.

جناب سارابی این موضوعات فوق‌العاده رو به زبان ساده تهیه کردن، حتما با دقت بخونیدش. فقط یک نکته هم بگم که پشت این پیشفرض ها هست ولی جا نبوده برای ذکرش. در تصویر می‌بینید به عاملیت زیستی یا حداقلی اشاره شده. اما ما می‌دونیم که از باکتری تا انسان کلی موجود پیچیده دیگه هم هست. عاملیت زیستی در همه‌شون مشترک هست اما پارامتر دیگری به نام عاملیت شناختی میاد وسط که این موجودات در سطوح مختلفی درش قرار دارند. اما هنوز مثل انسان اونا رو دارای مسئولیت اخلاقی نمی‌دونیم. چون احتمالا خودتون دیدید دیگه، مثلا سگ ها یاد میگیرن، برای شکار کردن برنامه‌ریزی کوتاه مدت دارند و احساساتشون رو بروز میدن (برداشت ما از رفتار اوناست). که اینا رو یا کلا دارای اراده آزاد نمیدونیم یا در سطح خیلی پایینی در نظر میگیریمش.

آنک البرز؛ بلند است و سر به آسمان می‌ساید. و ما در پای البرز به پای ایستاده‌ایم، و در برابرمان دشمنانی از خون ما؛ با لبخند زشت. و من مردمی را می‌شناسم که هنوز می‌گویند: آرش بازخواهد گشت.

–بهرام بیضایی

پایان