دوْران ِ جهان بی می و ساقی هیچ است
بی زمزمه‌یِ نایِ عراقی هیچ است

هر چند در احوال جهان می‌نگرم
حاصل همه عشرت است و باقی هیچ است

منسوب به #خیام نسخه #هدایت

تا کِی غم ِ آن خورم که دارم یا نه
وْ این عمر به خوش‌دلی گذارم یا نه

پر کن قدح ِ باده که معلوم‌ام نیست
ک‌این دم که فرو برم، بر آرم یا نه

#خیام نسخه #هدایت

تا دست به اتفاق بر هم نزنیم
پایی ز نشاط بر سر ِ غم نزنیم

خیزیم و دمی زنیم پیش از دم ِ صبح
ک‌این صبح بسی دمد که ما دَم نزنیم

#خیام نسخه #هدایت

لب بر لب کوزه بردم از غایت ِ آز
تا زو طلبم واسطه‌یِ عمر ِ دراز

لب بر لب من نهاد و می‌گفت به راز
می خور که بدین جهان نمی‌آیی باز

#خیام نسخه #هدایت

خیام! اگر زِ باده مستی، خوش باش
با لاله‌رخی اگر نشستی، خوش باش

چون عاقبت ِ کار ِ جهان نیستی است،
انگار که نیستی! چو هستی خوش باش

#خیام نسخه #هدایت

فردا عَلَم ِ نفاق طی خواهم‌کرد
با مویِ سپید قصد ِ می‌خواهم‌کرد

پیمانه‌یِ عمر ِ من به هفتاد رسید
این دم نکنم نشاط، کی خواهم‌ کرد؟

#خیام نسخه #هدایت

گردون، نِگَری ز قَدّ ِ فرسوده‌یِ ما ست
جیحون اثری ز ِ اشک ِ پالوده‌یِ ما ست

دوزخ شَرَری ز ِ رنج ِ بیهوده‌یِ ما ست
فردوس دمی ز ِ وقت ِ آسوده‌یِ ما ست

#خیام نسخه #هدایت

عُمرَت تا کِی به خود‌پرستی گذرد
یا در پِی ِ نیستی و هستی گذرد

می خور که چنین عمر که غم در پی ِ او ست
آن بِهْ که به خواب یا به مستی گذرد

#خیام نسخه #هدایت

روزه یک‌سو شد و عید آمد و دل‌ها برخاست
می زِ خُم‌خانه به جوش آمد و می باید خواست

نوبه‌یِ زُهد فروشان ِ گران‌جان بگذشت
وقت ِ رندی و طرب کردن ِ رندان پیدا ست

#حافظ

روزه یک‌سو شد و عید آمد و دل‌ها برخاست
می زِ خُم‌خانه به جوش آمد و می باید خواست

نوبه‌یِ زُهد فروشان ِ گران‌جان بگذشت
وقت ِ رندی و طرب کردن ِ رندان پیدا ست

چه ملامت بُوَد آن را که چنین باده خورَد
این چه عیب است بدین بی‌خردی وین چه خطا ست

باده نوشی که در او روی و ریایی نَبُوَد
به‌تر از زُهد فروشی که در او روی و ریا ست

ما نه رندان ِ ریا ییم و حریفان ِ نفاق
آن که او عالِم سِرّ است بِدین حال گُوا ست

فرض ِ ایزد بِگُزاریم و به کَس بد نکنیم
وان‌چه گویند روا نیست، نگوییم روا ست

چه شَوَد گر من و تو چند قَدَح باده خوریم
باده از خون ِ رزان است نه از خون ِ شما ست

این چه عیب است ک‌از آن عیب خِلَل خواهد بود
وَر بُوَد نیز چه شد مردم ِ بی‌عیب کجا ست


#حافظ #غزل 20 #تصحیح_قزوینی_غنی

دل و دین‌ام شُد و دل‌بر به ملامت بَرخاست
گفت با ما مَنِشین ک‌از تو سلامت برخاست

که شَنیدی که در این بزم دمی خوش بنشست؛
که نه در آخر ِ صحبت به ندامت برخاست

#حافظ

دل و دین‌ام شُد و دل‌بر به ملامت بَرخاست
گفت با ما مَنِشین ک‌از تو سلامت برخاست

که شَنیدی که در این بزم دمی خوش بنشست؛
که نه در آخر ِ صحبت به ندامت برخاست

شمع اگر زان لب ِ خندان به زبان لافی زد
پیش ِ عُشّاق ِ تو شب‌ها به غرامت برخاست

در چمن باد ِ بهاری زِ کنار ِ گُل و سرو
به هواداری‌یِ آن عارض و قامت برخاست

مست بُگذَشتی و از خلوتیان ِ مَلَکوت
به تماشای تو آشوب ِ قیامت برخاست

پیش ِ رفتار ِ تو پا برنگرفت از خجلت
سرو ِ سرکش که به ناز از قد و قامت برخاست

حافظ این خرقه بیَنداز مگر جان ببری
ک‌آتش از خرقه‌یِ سالوس و کرامت برخاست


#حافظ #غزل 21 #تصحیح_قزوینی_غنی

چو بشنوی سخن ِ اهل ِ دل مگو که خطا ست
سخن شناس نه‌ای جان ِ من! خطا این‌جا ست

سرم به دنیی و عقبی فرو نمی‌آید
تبارک اللَه از این فتنه‌ها که در سر ِ ما ست

#حافظ

چو بشنوی سخن ِ اهل ِ دل مگو که خطا ست
سخن شناس نه‌ای جان ِ من! خطا این‌جا ست

سرم به دنیی و عقبی فرو نمی‌آید
تبارک اللَه از این فتنه‌ها که در سر ِ ما ست

در اندرون ِ من ِ خسته‌دل ندانم کی‌ست
که من خموش‌ام و او در فغان و در غوغا ست

دل‌ام زِ پرده برون شد کجایی ای مطرب
بنال هان! که از این پرده کار ِ ما به نوا ست

مرا به کار جهان هرگز التفات نبود
رُخ ِ تو در نظر ِ من چنین خوش‌اش آرا ست

نخفته‌ام ز خیالی که می‌پزد دل ِ من
خمار ِ صدشبه دارم شراب‌خانه کجا ست

چنین که صومعه آلوده شد زِ خون ِ دل‌ام
گرم به باده بشویید حق به دست ِ شما ست

از آن به دیر ِ مغان‌ام عزیز می‌دارند
که آتشی که نمیرد همیشه در دل ِ ما ست

چه ساز بود که در پرده می‌زد آن مطرب
که رفت عمر و هنوزاَم دماغ پُر زِ هوا ست

ندایِ عشق ِ تو دیشب در اندرون دادند
فضا یِ سینه‌یِ حافظ هنوز پر زِ صدا ست


#حافظ #غزل 22 #تصحیح_قزوینی_غنی

خیال ِ رو یِ تو در هر طریق هم‌ره ِ ما ست
نسیم ِ مو یِ تو پیوند ِ جان ِ آگَه ِ ما ست

به‌رغم ِ مدّعیانی که منع ِ عشق کنند
جمال ِ چهره‌یِ تو حجّت ِ موجّه ِ ما ست

#حافظ

خیال ِ رو یِ تو در هر طریق هم‌ره ِ ما ست
نسیم ِ مو یِ تو پیوند ِ جان ِ آگَه ِ ما ست

به‌رغم ِ مدّعیانی که منع ِ عشق کنند
جمال ِ چهره‌یِ تو حجّت ِ موجّه ِ ما ست

ببین که سیب ِ زنخ‌دان ِ تو چه می‌گوید
هزار یوسف ِ مصری فتاده در چَه ِ ما ست

اگر به زلف ِ دراز ِ تو دست ِ ما نرسد
گناه ِ بخت ِ پریشان و دست ِ کوتَه ِ ما ست

به حاجب ِ در ِ خلوت‌سرا یِ خاص بگو:
«فُلان زِ گوشه‌نشینان ِ خاک ِ دَرگَه ِ ما ست

به صورت از نظر ِ ما اگر چه محجوب است
همیشه در نظر ِ خاطر ِ مرفّه ِ ما ست

اگر به سالی حافظ دری زَنَد، بگشای
که سال‌ها ست که مشتاق ِ رو یِ چون مَه ِ ما ست»


#حافظ #غزل 23 #تصحیح_قزوینی_غنی

مَطَلَب طاعت و پیمان و صَلاح از من ِ مست
که به پیمانه کشی شهره شدم روز ِ اَلَست

من همان دَم که وضو ساختم از چشمه‌یِ عشق
چارتکبیر زدم یک‌سره بر هر چه که هست

#حافظ

مَطَلَب طاعت و پیمان و صَلاح از من ِ مست
که به پیمانه کشی شهره شدم روز ِ اَلَست

{مَطَلَب طاعت و پیمان و صَلاح از من ِ مست
که به پیمان‌شکنی شهره ام از روز ِ اَلَست}

من همان دَم که وضو ساختم از چشمه‌یِ عشق
چارتکبیر زدم یک‌سره بر هر چه که هست

می بِدِه تا دهم‌ات آگَهی از سرّ ِ قضا
که به رو یِ که شدم عاشق و از بو یِ که مست

کمر ِ کوه کم است از کمر ِ مور این‌جا
ناامید از در ِ رحمت مشو ای باده پرست

به‌جُز آن نرگس ِ مستانه که چشم‌اش مَرَساد
زیر ِ این طارم ِ فیروزه کسی خوش ننشست

جان فدا یِ دهن‌اش باد که در باغ ِ نظر
چمن‌آرا یِ جهان خوش‌تر از این غنچه نَبَست

حافظ از دولت ِ عشق ِ تو سلیمانی شد
یعنی از وصل ِ تو اَش نیست به‌جُز باد به دست



#حافظ #غزل 24 #تصحیح_قزوینی_غنی

شکفته شد گل ِ حَمرا و گشت بلبل مست
صَلا یِ سرخوشی ای صوفیان ِ باده پرست

اساس ِ توبه که در محکمی چو سنگ نمود
ببین که جام ِ زُجاجی چه‌طُرفه‌اش بشکست

#حافظ

شکفته شد گل ِ حَمرا و گشت بلبل مست
صَلا یِ سرخوشی ای صوفیان ِ باده پرست

اساس ِ توبه که در محکمی چو سنگ نمود
ببین که جام ِ زُجاجی چه‌طُرفه‌اش بشکست

بیار باده که در بارگاه ِ استغنا
چه پاس‌بان و چه سلطان، چه هوش‌یار و چه مَست

از این رباط ِ دو دَر چون ضرورت است رحیل
رواق و طاق ِ معیشت چه سربلند و چه پست

مقام ِ عیش میسّر نمی‌شود بی‌رنج
بلی به حُکم ِ «بَلا» بسته‌اند عهد ِ اَلَست

به هست و نیست مَرَنجان ضمیر و خوش می‌باش
که نیستی‌ست سرانجام ِ هر کمال که هست

شکوه ِ آصفی و اسب ِ باد و منطق ِ طیر
به باد رفت و از او خواجه هیچ طرف نبست

به بال و پَر مرو از ره، که تیر ِ پرتابی
هوا گرفت زمانی، ولی به خاک نشست

زبان ِ کِلک ِ تو حافظ چه شُکر ِ آن گوید
که گفته‌یِ سخن‌ات می‌برند دست به دست


#حافظ #غزل 25 #تصحیح_قزوینی_غنی

دیوان حافظ با این که بسیار مورد توجه ادیبان و مصححان و از طرف دیگر عموم مردم بوده، اما شاید به جرئت بتوان گفت این همه زمانی که روی آن صرف شده و این همه آدم که بر روی آن پژوهش کرده اند، نه بر اساس حجم نفر – ساعت کار انجام شده بازده مناسبی داشته و نه آن چه که حق صحبت او است ادا شده است.
شاید همین مشهور بودن و همه گیر بودن شعر حافظ باعث ایجاد حاشیه و حساسیت هایی شده که شعر حافظ را درگیر سیاست کرده است. از آن دست حساسیت هایی که یکی از انواع آن، رباعیات خیام را درگیر خود کرده است و برای دیوان های دیگر شاعران کمتر وجود داشته است.
موضوع دیگری که به ذهنم می رسد این است که شاید دوره ای که ادبا و مصححان به کار تصحیح حافظ اهتمام ورزیدند (دوره معاصر را عرض می کنم) زمانی بود که مباحث فکری و فلسفی و کلامی و «سیاست» رونق داشت.
وجود (و بسامد زیاد) ِ مفاهیمی چون میخانه و شراب و زاهد و صوفی و پیر خرابات و ... که هر کدام به نوع ِ خود مناقشه برانگیز است، در کنار ِ سنت ِ فال گرفتن با دیوان حافظ، که باعث می شد شعر حافظ در میان عموم مردم هم رواج داشته باشد، این استعداد را از خود بروز می داد که دیوان حافظ عرصه ای باشد برای دسته بندی و یارکشی و بحث های گروه هایی که طرز فکر های متفاوتی داشتند. از یک طرف مذهب، که هم نمی توانست نسبت به همه گیر بودن شعر حافظ بی اعتنا باشد و آن را نادیده بگیرد و هم می خواست به نوعی از این اقبال عمومی به نفع خود بهره بگیرد. مذهبی ها در تلاش بودند که این واژه ها را استعاره از مفاهیم عرفانی و مذهبی بگیرند و در این راستا به جمع آوری یا ساخت قصه ها و افسانه هایی برای توجیه درستی ادعایشان می پرداختند.
از آن طرف انتلکتوئل ها و منورالفکر ها در تلاش بودند تا متن های فارسی را با ترمینولوژی رایج در سبک شناسی ادبیات غرب خوانش کنند.
در این میان و در بحبوحه رواج گرایش های سوسیالیستی، در کنار تفکر انقلابی و ادبیات مبارزه، عده ای هم در این صرافت بودند تا حافظ را شاعری مبارز و آزاده ای روشنفکر معرفی کنند.
عده ای نیز حافظ را شخصی درباری و «صله بگیر» و مجیز گوی این شاه و آن شاه مطرح می کردند.
و در این میان همکاری حروف سربی و روزنامه ها و مجله های تازه به دنیا آمده نیز به کمک آمدند و ابیات و واژه ها و اصطلاح های شعر حافظ شد عرصه ی تاخت و تاز و مصداق آوردن برای اندیشه های خداناباورانه یا مذهبی یا رندانه یا انقلابی یا سلطنت طلبانه! انگاری که حافظ، اندیشه های سیاسی و اجتماعی و مذهبی و آموزشی و فرهنگی و تربیتی آن ها را بازگو می کند!
و آن چیزی که از یاد رفت، شعر ِ حافظ بود. و کسی که فراموش شد، حافظ ِ شاعر بود.
امروز، پس از گذشت چند دهه از چاپ و طبع آن دیوان ها و آن مقدمه ها و دیباچه ها و مقاله ها در باره ی حافظ، دیگر کمتر کسی به صرافت نگاه دقیق تر و موشکافانه تر به حافظ و نوشتن ِ چیزی در این باره می افتد. شاید چون احساس می شود که به قدر کافی در باره ی حافظ گفته شده است!
اما حافظ ِ شاعر هنوز به نظر من بسیار ناشناخته مانده است. به این دلیل که برداشت های سیاسی و ایدئولوژیک از دیوان حافظ، باعث شده بود که هر فرقه ای آن را با فیلتر خاص خودش ببیند و در عمل بخش گسترده ای از محتوای کتاب را نبیند. یا به قدری تحت تاثیر نگاه خودش بوده که بطور کلی به شکل دیگری ببیند.
امروز هم در وبسایت های اینترنتی بیشتر حاشیه ها و یادداشت های مردم سر ِ همان دعواهای تفسیر های عارفانه و سالکانه در مقابل تفسیر های رندانه و ... است. که بفرض مراد از می دو ساله و محبوب چهارده ساله، معشوقه بازی یا شاهد بازی و شراب خواری حافظ بوده یا اشاره ی ایشان به سیره ی نبی و ائمه اطهار و چهارده معصوم است!
یا محاجه بر سر این که نگار من که مکتب نرفت و خط ننوشته و به غمزه مسئله آموز صد مدرس شده، اشاره به درس نخوانده عالِم بودن پیامبر اسلام است یا چیز دیگری!

کتاب «حافظ شیراز» هم در واقع نتیجه ی همین پروژه بود. حاصل کار ِ شاعری که شعر را شیپور می خواست. و شعر را برای مبارزه در راه آرمان های سیاسی اش هم به کار می برد. شاعری چموش که بر راهِ دیوان‌های گردگرفته شلنگ می‌اندازد!