Card Payment Ecosystem မှာ ပါဝင်သူများနှင့် အခန်းကဏ္ဍများ

နည်းပညာခေတ်ကို ရောက်လာတာနဲ့အမျှ ငွေပေးချေမှုစနစ်ဟာ ဒစ်ဂျစ်တယ်ပုံစံနဲ့ ပြောင်းလဲလာရင်း ကဒ်ဖြင့်ငွေပေးချေမှု (Card Payments) တွေဟာ နေ့စဉ်ဘဝရဲ့ အဓိကအစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာပါတယ်။ ဒီလို ကဒ်ဖြင့်ငွေပေးချေမှု ecosystem တစ်ခုလုံးကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ဖို့ အဓိက ပါဝင်သူ (Key Players) တွေရှိပြီး သူတို့တစ်ဦးချင်းစီမှာ သီးခြားအခန်းကဏ္ဍတွေ ရှိကြပါတယ်။ အဲဒီ ပါဝင်သူတွေရဲ့ တာဝန်နဲ့ လုပ်ဆောင်ပုံတွေကို ဖော်ပြပေးလိုက်ပါတယ်။

ကဒ်ကိုင်ဆောင်သူ (Cardholder)
ကဒ်ဖြင့်ငွေပေးချေမှု (Card Payment Transaction) တစ်ခုမှာ စတင်လုပ်ဆောင် သူကတော့ ကဒ်ကိုင်ဆောင်သူပါ။ သူတို့က ဘဏ်ကဒ် (Debit Card)၊ အကြွေးဝယ်ကဒ် (Credit Card) ဒါမှမဟုတ် ကြိုတင်ငွေဖြည့်ကဒ် (Prepaid Card) ကို အသုံးပြုပြီး ကုန်ပစ္စည်းဝယ်ယူတာ၊ ဝန်ဆောင်မှုရယူတာတွေ လုပ်ပါတယ်။ ကဒ်ကိုင်ဆောင်သူဟာ ဒီစနစ်ရဲ့ အဓိက အသုံးပြုသူ (End-user) ဖြစ်ပြီး ငွေပေးချေမှု လုပ်ငန်းစဉ်ကို စတင်တဲ့သူလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ ငွေပေးချေမှုပြုလုပ်ဖို့အတွက် အသုံးပြုသူဟာ ကဒ်ကို POS စက် (Point of Sale Terminal) မှာ ငွေပေးချေတာ၊ ဒါမှမဟုတ် အွန်လိုင်းမှာ ecommerce အနေဖြင့် ငွေပေးချေတာ၊ ဒါမှမဟုတ် ATM မှာ အသုံးပြုတာ အစရှိသဖြင့် အသုံးပြုကြပါတယ်။

ကဒ်ထုတ်ပေးသူ (Card Issuer)
ကဒ်ထုတ်ပေးသူကတော့ ကဒ်ကိုင်ဆောင်သူကို ကဒ်ထောက်ပံ့ပေးတဲ့ ဘဏ် ဒါမှမဟုတ် ငွေကြေးအဖွဲ့အစည်းတွေပါ။ ဥပမာ - KBZ ၊ AYA ၊ CB ၊ Yoma လို ဘဏ်တွေက ဒီနေရာမှာ ပါဝင်ပါတယ်။ သူတို့ရဲ့ အဓိကတာဝန်က ကဒ်ကိုင်ဆောင်သူရဲ့ ငွေစာရင်းကို စီမံပေးတာ၊ ကဒ်လုံခြုံမှု (Security) ကို ထိန်းသိမ်းတာ၊ ငွေပေးချေမှုလုပ်ငန်းစဉ်မှာ ငွေထုတ်ပေးဖို့ အတည်ပြုတာတွေ ပါဝင်ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် အကြွေးဝယ်ကဒ်ဆိုရင် ချေးငွေထောက်ပံ့မှု (Credit Line) ပေးတာလည်း သူတို့ရဲ့ အလုပ်ပါ။ နည်းပညာအရ သူတို့ဟာ Authentication နဲ့ Authorization ဆိုတဲ့ အတည်ပြုခြင်းနဲ့ အသုံးပြုခွင့်ပေးခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်တွေမှာ အဓိက တာဝန်ယူ ရပါတယ်။

ကဒ်လက်ခံသူ၊ ဆိုင်ရှင် (Card Acceptor or Merchant)
ကဒ်လက်ခံသူကတော့ ကုန်ပစ္စည်းရောင်းချသူ ဒါမှမဟုတ် ဝန်ဆောင်မှုပေးသူတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ စူပါမားကတ်၊ စားသောက်ဆိုင်၊ အွန်လိုင်းစတိုး အစရှိသဖြင့် အမျိုးမျိုး ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ သူတို့ဟာ ငွေပေးချေမှုကို လက်ခံဖို့ POS စက်၊ QR Code Scanner ဒါမှမဟုတ် Payment Gateway တွေ အသုံးပြုပါတယ်။ နည်းပညာအရ သူတို့ရဲ့ အခန်းကဏ္ဍက Transaction Request ကို စတင်ပြီး ကဒ်အချက်အလက်တွေကို သတ်မှတ်ထားတဲ့ message တွေကနေတစ်ဆင့် စနစ်ထဲကို ပို့လွှတ်ပေးတာပါ။

ကဒ်လက်ခံဘဏ် (Card Acquirer)
ကဒ်လက်ခံဘဏ်ကတော့ ကဒ်လက်ခံသူ၊ ဆိုင်ရှင်တွေကို နည်းပညာနဲ့ ငွေကြေးလုပ်ငန်းစဉ်တွေ ဝန်ဆောင်မှုပေးထားတဲ့ ဘဏ်တွေ၊ ငွေကြေးဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းတွေပါ။ သူတို့က ဆိုင်ရှင်တွေရဲ့ အကောင့်တွေကို စီမံပေးပြီး ငွေပေးချေမှုတွေ ပြီးမြောက်အောင် ဆောင်ရွက်ပေးပါတယ်။ နည်းပညာအရ သူတို့ဟာ Transaction Processing နဲ့ Settlement လုပ်ငန်းစဉ်တွေမှာ အဓိကပါဝင်ပြီး ကဒ်ကွန်ရက် (Card Network) နဲ့ ချိတ်ဆက်ပေးတဲ့ ကြားခံ ဆောင်ရွက်ပေးသူအဖြစ်လည်း လုပ်ဆောင်ပါတယ်။ ဥပမာ - ဆိုင်ရှင်တစ်ယောက်ရဲ့ ငွေပေးချေမှုကို လက်ခံပြီးနောက်မှာ သူ့အကောင့်ထဲကို ငွေထည့်ပေးတာက သူတို့အလုပ်ပါ။

ကဒ်ကွန်ရက် (Card Network)
ကဒ်ကွန်ရက်ကတော့ ငွေပေးချေမှုစနစ်ရဲ့ အဓိက ချိတ်ဆက်ပေးသူပါ။ ဥပမာ - မြန်မာပြည်မှာဆို MPU ကဒ်လို့ခေါ်တဲ့ Myanmar Payment Union ၊ နိုင်ငံတကာမှာဆို Visa၊ Mastercard၊ JCB၊ UnionPay ၊ American Express ၊ Diners Club တို့လို အဖွဲ့အစည်းတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ သူတို့ဟာ ကဒ်ထုတ်ပေးသူ (Issuer) နဲ့ ကဒ်လက်ခံဘဏ် (Acquirer) ကြားက ငွေပေးချေမှု အချက်အလက်တွေကို လွှဲပြောင်းပေးပါတယ်။ နည်းပညာအရ သူတို့ရဲ့ အခန်းကဏ္ဍက Payment Authorization၊ Clearing နဲ့ Settlement လုပ်ငန်းစဉ်တွေကို စီမံပေးတာပါ။ ဒါ့အပြင် Transaction တစ်ခုချင်းစီအတွက် စည်းမျဉ်း (Standards) တွေ ချမှတ်ပြီး လုံခြုံရေးကိုလည်း ထိန်းသိမ်းပေးပါတယ်။

ငွေပေးချေမှု ဝန်ဆောင်မှုပေးသူ (Payment Service Provider)
PSP တွေကတော့ ငွေပေးချေမှုလက်ခံသူ card acceptor တွေနဲ့ ဘဏ်တွေကြားက ချိတ်ဆက်ပေးတဲ့ နည်းပညာကုမ္ပဏီတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ဥပမာ - Stripe၊ PayPal၊ 2C2P၊ Dinger တို့လို ကုမ္ပဏီတွေ ပါဝင်ပါတယ်။ သူတို့ဟာ Payment Gateway၊ Mobile Payment Solution တွေနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ငွေပေးချေနိုင်ဖို့ရာ စနစ်ကို ထောက်ပံ့ပေးထားပြီး ငွေပေးချေမှုလုပ်ငန်းစဉ်ကို ချောမွေ့စေပါတယ်။ နည်းပညာအရ သူတို့ရဲ့ အခန်းကဏ္ဍက Transaction Processing၊ Data Encryption နဲ့ Integration တွေကို စီမံပေးတာပါ။

စည်းမျဉ်းချမှတ်သူ (Regulator)
စည်းမျဉ်းချမှတ်သူကတော့ ဒီစနစ်တစ်ခုလုံးကို ကြီးကြပ်ပြီး တရားဝင်မှု၊ လုံခြုံမှု၊ ပွင့်လင်းမှုရှိအောင် ထိန်းသိမ်းတဲ့ အစိုးရနှင့် အစိုးရမဟုတ်သော ပြင်ပအဖွဲ့အစည်း တွေပါ။ မြန်မာနိုင်ငံမှာဆိုရင် မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် (Central Bank of Myanmar) က ဒီနေရာမှာ ပါဝင်ပါတယ်။ သူတို့ဟာ ငွေပေးချေမှုဆိုင်ရာ ဥပဒေတွေ၊ လုံခြုံရေးစံနှုန်းတွေ ချမှတ်ပြီး စနစ်ထဲမှာ ပါဝင်သူအားလုံး လိုက်နာရမယ့် မူဝါဒတွေ ထုတ်ပြန်ပါတယ်။ နည်းပညာအရ သူတို့ရဲ့ အခန်းကဏ္ဍက Compliance နဲ့ Risk Management ကို အာမခံပေးတာပါ။ ကဒ်ဖြင့်ငွေပေးချေမှု ecosystem မှာ ပါဝင်သူများအားလုံးဟာ ထုတ်ဝေတဲ့ကဒ်အမျိုးအစားပေါ်မူတည်ပြီး သက်ဆိုင်ရာ ကဒ်ကွန်ရက်ရဲ့ စည်းမျဉ်းတွေရော၊ အစိုးရအဖွဲ့အစည်း မဟုတ်တဲ့ EMVCo လို၊ PCI DSS တို့လို အဖွဲ့အစည်းတွေရဲ့ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းတွေကိုပါ လိုက်နာလုပ်ဆောင် ရပါတယ်။

ကဒ်ငွေပေးချေမှု ecosystem ဟာ အဲ့ဒီပါဝင်သူတွေ အချင်းချင်း အချိတ်အဆက်မိမိ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်နေမှသာ အလုပ်လုပ်နိုင်ပါတယ်။ တစ်ဦးချင်းစီမှာ သီးခြားတာဝန် တွေရှိပေမယ့် နည်းပညာနဲ့ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းတွေပေါ် မူတည်ပြီး အချင်းချင်း ချိတ်ဆက်လည်ပတ်နေတာပါ။ ငွေပေးချေမှု စနစ်မှာ အဆင်ပြေလွယ်ကူမှု၊ လုံခြုံ စိတ်ချရမှုနဲ့ မြန်ဆန်မှုကို ပေးနိုင်ဖို့ အဲ့ဒီပါဝင်သူတွေအားလုံးရဲ့ အခန်းကဏ္ဍဟာ မရှိမဖြစ် အရေးပါပါတယ်။

Payment Card တစ်ခုနဲ့တစ်ခု ဘာကွာသလဲ၊ ကိုယ်နဲ့ကိုက်ညီတဲ့ကဒ် ဘယ်လိုရွေးမလဲ

- ဒစ်ဂျစ်တယ်ခေတ်မှာ ကဒ်တွေဟာ ငွေပေးချေမှုစနစ်ရဲ့ အဓိကအစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာပါတယ်။ ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းမှာ အသုံးပြုကြတဲ့ ကဒ်အမျိုးအစား အမျိုးမျိုးထဲကမှ မြန်မာနိုင်ငံမှာလက်ရှိ လျှောက်ထားကိုင်ဆောင် အသုံးပြုနိုင်တဲ့ Credit Card၊ Debit Card၊ Prepaid Card ဆိုတဲ့ သုံးမျိုးကို အဓိကထားပြီး ပြောပြပေးပါမယ်။ ကဒ်ရဲ့ လုပ်ဆောင်ပုံ၊ အကျိုးကျေးဇူးတွေနဲ့ ဘယ်လိုသူတွေအတွက် ဘယ်လိုကဒ်အမျိုး အစားက သင့်တော်သလဲဆိုတာကိုလည်း ပြောပြပေးပါမယ်။

အကြွေးဝယ်ကဒ် (Credit Card)

- Credit Card ဆိုတာ ဘဏ်ဖြစ်စေ ငွေကြေးအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုခုကဖြစ်စေ သုံးစွဲသူ အတွက် ချေးငွေပမာဏ (Credit Limit) သတ်မှတ်ပြီး ထုတ်ပေးထားတဲ့ ကဒ်အမျိုးအစားပါ။ Credit limit သတ်မှတ်ပေးထားပြီး အဲဒီပမာဏကို အရင်ပေးသုံး ထားပြီးမှ သတ်မှတ်ထားတဲ့ အချိန်မှာ ငွေပြန်ဆပ်ရတဲ့ ကဒ်အမျိုးအစားပါ။ အကျိုးကျေးဇူးအားဖြင့် အရေးပေါ်ငွေလိုတဲ့အခါ အသုံးဝင်တယ်။ အွန်လိုင်း ငွေပေးချေမှုတွေကို လွယ်ကူစေတယ်။ ပြီးတော့ Cashback၊ Reward Points နဲ့ ခရီးသွားတဲ့အခါ ရနိုင်တဲ့ အကျိုးခံစားခွင့်တွေ ပေးထားတတ်ပါတယ်။ နောက်ထပ် အားသာချက်ကတော့ ကဒ်ပျောက်သွားပြီး အချိန်မီ ကဒ်ကို မပိတ်နိုင်ခဲ့ရင် အဆိုးဆုံး အခြေအနေဆိုရင်တောင် credit limit ရထားသလောက်သာ ဆုံးရှုံးမှုဖြစ်မှာပါ။

- ဘယ်လိုလူတွေအတွက် သင့်တော်သလဲဆိုရင် အကြွေးဝယ်ကဒ်ဖြစ်တာမို့ ကိုယ်တိုင် ငွေစီမံခန့်ခွဲနိုင်ပြီး ပြန်ဆပ်နိုင်စွမ်းရှိတဲ့သူတွေ၊ အွန်လိုင်းမှာနဲ့ အပြင်မှာ မကြာခဏ စျေးဝယ်တတ်သူတွေ၊ cashback တွေ reward တွေ ရယူလိုသူတွေအတွက် အဆင်ပြေပါတယ်။ အထူးသတိထားရမှာကတော့ အကြွေးဝယ်ကဒ်ဖြစ်တာမို့ သတ်မှတ်ချက်တွေအတိုင်း ငွေပြန်မဆပ်နိုင်ရင် အတိုးတွေ တောက်လျှောက်တက် နေမှာဖြစ်ပြီး နောက်ဆုံးမှာ အကြွေးနွံထဲ နစ်နိုင်ပါတယ်။ အကြွေးဝယ်ကဒ်ဖြစ်တာမို့ ATM စက်တွေမှာ ငွေထုတ်တာမျိုးကို ခွင့်မပြုထားတာ ဖြစ်နိုင်သလို၊ ခွင့်ပြုခဲ့ရင် လည်း ငွေထုတ်ယူခ (Cash Advance Fee) ဆိုပြီး ကောက်ခံရနိုင်ပါတယ်။

ဘဏ်ကဒ် (Debit Card)

- မြန်မာပြည်မှာတော့ များသောအားဖြင့် ဘဏ်ကဒ်၊ ATM ကဒ် အစရှိသဖြင့် ခေါ်တတ်ကြပြီး Debit Card ဆိုတာ ရိုးရိုးရှင်းရှင်းပြောရရင်တော့ သုံးစွဲသူရဲ့ ဘဏ်အကောင့်ထဲက ငွေကို တိုက်ရိုက်ထုတ်ယူသုံးစွဲတဲ့ ကဒ်အမျိုးအစားပါ။ အကျိုးကျေးဇူးအားဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားတဲ့ ဘဏ်အကောင့်ထဲကပဲ ငွေထုတ်ယူ သုံးစွဲတာမို့ credit card လိုမျိုး အကြွေးမတင်ဘူး။ ပြီးတော့ ငွေသားမသုံးဘဲ နေရာတော်တော်များများမှာ အလွယ်တကူ ငွေပေးချေလို့ရတယ်။ ATM ကနေ ငွေထုတ်လို့ရတယ်။ အွန်လိုင်းမှာ စျေးဝယ်ဖို့လည်း အသုံးပြုနိုင်တယ်။

- ဘယ်သူတွေအတွက် သင့်တော်သလဲဆိုရင် နေ့စဉ်အသုံးပြုဖို့ ရိုးရှင်းတဲ့ ကဒ်လိုချင်သူ တွေ၊ credit card လိုမျိုး အကြွေးမတင်ချင်သူတွေ၊ ဘဏ်အကောင့်နဲ့ ချိတ်ဆက်ထားတဲ့ ကဒ်ကို အသုံးပြုချင်သူတွေနဲ့ ဝန်ထမ်းတွေအတွက် လစာငွေ လက်ခံဖို့အတွက် အဆင်ပြေပါတယ်။ သတိပြုရမှာက Credit card လို ငွေကြိုတင် အသုံးပြုခွင့်ရမှာ မဟုတ်လို့ ဘဏ်အကောင့်ထဲမှာ ငွေရှိမှ သုံးလို့ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ အကယ်၍ ကဒ်ပျောက်သွားခဲ့ရင်လည်း အချိန်မီ ကဒ်ပိတ်နိုင်ဖို့လိုပါတယ်။ ဘဏ်တွေက Daily Limit ၊ Transaction Limit တွေ၊ Fraud Management Tool တွေနဲ့ ကာကွယ်ပေးထားပေမယ့် အခန့်မသင့်ရင် ကိုယ့်အကောင့်ထဲက စုထားတဲ့ ငွေတွေဆုံးရှုံးနိုင်ခြေရှိတာမို့ ကဒ်ပျောက်ဆုံးတဲ့အခါ ပေါ့ပေါ့ဆဆ မနေပဲ အမြန်ဆုံး ကဒ်ကို ပိတ်နိုင်ဖို့ ကြိုးစားရမှာပါ။

ကြိုတင်ငွေဖြည့်ကဒ် (Prepaid Card)

- Prepaid Card ဆိုတာကတော့ ကြိုတင်ငွေဖြည့်ထားပြီး အဲဒီ ပမာဏအတိုင်းပဲ အသုံးပြုလို့ရတဲ့ ကဒ်အမျိုးအစားပါ။ Prepaid card ကို ဘဏ်အကောင့်နဲ့ ချိတ်ဆက်မထားပါ။ ပြီးတော့ Credit card နဲ့ debit card တွေထက်ပိုပြီး အလွယ်တကူ လျှောက်ထားရယူနိုင်ပါတယ်။ အားသာချက်ကတော့ ငွေကြေးသုံးစွဲမှုကို ထိန်းချုပ်ရလွယ်ကူစေပါတယ်။ ဘဏ်အကောင့် မလိုအပ်ဘူး။ ဆုံးရှုံးမှုကို အနည်းဆုံးဖြစ်အောင် ကာကွယ်ထားနိုင်တယ်။ ကဒ်ပျောက်ခဲ့ရင်လည်း ကိုယ်ငွေဖြည့်ထားသလောက်သာ အများဆုံး ဆုံးရှုံးမယ်။ Debit card မှာလို ဘဏ်အကောင့်ထဲက ငွေတွေဆုံးရှုံးမှု မဖြစ်နိုင်ဘူး။ အဲ့ဒါကြောင့် အွန်လိုင်းမှာ ဂိမ်းဝယ်တာ၊ Subscription ဖြည့်တာတွေအတွက် အသင့်တော်ဆုံးဖြစ်တယ်။ ကလေးတွေအတွက် ပိုက်ဆံသုံးဖို့ ပေးချင်သူတွေ၊ ဘဏ်အကောင့်မရှိသူတွေ၊ အွန်လိုင်းမှာ အသုံးပြုဖို့ ကဒ်လိုချင်သူတွေအတွက် အဆင်အပြေဆုံးကဒ် ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် သိထားရမှာက prepaid card က ငွေဖြည့်မထားရင် အသုံးမပြုနိုင်ပါဘူး။ Credit card နဲ့ debit card တွေထက်စာရင် တစ်ခါတစ်ရံ အချို့ အွန်လိုင်းဝဘ်ဆိုဒ်တွေမှာလည်း ကိုယ့်ရဲ့ prepaid card ကို လက်မခံတာမျိုး ရှိနိုင်ပါတယ်။

Plastic Card နဲ့ Virtual Card

- ကဒ်အမျိုးအစားတွေကို သိသွားပြီဆိုတော့ ကဒ်တွေကအမြဲတမ်း ပလတ်စတစ်ကဒ် (Plastic Card) အမျိုးအစားနဲ့ ထုတ်ဝေတာ မဟုတ်ဘူး ဆိုတာလည်း သိထားရပါမယ်။ အသုံးများတဲ့ ပုံစံနှစ်မျိုးကတော့ ပလတ်စတစ်ကဒ် (Plastic Card) ရယ်၊ Virtual Card ရယ်ဆိုပြီး ထုတ်ဝေကြပါတယ်။ Plastic card ကတော့ ပုံမှန်နေရာတိုင်းမှာ တွေ့ရတဲ့ ပလတ်စတစ်နဲ့ ပြုလုပ်ထားတဲ့ ကဒ်အမျိုးအစားပါ။ Virtual card ဆိုတာကတော့ virtual ဆိုတဲ့အတိုင်း ကိုင်တွယ်ထိတွေ့လို့မရပါ။ အွန်လိုင်းမှာ ငွေပေးချေဖို့အတွက် အဓိက ရည်ရွယ်ပြီး ထုတ်ပေးထားတာပါ။ ကဒ်နံပတ်၊ Expiry Date နဲ့ CVV တွေ ကိုပဲ ဒီဂျစ်တယ်နည်းနဲ့ ထုတ်ပေးထားတာပါ။ Virtual ကဒ်ဖြစ်လို့ ထိတွေ့ကိုင်တွယ်လို့ မရတာကလွဲရင် အခြေခံအားဖြင့်တော့ plastic card တွေနဲ့ လုပ်ဆောင်ပုံ အတူတူပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဘယ်သူ့တွေနဲ့ သင့်တော်မလဲဆိုရင် အွန်လိုင်းမှာ မကြာခဏ ဈေးဝယ်သူတွေ၊ အပြင်မှာ ကဒ်ကိုင်ဆောင် အသုံးပြုဖို့ မလိုအပ်သူတွေအတွက် သင့်တော်ပါတယ်။

- ကဒ်တွေဟာ နည်းပညာရဲ့ အကူအညီနဲ့ ငွေပေးချေမှုကို လွယ်ကူမြန်ဆန်စေတဲ့ ကိရိယာတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ Credit Card၊ Debit Card၊ Prepaid Card တွေမှာ ကိုယ်ပိုင်အားသာချက်တွေ ရှိသလို Physical နဲ့ Virtual ပုံစံတွေနဲ့လည်း မိမိလိုအပ်သလို လျှောက်ထားကိုင်ဆောင်နိုင်ပါတယ်။ ဒီလောက်ဆိုရင် ကိုယ့်ရဲ့ လိုအပ်ချက်နဲ့ သုံးစွဲမှုပုံစံပေါ်မူတည်ပြီး ကိုက်ညီတဲ့ ကဒ်အမျိုးအစားကို ရွေးချယ်သုံးစွဲ နိုင်ဖို့ အထောက်အကူပြုလောက်ပါပြီ။

Photo Credit: www.freepik.com

Payment Card တစ်ခုရဲ့ ဖွဲ့စည်းပုံ Layout နဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်များ

- ဒစ်ဂျစ်တယ်ခေတ်မှာ ငွေပေးချေမှုကဒ်တွေဟာ နေ့စဉ်ဘဝရဲ့ မရှိမဖြစ် အစိတ်အပိုင်း တစ်ခု ဖြစ်လာပါတယ်။ ကဒ်တွေကို ဆိုင်တွေမှာ၊ အွန်လိုင်းမှာ၊ ATM စက်တွေမှာ အသုံးပြုနေကြပြီး Credit Card၊ Debit Card၊ Prepaid Card စတဲ့ အမျိုးအစားတွေ ရှိပါတယ်။ ဒီတစ်ခါမှာတော့ ငွေပေးချေမှုကဒ်တစ်ခုရဲ့ ဖွဲ့စည်းပုံ (Layout) နဲ့ လုပ်ဆောင်ချက် (Functionality) တွေကို ပြောပြသွားမှာပါ။ ငွေပေးချေမှုကဒ်တစ်ခု မှာ ပါဝင်တဲ့ အစိတ်အပိုင်း တစ်ခုချင်းစီမှာ သီးခြား လုပ်ဆောင်ချက်တွေ ရှိပါတယ်။ ကဒ်ရဲ့ အရှေ့ဘက်၊ အနောက်ဘက်၊ နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ အစိတ်အပိုင်းတွေကို အောက်မှာ ခွဲပြီး ရှင်းပြထားပါတယ်။

ကဒ်ရှေ့ဘက် (Front Side)
၁) ကဒ်နံပါတ် (Card Number)

- ကဒ်ရဲ့ အဓိကအချက်အလက်ဖြစ်ပြီး များသောအားဖြင့် နံပါတ် ၁၆ လုံး ပါတဲ့ ဂဏန်းတွဲပါ။ ဒီဂဏန်းတွေမှာ ရှေ့ဆုံးက ဂဏန်း၆လုံး သို့မဟုတ် ၈လုံးဟာ BIN (Bank Identification Number) ဖြစ်ပြီး ထုတ်ဝေတဲ့ ကဒ်အမျိုးစားနဲ့ဘဏ်ကို ခွဲခြား သတ်မှတ်ဖို့ အသုံးပြုပါတယ်။ ဥပမာ - မြန်မာပြည်မှာ ထုတ်ဝေတဲ့ MPU ကဒ်တွေမှာဆိုရင် 95 နဲ့ စပါတယ်။ နိုင်ငံတကာသုံး ငွေပေးချေမှုကဒ်တွေမှာဆိုရင် လည်း ယေဘုယျအားဖြင့် 4 နဲ့စရင် Visa ၊ 5 နဲ့စရင် Mastercard ၊ 3 နဲ့ စရင် JCB ၊ 6 နဲ့ စရင် UPI ဆိုပြီး ခွဲခြားလို့ရပါတယ်။ ကဒ်နံပတ်ပေါ်မူတည်ပြီးတော့ card brand ကိုသာမကဘဲ ဘယ်ဘဏ်ကထုတ်တာလဲ၊ credit card လား၊ debit card လား၊ credit card မှာဆိုရင် entry level card လား၊ VIP ကဒ်လား၊ plastic card လား၊ virtual card လား အစရှိသဖြင့်အထိ ခွဲခြားလို့ရနိုင်ပါတယ်။

၂) ကဒ်ကိုင်ဆောင်သူရဲ့ နာမည် (Cardholder Name)

- ကဒ်ကိုင်ဆောင်သူရဲ့ နာမည်ကို ဖော်ပြထားပြီး ဒါက ကဒ်ကို ဘယ်သူပိုင်လဲဆိုတာ ခွဲခြားဖို့ အသုံးပြုပါတယ်။ ကုမ္ပဏီတွေအတွက် ထုတ်ဝေပေးထားတဲ့ corporate ကဒ်တွေမှာဆို ကဒ်ကိုင်ဆောင်သူနာမည်အပြင် ကုမ္ပဏီနာမည်ကိုပါ ရိုက်နှိပ်ထားတာ မျိုးလည်းရှိနိုင်ပါတယ်။ အချို့ကဒ်များမှာတော့ ထုတ်ဝေတဲ့ issuer နဲ့ ရည်ရွယ်ချက် ပေါ်မူတည်ပြီး နာမည်မရိုက်နှိပ်ပဲ ထုတ်ဝေတာမျိုးလည်း ရှိနိုင်ပါတယ်။

၃) ကဒ်သက်တမ်း (Expiration Date)

- ကဒ်ကို ဘယ်အချိန်ထိ သုံးလို့ရမလဲဆိုတာကို Month နဲ့ Year (MM/YY သို့မဟုတ် MM/YYYY) ပုံစံနဲ့ ဖော်ပြထားပါတယ်။ (ဥပမာ - 03/28 သို့ 03/2028)။ ကဒ်လုံခြုံရေးအတွက် အရေးကြီးအချက်အလက်ဖြစ်ပြီး သက်တမ်းကုန်တဲ့အထိပဲ ကဒ်ကို အသုံးပြုလို့ရမှာပါ။ ကဒ်ထုတ်ဝေတဲ့ ရည်ရွယ်ချက်ပေါ်မူတည်ပြီး ကဒ်သက်တမ်းကို ၂နှစ်၊ ၃နှစ်၊ ၅နှစ် အစရှိသဖြင့် ထုတ်ဝေကြပါတယ်။

၄) ကဒ်ကွန်ရက် အမှတ်တံဆိပ် (Card Network Logo)
- MPU ၊ Visa ၊ Mastercard ၊ JCB ၊ UnionPay လို ကဒ်ကွန်ရက်ရဲ့ လိုဂိုကို ဖော်ပြထားပြီး ဒါက ကဒ်ကို ဘယ်ကဒ်ကွန်ရက်က ထောက်ပံ့ပေးထားသလဲဆိုတာ ပြပါတယ်။ ကဒ်ကွန်ရက်ကို ဖော်ပြတာမှာ ကွန်ရက်တစ်မျိုးတည်းမှာပဲ အသုံးပြုနိုင်တဲ့ ကဒ် (Single-Branded Card) ဆိုရင် ကွန်ရက်လိုဂိုတစ်မျိုးပဲပါမှာပါ။ ကွန်ရက် တစ်မျိုးတက်ပိုပြီး အသုံးပြုနိုင်တဲ့ကဒ် (Co-Branded သို့မဟုတ် Dual-Branded Card) တွေမှာတော့ အသုံးပြုနိုင်တဲ့ ကွန်ရက်လိုဂို တစ်မျိုးထက်ပိုပြီး ရိုက်နှိပ်ထားတာ တွေ့ရမှာပါ။ ဥပမာ - မြန်မာပြည်က ဘဏ်တွေမှာဆို MPU နဲ့ JCB ၊ MPU နဲ့ UPI ဆိုပြီး Co-Branded အနေနဲ့ရော၊ Single branded ကဒ် အနေနဲ့ပါ ထုတ်ဝေကြပါတယ်။

၅။ EMV Chip (Smart Chip)

- ကဒ်ရဲ့ အဓိက နည်းပညာအစိတ်အပိုင်းဖြစ်ပြီး ဒေတာသိမ်းဆည်းဖို့ အသုံးပြုတဲ့ Microchip ပါ။ ယေဘုယျအားဖြင့် EMV စံနှုန်းနဲ့ ဖန်တီးထားပြီး ငွေပေးချေမှုမှာ Authentication နဲ့ Encryption တွေ လုပ်ဆောင်ဖို့ အသုံးပြုပါတယ်။

ကဒ်နောက်ဘက် (Back Side)
၆။ Magnetic Stripe

- ကဒ်ရဲ့ နောက်ဘက်မှာ အနက်ရောင် အစင်းကြောင်းတစ်ခု ပါပါတယ်။ ဒါက ကဒ်အချက်အလက်တွေကို သံလိုက်နည်းနဲ့ သိမ်းဆည်းထားတာပါ။ ဒီဘက်ခေတ်မှာ EMV Chip နည်းပညာကို အဓိကသုံးပြီး Magnetic Stripe ကိုတော့ အရန်အနေနဲ့ပဲ ထည့်ထားတာများပါတယ်။

၇။ CVV ကုဒ် (Card Verification Value)

- ကဒ်နောက်ဘက်မှာ ဂဏန်း ၃ လုံး ဒါမှမဟုတ် ၄ လုံး ရိုက်နှိပ်ထားတာ ပါပါတယ်။ (ဥပမာ - 123 သို့မဟုတ် 1234)။ အဲ့ဒါကို CVV လို့ခေါ်ပြီး Chip ဒါမှမဟုတ် Magnetic Stripe ထဲမှာ မသိမ်းထားဘဲ ကဒ်ပေါ်မှာပဲ ရိုက်နှိပ်ထားပြီး အွန်လိုင်းမှာ ငွေပေးချေတဲ့အခါ လုံခြုံရေးအတွက် အသုံးပြုရတဲ့ လျှိုဝှက်ကုဒ်ဖြစ်ပါတယ်။ အခြားသူတွေကို ပေးမသိရ၊ မပြရပါ။

၈။ လက်မှတ်စာကြောင်း (Signature Strip)

- ကဒ်ကိုင်ဆောင်သူရဲ့ လက်မှတ်ထိုးဖို့ နေရာတစ်ခု ပါတယ်။ ဒါက ဆိုင်တွေမှာ ငွေပေးချေတဲ့အခါ အထောက်အထား စစ်ဆေးဖို့ အသုံးပြုပါတယ်။

၉။ ဘဏ်ဆက်သွယ်ရန် အချက်အလက် (Bank Contact Info)

- ကဒ်ထုတ်ပေးတဲ့ ဘဏ်ရဲ့ ဖုန်းနံပါတ် ဒါမှမဟုတ် ဝက်ဘ်ဆိုက်ကို ဖော်ပြထားပြီး ပြဿနာရှိရင် ဆက်သွယ်ဖို့ အသုံးပြုရမှာပါ။

၁၀။ NFC Antenna (Contactless Capability)

- တချို့ကဒ်တွေမှာ NFC (Near Field Communication) Antenna ထည့်သွင်းထားပြီး Contactless ငွေပေးချေမှုကို လုပ်ဆောင်နိုင်ပါတယ်။ ဒါက ရေဒီယိုလှိုင်းနဲ့ ဒေတာပို့လွှတ်တာမို့ POS စက်မှာ ကပ်လိုက်ရုံ၊ တို့ထိရုံနဲ့ ငွေပေးချေလို့ရပါတယ်။ POS စက်ရဲ့ ကဒ်ဖတ်တဲ့နေရာကို chip ထည့်ပေးစရာ မလိုတော့ပဲ အသုံးပြုနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

- ငွေပေးချေမှုကဒ်တစ်ခုရဲ့ ဖွဲ့စည်းပုံဟာ ရိုးရှင်းပေမယ့် နောက်ကွယ်မှာ နည်းပညာ ပိုင်းဆိုင်ရာ အစိတ်အပိုင်းတွေ၊ တည်ဆောက်မှုတွေ အများကြီး ပါဝင်ပါတယ်။ EMV Chip၊ NFC၊ CVV လို အချက်တွေက ကဒ်ကို လုံခြုံပြီး အသုံးပြုရ လွယ်ကူစေတဲ့ အဓိကအရာတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ငွေပေးချေမှုကဒ်တွေရဲ့ ပုံစံနဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်ကို သိထားရင် ကဒ်တွေကို လုံခြုံစွာ အသုံးပြုနိုင်ဖို့နဲ့ ဆုံးရှုံးမှုတွေ မဖြစ်အောင် ကာကွယ်နိုင်ဖို့ အထောက်အကူပြုမှာပါ။

Card Payment Transaction တစ်ခုရဲ့ နောက်ကွယ်က အလုပ်လုပ်ပုံ

- ဒစ်ဂျစ်တယ်ခေတ်မှာ ကဒ်နဲ့ ငွေပေးချေတာဟာ နေ့စဉ်ဘဝရဲ့ အရေးပါတဲ့ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာပါတယ်။ ATM မှာ ၊ Supermarket က POS စက်မှာ ၊ အွန်လိုင်း E-commerce ပလက်ဖောင်းတွေမှာ ကဒ်နဲ့ငွေချေတဲ့အခါ နောက်ကွယ်မှာ ဘယ်လို လုပ်ငန်းစဉ်တွေ လည်ပတ်နေလဲဆိုတာကို သိထားရင် ဒီစနစ်ရဲ့ အလုပ်လုပ်ပုံ ကို ပိုနားလည်လာမှာပါ။

အဆင့် ၁။ ။ ကဒ်ကိုင်ဆောင်သူက ATM၊ POS စက် ဒါမှမဟုတ် E-commerce ပလက်ဖောင်းတွေမှာ ငွေပေးချေမှုကို စတင်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ကဒ်ကိုင်ဆောင်သူက သူတို့ရဲ့ ကဒ်ကို အသုံးပြုပြီး ငွေပေးချေဖို့ လုပ်တဲ့အခါ ဒီလုပ်ငန်းစဉ် စတင်ပါတယ်။ ATM မှာဆိုရင် ကဒ်ကို စက်ထဲ ထည့်ပြီး PIN ရိုက်ပြီး ငွေထုတ်တာ ဒါမှမဟုတ် ငွေလွှဲတာမျိုး‌ပေါ့။ POS စက်မှာဆိုရင် စတိုးဆိုင်က POS စက် မှာ ကဒ်ကိုထည့်ပြီး ငွေပေးတာ ၊ Contactless နည်းနဲ့ တို့ထိ (Touch) လုပ်ပြီး ငွေပေးချေတာမျိုး ဖြစ်ပါတယ်။ E-commerce မှာဆိုရင်လည်း ဝက်ဘ်ဆိုက် ဒါမှမဟုတ် app ထဲမှာ ကဒ်နံပါတ်၊ ကဒ်သက်တမ်းနဲ့ CVV ကုဒ်တွေကို ရိုက်ထည့်ပြီး ငွေပေးချေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီအဆင့်မှာ ငွေပမာဏနဲ့ ကဒ်အချက်အလက်တွေကို စနစ်ထဲ စတင်ထည့်သွင်းပြီး ငွေပေးချေဖို့ စတင်လိုက်ပါတယ်။

အဆင့် ၂။ ။ငွေပေးချေမှု စတင်လိုက်တာနဲ့ ATM စက်၊ POS device သို့မဟုတ် ecommerce app ကနေပြီး နောက်တစ်ဆင့်အတွက် ကဒ်လက်ခံဘဏ်ဖြစ်တဲ့ (Acquirer) ရဲ့ Payment Switch ဆီကို ငွေပေးချေမှုနဲ့ ပတ်သတ်တဲ့အချက်အလက် တွေကို လုံခြုံစွာ ပေးပို့လိုက်ပါတယ်။

အဆင့် ၃။ ။အဲ့ဒီနောက်မှာတော့ ကဒ်လက်ခံဘဏ် (Acquirer) က ရထားတဲ့ အချက်အလက်ဒေတာတွေကို ကဒ်ကွန်ရက် (Card Network) ဆီကို ဆက်ပြီးပို့ပေး (Route) လိုက်ပါတယ်။ ဥပမာ - MPU ၊ Visa ၊ Mastercard ၊ JCB ၊ UPI အစရှိတဲ့ သက်ဆိုင်ရာ ကဒ်ကွန်ရက်ဆီကို ပို့ပေးလိုက်တာပါ။

အဆင့် ၄။ ။ဒီအဆင့်မှာတော့ ကဒ်ကွန်ရက်တွေအနေနဲ့ လိုအပ်တဲ့ ဒေတာတွေကို စစ်ဆေးပြီး သက်ဆိုင်ရာ ကဒ်ထုတ်ပေးထားတဲ့ဘဏ် (Issuer) ဆီကို ဒေတာတွေ ဆက်ပြီး ပို့ပေးလိုက်ပါတယ်။

အဆင့် ၅။ ။ကဒ်ထုတ်ပေးထားတဲ့ဘဏ် သို့မဟုတ် အဖွဲ့အစည်း (Issuer) ဆီမှာတော့ ကဒ်နဲ့ပတ်သတ်တဲ့ ဒေတာတွေ အားလုံးရှိပါတယ်။ အဲ့ဒါကြောင့် ကဒ်လက်ခံသူ (Acquirer) ဆီကနေ ကဒ်ကွန်ရက် (Card Network) ကိုဖြတ်ပြီး Issuer ရဲ့ Payment Switch ဆီ ရောက်လာတဲ့ အချက်အလက်တွေကို မှန်ကန်မှုရှိမရှိ စစ်ဆေးခြင်း (Authentication) နဲ့ Transaction လုပ်ဆောင်ရန် ခွင့်ပြုခြင်း (Authorization) လုပ်ငန်းစဉ်တွေ လုပ်ပေးပါတယ်။ ဒီအဆင့်မှာ အကောင့်ထဲ ငွေလုံလောက်မှုရှိရဲ့လား၊ ကဒ်က အစစ်အမှန်ဖြစ်ရဲ့လား၊ ခိုးယူသုံးစွဲခံနေရသလားနဲ့ Fraud အဖြစ် သံသယ ရှိမရှိကို စစ်ဆေးပါတယ်။ အဲ့ဒီနောက်မှာတော့ Issuer ဘဏ်ကနေ "Approved" ဒါမှမဟုတ် "Declined" ဆိုတဲ့ တုံ့ပြန်ချက်ကို ကဒ်ကွန်ရက်ကနေ တဆင့် ကဒ်လက်ခံဘဏ်ရဲ့ Payment Switch ဆီကို ပြန်ပို့ပေးပါတယ်။

အဆင့် ၆။ ။ ဒီအဆင့်မှာတော့ ကဒ်ထုတ်ပေးတဲ့ Issuer ရဲ့ ATM မှာဆိုရင် ငွေထွက်လာတာ၊ POS မှာဆိုရင် ဖြတ်ပိုင်း (Receipt) ထွက်လာတာ၊ E-commerce မှာဆိုရင် ဝက်ဘ်ဆိုက် ဒါမှမဟုတ် app မှာ "ငွေပေးချေမှု အောင်မြင်ပါတယ်" ဆိုတဲ့ အသိပေးချက် ပြတာမျိုး ဖြစ်မှာပါ။ ဒီအခါမှာ သုံးစွဲသူက ဝန်ဆောင်မှု ရရှိပြီး ငွေပေးချေမှု လုပ်ငန်းစဉ် ပြီးစီးပါတယ်။ ဒီလုပ်ငန်းစဉ် အားလုံးဟာ စက္ကန့်ပိုင်းပဲ ကြာမှာမို့ ချက်ခြင်း ပြီးစီးသွားသလို ထင်ရပေမယ့် နောက်ကွယ်မှာတော့ အခုပြောထားသလို အဆင့်ဆင့် လုပ်ဆောင်ပေးခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။

- ဒီလောက်ဆိုရင်တော့ ကဒ်ဖြင့်ငွေပေးချေမှု လုပ်တဲ့အခါ နောက်ကွယ်မှာ ဘယ်လို အဆင့်ဆင့် အလုပ်လုပ်တယ်ဆိုတာ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ဖြစ်သွားလောက်ပါပြီ။ ဒီနေရာမှာ သိထားရမှာက အခုဖော်ပြပေးခဲ့တာက Card Payment Transaction တစ်ခုရဲ့ ယေဘုယျလုပ်ဆောင်ပုံဖြစ်ပါတယ်။ အကယ်၍များ ကဒ်ထုတ်ဝေသူ (Issuer) နဲ့ ကဒ်လက်ခံသူ (Acquirer) က အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုတည်းဖြစ်မယ်ဆိုရင် လုပ်ဆောင်ပုံ အဆင့် ပိုနည်းသွားတာမျိုး ဖြစ်နိုင်သလို၊ ပါဝင်ပတ်သတ်ရတဲ့ stakeholder အနည်းအများပေါ်မူတည်ပြီး လုပ်ဆောင်ရတဲ့ အဆင့်တွေပိုများသွားတာမျိုးလည်း ရှိမှာပါ။ ဥပမာ Payment Service Provider တွေ ပါဝင်လာတာမျိုးပေါ့။ နောက်ပြီး ဒီနေရာမှာ Card Payment မှသာ မဟုတ်ပါဘူး၊ အခြား internet banking/mobile banking နဲ့ mobile wallet တွေ၊ အခြား ငွေပေးချေမှုနည်းစနစ်တွေဟာလည်း အတိအကျမဟုတ်ပေမယ့် အလားတူပုံစံတွေ အဆင့်တွေနဲ့ပဲ လုပ်ဆောင်တယ်ဆိုတာ ကို သဘောပေါက်ထားမယ်ဆိုရင် ဘယ်လိုငွေပေးချေမှုနည်းစနစ်မျိုးကိုမဆို သဘော တရားကို နားလည်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

Payment Security အတွက် ကိုယ့်ကိုယ်ကို ဘယ်လိုကာကွယ်မလဲ

- ဒစ်ဂျစ်တယ်ခေတ်မှာ ငွေပေးချေမှုကဒ်တွေဟာ နေ့စဉ်ဘဝရဲ့ အရေးပါတဲ့ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာပြီး ဆိုင်တွေမှာ၊ အွန်လိုင်းမှာ၊ ATM စက်တွေမှာ အသုံးပြုနေကြပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဒီကဒ်တွေရဲ့ အချက်အလက်တွေ ပေါက်ကြားတာ၊ ခိုးယူခံရတာမျိုး ဖြစ်လာနိုင်တာမို့ လုံခြုံရေးက အဓိက စိုးရိမ်စရာတစ်ခု ဖြစ်လာပါတယ်။ အဲ့ဒါကြောင့် ငွေပေးချေမှု လုံခြုံရေးအကြောင်းနဲ့ ကဒ်အချက် အလက်တွေကို ဘယ်လို ကာကွယ်ရမလဲဆိုတာကို ပြောပြပေးပါမယ်။

- ငွေပေးချေမှု လုံခြုံရေး (Payment Security) ဆိုတာ ကဒ်ကိုင်ဆောင်သူရဲ့ အချက်အလက် (ကဒ်နံပါတ်၊ CVV၊ PIN စတဲ့ ဒေတာ) တွေ ခိုးယူမှု၊ လိမ်လည်မှု (Scam)နဲ့ အလွဲသုံးမှု (Fraud) တွေကနေ ကာကွယ်ဖို့ အသုံးပြုတဲ့ နည်းလမ်းတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ နည်းပညာပိုင်း နည်းစနစ်ပိုင်းတွေ၊ ဘဏ်တွေရဲ့ မူဝါဒတွေ၊ သုံးစွဲသူတွေရဲ့ သတိထားမှုတွေနဲ့ ပေါင်းစပ်ကာကွယ်ရပါတယ်။

- နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ ကာကွယ်မှုတွေအနေနဲ့ Magnetic Stripe မသုံးဘဲ EMV Chip ကိုပဲ အသုံးပြုတာ၊ ကဒ်နံပါတ်အစား Tokenization နည်းနဲ့ အစားထိုးပြီး ငွေပေးချေမှုလုပ်ဆောင်တာ၊ အွန်လိုင်းငွေပေးချေမှုတွေအတွက် 3D Secure နည်းပညာကိုပဲ အသုံးပြုတာ၊ အချက်အလက်ဒေတာတွေကို အလွယ်တကူ ဖတ်လို့မရအောင် Encryption နည်းပညာနဲ့ ကာကွယ်ပေးတာ၊ PCI DSS ရဲ့ စံချိန်စံညွှန်းတွေနဲ့အညီ compliance ဖြစ်အောင် အမြဲတမ်းလိုက်နာဆောင်ရွက်တာ အစရှိသဖြင့် ပါဝင်ပါတယ်။

- သုံးစွဲသူ (Cardholder) တွေ ဘက်က ကာကွယ်နည်းတွေအနေနဲ့ကတော့ ကိုယ့်ရဲ့ ကဒ်နံပါတ်၊ PIN နဲ့ CVV တွေကို လျှို့ဝှက်ထားရပါမယ်။ ကဒ်နံပါတ်၊ PIN နဲ့ CVV ကုဒ်တွေကို ဘယ်သူ့ကိုမှ မပြောပါနဲ့။ ကဒ်နံပါတ်၊ PIN နံပါတ်နဲ့ CVV တွေကို ကဒ်ပေါ်မှာဖြစ်စေ တစ်နေရာမှာဖြစ်စေ ရေးမှတ်မထားပါနဲ့။ ပြီးတော့ ကဒ်ဖြင့် ငွေ‌ပေးချေတာကို ယုံကြည်စိတ်ချရတဲ့ နေရာတွေ၊ ဆိုင်တွေမှာပဲ အသုံးပြုပါ။ ဆိုင်တွေမှာ ကဒ်သုံးတဲ့အါ POS စက်က ယုံကြည်ရတဲ့နေရာ ဟုတ်မဟုတ်၊ အခြားသူတစ်ယောက်က မိမိ PIN ရိုက်ထည့်နေတာကို ချောင်းကြည့်နေသလား ဂရုစိုက်ပါ။ အွန်လိုင်းမှာ ငွေချေတဲ့အခါ ဝဘ်ဆိုဒ်လိပ်စာ (Website Address) မှာ HTTPS နဲ့ စတဲ့ ဝက်ဘ်ဆိုက်တွေမှာပဲ ငွေပေးချေပါ။ HTTPS မဖြစ်ဘဲ HTTP နဲ့ စတဲ့ ဝဘ်ဆိုဒ်တွေမှာ လုံးဝ အသုံးမပြုသင့်ပါ။

- နောက်ပြီး အွန်လိုင်းမှာ စျေးဝယ်ဖို့အတွက်ပဲ ကဒ်ကိုလိုအပ်တာဆိုရင် Physical ပလတ်စတစ်ကဒ်တွေအစား Virtual ကဒ်ကို စဉ်းစားပါ။ ပြီးတော့ အကောင့်ကို ပုံမှန်စစ်ဆေးပါ။ ဘဏ်ရဲ့ မိုဘိုင်း App ဒါမှမဟုတ် SMS အသိပေးချက်နဲ့ bank transaction statement ၊ credit card statement တွေ ကနေ သင့်အကောင့်မှာ ထူးထူးဆန်းဆန်း ငွေပေးချေမှု ရှိမရှိ ပုံမှန်စစ်ဆေးပါ။ တစ်ခုခု ပုံမှန်မဟုတ်တာ တွေ့ရရင် ဘဏ်ကို ချက်ချင်း အကြောင်းကြားပါ။

- Phishing နဲ့ social engineering တွေကိုလည်း သတိထားရပါမယ်။ Phishing ဆိုတာ တစ်စုံတစ်ယောက်က အစစ်အမှန်လို့ထင်ရတဲ့ အချက်အလက်တွေကို ပြောပြပြီး သို့မဟုတ် ပြပေးပြီး ကိုယ့်ကို ယုံကြည်လာအောင်လုပ်ပြီးတော့မှ ကိုယ့်ရဲ့ အရေးကြီးတဲ့ အချက်အလက်တွေ လိမ်ပြီး တောင်းယူတာမျိုးကို ပြောတာပါ။ အီးမေးလ်၊ ဖုန်းကနေ ကဒ်အချက်အလက် တောင်းတဲ့ လိမ်လည်မှုမျိုးတွေကို သတိထားပါ။ ကိုယ့်ရဲ့ ကဒ်နံပတ်အပြည့်အစုံနဲ့ Expiry Date ၊ CVV ၊ PIN နဲ့ OTP လိုအရာမျိုးတွေကို အခြားသူတွေကို မပြောရ မပြရပါဘူး။ ကဒ်ထုတ်ပေးတဲ့ ဘဏ်ကမေးရင်တောင် လုံးဝ မပြောပြသင့်ပါ။

- ဒီလောက်ဆိုရင်တော့ Card Payment ကို အသုံးပြုတဲ့အခါ လုံခြုံမှုရှိစေဖို့ စိတ်ချရဖို့ အတွက် ဆောင်ရန်၊ ရှောင်ရန်တွေကို သိသွားလောက်ပါပြီ။ ကာကွယ်မှုဆိုရာမှာ ကဒ်ထုတ်ဝေသူ (Issuer) တွေရော၊ ကဒ်လက်ခံသူ (Acquirer) တွေရော၊ ငွေပေးချေမှု လက်ခံသူ (Merchant) တွေရော၊ ကဒ်အသုံးပြုသူ (Cardholder) တွေရော၊ ငွေပေးချေမှုမှာ ပါဝင်ပတ်သတ်ရသူအားလုံးက လိုက်နာရမယ့် စည်းမျဉ်းစည်းကမ်း တွေ၊ သတိထားရမှာတွေကို လိုက်နာလုပ်ဆောင်ဖို့လိုပါတယ်။ အဲ့ဒါမှပဲ ဖြစ်လာနိုင်တဲ့ အန္တရာယ်တွေကို ကာကွယ်နိုင်မှာပါ။ ကြိုတင်ကာကွယ်တာက ဖြစ်လာမှ ဖြေရှင်း ရတာထက် အမြဲတမ်း ပိုကောင်းပါတယ်။

Card Payment မှာဖြစ်တတ်တဲ့ Dispute နဲ့ Chargeback တွေအကြောင်း

- ကဒ်နဲ့ ငွေပေးချေတာဟာ နေရာတော်တော်များများမှာ အလွယ်တကူ အသုံးပြု နိုင်လာပြီး ငွေပေးချေမှုကို လွယ်ကူစေပါတယ်။ ဒါပေမယ့် တခါတလေမှာ ပြဿနာ တွေလည်း ဖြစ်ပေါ်လာတတ်ပါတယ်။ အွန်လိုင်းမှာ စျေးဝယ်ထားတာ အိမ်ကို ပစ္စည်းမရောက်လာတာ၊ စတိုးဆိုင်မှာ စျေးဝယ်တာ အမှန်တကယ် ကျသင့်ငွေထက် ကိုယ့်ရဲ့ကဒ်ထဲက ငွေပိုဖြတ်သွားတာ၊ ATM စက်မှာ ငွေထုတ်တာ စက်ထဲက ငွေမထွက်လာဘဲ အကောင့်ထဲက ငွေဖြတ်သွားတာမျိုးတွေ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ဒီလိုအခါမှာ "အငြင်းပွားခြင်း" (Dispute) နဲ့ "ငွေပြန်တောင်းခြင်း" (Chargeback) ဆိုတဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်တွေက ကဒ်အသုံးပြုသူတွေရဲ့ ကာကွယ်ပေးပါတယ်။

- Dispute ဆိုတာ ကဒ်ကိုင်ဆောင်သူက သူတို့ရဲ့ အကောင့်ထဲ၊ ကဒ်ထဲက ငွေပေးချေမှုတစ်ခုခုကို သူတို့မသိပါ၊ အသုံးမပြုထားပါ၊ သို့မဟုတ် ကဒ်ထဲကနေ မှားယွင်းတဲ့ ငွေပမာဏ ဖြတ်သွားပါတယ်၊ သို့မဟုတ် ‌ငွေပေးချေပြီးသော်လည်း ရယူလိုတဲ့ ဝန်ဆောင်မှုကို မရရှိခဲ့ပါ အစရှိသဖြင့် ဘဏ်ကို အကြောင်းကြားပြီး စစ်ဆေးပေးဖို့ တောင်းဆိုတာပါ။
Chargeback ဆိုတာကတော့ အငြင်းပွားမှု Dispute Case တစ်ခုကို စစ်ဆေးပြီးတဲ့ အခါမှာ သက်ဆိုင်ရာဘဏ်က ဆိုင်ရှင် ဒါမှမဟုတ် ဝန်ဆောင်မှုပေးသူဆီက ငွေကို ပြန်လည်ရယူပြီး ကဒ်ကိုင်ဆောင်သူရဲ့ အကောင့်ထဲကို ပြန်ထည့်ပေးတဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်ပါ။

- အင်တာနက်ကနေ စျေးဝယ်ရာမှာဖြစ်စေ၊ ဆိုင်မှာလူကိုယ်တိုင် ကဒ်နဲ့ ငွေချေတာ ဖြစ်စေ၊ ATM စက်မှာ ငွေထုတ်တာဖြစ်စေ အစရှိသဖြင့် လုပ်ဆောင်ရာမှာ အမှားအယွင်းရှိလာခဲ့ရင် Dispute နဲ့ Chargeback လုပ်ငန်းစဉ်တွေအတွက် သက်ဆိုင်ရာဘဏ်ကို ဆက်သွယ်လုပ်ဆောင်လို့ရပါတယ်။

- အငြင်းပွားမှု Dispute တွေ ဘယ်လိုဖြစ်လာနိုင်သလဲဆိုတော့ အွန်လိုင်း ecommerce ဝဘ်ဆိုဒ် သို့မဟုတ် app ကနေ စျေးဝယ်တဲ့အခါမှာ ကိုယ်ဝယ်ထားတဲ့ ပစ္စည်းက ငွေချေထားပေမယ့် ပို့မပေးတာ၊ ပို့ပေးသော်လည်း ပစ္စည်းက ဝဘ်ဆိုဒ်မှာ ဖော်ပြထားချက်အတိုင်း မဟုတ်ဘဲ မတူညီတဲ့ ပစ္စည်းဖြစ်နေတာ၊ ဝယ်ယူတဲ့အချိန်မှာ ဖော်ပြထားတဲ့ အရည်အသွေးကွာလတီတွေအတိုင်း မပြည့်မှီတာ၊ ကိုယ့်ဆီ ရောက်လာတဲ့အခါမှာ ပျက်စီးနေတာ၊ ဒါမှမဟုတ် ကိုယ်မသိလိုက်ဘဲ ကိုယ့်ရဲ့ ကဒ်ထဲကနေ ငွေဖြတ်ခံထားရတာမျိုး အစရှိသဖြင့် ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

- စတိုးဆိုင်၊ စားသောက်ဆိုင်၊ စူပါမားကတ်တွေမှာ စျေးဝယ်တဲ့အခါမှာဆိုရင်လည်း မမှန်ကန်တဲ့ ငွေပမာဏ ကောက်ခံရတာ၊ ကိုယ်က တစ်ကြိမ်ပဲ ငွေချေပေမယ့် ကဒ်ထဲကနေ တစ်ကြိမ်ထက်ပိုပြီး ငွေဖြတ်သွားတာမျိုး၊ ငွေပေးချေပြီးသော်လည်း ဝန်ဆောင်မှု မရရှိခဲ့တာမျိုး အစရှိသဖြင့် ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

- ATM စက်မှာဆိုရင်လည်း ငွေထုတ်ရာမှာ ငွေမထွက်လာဘဲ အကောင့်ကနေ ငွေဖြတ်ခံရတာ၊ ကိုယ်ထုတ်လိုက်တဲ့ ငွေပမာဏအတိုင်း မထွက်လာဘဲ လျော့နည်း နေတာ အစရှိသဖြင့် ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
အဲ့ဒီလိုမျိုးဖြစ်လာခဲ့ရင် မိမိကဒ်ထဲ၊ အကောင့်ထဲကို ငွေပြန်ရဖို့အတွက် လုပ်ဆောင်ရမယ့် နည်းလမ်းတွေကို ပြောပြပေးပါမယ်။ ဒီဟာက အွန်လိုင်း ecommerce ကနေ စျေးဝယ်ရာ မှာဖြစ်စေ၊ ဆိုင်မှာလူကိုယ်တိုင် စျေးဝယ်ရာမှာ ဖြစ်စေ၊ ATM စက်မှာဖြစ်စေ လုပ်ဆောင်ရမယ့် အခြေခံသဘောတရားက အတူတူပါပဲ။

- အပေါ်မှာ ပြောခဲ့သလို အငြင်းပွားမှု Dispute များ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ရင် ကဒ်သုံးစွဲသူတွေအနေနဲ့ ကဒ်ထုတ်ပေးတဲ့ ဘဏ် (Issuer) ဆီကို အကြောင်းကြားပြီး Case ဖွင့်ရပါမယ်။ ဒီနေရာမှာ တစ်ခုရှိတာက အွန်လိုင်းမှာ စျေးဝယ်တာမျိုးမှာ ကဒ်အသုံးပြုသူတွေအနေနဲ့ Issuer ဆီ အကြောင်းမကြားခင်မှာ ကိုယ်ဝယ်ယူထားတဲ့ ရောင်းချသူထံ အရင်ဆက်သွယ်ပြီးမှ အကျိုးအကြောင်းကို မေးသင့်ပါတယ်၊ ဖြေရှင်းချက်တောင်းရပါမယ်။ အဲ့ဒီလို ဆက်သွယ်ကြည့်လို့ အဆင်မပြေမှသာ Issuer ဆီကို တိုင်ကြားသင့်တာပါ။ ရောင်းချသူဆီ အရင်ဆုံး ဆက်သွယ်ခြင်းအားဖြင့် Issuer ဆီ Case ဖွင့်ပြီး ရှင်းတာထက် အကျိုးအကြောင်းနဲ့ ဖြေရှင်းချက်ကို ပိုပြီး မြန်မြန်ရနိုင်ချေများပါတယ်။

- အငြင်းပွားမှုတစ်ခုဖြစ်လာရင် Dispute ကို တိုင်ကြားဖို့အတွက် ယေဘုယျအားဖြင့် လိုအပ်မှာတွေကတော့ Transaction ID ၊ Date ၊ Amount အစရှိသဖြင့် ငွေပေးချေမှု အသေးစိတ် အချက်အလက်တွေ၊ ပြဿနာဖြစ်ရတဲ့ အကြောင်းအရင်း (ဥပမာ - ပစ္စည်းမရောက်တာ၊ ATM မှာ ငွေမထွက်လာတာ)၊ နောက်ပြီး သက်သေအနေနဲ့ ငွေပေးချေမှု ဖြတ်ပိုင်း (Pay slip)၊ နောက် ဆိုင်မှာငွေပေးချေတာနဲ့ ATM မှာ ဖြစ်တဲ့ Case တွေမှာဆိုရင် ဆိုင်နာမည်နဲ့ ဖြစ်ပွားရာနေရာ၊ Ecommerce အတွက်ဆိုရင် ecommerce ဝဘ်ဆိုဒ် သိုမဟုတ် app ရဲ့ အမည်နဲ့ ငွေပေးချေမှု အထောက်အထား အစရှိတာတွေကို တင်ပြပေးဖို့ လိုအပ်ပါမယ်။