■​ဆောင်းပါး

နီပေါ ရေခဲမြစ်များ ထပ်မံရေကြီးဖွယ်ရှိ​နေ

• ဒါဆို နီပေါမှာ နောက်ထပ်ရေခဲမြစ်ရေလွှမ်းမိုးမှု ဘယ်အချိန် ထပ်ဖြစ်မလဲ ဆိုတာ သိပ္ပံ
ပညာရှင်တွေ ကြိုတင်ခန့်မှန်းနိုင်ပါသလား။

- ခါကာဘို ရေးသားသည်။

တစ်ချိန်က နှစ်သန်းပေါင်းများစွာ တည်ငြိမ်နေခဲ့တဲ့ ဟိမဝန္တာတောင်တန်းပေါ်က ရေခဲမြစ်တွေဟာ အရင်တုန်းကလို ငြိမ်သက်နေတဲ့ သဘာဝအလှတရားတစ်ခုသာ မဟုတ်တော့ပါဘူး။ ကမ္ဘာ့အပူချိန် မြင့်တက်လာတာနဲ့အ
မျှရေခဲတွေအရည်ပျော်နှုန်းပိုမြန်လာတယ်၊ရေခဲမြစ်တွေ အက်ကွဲလာတယ်တောင်စောင်း
တွေ မတည်ငြိမ်တော့ဘူး။ အဲဒီလို အခြေအ
နေတွေကနီပေါနဲ့ တိဘက်အပါအဝင် ဟိမ
ဝန္တာဒေသတ လျှောက်မှာ ရေလွှမ်းမိုးမှုနဲ့ ရေခဲပြိုကျမှု အန္တရာယ်အသစ်တွေကို သယ်
ဆောင်လာနေတယ်လို့ သိပ္ပံပညာရှင်တွေက သတိပေးနေကြပါတယ်။

မကြာသေးခင်ကနီပေါနိုင်ငံမှာမြေပြိုမှုကြောင့်မြစ်တစ်စင်း ပိတ်ဆို့ပြီး သဘာဝရေ
ကန်ကြီး ဖြစ်ပေါ်ခဲ့တာကို တရုတ်နဲ့ နီပေါအာ
ဏာပိုင်တွေကအရေးပေါ် စောင့်ကြည့်ခဲ့ရပါတယ်။ဒီလို သဘာဝရေကန်တွေဟာရေဖိအားများလာချိန်မှာ တစ်ကြိမ်တည်းနဲ့ ကျိုးပေါက်သွားနိုင်ပြီးအောက်ပိုင်းဒေသတွေကိုမိနစ်ပိုင်း
အတွင်း ရေလွှမ်းမိုးနိုင်တာကြောင့် အန္တရာယ်အလွန် ကြီးမားပါတယ်။ ဟိမဝန္တာဒေသမှာ ဒီလိုဖြစ်စဉ်တွေ တစ်ကြိမ်ဖြစ်ပြီးရင် နောက်တစ်ကြိမ် ထပ်ဖြစ်နိုင်ခြေ ရှိ‌သေးလားဆိုတာကိုလည်းလူအများအင်မတန် စိုးရိမ်ကြပါတယ်။

တကယ်တော့ ရေခဲမြစ်တွေက အရည်ပျော်ရုံတခုထဲကပဲ အန္တရာယ်ဖြစ်တာ မဟုတ်ပါဘူး။ ရေခဲတုံးကြီးတွေ အက်ကွဲပြီး တောင်စောင်းပေါ်ကနေ ပြိုကျသွားနိုင်တယ်။ အဲဒီပြိုကျတဲ့ ထုထည်ကြီးမားတဲ့ ရေခဲနဲ့ ကျောက်တုံးတွေဟာ အောက်ဘက်ကို အရှိန်ပြင်းစွာ ဆင်းလာရင်း ရေခဲပျော်ရေ၊ကျောက်တုံး၊မြေသားတွေ
ကို တစ်ပါတည်း တွန်းချလိုက်တာကြောင့် ရုတ်တရက် ရေလွှမ်းမိုးမှု၊ နှင်းပြိုမှု၊ မြေပြိုမှုတွေ ဆက်တိုက်ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။

ကမ္ဘာ့ရေခဲမြစ်တွေကို စောင့်ကြည့်လေ့လာနေတဲ့ (WGMS) ကတော့ ၂၀၂၂ မှ ၂၀၂၄ ခုနှစ်အတွင်းကမ္ဘာ့ရေခဲမြစ်တွေ ဆုံးရှုံးမှုဟာ မှတ်
တမ်းတင်ထားသမျှထဲမှာ အမြင့်ဆုံးအဆင့်ကိုရောက်ရှိခဲ့တယ်လို့ထုတ်ပြန်ထားပါတယ်။

ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာနိုင်ငံတကာ သိပ္ပံပညာရှင်အဖွဲ့ (IPCC) ရဲ့ အစီရင်ခံစာတွေအရလည်း ဟိမဝန္တာနဲ့ ဟိန္ဒုကူရှ် တောင်တန်းဒေသဟာ ကမ္ဘာ့ပျမ်းမျှနှုန်းထက် ပိုမိုမြန်ဆန်စွာ ပူနွေးနေပြီး ရေခဲမြစ်အန္တရာယ်တွေ ဆက်
လက်တိုးလာမယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။

National Geographic ၏ စူးစမ်းလေ့လာရေးပညာရှင်နှင့် ခတ္တမန္ဒူတက္ကသိုလ်မှ ရေခဲမြစ်ဆိုင်ရာ သုတေသီ ဘဟာဒူးရ် ချန်းဒ် (Mohan Bahadur Chand) ကတော့ "ကမ္ဘာကြီး ပူနွေးလာတာနဲ့အမျှ ရေခဲမြစ်ဖုံးလွှမ်းနေတဲ့ ဒေသအားလုံးမှာ အန္တရာယ် ပိုများလာနေပါတယ်" လို့ ပြောထားပါတယ်။ သူ့အဆိုအရ ပြဿနာက ရေခဲမြစ်တစ်ခုလုံးရဲ့ ဖွဲ့စည်းပုံနဲ့ တည်ငြိမ်မှု အားနည်းလာတာကြောင့် အက်ကွဲမှု၊ ပြိုကျမှုနဲ့ ရုတ်တရက် ရေကြီးရေလျှံမှုတွေ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ခြေ ပိုမြင့်လာတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီလိုအန္တရာယ်တွေက ဟိမဝန္တာမှာပဲ ဖြစ်တာ မဟုတ်ပါဘူး။၂၀၂၃ ခုနှစ်စက်တင်ဘာလမှာ ဂရင်းလန်းအရှေ့ပိုင်းဒစ်ဆန်ဖျော်ဒ်မှာ ကျောက်တုံးနဲ့ ရေခဲတုံး အကြီးစားပြိုကျမှု ဖြစ်ပြီးအမြင့်မီတာ ၂၀၀ ခန့် (ပေ၆၅၀ ဝန်း
ကျင်) ရှိတဲ့ အလွန်ကြီးမားသော ဆူနာမီလှိုင်း (Megatsunami) လှိုင်းကြီး ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီလှိုင်းကြောင့် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းက ငလျင်တိုင်းတာရေးစက်တွေကတောင် ကိုးရက်နီးပါး ဆက်တိုက် လှုပ်ရှားမှုကို မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။

၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇွန်လမှာလည်း ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ ဘလတ်တန်ရွာအပေါ်က ဘတ်ခ်ရေခဲမြစ် ပြိုကျပြီး ကျောက်တုံး၊ ရေခဲ၊ မြေသား တန်ချိန်သန်းပေါင်းများစွာ ရွာအပေါ် ဖုံးလွှမ်းသွားခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ရက်ပေါင်းများစွာ ကြို
တင်စောင့်ကြည့်ထားပြီး ရွာသားတွေကို ကိုးရက်ခန့် ကြိုတင်ရွှေ့ပြောင်း ပေးခဲ့တဲ့အတွက် လူသေဆုံးမှုမဖြစ်ခဲ့တာဟာသိပ္ပံပညာနဲ့ စောင့်
ကြည့်ရေးစနစ်ရဲ့အရေးပါမှုကို ပြသခဲ့တဲ့ ဖြစ်
ရပ်တစ်ခုပါ။

ဒါဆို နောက်တစ်ကြိမ် ဘယ်နေ့၊ ဘယ်နေရာမှာ ဖြစ်မယ်ဆိုတာကို သိပ္ပံပညာရှင်တွေ ကြိုပြောနိုင်သလား။

အဖြေကတော့ "မရသေးပါဘူး" လို့ပဲ ဆိုရမှာပါ။ ရေခဲမြစ်ပြိုကျမှုဆိုတာ ငလျင်လိုပဲတိကျတဲ့ ရက်စွဲနဲ့ အချိန်ကို မခန့်မှန်းနိုင်သေးပါဘူး။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ ရေခဲရဲ့အထူ၊ အပူချိန်
၊အက်ကြောင်းတွေ၊ တောင်စောင်းရဲ့ တည်
ငြိမ်မှု၊ မိုးရွာနှုန်း၊ ရေခဲပျော်ရေပမာဏ စတဲ့ အချက်ပေါင်းများစွာက တစ်ချိန်တည်း သက်
ရောက်နေလို့ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါပေမယ့် "ဘယ်နေရာတွေက အန္တရာယ်မြင့်နေပြီ"ဆိုတာကိုတော့အခုခေတ်မှာ အတော်လေးတိကျစွာသိနိုင်လာပါပြီ။ဂြိုဟ်တုဓာတ်
ပုံတွေ၊အဝေးမှအာရုံခံစနစ်(Remote Sensing)နည်းပညာ၊ ‌ရေဒါတိုင်းတာမှုတွေ၊ GPS စနစ်တွေ၊ မြေပြင်အာရုံခံစက်တွေကို အသုံးပြုပြီး ရေခဲမြစ်ရဲ့ လှုပ်ရှားနှုန်း၊ အက်
ကြောင်းအသစ်တွေ၊ ရေကန်အရွယ်အစား တိုးလာမှုတွေကို အချိန်နဲ့တပြေးညီ စောင့်ကြည့်နေကြပါတယ်။

ဒါပေမယ့် ဟိမဝန္တာဒေသလို အလွန်မြင့်မားပြီး ကျယ်ပြောလွန်းတဲ့ တောင်တန်းတွေမှာ ဒီနည်းပညာတွေကို နေရာတိုင်းမှာ တပ်ဆင်နိုင်ဖို့က မလွယ်သေးပါဘူး။ နီပေါ၊ ဘူတန်၊ အိန္ဒိယ၊ ပါကစ္စတန်တို့လို ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံတွေမှာဘဏ္ဍာငွေ၊ နည်းပညာနဲ့ကျွမ်းကျင်သူ အင်
အားတွေ လိုအပ်နေဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။

နောက်ထပ် စိုးရိမ်စရာတစ်ခုကတော့ လူတွေက မြစ်ကမ်းပါးတွေ၊ ရေလွှမ်းမိုးနိုင်တဲ့ လွင်
ပြင်တွေ၊ တောင်ခြေဒေသတွေမှာ မြို့တွေ၊ လမ်းတွေ၊ တံတားတွေ ဆက်တိုက် တည်
ဆောက်လာနေကြတာပါ။ အကယ်၍ အပေါ်ပိုင်းမှာရေခဲမြစ်တစ်ခုပြိုကျသွားရင် အောက်
ဘက်ကလူနေဒေသတွေကိုသတိပေးဖို့ အချိန်
မိနစ်ပိုင်းပဲ ရနိုင်တာမျိုး ဖြစ်တတ်ပါတယ်။

သိပ္ပံပညာရှင်တွေက နောက်ထပ် ဘယ်နေ့၊ ဘယ်အချိန်မှာ ရေခဲမြစ်ပြိုကျမယ်ဆိုတာကို မပြောနိုင်သေးပေမယ့်တစ်ခုကိုတော့ သေချာ
ပြောနိုင်နေပါပြီ။ ကမ္ဘာကြီး ပိုပူလာနေသရွေ့ ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတွေရဲ့ ရေခဲမြစ်တွေ ပိုမိုမတည်ငြိမ်လာမယ်၊ ရုတ်တရက် ရေကြီးရေ
လျှံမှု၊ ရေခဲပြိုကျမှု၊ မြေပြိုမှုတွေ ပိုမိုများ
ပြားလာမယ်ဆိုတာပါပဲ။

ဒီအန္တရာယ်ကို လုံးဝတားဆီးဖို့ မဖြစ်နိုင်သေးပေမယ့် သိပ္ပံနည်းကျ စောင့်ကြည့်မှု၊ စောစီးစွာ သတိပေးစနစ်နဲ့ မြစ်ကမ်းပါး၊ တောင်ခြေဒေသတွေမှာ စနစ်တကျ မြို့ပြစီမံကိန်း ရေး
ဆွဲနိုင်မယ်ဆိုရင်တော့ သဘာဝဘေးကိုမတားနိုင်ရင်တောင် အသက်ဆုံးရှုံးမှုကို အများကြီး လျှော့ချနိုင်မယ်လို့ ပညာရှင်တွေက ယုံကြည်ထားကြပါတယ်။ ။

ကိုးကား-
National Geographic

World Glacier Monitoring Service (WGMS)

ဓါတ်ပုံ-National Geographic

ရွှေကူတိုက်ပွဲမှာ အထိနာနေတဲ့စစ်တပ်
မံစီကဆေးရုံကို ဗုံးကြဲ

သြဂုတ်-၂၉၊၂၀၂၆။ဇော်ရမ်း/People’s Spring

ရွှေကူမြို့နယ်အတွင်းတိုက်ပွဲမှာ စစ်တပ်အထိနာပြီး​နောက် မံစီမြို့နယ်ထဲက ဟန်ထက်တိုက်နယ်ဆေးရုံကိုဂျက်ဖိုက်တာနှစ်စီးနဲ့ယမန်​နေ့ညက ဗုံးကြဲခဲ့ပါတယ်။

သြဂုတ်လ၂၈ရက် ည၁၁နာရီခန့်မှာ ဂျက်ဖိုက်တာနှစ်စီး ရှေ့ဆင့်နောက်ဆင့်ရောက်လာပြီး ဗုံးကြဲသွားတာလို့ မြို့ခံတစ်ဦးကပြောပါတယ်။

"ဆေးရုံကိုတည့်တည့်ကြဲတာ။ဒီမှာကစစ်ဘေးရှောင်တွေပဲရှိတာ။လေကြောင်းသတိ
ပေးချက်ကြိုပေးရလို့ ရှောင်ကြတိမ်းကြတယ်။ အထိခိုက်ရှိ၊မရှိသတင်းကို ဒီမနက်အထိ မကြားရသေးဘူး"လို့ မံစီမြို့ခံတစ်ဦးက ပြောပါတယ်။

ဗုံးကြဲမှုကြောင့် ဒေသခံတွေရဲ့အိမ်တွေလည်း ပျက်စီးခဲ့တယ်လို့ သိရပါတယ်။

မံစီမြို့ကို ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်
(KIA)နဲ့ မဟာမိတ်​တွေက ၂၀၂၅ ဇန်နဝါရီလမှာသိမ်းပိုက် ထိန်းချုပ်ထားတာပါ။လတ်တ​လော မံစီမြို့နယ်ထဲမှာတိုက်ပွဲမဖြစ်ဘဲ စစ်
တပ်က ဗုံးလာကြဲသွားတာလို့ ဒေသခံတွေက ပြောပါတယ်။

"တမင်သက်သက်အလွတ်ကြီးလာကြဲတာ။ကျမဆိုကံကောင်းလို့ မသေတာ။ စစ်တပ်က အရပ်သားတွေကို ပစ်မှတ်ထားကြဲတာ"လို့ ရွှေကူမြို့ကနေ စစ်ရှောင်လာသူတဦးကပြောပါတယ်။

မံစီမြို့အနီး ရွှေကူမြို့မှာ စစ်တပ်စခန်းတွေနဲ့ ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်းကနေတက်လာတဲ့စစ်သ
င်္ဘောတွေကို KIA နဲ့ KPDFကတိုက်ခိုက်နေပါတယ်။ရွှေကူမှာအထိနာလို့ မံစီကိုမဲပြီးဗုံး
ကြဲတာလို့ ဒေသခံတွေကပြောပါတယ်။

ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်းကနေ တက်လာတဲ့ စစ်
စစ်သင်္ဘောတွေကိုKIA ၊KPDFနဲ့ တော်လှန်
ရေးတပ်တွေရဲ့ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့်​ရေယာဥ်အချို့ပျက်စီးတာတွေရှိနေပါတယ်။

တိုက်ပွဲတွေမှာ အထိနာနေတဲ့ စစ်တပ်က မြစ်ကမ်းဘေးကျေးရွာတွေကို လက်နက်ကြီး၊ လေကြောင်းနဲ့ ပစ်လို့ အရပ်သားသေဆုံးမှုတွေနဲ့ နေအိမ်ပျက်စီးမှုတွေ ရှိနေပါတယ်။ ဒေသအများစုမှာဆေးရုံတွေ၊ကျောင်းတွေကိုလည်း ပစ်မှတ်ထား ဗုံးကြဲမှုတွေဆက်ရှ်ိနေပါတယ်။

■​ဆောင်းပါး

ပြန်ပို့တော့မှာလား၊အသက်ကယ်ပေးမလား မလေးရှား

-ခါကာဘို ရေးသားသည်။

"မြန်မာနိုင်ငံကိုပြန်ပို့တာထက်မလေးရှားမှာပဲကျနော်တို့ကိုသတ်ပစ်လိုက်တာကမှပိုကောင်းပါသေးတယ်"

ပြန်ပို့ခံရမည့်သူတွေအတွက်'အိမ်ပြန်ခြင်း'
ဟာဘာကြောင့်သေဒဏ်တစ်ခုလို ဖြစ်နေသလဲ?

ဒီစကားဟာ မလေးရှားနိုင်ငံ၊ ကွာလာလမ်ပူမြို့မှာ ခိုလှုံနေရတဲ့ အသက် ၂၅နှစ်အရွယ် ရိုဟင်ဂျာလူငယ် မိုဟာမက်ရဲ့ ဖမ်းဆီးခံထားရတဲ့သူ့အစ်ကိုအတွက်စိုးရိမ်ပူပန်လွန်းလို့ ပြောတဲ့ ရင်ထဲကစကားပါ။မလေးရှားထိန်းသိမ်းရေးစခန်းထဲ ရောက်နေတဲ့ အစ်ကိုဖြစ်သူသာ မြန်မာနိုင်ငံကို ပြန်ပို့ခံရရင် စစ်တပ်ရဲ့ ရှေ့
တန်းစစ် မြေပြင်မှာ အသက်စွန့် တိုက်ခိုက်ခိုင်းခံရပြီးအသက်ရှင်စရာလမ်းမရှိဘူးဆိုတာကို သူ အသေအချာ သိနေလို့ပါ။

အခုတလော မလေးရှားအစိုးရကထိန်းသိမ်းရေးစခန်းတွေမှာဖမ်းဆီးထားတဲ့ စာရွက်
စာတမ်းမဲ့ မြန်မာနိုင်ငံသား ၁၀,၀၀၀ ကျော်အနက်၅,၀၀၀ ခန့်ကိုမြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ပို့ဆောင်ဖို့ စီစဉ်နေတယ်ဆိုတဲ့သတင်းကြောင့်ဖမ်းဆီးခံထားရသူတွေနဲ့ အပြင်မှာ ကျန်ရှိနေတဲ့မိသားစုဝင်တွေရဲ့ရင်ကို ပူ
လောင်စေပြီး၊ လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့အစည်းတွေအကြား စိုးရိမ်ပူပန်မှုတွေ မြင့်တက်လာ နေပါတယ်။

မလေးရှားကလူတချို့အတွက်တော့ "တရား
မဝင်နေထိုင်သူဆိုရင်ပြန်ပို့တာ သဘာဝပဲ" လို့ ထင်နိုင်ပါတယ်။ဒါပေမယ့်ဒီလူတွေဘာကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံကနေ အသက်စွန့် ထွက်
ပြေးခဲ့ကြတာလဲ ဆိုတာကို ပြန်ကြည့်လိုက်ရင်၊ ဒီကိစ္စဟာ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးဥပဒေ ချိုးဖောက်မှုတစ်ခုတည်းမဟုတ်ဘဲ အသက်ရှင်သန်ဖို့နောက်ဆုံးရွေးချယ်ခဲ့ရတဲ့အခြေအ
နေတစ်ခုဖြစ်ကြောင်းနားလည်လာနိုင်ပါတယ်။

အသက် ၃၅ နှစ်အရွယ်ရိုဟင်ဂျာလူငယ်မူဟီဒူဇာမန်ဟာ ဘာသာရေးဖိနှိပ်မှုနဲ့ ပြည်တွင်း
စစ်ကို ရှောင်ဖို့ မြန်မာနိုင်ငံကနေ ထွက်ပြေးခဲ့ပါတယ်။ လေးလကြာ ကုန်းလမ်း၊ ရေလမ်းခရီးကြမ်းတွေကိုသေမင်းနဲ့စိန်ခေါ် ဖြတ်ကျော်ပြီးမှ မလေးရှားကို ခက်ခက်ခဲခဲ ရောက်
လာခဲ့တာပါ။

သူဟာ ရောက်ရောက်ချင်း စပါးစိုက်ခင်းတွေမှာအလုပ်လုပ်ရင်း ရုန်းကန်နေထိုင်ခဲ့ပါတယ်။ တစ်ဖက်မှာလည်းUNHCRမှာသွားရောက်မှတ်
ပုံတင်ပြီးအကာအကွယ်တောင်းဖို့စောင့်ဆိုင်း နေချိန်မှာပဲတရားမဝင်နေထိုင်သူအဖြစ် ဇွန်
လအတွင်းမှာ အဖမ်းခံခဲ့ရပြီး ထိန်းသိမ်းရေးစခန်းကို ပို့ခံလိုက်ရပါတယ်။

သူ့လိုလူတွေအများကြီးရှိပါတယ်။သူတို့ဟာ ဥပဒေကိုရှောင်ဖို့ထွက်လာတာမဟုတ်ဘဲ၊ အ
သက်ရှင်ဖို့ ထွက်လာကြသူတွေပါ။

အခုသူတို့အကြောက်ဆုံးအရာက မလေးရှားထောင်မဟုတ်ပါဘူး။မြန်မာနိုင်ငံကိုပြန်ရောကသွားရင် ဘာဖြစ်မလဲဆိုတာပါ။

၂၀၂၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလကစပြီး အာဏာ
သိမ်းမြန်မာစစ်တပ်ဟာ ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေကို အသက်သွင်းခဲ့ပြီး လူငယ်တိုင်းဟာ သတ်မှတ်ချက်အရ စစ်မှုထမ်းဖို့ ဆင့်ခေါ်ခံရနိုင်တဲ့အခြေအနေဖြစ်လာပါတယ်။ဒါကြောင့် ပြန်ပို့ခံရတဲ့လူငယ်တွေအတွက်"အိမ်ပြန်ရမယ်"ဆိုတာဟာ"စစ်ထဲရောက်သွားနိုင်တယ်"
ဆိုတဲ့ အန္တရာယ်နဲ့ နီးကပ်စွာ ဆက်နွယ်နေပါတယ်။

မိုဟာမက်က ထိမ်းသိမ်းရေးစခန်မှာရောက်နေတဲ့သူ့အစ်ကိုအကြောင်းပြောတဲ့အခါ "ပြန်ပို့ခံရရင် ရှေ့တန်းကို ပို့ခံရပြီး အသတ်ခံရလိမ့်မယ်"လို့ ပြောပါတယ်။ဒါဟာအထောက်
အထားမဲ့ကောလာဟလတစ်ခုလို့သူတို့ မမြင်ပါဘူး။လက်ရှိ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့စစ်ရေးအခြေ
အနေ၊ အတင်းအဓမ္မ စစ်မှုထမ်းခေါ်ယူမှုတွေကို ကြည့်ပြီး ဖြစ်လာနိုင်တဲ့ အန္တရာယ်အဖြစ် မြင်နေကြတာပါ။

မလေးရှားရောက် ရိုဟင်ဂျာတွေဟာ အဆိုးရွားဆုံးအခြေအနေတွေနဲ့ ရင်ဆိုင်ရနိုင်ခြေကို စိုးရိမ် နေကြပါတယ်။ သူတို့ဟာ မြန်မာနိုင်ငံမှာ နိုင်ငံသားအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုမခံရတဲ့ လူနည်းစုဖြစ်ပြီး၊ကုလသမဂ္ဂနဲ့ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတို့ကလည်း မြန်မာစစ်တပ်ရဲ့ ရိုဟင်ဂျာအပေါ် ကျူးလွန်မှုတွေကို လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားပါတယ်။ အဲဒီလို အခြေအနေမှာ ရိုဟင်ဂျာတစ်ဦးကို မြန်မာနိုင်ငံ ပြန်ပို့ခြင်းဟာ သူ့ကို အသက်အန္တရာယ် ပြုခံရစေမယ့် နေရာကို ပို့လိုက်တဲ့လုပ်ရပ်အဖြစ် လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့တွေက ရှုမြင်ကြပါတယ်။

ဒါကြောင့်ပဲ ကုလသမဂ္ဂနဲ့ လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့အစည်းတွေက မလေးရှားအစိုးရကို "မြန်မာနိုင်ငံလို အန္တရာယ်ကင်းရှင်းမှုမရှိသေးတဲ့ ပဋိပက္ခဇုန်ကို ပြန်လည်ပို့ဆောင်ခြင်းက Non-Refoulement လို့ခေါ်တဲ့ နိုင်ငံတကာ ဒုက္ခသည်ကာကွယ်ရေးအခြေခံမူကို ချိုးဖောက်ရာရောက်ကြောင်း" ထောက်ပြနေကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။

မလေးရှားဟာ ၁၉၅၁ ခုနှစ် ဒုက္ခသည်ကွန်
ဗင်းရှင်း (1951 Refugee Convention) ကို လက်မှတ် ရေးထိုးမထားပေမယ့် လူသားချင်းစာနာမှုနဲ့ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လူ့အခွင့်အရေးစံနှုန်းတွေကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားဖို့ လူ့အခွင့်
အရေးအဖွဲ့တွေက တိုက်တွန်းနေကြပါတယ်။

ဒီကိစ္စဟာ ရွှေ့ပြောင်းလုပ်သားပြဿနာတစ်ခုတည်း မဟုတ်တော့ပါဘူး။"ပြန်ပို့မှာလား၊ အသက်ကယ်ပေးမလား" ဆိုတဲ့ လမ်းနှစ်ခုကြားမှာ မလေးရှားအစိုးရအတွက် လူသားတန်ဖိုး၊တာဝန်ယူမှုနဲ့ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံရဲ့ နှလုံး
သားကို စမ်းသပ်နေတဲ့ အခြေအနေတစ်ခုဖြစ်လာပါတယ်။

ဒီအဖြစ်အပျက်ဟာရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူတွေရဲ့ တရားဝင်မှု၊ စာရွက်စာတမ်းအခြေအနေထက်ကျော်လွန်ပြီးအသက်အန္တရာယ်နဲ့ ဆက်
နွယ်နေတဲ့လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာကိစ္စတစ်
ရပ် ဖြစ်ပါတယ်။ သူတို့ဟာ ပိုမိုကောင်းမွန်တဲ့ဘဝကိုရှာဖွေဖို့ ထွက်လာသူတွေမဟုတ်ပဲ၊ အ
သက်ရှင်ခွင့်ရဖို့ နောက်ဆုံးမျှော်လင့်ချက်နဲ့ နေရပ်စွန့်ခွာလာကြရသူတွေပါ။

ဖြစ်လာနိုင်တဲ့ မိမိတို့ရဲ့ကံကြမ္မာဆိုးအတွက် ကြောက်ရွံ့နေကြတဲ့ ဒီလူတွေရဲ့အသံကို လူဝင်မှုကြီးကြပ်‌ရေးဆိုင်ရာ ပြစ်မှုကျူးလွန်သူတွေရဲ့အသံအဖြစ်မဟုတ်ဘဲ၊အသက်အန္ရာယ်ကြောင့် အကူအညီတောင်းနေတဲ့ လူသားတွေရဲ့အသံအဖြစ်နားထောင်ပေးသင့်ပါတယ်။

အထူးသဖြင့် လူ့အခွင့်အရေးကို တန်ဖိုးထားတဲ့ နိုင်ငံကြီးများအနေနဲ့ သူတို့ကို အန္တရာယ်ရှိနိုင်တဲ့ နေရာဆီ ပြန်ပို့ခြင်းထက်၊ လုံခြုံမှု၊ တရားမျှတမှုနဲ့ လူသားဂုဏ်သိက္ခာကို ကာကွယ်ပေးနိုင်မယ့် နည်းလမ်းတွေ ရှာဖွေပေးဖို့ လိုအပ်နေပါတယ်။ တစ်ခါတရံ လူတစ်ဦးရဲ့ အသက်ကို ကယ်တင်ပေးနိုင်ခြင်းဟာ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံရဲ့လူသားဆန်မှုကိုတိုင်းတာတဲ့အ
ရေးကြီးဆုံး အမှတ်အသားတစ်ခုလည်း ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။ ။

ကိုးကား - The New York Times

မ​လေးရှားနိုင်ငံ ၊ကွာလာလမ်ပူမြို့ရှိ UNHCR ရုံး​ရှေ့မှာ လာ​ရောက်အကူအညီ​တောင်းတဲ့ရိုဟင်ဂျာမိသားစုတစ်စုကိုဇူလိုင်လက​တွေ့ရစဥ် ။ဓါတ်ပုံ-ရိုက်တာ

ICJ မှာမြန်မာကိုတရားစွဲဆိုမှု လာမယ့်အောက်တိုဘာလမှာဆုံးဖြတ်ချက်ချဖွယ်ရှိ

သြဂုတ်-၂၉၊၂၀၂၆။People's Spring

မြန်မာနိုင်ငံမှာရိုဟင်ဂျာတွေအပေါ် လူမျိုးသုဉ်းသတ်ဖြတ်မှုနဲ့ပတ်သက်လို့ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာတရားရုံး(ICJ)ဆီကဆုံးဖြတ်ချက်တစ်ခု အောက်တိုဘာလထဲမှာ ထွက်ပေါ်လာနိုင်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ဂမ်ဘီယာအစိုးရရဲ့ ရှေ့နေချုပ်နဲ့ တရားရေး ဝန်ကြီးဖြစ်သူ ဒေါ်ဒါ အယ်ဂျယ်လိုက ICJ အ
ဆုံးအဖြတ်တစ်ခု အောက်တိုဘာလထဲမှာ ထွက်ပေါ်လာနိုင်တယ် ဆိုတာကို မှတ်ချက်ပေးခဲ့တာပါ။ ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံက ရိုဟင်ဂျာတွေအပေါ် မြန်မာ အာဏာပိုင်တွေက လူမျိုးသုဉ်း သတ်ဖြတ်ကြောင်း စွပ်စွဲပြီး ICJမှာ အမှုဖွင့်ခဲ့တဲ့ နိုင်ငံဖြစ်ပါတယ်။

ဩဂုတ် ၂၇ ရက်နေ့တုန်းက ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီး ဟူမိုင်ယွန် ကိုဘာနဲ့ ဆော်ဒီအာရေးဘီးယားနိုင်ငံ၊ ဂျာဒါးမြို့မှာ
အစ္စလာမ်မစ် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအဖွဲ့ (OIC) ညီလာခံ တက်ရောက်ရင်း တွေ့ဆုံချိန်မှာ အခုလို ပြောကြားခဲ့တာပါ။ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ဟာမြန်မာဖက်ကထွက်ပြေးလာတဲ့ရိုဟင်ဂျာ မျိုးနွယ်စု အများအပြား ခိုလှုံနေတဲ့ အိမ်နီး
ချင်းနိုင်ငံ ဖြစ်ပါတယ်။

ရိုဟင်ဂျာတွေအပေါ် ကျူးလွန်တဲ့ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုတွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ICJဆီက ထွက်ပေါ်လာမယ့် အဆုံးအဖြတ်ဟာ ရိုဟင်ဂျာ အကျပ်အတည်းကို ရေရှည်ပြေလည်စေမယ့်အဖြေတစ်ခုရှာဖွေဖို့အရေးကြီးတဲ့အခန်း
ကဏ္ဍကနေ ပါဝင်လာမယ်လို့လည်း အယ်ဂျယ်လိုက ပြောပါတယ်။ မြန်မာစစ်တပ်က ၂၀၁၇ သြဂုတ်လကစပြီးနယ်​မြေရှင်းလင်း​ရေး​ခေါင်းစဥ်နဲ့ ရိုဟင်ဂျာ​တွေကို သတ်ဖြတ်၊မုဒိမ်းကျင့် ၊​နေအိမ်​တွေကိုမီးရှို့ စတဲ့အကြမ်း
ဖက်မှု​မျိုးစုံလုပ်ခဲ့တာ​ကြောင့် သိန်းနဲ့ချီတဲ့ ရိုဟင်ဂျာ​တွေဟာ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံဘက်ကိုထွက်​ပြေးခိုလှုံခဲ့ကြပါတယ် ။

ကိုဘာကတော့ ICJ တရားခွင်မှာ ရိုဟင်ဂျာ အရေးအတွက် တက်တက်ကြွကြွ ဦးဆောင် လျှောက်လဲပေးနေတဲ့ဂမ်ဘီယာအစိုးရရဲ့ အားထုတ်မှုတွေကိုဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်အနေနဲ့ ကျေးဇူးတင်ကြောင်းပြောကြားသွားပါတယ်။

ရိုဟင်ဂျာ အကျပ်အတည်းကို နိုင်ငံတကာက အာရုံစိုက်ရမှု လျော့ကျမသွားစေဖို့ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နဲ့ ဂမ်ဘီယာကြား ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုတွေ စဉ်ဆက်မပြတ် ရှိနေဖို့ လိုအပ်ကြောင်းလည်းကိုဘာကဆိုပါတယ်။

ပြီးတော့ ရိုဟင်ဂျာတွေဘေးကင်းကင်း၊ ဂုဏ်
သိက္ခာရှိရှိ၊ကိုယ်ပိုင်ဆုံးဖြတ်ခွင့်နဲ့ မြန်မာနိုင်ငံ
ဆီ နေရပ်ပြန် အခြေချမှုလို ဖြေရှင်းမှု နည်းလမ်းတွေကို အကောင်အထည် ဖော်ဖို့ ဆက်
လက် ကြိုးစားရမယ်လို့ သူက မှတ်ချက်ပေးသွားပါတယ်။

ဂမ်ဘီယာဟာ ရိုဟင်ဂျာ အရေးအတွက် မြန်
မာနိုင်ငံကို ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာ ၁၁ ရက်နေ့တုန်းက ICJမှာ စတင် တရားစွဲဆိုခဲ့ပြီး တရား
ခွင်ရဲ့ပထမဆုံးကြားနာမှုကိုတော့အဲဒီနှစ်ဒီဇင်
ဘာ ၁၀ ရက်မှာ စတင်ခဲ့ပါတယ်။

ကိုးကား- New Age

မြန်မာစစ်တပ်က ၂၀၁၇ သြဂုတ်လ ၂၅ ရက်မှာနယ်​မြေရှင်းလင်း​ရေး​ခေါင်း
စဥ်နဲ့ အကြမ်းဖက်သတ်ဖြတ်ခဲ့တာ​ကြောင့်
ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံသို့ထွက်​ပြေးခဲ့ရတဲ့ ၉ နှစ်ပြည့်နှစ်ပတ်လည်မှာ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံဒုက္ခသည်စခန်းကရိုဟင်ဂျာ​တွေက
ဆန္ဒပြ​နေကြစဥ်။ ။ဓါတ်ပုံ-EPA

ချောင်းဦးနယ်မှာ စစ်တပ်စစ်ကြောင်းထိုးလို့ ကျေးရွာတွေ တိမ်းရှောင်နေရ

သြဂုတ်−၂၉၊ ၂၀၂၆။ ဇေအောင်/People's Spring

စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ချောင်းဦးမြို့နယ်မှာ အာဏာသိမ်းစစ်တပ်က လက်နက်ကြီးတွေနဲ့ပါ ပစ်ခတ်ပြီး စစ်ကြောင်းထိုးနေလို့ ဒေသခံပြည်သူတွေ တိမ်းရှောင်နေရပါတယ်။

ဒီကနေ့ သြဂုတ် ၂၉ ရက် မနက်ပိုင်းမှာ မုံရွာမြို့၊ အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်(နမခ)ကနေ သံပြားကာကား ၅စီး၊ ခြောက်ဘီးကား ၄စီး၊ ပွိုင့်ကား ၁စီးနဲ့ အင်အားအပြည့်ပါ စစ်ကောင်စီတပ်သားတွေဟာ ချောင်းဦးမြို့နယ်က ခင်မွန်ရွာနဲ့ ကျီကုန်းကျေးရွာအနီး စစ်ကြောင်းထိုးလာကြောင်း ဒေသခံတွေက ပြောပါတယ်။

"ခင်မွန်ဘက်ကနေ အင်အား၄၀၀လောက်နဲ့ ကျီကုန်းဘက်ဆီကို စစ်ကြောင်းထိုးလာနေတာ။"လို့ ဒေသခံတစ်ဦးက ပြောပါတယ်။

အဲဒီစစ်ကြောင်းဟာ လက်နက်ကြီးတွေနဲ့ပါ ပစ်ခတ်နေတာကြောင့် မယ့်သဲကြိုး၊ ကျီကုန်းအရှေ့ရွာ၊ ကျီကုန်းအနောက်ရွာ၊ အင်းမ၊ သစ်ဆိမ့်၊ ရွှေဒါးကျ၊ ညောင်ပင်သာ၊ ထန်းတောကြီး စတဲ့ ကျေးရွာတွေက ဒေသခံတွေ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်​​​နေရတယ်လို့ ဒေသခံတစ်ဦးက ပြောပါတယ်။

လက်ရှိ စစ်​ကြောင်းရောက်ရှိနေတဲ့ ခင်မွန်၊ ကျီကုန်း လမ်းပိုင်းကို ပြည်သူတွေ သွားလာခြင်းမပြုကြဖို့ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့စည်းတွေက ယာယီပိတ်သိမ်းထားပါတယ်။

အာဏာသိမ်းစစ်တပ်က ရွှေဒါးကျရွာက သံဃာ​​ ၁ပါး သေဆုံးခဲ့တဲ့ ဖြစ်စဥ်နဲ့ပတ်သက်ပြီး စစ်ကြောင်းထိုးလာတာလို့ ယူဆရကြောင်း ဒေသခံအချို့က ပြောပါတယ်။

(စစ်တပ်ရန်ကြောင့် ဘေးလွတ်ရာတိမ်းရှောင်နေကြတဲ့ ချောင်းဦးမြို့နယ်က ပြည်သူတွေကို ပြီးခဲ့တဲ့ ဇူလိုင်က တွေ့ရစဉ်။ ဓာတ်ပုံ − CJ)

မိုးဗြဲမြို့အနီး စစ်ကြောင်းထိုးနေတဲ့ စစ်တပ် အထိနာပြီး နောက်ပြန်ဆုတ်

ဩဂုတ်-၂၉၊၂၀၂၆။ဇော်၀င်း/People's Spring

ရှမ်း-ကရင်နီပြည်နယ်အစပ်က မိုးဗြဲမြို့အနီး စစ်ကြောင်းထိုးနေတဲ့ အာဏာသိမ်းစစ်တပ်ကို တော်လှန်ရေးတပ်တွေက တိုက်ခိုက်ရာ အထိနာပြီး နောက်ဆုတ်သွားတယ်လို့ ‌မြေပြင်သတင်းရင်းမြစ်တချို့က လူထုနွေဦး ပြောပါတယ်။

မိုးဗြဲမြို့အနောက်ဘက်ခြမ်းက လွယ်ယင်းတောင်ခြေအနီး ထိုးစစ်ဆင်ဖို့ ဩဂုတ် ၂၆ ရက် ညနေပိုင်းမှာ စစ်တပ်က လက်နက်ကြီး၊ဒရုန်းတွေနဲ့ ပစ်ခတ်ပြီး ဩဂုတ် ၂၇ ရက် နံနက် ၅ နာရီခွဲ၀န်းကျင်မှာ စစ်ကြောင်းထိုး ချဉ်းကပ်လာတာကြောင့် ထိတွေ့တိုက်ပွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

အဲဒီတိုက်ပွဲတွေမှာ စစ်တပ်က ထိခိုက်သေဆုံးသူ ဆယ်ဂဏန်းထက်မနည်းရှိခဲ့တာကြောင့် ဩဂုတ်၂၈ရက် ညပိုင်းမှာ လေကြောင်းပစ်ကူသုံးပြီး မိုးဗြဲမြို့တွင်းကို ပြန်ဆုတ်သွားရတာလို့ အသိပေးပါတယ်။

"၂၇ နဲ့ ၂၈ ရက်နေ့မှာ တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်တွေနဲ့ ထိတွေ့တိုက်ပွဲဖြစ်ပြီး စကမထိခိုက်သေဆုံးမှု့နဲ့အထိနာပြီး လေယဉ်ပြစ်ကူဖြင့်ပြန်ဆုတ်သွားတယ်"လို့ ရှမ်းတောင်အခြေစိုက် တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့တာ၀န်ရှိသူက ပြောပါတယ်။

၂ရက်တာတိုက်ပွဲမှာ စစ်တပ်က အင်အား ၁၅၀ နဲ့ ၂၀၀ နီးပါး နဲ့ လွယ်ယင်းတောင်ခြေကို ချဉ်းကပ်ဖို့ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့တဲ့အပြင် ဒရုန်း၊ လက်နက်ကြီးပစ်ကူတွေနဲ့ လေကြောင်း ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုတွေပါ လုပ်ခဲ့တယ်လို့ သိရပါတယ်။

ဒါ့အပြင် ဖယ်ခုံ၊ မိုးဗြဲ (၄၂၂)၊ လွိုင်ကော်နဲ့ လွိုင်လင်လေး အခြေစိုက်တပ်ရင်းတွေက ၆၀ မမ၊ ၈၁ မမ နဲ့ ၁၂၀ မမလက်နက်ကြီးတွေနဲ့ တစ်ရက်အတွင်း အလုံးရေ ၈၀ ထက်မနည်း ပစ်ခတ်ခဲ့တာကြောင့် ရဲဘော်တချို့ ဒဏ်ရာရခဲ့တယ်လို့ မိုးဗြဲပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်MBPDF က မနေ့က ထုတ်ပြန်ထားပါတယ်။

"ပြန်ဆုတ်သွာပြီ လို့ ကြားတယ်။ဒါပေမယ့် အချိန်မရွေး ပြန်ထိုးလာနိုင်တဲ့ အခြေအနေရှိတာကြောင့် စောင့်ကြည့်နေဆဲ"လို့ ရှမ်း-ကရင်နီပူးပေါင်းတပ် အဖွဲ့၀င်တစ်ဦးက ပြောပါတယ်။

အာဏာသိမ်းစစ်တပ်က လွယ်ယင်းမင်္ဂလာကျေးရွာကတဆင့် နန်းမယ်ခုံမြို့ ဆင်တောင်ကျေးရွာအထိ ခြေကုပ်ယူပြီး မိုးဗြဲ-နန်းမယ်ခုံလမ်းမကြီးကို ထိန်းချုပ်ဖို့ ကြိုးစားနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။

အခုတစ်ကြိမ်အပါအ၀င် ဇွန်လကစပြီး စစ်တပ်ရဲ့ထိုးစစ်သုံးကြိမ်ရှိခဲ့ပြီး တော်လှန်ရေးတပ်တွေက ခုခံ နေကာ စစ်သုံ့ပန်း ၁ဦးဖမ်းမိပြီး ဒရုန်း ၃စီးကို ဖျက်ဆီးနိုင်ခဲ့တယ်လို့ သိရပါတယ်။

အာဏာသိမ်းစစ်တပ်က မိုးဗြဲမြို့ကို ပြီးခဲ့တဲ့နှစ်လယ်ပိုင်းက ပြန်ထိန်းချုပ်ခဲ့ပေမယ့် မြို့အနီးတဝိုက်ကို တော်လှန်ရေးတပ်တွေက ပိတ်ဆို့ထားပါတယ်။

နန်းမယ်ခုံမြို့ကို တော်လှန်ရေးတပ်တွေက ၂၀၂၃ နှစ်ကုန်ပိုင်းကစပြီး ထိန်းချုပ်ထားတာဖြစ်ပါတယ်။