Itoophiyaan yoo ittisa Eertiraa cabsite Itti Aansuun Maaltu ta’a?

Xiinxala Jawar Mohammed : Injifannoon waraanaa mootummaa Itoophiyaa Isaaayyaas kuffisuu danda’a. Garuu Eertiraa bulchuun, daangaa nagayaa ijaaruu fi waraana booda tasgabbii mirkaneessuun gaaffii biraati.

Balaan waraana Itoophiyaa fi Eertiraa gidduutti uumamuu danda’u amma yaaddoo fagoo miti. Haalli jiru gara walitti bu’iinsa guddaatti ce’uu danda’a. Akkuma kanaan dura ibse, deeggarsi Eertiraan TPLF’f kennitu yeroo waraanni daangaa ga’u balaa guddaa uumuu mala.

Raayyaan Ittisa Biyyaa Itoophiyaa (ENDF) haleellaa TPLF gara kibbaatti taasise deebisee dhaabeera. Humnoonni TPLF gara daangaa Eertiraatti dhiibamaa jiraachuunis gabaafameera. Gama biraatiin, humnoonni Eertiraa daangaa ce’anii Itoophiyaa keessa socho’aa akka jiran himama.Haalli kun carraa marii nagaa dhiphisaa jira.

Eertiraan humnoota ishee Itoophiyaa keessaa baasuu qabdi. Deeggarsa waraanaa hoggantootaafi loltoota TPLF’f kennitu dhaabuu qabdi. Akkasumas, marii nageenyaa irratti hirmaachuuf fedhii agarsiisuu qabdi. Tarkaanfiiwwan kunneen waraana bal’aa ittisuuf carraa uumuu danda’u.

Mariin Ameerikaa fi Itoophiyaa maal agarsiisa?

Onkololeessa 14, 2026, Ministirri Dhimma Alaa Ameerikaa Maarkoo Ruubiyoo fi Muummee Ministiraa Itoophiyaa Abiy Ahimad bilbilaan mari’ataniiru. Mariin kunis walitti bu’iinsa Itoophiyaa fi Eertiraa irratti kan xiyyeeffateedha.

Haa ta’u malee, ibsa mootummaa Ameerikaa fi kan Itoophiyaa gidduu garaagarummaan ni jira. Waashingitan qaama walitti bu’iinsa daangaa jalqabe ifatti hin himne. Garuu birmadummaa biyyootaa, kabaja daangaafi haleellaa daangaa ce’anii raawwatamu hambisuun barbaachisaa ta’uu ibsiteetti.

Kun Itoophiyaaf falmii dippilomaasii ishee dhiyeessuuf carraa kenna. Haa ta’u malee, Ameerikaan qaamoleen hundi of qusachuu fi waliigaltee nagaa bara 2018 irratti deebi’uu akka qabanis waamicha dhiyeessiteetti.

Akka ilaalcha Jawar Mohammeditti, waamichi of qusachuu kun waliigaltee dhumaa ta’uu dhiisuu danda’a. Itoophiyaan yeroo kana humna waraanaa fi loojistikii daangaa irratti qindeessuuf carraa argachuu dandeessi. Eertiraan immoo gaaffiiwwan nageenyaa Itoophiyaan dhiyeessite guutuu diduu dandeessi.

Yoo akkas ta’e, tasgabbiin yeroo ammaa furmaata osoo hin taane boqonnaa waraanaa gabaabaa ta’uu mala.

Yoo ittisni Eertiraa cabe hoo?

Gaaffiin guddaan eenyu akka injifatu qofa miti. Itoophiyaan ittisa Eertiraa cabsuun yoo dandeesse, maal gooti?

Abiy Ahimad waliigaltee siyaasaa hooggansa waraanaa haaraa wajjin ni godhaa? Isaaayyaas Afawarqii hanga gaarreenitti ari’aa ni deema? Buufata doonii Assab qabachuuf ni tarkaanfata? Moo Asmaraa irratti duula banuun mootummaa Isaaayyaas kuffisuuf yaala?

Filannoowwan kunneen bu’aa garaagaraa qabu. Bu’aan isaanii Eertiraa qofa osoo hin taane, gaanfa Afrikaa hunda irratti dhiibbaa qabaata.

Torbanoota jalqabaa keessatti mallattoon waraanni kun kan yeroo gabaabaa moo dheeraa akka ta’u mul’achuu danda’a. Yoo ittisni Eertiraa, boolla waraanaa fi iddoowwan jajjaboo irratti hundaa’e, humna diroonii fi xiyyaaraa Itoophiyaa dandamachuu danda’e, waraanni dheerachuu mala.

Garuu RIB ittisa sana yoo cabse, humni diroonii, xiyyaaraa, odeeffannoo fi qindoomina waraanaa Itoophiyaa murteessaa ta’uu danda’a. Sana booda waraanni gara keessa Eertiraatti saffisaan babal’achuu mala.

Bara 2000, humnoonni Itoophiyaa ittisa Eertiraa cabsanii Barentuu qabatan. Sana booda keessa Eertiraatti fagoo tarkaanfatan. Haalli waraanaa fi siyaasaa har’aa yeroo sanaa irraa adda ta’us, seenaa kanrraa barumsi guddaa baranna: humna waraanaa mo’achuun dhiibbaa siyaasaa guddaa uumuu danda’a; garuu biyya guutuu qabachuun dirqama miti.

Filannoowwan bu’aa waraana booda mudachuu danda’an afur

1. Fonqolcha waraanaa fi waliigaltee siyaasaa

Yoo ittisni Eertiraa kufe, ajajjoonni waraanaa ol’aanaa Isaaayyaas aangoo irraa kaasuun biyya baraaruuf yaaluu danda’u.

Kufatiin waraanaa mormii uummataa guddisuu mala. Ajajjoonni waraanaa mootummaa amma jiru keessaa Isaaayyaas dhabamsiisuun Abiy Ahimad wajjin waliigaltee gochuuf yaaduu danda’u.

Kun Itoophiyaaf karaa waraana keessaa ba’uu baasii xiqqaa qabu ta’uu mala. Itoophiyaan Eertiraa guutuutti qabachuu ykn caasaa mootummaa ishee diiguu hin barbaachisu.

Garuu immo gufuun guddaanis ni jira. Ajajjoonni waraanaa Eertiraa wal qoqqoodanii jiru jedhama. Isaaayyaas waggoota dheeraaf ajajjoonni humna guddaa qaban akka isa morman ittisaa ture. Kanaaf, isaan tokkummaan Isaaayyaas aangoo irraa kaasanii waliigaltee irratti walii galuu isaanii mirkaneessuun hin danda’amu.

2. Isaaayyaas ykn hafteen waraanaa duula hidhannoo jalqabu

Isaaayyaas Asmaraa dhiisee gara gaarreen Saahiliitti baqachuu danda’a. Achii duula waraana garee xiqqaa jalqabuu mala. Sudaanis karaa deeggarsa waraanaa ittiin argatu ta’uu danda’a.

Tarkaanfiin kun waraana idilee keessatti mo’amus, injifannoo siyaasaa Itoophiyaa saffisaan akka hin dhugoomne gochuu danda’a.

Garuu balaan guddaan Isaaayyaas caalaa hafteewwan waraanaa fi qaamolee nageenyaa Eertiraa irraa dhufuu mala. Isaan Isaaayyaas osoo hin taane, sabboonummaa Eertiraa irratti hundaa’anii irra deebi’anii gurmaa’uu danda’u.

Eertiroonni mootummaa Isaaayyaas morman illee, biyya isaanii keessatti humna waraanaa Itoophiyaa yeroo dheeraaf arguu diduu danda’u. Kanaaf, injifannoon waraanaa Itoophiyaa rakkoo siyaasaa fi nageenyaa yeroo dheeraa uumuu mala.

3. Asmaraa bira darbanii Assab irratti xiyyeeffachuu

Itoophiyaan Asmaraa bira darbitee gara Assabitti tarkaanfachuu dandeessi. Kaayyoon ishee buufata doonii qabachuu fi karaa Galaana Diimaa argachuuf dhiibbaa uumuu ta’uu mala.

Garuu buufata doonii qabachuun karaa galaanaa yeroo dheeraa mirkaneessuu miti. Tarkaanfiin akkasii mormii guddaa kaasuu, biyyoota alaa gidduu galchuu fi waraana kana akka weerara lafa Eertiraa irratti taasifametti dhiyeessuu danda’a.

Itoophiyaan humnoota Eertiraa Itoophiyaa keessaa baasuu fi balaa nageenyaa daangaa irraa dhufu hambisuu irratti yoo xiyyeeffatte, falmii birmadummaa fi ofirraa ittisuu cimaa qabaatti.

Kun fedhii Itoophiyaa Galaana Diimaa irratti qabdu dhiisuu qabdi jechuu miti. Garuu fedhii kana waraana fi qabannaa lafaatiin qofa guutuuf yaaluun dirqama miti.

Haalli naannoo Galaana Diimaa jijjiiramaa jira. Israa’el Somaliland beekamtii kenniteetti. Pirezidaantiin Ameerikaa Doonaald Tiraampis Somaliland Somaaliyaa irraa adda ta’uu isaa ibseera. Somalilandis Itoophiyaan karaa Berbera Galaana Diimaa ittiin argattu irratti mari’achuuf fedhii qabdu irra deebi’uun ibsiteetti.

Jijjiiramoonni kunneen rakkoo galaanaa Itoophiyaa hin furan. Garuu filannoowwan dabalataa uumuu danda’u. Itoophiyaan humna waraanaa fi dippilomaasii ishee fayyadamuun karaa galaanaa adda addaa argachuuf carraa qabaachuu dandeessi.

4. Asmaraa irratti tarkaanfachuun mootummaa Isaaayyaas kuffisuu

Abiy duula waraanaa Asmaraatti itti fufuu danda’a. Kun aangoo Isaaayyaas kallattiin balaadhaaf saaxila. Isaaayyaas biyya keessaa baqachuu ykn diinota isaa harkatti kufuu danda’a.

Garuu Itoophiyaan Asmaraa qabachuun dirqamaa? Yookaan sodaan magaalaan guddoon kufuu danda’u marii siyaasaa saffisaa fiduu danda’aa?

Sodaan kun ajajjoonni waraanaa Isaaayyaas aangoo irraa akka kaasaniif dhiibbaa uumuu danda’a. Waliigalteen siyaasaa keessoo Eertiraas uumamuu mala.

Balaan guddaan garuu mootummaa kufe bakka buusuuf hooggansa amanamaa ta’e dhabamuudha. Yoo qaamoleen nageenyaa wal qoqqoodan, gareewwan hidhatan wal lolan ykn mootummaa giddugaleessaa dadhabe, Itoophiyaan daangaa kaabaa irratti rakkoo yeroo dheeraa keessa seenuu dandeessi.

Injifannoon waraanaa qofti furmaata miti

Filannoowwan armaan olii tilmaamoota ta’an malee, raawwatama isaanii dursee murteessuun hin danda’amu. Bu’aan isaanii jabaachuu ittisa Eertiraa, tokkummaa hooggansa waraanaa ishee, dandeettii Itoophiyaan duula itti fufuu fi deebii biyyoota naannoo fi idil-addunyaa irratti hundaa’a.

Akka Jawar Mohammed kanaan dura ibsetti, humna waraanaa Eertiraa mo’achuun gara fuulduraatti eenyu akka Eertiraa bulchu murteessuu miti.

Injifannoon waraanaa fi furmaanni siyaasaa waan adda addaati. Itoophiyaan bara 2020, yeroo Mekelle qabatte, barumsa cimaa argatte. Injifannoon dirree waraanaa sun furmaata siyaasaa yeroo dheeraa hin fidne.

Dogoggora kana biyya ollaa keessatti irra deebi’uun bu’aa hammaataa qabaachuu danda’a.

Kanaaf, injifannoon Itoophiyaa kiiloo meetira meeqa gara keessa Eertiraatti tarkaanfachuun qofa madaalamuu hin qabu. Daangaan kaabaa nageenya qabaachuu qaba. Gareewwan hidhatan Itoophiyaa irratti socho’an deeggarsa alaa argachuu hin qaban. Itoophiyaanis qabannaa waraanaa yeroo dheeraa keessa osoo hin seenin, naannicha keessatti ejjennoo ishee cimsachuu qabdi.

Yoo Isaaayyaas waraana itti fufuu dadhabe, gaaffiin dirree waraanaa gara gaaffii siyaasaa caalaatti ulfaataatti ce’a.

Isaaayyaas booda eenyutu Eertiraa bulcha? Jijjiiramni hooggansaa sun ollaa tasgabbaa’aa moo balaa nageenyaa haaraa Itoophiyaaf uuma?

@RAAMMISM

🚨#BREAKING

Raashiyaan Itoophiyaa fi Ertiraan mariif qophii tahuu himte.
Akka Addis Report gabaasetti biyyoonni lamaan muddama waraanaa dhiheenya jidduu isaaniitti hammaate furuuf magaalaa Mooskootti wal mariif qophii tahuu isaanii hime.

"Tiruun bulte lafee taati" akka je'an san tahuuf deemti akkami dubbiin?

@RAAMMISM

Barattoota haaraa bara kana Yuunivarsiitii Salaaleetti ramadamtan hundaaf,

Harar koo harargee
Dachee baha biiftuu
Ishee jaalalaatiin
Qalbii goge jiiftuu

Bareedduu koo ulfoo
Tan Awwadaay keessaa
Calanqoorraan Ciroon
Galamsoofi baddeessaa💥

App yeroo ammaa namni qarshii irraa argachaa jiru kana buufachuun irraa fayyadamaa.

AANAALEEFI BULCHIINSA MAGAALOTA GODINA BAHA OROMIYAA💥💥

1. Aanaalee

1. Aanaa Ciroo
2. Aanaa Bookee
3. Aanaa Daaroo Labuu
4. Aanaa Doobbaa
5. Aanaa Gammachiis
6. Aanaa Gubbaa Qorichaa
7. Aanaa Habroo
8. Aanaa Hawwii Guddinaa
9. Aanaa Shanan Dhuggoo
10. Aanaa Mi'eessoo
11. Aanaa Odaa Bultum
12. Aanaa Gumbii Bordoddee
13. Aanaa Xulloo
14. Aanaa Ancaar
15. Aanaa Burqaa Dhimtuu
16. Aanaa Qumbii
17. Aanaa Gola Odaa
18. Aanaa Baddannoo
19. Aanaa Guraawaa
20. Aanaa Mayyuu Mulluqee
21. Aanaa Kurfaa Callee
22. Aanaa Gooroo Muxii
23. Aanaa Gooroo Guutuu
24. Aanaa Malkaa Bal'oo
25. Aanaa Dadar
26. Aanaa Meettaa
27. Aanaa Haramaayaa
28. Aanaa Qarsaa
29. Aanaa Makkanisa Oromoo
30. Aanaa Cinaaksan
31. Aanaa Jarsoo
32. Aanaa Kombolchaa
33. Aanaa Gursum
34. Aanaa Baabbilee
35. Aanaa Miidhagaa Tolaa
36. Aanaa Faadiis

2. Bulchiinsa Magaalotaa

1. Bulchiinsa Magaalaa Dadar
2. Bulchiinsa Magaalaa Baabbilee
3. Bulchiinsa Magaalaa Ciroo
4. Bulchiinsa Magaalaa Baddeessaa
5. Bulchiinsa Magaalaa Galamsoo
6. Bulchiinsa Magaalaa Hirna
7. Bulchiinsa Magaalaa Macharaa Micaataa

@RAAMMISM

Yeroo ammaa waaniin itti fayyadamuun dhabe; waan bunaafi shaayiin dhabe jechuun hafee jira👇👇
https://www.tanvexoapp.com/home?invite_code=373269

Namoonni waa galuuf kana ilaalee fayyadamuu danda'a

https://www.tanvexoapp.com/home?invite_code=373269

Caaseffama mannen hojii Ganda baadiyyaa
1. WAAJJIRA BULCHIINSA GANDAA
--------------------------
Bulchiinsa
✅Karooraa
✅Galmeessa Sivilii fii
✅P/Sarviisii

2. WAAJJIRA NAGAA
--------------------
✅Bulchiinsaa fi Nageenya
✅Milishaa
✅Gaachana Sirnaa
✅Mana Murtii Aadaa fii
✅Poolisii Hawwasaa

3. WAAJJIRA MISOOMA BAADIYYAA FI MAGAALOMSUU
-------------------------
✅Misooma Haaromee
✅Qonna
✅Ashaaraa Magariisa
✅Lafa
✅Gargaarsa Ummataa Hir'isuu/ Gargaarsa irraa gara Oomishtummaa fii
✅Eegumsa Naannoo

4. WAAJJIRA MISOOMA BU’UURAALEE
---------------------------
✅Daandii
✅Bishaan
✅Ibsa / Telecom

5. DAMEE MISOOMA HAWAASUMMAA
------------------------------
✅Barnoota
✅Buusaa Gonofaa
✅Fayyaa
✅Tajaajila Lammummaa
✅[KTL] Ijaarsaa fi Haaromsa Mana Harka Qalleeyyii
✅Dargaggoo, Dubartii, Daa’immanii fi Sportii
✅Haaromsa Aadaa
✅Hawaasummaa (Manguddoo fi Qaamaa Miidhamtoota)
✅Maaddiiqooduu

6. MISOOMAAF DIINAGDEE
--------------------
✅WHG (waldaa hojii gamtaa)
✅Qusannaa, Liqii Deebisuu fi Liqeeffachuu
✅Qonnaan Bulaa Investimantiitti Ceesisuu
✅Oqummaa
✅Hojiiwwan Qonnaan Alaa (Non-Farm)
✅Carraa Hojii Uumuu fi Ogummaa
✅Albuuda
✅Turizimii
✅Industirii Godoo
✅Waajjira Daldalaa
✅Waajjira Galii

CUUNFAA

Manneen Hojii Ganda Baadiyyaa dameewwan hojii gurguddoo 6 jalatti qoodamu:
1.Waajjira Bulchiinsa Gandaa
2.Waajjira Nagaa
3.Waajjira Misooma Baadiyyaa fi Magaalom­suu
4.Waajjira Misooma Bu’uuraleee
5.Damee Misooma Hawaasummaa
6.Misooma Diinagdee.