خوش‌تَر زِ عیش و صحبت و باغ و بهار چیست
ساقی کجا ست؟ گو سبب ِ انتظار چیست

هر وقت ِ خوش که دست دهد مُغتَنَم شمار
کس را وُقوف نیست که انجام ِ کار چیست

پیوند ِ عُمر بسته به مویی‌ست هوش دار
غم‌خوار ِ خویش باش غم ِ روزگار چیست

معنا یِ آب ِ زندگی و روضه‌یِ اِرَم
جُز طَرْف ِ جوی‌بار و می ِ خوش‌گوار چیست

مستور و مست هر دو چو از یک قبیله‌اند
ما دل به عشوه‌یِ که دهیم؟ اختیار چیست

راز ِ درون ِ پرده چه داند فلک؟ خموش!
ای مدّعی نزاع ِ تو با پرده‌دار چیست

سهو و خطای بنده گَر اَش اعتبار نیست
معنا یِ عفو و رحمت ِ آمرزگار چیست

زاهد شراب ِ کوثر و حافظ پیاله خواست
تا در میانه خواسته‌یِ کردگار چیست


#حافظ #غزل 65 #تصحیح_قزوینی_غنی

بِنال بُلبل اگر با من‌ات سر ِ یاری‌ست
که ما دو عاشق ِ زاریم و کار ِ ما زاری‌ست

در آن زمین که نسیمی وَزَد زِ طُرّه‌یِ دوست
چه جا یِ دَم زدن ِ نافه‌ها یِ تاتاری‌ست؟

#حافظ

بِنال بُلبل اگر با من‌ات سر ِ یاری‌ست
که ما دو عاشق ِ زاریم و کار ِ ما زاری‌ست

در آن زمین که نسیمی وَزَد زِ طُرّه‌یِ دوست
چه جا یِ دَم زدن ِ نافه‌ها یِ تاتاری‌ست؟

بیار باده که رنگین کنیم جامه‌یِ زرق
که مست ِ جام ِ غُروریم و نام، هُشیاری‌ست

خیال ِ زُلف ِ تو پختن نه کار ِ هر خامی‌ست
که زیر ِ سلسله رفتن طریق ِ عیّاری‌ست

لطیفه‌ئی‌ست نهانی که عشق از او خیزد
که نام ِ آن، نه لب ِ لعل و خطّ ِ زنگاری‌ست

جمال ِ شخص، نه چشم است و زلف و عارض و خال
هزار نکته در این کار و بار ِ دل‌داری‌ست

قلندران ِ حقیقت به نیم‌جو نَخَرَند
قَبا یِ اطلس ِ آن‌کس که از هُنر عاری‌ست

بر آستان ِ تو مشکل توان رسید آری
عُروج بر فَلَک ِ سَروَری به‌دشواری‌ست

سَحَر کرشمه‌یِ چشم‌ات به‌خواب می‌دیدم
زهی مَراتب ِ خوابی که بِه زِ بیداری‌ست

دل‌اش به ناله مَیازار و ختم کن حافظ
که رستگاری‌یِ جاوید در کم‌آزاری‌ست


#حافظ #غزل 66 #تصحیح_قزوینی_غنی

یا رَب این شمع ِ دل‌افروز زِ کاشانه‌یِ کیست
جان ِ ما سوخت بپرسید که جانانه‌یِ کیست

حالیا خانه‌برانداز ِ دل و دین ِ من است
تا در آغوش ِ که می‌خسبد و هم‌خانه‌یِ کیست

#حافظ

یا رَب این شمع ِ دل‌افروز زِ کاشانه‌یِ کیست
جان ِ ما سوخت بپرسید که جانانه‌یِ کیست

حالیا خانه‌برانداز ِ دل و دین ِ من است
تا در آغوش ِ که می‌خسبد و هم‌خانه‌یِ کیست

باده‌یِ لعل ِ لب‌اش ک‌از لب ِ من دور مَباد
راح ِ روح ِ که و پیمان‌ده ِ پیمانه‌یِ کیست

دولت ِ صحبت ِ آن شمع ِ سعادت‌پَرتو
بازپرسید خدا را که به پروانه‌یِ کیست

می‌دهد (می‌دمد) هر کَس‌اش افسونی و معلوم نشد
که دل ِ نازک ِ او مایل ِ افسانه‌یِ کیست

یا رب آن شاه‌وَش ِ ماه رُخ ِ زُهره‌جَبین
دُرّ ِ یک‌تا یِ که و گوهر ِ یک‌دانه‌یِ کیست

گفتم آه از دل ِ دیوانه‌یِ حافظ بی تو
زیر ِ لب خنده‌زنان گفت که دیوانه‌یِ کیست؟

#حافظ #غزل 67 #تصحیح_قزوینی_غنی

ماه‌اَم این‌هفته برون رفت و به چشم‌ام سالی‌ست
حال ِ هجران تو چه‌دانی که چه مشکل‌حالی‌ست

مَردُم ِ دیده زِ لطف ِ رخ ِ او در رخ ِ او
عکس ِ خود دید گمان بُرد که مشکین‌خالی‌ست

#حافظ

ماه‌اَم این‌هفته برون رفت و به چشم‌ام سالی‌ست
حال ِ هجران تو چه‌دانی که چه مشکل‌حالی‌ست

مَردُم ِ دیده زِ لطف ِ رخ ِ او در رخ ِ او
عکس ِ خود دید گمان بُرد که مشکین‌خالی‌ست

می‌چکد شیر هنوز از لب ِ همچون شکَر اَش
گرچه در شیوه‌گری هر مُژه‌اش قَتّالی‌ست

ای که انگشت‌نما یی به کَرَم در همه‌شهر
وَه که در کار ِ غریبان عجب‌ات اِهمالی‌ست

بعد از این‌ام نَبُوَد شائبه در جوهر ِ فَرد
که دهان ِ تو در این نکته خوش‌استدلالی‌ست

مژده دادند که بر ما گذری خواهی‌کرد
نیت ِ خِیر مَگَردان که مبارک فالی‌ست

کوه ِ اندوه ِ فراق‌ات به‌چه‌حالت بِکَشَد
حافظ ِ خسته که از ناله تن‌اش چون نالی‌ست

#حافظ #غزل 68 #تصحیح_قزوینی_غنی

کَس نیست که افتاده‌یِ آن زلف ِ دو تا نیست
در ره‌گُذر ِ کیست که دامی زِ بلا نیست

چون چشم ِ تو دل می‌بَرَد از گوشه‌نشینان
همراه ِ تو بودن گُنَه از جانب ِ ما نیست

#حافظ

کَس نیست که افتاده‌یِ آن زلف ِ دو تا نیست
در ره‌گُذر ِ کیست که دامی زِ بلا نیست

چون چشم ِ تو دل می‌بَرَد از گوشه‌نشینان
همراه ِ تو بودن گُنَه از جانب ِ ما نیست

رو یِ تو مگر آینه‌یِ لطف الهی‌ست
حقّا که چنین‌است و در این روی و ریا نیست

نرگس طَلَبَد شیوه‌یِ چشم ِ تو. زهی چشم!
مسکین خَبَر اَش از سر و در دیده حیا نیست

ازبهر ِ خدا، زُلف مَپیرای. که ما را
شب نیست که صد عربده با باد ِ صبا نیست

بازآی که بی رو یِ تو ای شمع ِ دل‌افروز
در بزم ِ حریفان اثر ِ نور و صفا نیست

تیمار ِ غریبان اثر ِ ذِکر ِ جمیل است
جانا مگر این قاعده در شهر ِ شما نیست

دی می‌شد و گفتم صنما عهد به‌جای‌آر
گفتا غلطی خواجه در این عهد وفا نیست

گر پیر ِ مُغان مرشد ِ من شد چه تفاوت
در هیچ سَری نیست که سِرّی زِ خُدا نیست

عاشق چه کُنَد گَر نَکشَد بار ِ ملامت
با هیچ دل‌آور سپر ِ تیر ِ قضا نیست

در صومعه‌یِ زاهد و در خلوت ِ صوفی
جُز گوشه‌یِ اَبرو یِ تو مِحراب ِ دُعا نیست

ای چنگ فروبرده به خون ِ دل ِ حافظ
فِکر اَت مَگَر از غیرت ِ قرآن و خدا نیست


#حافظ #غزل 69 #تصحیح_قزوینی_غنی

مردم ِ دیده‌یِ ما جُز به رخ‌ات ناظر نیست
دل ِ سرگشته‌یِ ما غیر ِ تو را ذاکر نیست

اشک‌ام اِحرام ِ طواف ِ حَرَم‌ات می‌بندد
گرچه از خون ِ دل ِ ریش دَمی طاهر نیست

#حافظ

مردم ِ دیده‌یِ ما جُز به رخ‌ات ناظر نیست
دل ِ سرگشته‌یِ ما غیر ِ تو را ذاکر نیست

اشک‌ام اِحرام ِ طواف ِ حَرَم‌ات می‌بندد
گرچه از خون ِ دل ِ ریش دَمی طاهر نیست

بسته‌یِ دام و قفس باد چو مرغ ِ وحشی
طایر ِ سِدره اگر در طلب‌ات طایر نیست

عاشق ِ مُفلس اگر قلب ِ دل‌اش کَرد نِثار
مَکُن‌اش عیب که بر نقد ِ روان قادر نیست

عاقبت دست بِدان سرو ِ بُلند اَش برسد
هرکه را در طلب‌ات همّت ِ او قاصر نیست

از روان‌بخشی‌یِ عیسیٰ نزنم دَم هرگز
زان‌که در روح‌فَزایی چو لب‌ات ماهر نیست

من که در آتش ِ سودا یِ تو آهی نزنم
کِی توان گفت که بر داغْ دل‌ام صابر نیست

روز ِ اوّل که سر ِ زُلف ِ تو دیدم، گفتم
که پریشانی‌یِ این سلسله را آخِر نیست

سر پیوند ِ تو تنها نه دل ِ حافظ را ست
کیست آن ک‌اَش سَر ِ پیوند ِ تو در خاطر نیست


#حافظ #غزل 70 #تصحیح_قزوینی_غنی

زاهد ِ ظاهر‌پرست از حال ِ ما آگاه نیست
در حق ِ ما هرچه گوید جا یِ هیچ اکراه نیست

در طریقت هرچه پیش ِ سالِک آیَد خِیر ِ او ست
در صراط ِ مستقیم ای‌دل کسی گُم‌راه نیست

#حافظ

زاهد ِ ظاهر‌پرست از حال ِ ما آگاه نیست
در حق ِ ما هرچه گوید جا یِ هیچ اکراه نیست

در طریقت هرچه پیش ِ سالِک آیَد خِیر ِ او ست
در صراط ِ مستقیم ای‌دل کسی گُم‌راه نیست

تا چه بازی رُخ نماید بِیدَقی خواهیم‌راند
عرصه‌یِ شطرنج ِ رندان را مجال ِ شاه نیست

چیست این سقف ِ بلند ِ ساده‌یِ بسیارنقش
زْ این معما هیچ دانا در جهان آگاه نیست

این چه استغنا ست یارب وْ این چه قادر حکمت است
ک‌این همه زخم ِ نهان هست و مجال ِ آه نیست

صاحب ِ دیوان ِ ما گویی نمی‌داند حساب
ک‌اندر این طُغرا نشان ِ حِسبةً‌لله نیست

هر که خواهد گو بیا و هر چه خواهد گو بگو
کبر و ناز و حاجب و دربان بِدین درگاه نیست

بر دَر ِ می‌خانه رفتن کار ِ یک‌رَنگان بُوَد
خودفروشان را به کوی ِ می‌فروشان راه نیست

هر چه هست از قامت ِ ناساز ِ بی‌اندام ِ ما ست
وَر نه تشریف ِ تو بر بالا یِ کَس کوتاه نیست

بنده‌یِ پیر ِ خرابات‌ام که لطف‌اش دایم است
وَر نه لطف ِ شیخ و زاهد گاه هست و گاه نیست

حافظ اَر بر صدر ننشیند زِ عالی‌مشربی‌ست
عاشق ِ دُردی‌کش اَندر بند ِ مال و جاه نیست


#حافظ #غزل 71 #تصحیح_قزوینی_غنی

راهی‌ست راه ِ عشق که هیچ‌اش کناره نیست
آن‌جا جُز آن‌که جان بِسِپارند، چاره نیست

هر گَه که دل به عشق دَهی خوش دَمی بُوَد
در کار ِ خیر حاجت ِ هیچ استخاره نیست

#حافظ

راهی‌ست راه ِ عشق که هیچ‌اش کناره نیست
آن‌جا جُز آن‌که جان بِسِپارند، چاره نیست

هر گَه که دل به عشق دَهی خوش دَمی بُوَد
در کار ِ خیر حاجت ِ هیچ استخاره نیست

ما را زِ مَنع ِ عَقل مَتَرسان و می بیار
ک‌آن شِحنه در ولایت ِ ما هیچ کاره نیست

از چشم ِ خود بِپُرس که ما را که می‌کُشَد
جانا! گُناه ِ طالع و جُرم ِ ستاره نیست

او را به چشم ِ پاک توان دید؛ چون هلال.
هر دیده جا یِ جِلوه‌یِ آن ماه‌پاره نیست

فُرصَت شِمُر طریقه‌یِ رندی که این نِشان
چون راه ِ گنج بر همه‌کس آشکاره نیست

نگرفت در تو گریه‌یِ حافظ به هیچ رو
حیران ِ آن دل‌ام که کم از سنگ ِ خاره نیست


#حافظ #غزل 72 #تصحیح_قزوینی_غنی

روشن از پَرتُو ِ روی‌ات نظری نیست که نیست
منّت ِ خاک ِ دَر اَت بر بَصَری نیست که نیست

ناظر ِ رو یِ تو صاحب‌نظران‌اند آری
سِرّ ِ گیسو یِ تو در هیچ سَری نیست که نیست

#حافظ

روشن از پَرتُو ِ روی‌ات نظری نیست که نیست
منّت ِ خاک ِ دَر اَت بر بَصَری نیست که نیست

ناظر ِ رو یِ تو صاحب‌نظران‌اند آری
سِرّ ِ گیسو یِ تو در هیچ سَری نیست که نیست

اَشک ِ غمّاز ِ من اَر سُرخ برآمد چه عجب
خجِل از کرده‌یِ خود پرده‌دری نیست که نیست

تا به دامن نَنِشیند زِ نسیم‌اش گردی
سیل‌خیز از نَظَرَم ره‌گُذَری نیست که نیست

تا دَم از شام ِ سَر ِ زُلف ِ تو هر جا نزنند
با صبا گفت و شنیدم سَحَری نیست که نیست

من از این طالع ِ شوریده به‌رنج‌ام وَر نی
بهره‌مند از سَر ِ کوی‌ات دِگَری نیست که نیست

از حَیا یِ لب ِ شیرین ِ تو ای چشمه‌یِ نوش
غَرق ِ آب و عَرَق اکنون شکَری نیست که نیست

مصلحت نیست که از پرده برون اُفتد راز
ور نه در مجلس ِ رندان خبری نیست که نیست

شیر در بادیه‌یِ عشق ِ تو روباه شود
آه از این راه که در وِی خطری نیست که نیست

آب ِ چشم‌ام که بر او منّت ِ خاک ِ دَر ِ تو ست
زیر ِ صد منّت ِ او خاک ِ دَری نیست که نیست

از وجودم قَدَری نام و نشان هست که هست
وَ ر نه از ضعف در آن‌جا اثری نیست که نیست

غیر از این نکته که حافظ زِ تو ناخشنود است
در سراپا یِ وجود اَت هُنری نیست که نیست

@حافظ #غزل 73 #غزل #تصحیح_قزوینی_غنی

حاصل ِ کارگَه ِ کون و مکان این‌همه نیست
باده پیش آر که اسباب ِ جهان این همه نیست

از دل و جان شرف ِ صحبت ِ جانان غَرَض است
غرض این‌است وگرنه دل و جان این‌همه نیست

#حافظ

حاصل ِ کارگَه ِ کون و مکان این‌همه نیست
باده پیش آر که اسباب ِ جهان این همه نیست

از دل و جان شرف ِ صحبت ِ جانان غَرَض است
غرض این‌است وگرنه دل و جان این‌همه نیست

منّت ِ سِدره و طوبیٰ ز ِ پِی ِ سایه مَکَش
که چو خوش بنگری، ای سرو روان! این‌همه نیست

دولت آن است که بی خون ِ دل آید به کنار
وَ ر نه با سعی و عمل باغ ِ جنان این‌همه نیست

پنج روزی که در این مرحله مهلت داری
خوش بیاسای زمانی که زمان این‌همه نیست

بر لب ِ بحر ِ فنا منتظریم ای ساقی
فُرصتی دان که زِ لب تا به دهان این همه نیست

زاهد ایمن مشو از بازی‌یِ غیرت زنهار
که ره از صومعه تا دِیر ِ مُغان این‌همه نیست

دردمندی‌یِ من ِ سوخته‌یِ زار و نزار
ظاهرا حاجت ِ تقریر و بیان این همه نیست

نام ِ حافظ رقم ِ نیک پذیرفت ولی
پیش ِ رندان رقم ِ سود و زیان این‌همه نیست


#حافظ #غزل 74 #تصحیح_قزوینی_غنی

اَلا یا اَیُّهاَ الساقی اَدِر کأساً و ناوِلها
که عشق آسان نمود اول ولی افتاد مشکل‌ها

ای ساقی، کاسه (پیاله) را به دور بگردان و آن را برگیر. که در نخست، جوری دیده می شد که عشق چیز آسانی است ولی پس از آن مشکل ها افتاد.

به بوی نافه‌ای ک‌آخِر صبا زْ آن طُرّه بُگشاید
ز ِ تاب ِ جَعد ِ مشکین‌اش چه خون افتاد در دل‌ها

بو: 1- امید و آرزو {بو که: باشد که} 2- شمیم و رایحه و بوی
تاب: 1- درد و رنج و آشفتگی، عذاب 2- طاقت و توان و تحمل {تاب آوردن: صبر کردن، شکیبایی} 3- پیچ و گره، چین و شکن (در ابروان و زلف و گیسو)
بر باد ِ صبا امید بستیم باشد که بوی خوشی از طُرّه (گیسوی معشوق) بر ما بیاورد، اما از درد و رنج ِ صبری که برای آن کردیم، چین و شکن ِ زلف ِ آشفته و پیچ در پیچ ِ خوش عطر ِ او خون به دل های ما افتاد.
نافه، کیسه ای مشکین به اندازه ٔ تخم مرغی که زیر پوست شکم آهوی ختای نر قرار دارد ودر آن مشک وجود دارد. بسیار خوشبو است.
خون و دل در انتهای بیت اشاره ئی به نافه هم هست زیرا که خونی است که در ناف (دل) ِ آهو جمع می شود.

مرا در منزل ِ جانان چه امن ِ عیش چون هر دَم
جَرَس فریاد می‌دارد که بربندید مَحمِل‌ها

منزل: 1- خانه 2- استراحتگاهی که کاروان ها پس از پیمودن راهی به آن می رسیدند و در آن استراحتی می کردند و شب را می گذراندند.
عیش: 1- زندگی 2- خوشگذرانی و خوشی و عشرت
منزل ِ جانان: خانه ی معشوق.
من در خانه ی معشوق خاطری آسوده و امن ندارم که به عیش بپردازم. زیرا مانند کسی که با کاروانی در منزلی اطراق کرده، زنگوله ی چارپایان هر دم به صدا در می آید و اعلام می کند که محمل ها را بربندید و آماده ی سفر شوید. هر کاروانی را کاروانسالاری بوده که زمانی را برای استراحت در منزل معین می کرده و سر ِ ساعت ِ عزیمت، با زنگوله ای اعلام می کرده و همه را بیدارباش و آماده باش برای عزیمت (رحیل) می گفته.

به می سجّاده رنگین کُن گر اَت پیر ِ مُغان گوید
که سالک بی‌خبر نبْوَد ز ِ راه و رسم ِ منزل‌ها

اگر پیر ِ مغان به تو می گوید که سجاده ات را با می رنگین کن، این کار را انجام بده. او آگاه است که چه می گوید. همانطور که کاروانسالار (سالک) رسم و رسوم هر منزل و استراحتگاهی را می داند و باید به حرف ِ او گوش کنی تا سفر را به خیر بگذرانی.

شب ِ تاریک و بیم ِ موج و گردابی چنین هایل
کجا دانند حال ِ ما سبکباران ِ ساحل‌ها

دو برداشت ِ متفاوت از این بیت دارم.
یک: توصیفی از وضعیت ِ فعلی اش می گوید: ما در وضعیتی هستیم که شب ِ تاریک است و بیم ِ موج (توفانی شدن ِ دریا) داریم و گردابی چنین هولناک در پیش داریم. آدمهای سبکبار {و آسوده خاطر}ی که در ساحل نشسته اند چه خواهند دانست که ما چه حالی داریم و چه می کشیم!
دو: شب ِ تاریک و بیم ِ موج و گرداب ِ هولناک هیچ درکی از حال ِ ما ندارند که آسوده خاطر در ساحل نشسته ایم.
(و البته که برداشت ِ دوم برداشت ِ درستی به نظر نمی آید منتها برداشتی بود که از ابتدای نوجوانی نسبت به این بیت داشتم و دلم نیامد که جایی ننویسم اش!)


همه کارم ز ِ خود کامی به بدنامی کشید آخر
نهان کِی مانَد آن رازی ک‌از او سازند محفل‌ها

همه ی کارهایی که به خودکامی انجامشان دادم در نهایت باعث ِ بدنام شدن ِ من شدند.
آن رازی که از آن محفل ها می سازند هیچ گاه پنهان نخواهد ماند.

حضوری گر همی‌خواهی از او غایب مشو حافظ
مَتی ما تَلقَ مَن تَهوی دَع الدنیا و اَهمِلها

حضور: 1- حاضر بودن 2- خدمت در درگاه ِ کسی.
غایب: 1- کسی که حاضر نیست 2- کسی که غیبت (بدگویی) می کند.
اگر می خواهی که سعادت داشته باشی که در حضور و خدمت ِ او باشی، هرگز از او بدگویی مکن.
هرگاه که به آن چیزی که دوست داری رسیدی (با آنچه هوای آن را داشتی ملاقات کردی)، دنیا را به کناری انداز (با دنیا وداع کن) و آن را (دنیا را) آسان بگیر.

تقطیع هجایی برای تشخیص بحر عروضی:


—-U---U---U---U
مفاعیلن / مفاعیلن / مفاعیلن / مفاعیلن
یا:
ت تن تن تن / ت تن تن تن / ت تن تن تن / ت تن تن تن
ea laa yaa eay / yo has saa qii / ea der kae San / va naa vel haa
Ke ees qaa san / ne moo dav val / va lii eof taa / d(e) mos kel haa
#حافظ #شرح #غزل1
@setiq

http://setiq.com/hafez-1/