع باشد فراق،
به نزد ِ تو باد آورَد گَرد ِ من

که دیده‌ست هرگز چنین آتشی
ک‌از او می‌برآید دَم ِ سرد ِ من

فغان ِ من از دست ِ جور ِ تو نیست؛
که از طالع ِ مادرآورد ِ من

من اندر خور ِ بندگی نیستم
و ز اندازه بیرون تو در خورد ِ من

بداندیش ِ نادان - که مطرود باد -
ندانم چه می‌خواهد از طرد ِ من

و گر خود من آن ام که این‌ام سزا ست
ببخش و مگیر ای جوانمرد ِ من

تو معذور داری به اِنعام ِ خویش
اگر زَلّتی آمد از کَرد ِ من

تو، دردی نداری - که درد ت مباد -
از آن رحمت‌ات نیست بر درد ِ من

0469

@Setiq

دوست دارم هفته‌ئی یک بار برنامه نشست ِ زنده توی کانال تلگرام ستیغ برگزار کنیم.
دانستم که Live Stream تلگرام، هم با پراکسی و هم با فیلترشکن در دست‌رس است.
در باره‌ی شکل و محتوا و تعداد و زمان ِ برنامه‌ها می‌شود بررسی کرد. برای آغاز، هفته‌ئی یک شب، از غزل ِ نخست ِ حافظ، یکی یکی پیش برویم. می‌شود دو بخش کرد. یک بخش، اجرای صوتی و نقد و بررسی اجراها و بخش ِ دیگر، واکاوی و شرح ِ سطر به سطر ِ غزل
برنامه‌ها صوتی است و هر کسی می‌تواند صحبت کند. می‌تواند ضبط و منتشر شود. جزئیات ِ فنی ِ نرم‌افزار را هم کم کم دور ِ هم یاد می‌گیریم! می‌شود برای هر برنامه جایی هم باز کرد که بتوان متن یا عکس یا فایل‌هایی که در میان صحبت لازم است آن‌جا گذاشت که همه ببینیم و به این شکل، یک نشست چندرسانه‌ئی ِ مناسب ترتیب داد. می‌دانم که می‌توان ویدیو را هم در جلسه باز کرد. حالا کم‌کم دست‌مان می‌آید!

نظر ِ مثبت‌تون چیه به‌قول ِ معروف؟!

#هرروزباسعدی
#غزل شماره‌ی 470 #سعدی
اجرا: #سهیل_قاسمی
@Setiq

ای رویِ تو راحت ِ دل ِ من
چشم ِ تو چراغ ِ منزل ِ من

آبی ست محبّت ِ تو گویی
ک‌آمیخته‌اند با گِل ِ من

شاد ام به تو! مرحبا و اهلا
ای بخت ِ سعید ِ مُقبِل ِ من

با تو همه برگ‌ها مهیّا ست
بی تو همه هیچ حاصل ِ من

گویی که نشسته‌ای شب و روز
هر جا که تویی مقابل ِ من

گفتم که مگر نهان بمانَد
آن‌چ از غم ِ تو ست بر دل ِمن

بعد از تو هزار نوبت افسوس
بر دوْر ِ حیات ِ باطل ِ من

هر جا که حکایتی و جمعی،
هنگامه‌یِ تو ست و محفل ِ من

گر تیغ زنَد به دست ِ سیمین
تا خون چکد از مفاصل ِ من،

کس را به قصاص ِ من مگیرید
ک‌از من بِحِل است قاتل ِ من

0470

@Setiq

#هرروزباسعدی
#غزل شماره‌ی 471 #سعدی
اجرا: #سهیل_قاسمی
@Setiq

وَه! که جدا نمی‌شود نقش ِ تو از خیال ِ من
تا چه شود به‌عاقبت در طلب ِ تو حال ِ من

ناله‌یِ زیر و زار ِ من، زارتر است هر زمان
بس که به هجر می‌دهد عشق ِ تو گوش‌مال ِ من

نور ِ ستارگان ستد رویِ چو آفتاب ِ تو
دست‌نمایِ خَلق شد قامت ِ چون هلال ِ من

پرتو ِ نور ِ رویِ تو، هر نفسی، به هر کسی
می‌رسد و نمی‌رسد نوبت ِ اتّصال ِ من

خاطرِ  تو به خون ِ من رغبت اگر چنین کُنَد،
هم به مراد ِ دل رسد خاطر ِ بدسگال ِ من

برگذری و ننگری؛ بازنگر! که بگذرد
فقر ِ من و غنایِ تو؛ جور ِ تو و احتمال ِ من

چرخ شنید ناله‌ام، گفت: منال سعدیا!
ک‌آه ِ تو تیره می‌کُنَد اینه‌یِ جمال ِ من

0471

@Setiq

#هرروزباسعدی
#غزل شماره‌ی 472 #سعدی
اجرا: #سهیل_قاسمی
@Setiq

ای به دیدار ِ تو روشن چشم ِ عالَم‌بین ِ من
آخر ت رحمی نیاید بر دل ِ مسکین ِ من؟

سوزناک افتاده چون پروانه ام در پایِ تو
خود نمی‌سوزد دل‌ات چون شمع بر بالین ِ من

تا تو را دیدم که داری سُنبله بر آفتاب
آسمان حیران بمانْد از اشک ِ چون پروین ِ من

گر بهار و لاله و نسرین نرویَد، گو: مروی!
پرده بردار! ای بهار و لاله و نسرین ِ من

گر به رعنایی برون آیی، دریغا صبر و هوش
و ر به شوخی درخرامی، وایِ عقل و دین ِ من

خار تا کی؟ لاله‌ئی در باغ ِ امّید م نشان
زخم تا کی؟ مرهمی بر جان ِ دردآگین ِ من

نه امید از دوستان دارم، نه بیم از دشمنان
تا قلندروار شد در کویِ عشق آیین ِ من

از ترُش‌رویی‌یِ دشمن و ز جواب ِ تلخ ِ دوست
کم نگردد شورش ِ طبع ِ سخن‌شیرین ِ من

خَلق را بر ناله‌یِ من رحمت آمد چند بار
خود نگویی چند نالد سعدی ِ مسکین ِ من

0472

@Setiq

هرچیزی قدیمیش خوبه
شهره و فریدون فرخ زاد؛
تو که اومدی...!
@cofeyy 🍁

گفتم‌اش: «مَگذَر زمانی!» گفت: «معذور م بدار!»
– خانه‌پروردی چه تاب آرد غم ِ چندین غریب؟

#حافظ غزل ۱۴ بیت ۲

مگذر:
گذشتن: گذشتن از جایی و رفتن و بریدن مسافت را (منتهی الارب) عبور (تاج المصادر بیهقی) رها کردن (دهخدا) دل کندن، دور شدن (دهخدا)

زمانی:
یک زمان، اندکی

معذور داشتن:
عذر پذیرفتن و معاف داشتن و عفو فرمودن (ناظم الاطباء) عذر ِ کسی را پذیرفتن (دهخدا)

خانه پرورد:
خانه پرور (ناظم الاطباء) آن‌که در خانه پرورش یافته‌باشد و سرد و گرم ِ روزگار نچشیده (آنندراج)

چندین:
۱. این قدر (ناظم الاطباء)
۲. این‌همه، بدین بسیاری، افاده‌یِ تعدّد و کثرت کند (دهخدا)
۳. چون این‌ها (ناظم الاطباء)

گفتم‌اش: مگذر زمانی! به او گفتم که اندکی درنگ کن و از برابر ِ من مگذر و مرو و دور مشو. گفت: عذر ِ مرا بپذیر! (نمی‌توانم این خواسته‌یِ تو را اجابت کنم و نگذرم!)

گشاد ِ کار ِ مشتاقان در آن ابروی ِ دل‌بند است
خدا را! یک نفَس بنشین! گره بگشا زِ پیشانی
حافظ ۴۷۴

مصراع ِ دوم را هم می‌توان در ادامه‌یِ گفته‌یِ معشوق و مخاطب ِ شاعر دانست و هم می‌توان در نظر گرفت که معشوق فقط گفته‌است معذور م بدار و به راه ِ خود ادامه داده‌است و مصراع ِ دوّم، گفت‌و‌گویِ شاعر با خود است.
و من این دومی را دوست می‌دارم.
انگاری که شما به کسی بگویی اندکی بنشین و از برابر ِ من و از نزد ِ من مگذر و مرو، او فقط بگوید: ببخشید! نمی‌شود! و برود.
و شما در ادامه، با خودتان توجیه‌وار بگویید: بعله دیگه! یک آدم ِ خانه‌پرورد و نازپرورده، تحمل و تاب ِ غم ِ غریبی چون من را ندارد. درکی از این درد و غم ِ من ندارد! بماند تا من برایِ او بگویم هم تاب و تحمّل ِ شنیدن‌اش را ندارد. به همین‌خاطر است که نماند و رفت.
اما اگر مصراع ِ دوم را بخواهیم در ادامه‌یِ گفتار ِ معشوق در نظر بگیریم، می‌شود دلیلی که معشوق برایِ نماندن‌اش آورده.
انگاری که بگوید من خانه‌پرورد ام و تاب و تحمّل ِ غریبی ندارم.
هرچند معنا دارد اما من نپسندیدم که معشوق چنین استدلالی برایِ نماندن ِ خود کرده باشد. خاصه که در بیت ِ نخست، عاشق را شماتت کرده که چون تو به‌دنبال ِ دل ِ خود افتادی، راه را گم کردی.
البته می‌توان گفت که معشوق مهربانانه پوزش طلبیده و گفته که در این راه ِ غربت و سرگشتگی که تو داری، من تاب و یارایِ هم‌راهی ندارم و مرا معذور بدار! و می‌رود.

کاربرد ِ واژه‌یِ چندین، در معنایِ چنین و مانند ِ این و چون این‌ها در شعر ِ حافظ سابقه دارد.

کیست حافظ تا ننوشد باده بی آواز ِ رود؟
عاشق ِ مسکین چرا چندین تجمّل باید ش؟
حافظ ۲۷۶

که به نظر ِ من، این‌جا چندین تجمّل، یعنی تجمّل از این دست. این‌گونه و چنین تجمّل! اشاره به تعداد ِ تجمّل‌ها هم می‌تواند باشد البته! اما حسّی که در واژه هست، کم‌تر به تعداد می‌خورَد!

یا:

کاروان رفت و تو در خواب و بیابان در پیش
وه که بس بی‌خبر از غلغل ِ چندین جرسی
حافظ ۴۵۵

که سخت است تصوّر کنیم در یک منزل، برایِ آگاه‌سازی ِ کاروان، تعداد ِ زیادی جرس کار گذاشته باشند! غلغل ِ چندین جرس را می‌توانم به زبان ِ امروز به این شکل تصوّر کنم که می‌گوید: جرس، این‌همه و این قدر و این‌چنین غلغل کرد و صدا سر داد اما تو در خواب ماندی و کاروان رفت!

به نظر ِ من، چندین در این بیت، اشاره به تعدادی غریب نیست. هرچند بی‌معنی نمی‌شود. اما چندین در معنایِ این‌چنین و این‌قدر و این‌همه و با این وضعیت و بدین‌سان، در شعرهای حافظ و دیگران هست.

کی یافتی رقیب ِ تو چندین مجال ِ ظلم
مظلومی ار شبی به در ِ داور آمدی
حافظ ۴۳۹

این‌جا هم چندین برایِ مجال آمده و نه برایِ ظلم! و معنایی که می‌گیرم این است که اگر مظلومی، شبی به در ِ داور می‌آمد، رقیب ِ تو این‌گونه و این‌سان مجال نمی‌یافت تا ظلم کند.

سلطان ِ من! خدا را! زلف‌ات شکست ما را
تا کی کُنَد سیاهی چندین درازدستی
حافظ ۴۳۵

ای سلطان ِ من! زلف ِ تو ما را شکست. تا چه زمان اجازه خواهی داد که یک سیاه، تا این حد و بدین‌سان دراز دستی کُنَد؟ تو را به خدا جلویِ او را بگیر!

اگر باشد این، نیست کاری شگفت
که چندین بد اندیشه باید گرفت
فردوسی، شاهنامه، منوچهر، بخش ۱۳

که از معنایِ این بخش از شعر، دستگیر کردن ِ تعداد ِ زیادی بد اندیشه دریافت نکردم. حرف ِ سیندخت به محراب است در باره‌یِ بدگمانی‌ئی که داشته. معنایی که دریافتم این بودکه: جلویِ این‌چنین اندیشه‌یِ بدی را باید گرفت.

معنای بیت:
به او گفتم که اندکی بمان و مرا ترک نکن و مرو، گفت: مرا ببخش! نمی‌توانم! یک خانه‌پرورد و نازپرورده، تاب و تحمّل ِ غریبی و غریبان را ندارد.


سهیل قاسمی

#واکاوی

@Setiq