این مکان مجلل در گذشته مقر حکومت سردار ماکو بوده است
ساخت بنا در زمان پاشا خان آغاز و در دوره اقبال السلطنه به پایان رسیده
و ۳۰ سال نیز تزیینات داخلی آن زمان برده است
@muors

📜ماکو در گذر زمان

ساختمان فرمانداری شهر #ماکو چه زیباست ولی متاسفانه از بین بردند.
@muors

‍ ‍ شـەڕی چـاڵدران (جنگ چالدران)

در جنگ #چالدران برای اولین بار بخشی از #کردستان از ایران جدا و تحت سیطره دولت عثمانی قرار گرفت.
فایل صوتی دکتر محمد باقر پیری مورخ و پژهشکر کرد را باهم گوش کنیم
@muors

متاسفانه باخبرشدیم هنرمند نامدار کرد هنرمند کازو و همسرش هردو به ویروس کرونا مبتلا شده ودرحال حاضر تحت درمان هستند
@muors

یادی از رادیو کردی ایروان

ترجمه از کرمانجی : ✍آرخا ماکویی

در حال و هوای جنگ سرد مابین دو ابرقدرت جهان یعنی آمریکا و شوروی، در یکی از جمهوری های کوچک شوروی به نام ارمنستان و در پایتخت آن ایروان، در اوایل سال ۱۹۵۵ بخش کردی رادیو ایروان پخش خود را شروع کرد. در آن دوران رادیو ارمنستان به جز زبان ارمنی به هیچ زبان دیگری برنامه نداشت تا اینکه پخش برنامه ها به زبان های کردی و عربی را آغاز کرد. بخش کردی در زمان زمامداری خروشچف با زحمات فراوان کسانی چون حاجی جندی،جاسم جلیل،خلیل مرادف و آمنه عودال تاسیس گردید جاسم جلیل اولین رئیس بخش کردی رادیو ایروان بود، بعد از او خلیل مرادف به مدت ۲۴ سال، از ۱۹۵۷ تا ۱۹۸۱ سرپرست بخش کردی بود. بیشتر آهنگ ها و آوازهای کردی در دوران ریاست او ضبط و تهیه شد. همسر ایشان عزنیفا رشید بعد از سالها گویندگی، در سال ۱۹۸۲ به علت کهولت سن از کار گویندگی دست کشید.
@muors
🔹در دورانی که خلیل مرادف رئیس بخش کردی رادیو ایروان بود، هنرمندانی همچون کارابت خاچو، آرام تیگران، سیده شمدین، خانا زازه، شیروئه بیرو، فاطمه عیسی، آسلیکا قادر و … با صدای دلنیشین خود رادیو را بیشتر جذب مخاطبان می کردند.

🔹“ایروان خبر می دهد، شنوندگان عزیز،به خبرهای ما به زبان کرمانجی گوش فرادهید…”

🔹این اولین جمله ای است که برای اولین بار در سال ۱۹۵۵ توسط نخستین گویندگان رادیو، حاجی جندی و زینوا ایوا به گوش شنوندگان رسید.

🔹کرم صیاد در اینباره می گوید که در اوایل سه یا چهار نفر در رادیو مشغول به کار بودند اما با افزایش زمان پخش آن به یک ساعت و نیم شمار کارکنان رادیو به دوازده نفر رسید.

🔹رادیو در سال ۱۹۶۱ یک مسابقه را برای گویندگی به راه انداخت که ۲۵ کرد جوان در آن شرکت جستند. عزنیفا رشید و سوازا عبدو به عنوان مجریان زن و کرم صیاد و سیدار امین هم به عنوان گویندگان مرد انتخاب شدند. سیدار امین اگرچه از صدای خوبی برای گویندگی برخوردار بود، اما تنها یک سال در رادیو گویندگی کرد زیرا مهارت های زبان کردی او ضعیف بود.

🔹مدیران رادیو صدای ایروان در طول سالهای پخش، جاسم جلیل، خلیل مرادف، احمد گوگه، تیتال کرم بوده اند و در حال حاضر هم کرم صیاد سرپرست آن است.

🔹جمیله جلیل دختر جاسم جلیل که سالها در رادیو ایروان مسئول بخش فرهنگی و هنری رادیو بوده است، سال ۲۰۱۱ در مصاحبه ای که با یکی از سایت های کردی کرده است در مورد برنامه های رادیو کردی ایروان اینچنین می گوید: برنامه های اصلی رادیو اخبار و تحلیل مسائل مهم سیاسی و همچنین سیاست دولت شوروی بود. اخبار با زبان روسی از مسکو می آمد و در رادیو توسط کارکنان آن به لهجه کردی کرمانجی ترجمه و پخش می شد. در ارمنستان یک آژانس خبرگزاری وجود داشت، از آن هم اخبار می گرفتیم، و رویدادهای مهمی که در ارمنستان رخ می دادند نیز پخش می شد. روشنفکران ما درباره روستاها و زندگی کردها، درباره ی کارگران و افراد موفق که توانسته بودند به پله های ترقی دست یابند نیز مطالبی مینوشتند و ما بعد از بررسی آن را در رادیو پخش می کردیم. اما کار خیلی مهم رادیو ضبط و پخش موسیقی و آواز کردی بود که پرطرفدارترین بخش رادیو بود. ما به روستاهای که کردها در آن ساکن بودند می رفتیم و کسانی که آوازها و آهنگهای کردی را می دانسته و با صدای خوش آن را می خواندند، صدای آنها را ضبط کرده ودر رادیو پخش می کردیم.

🔹با فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱ و بروز مشکلات اقتصادی و بیکاری، رادیو در معرض تعطیلی قرار گرفت، کارکنان آن که قادر به جمع آوری حقوق خود نبودند، بیشترشان رادیو را ترک کردند. دولت ارمنستان هم دیگر قادر به تامین مالی برنامه ها نبود، در نتیجه زمان پخش برنامه ها به زبان کردی از یک ساعت ونیم، به یک ساعت در سال ۱۹۹۵ و بعدا به ۴۵ دقیقه در سال ۱۹۹۶ و سپس به نیم ساعت تا به امروز کاهش پیدا کرد. در حال حاضر تعداد کارکنان تنها شش نفر است. کرم صیاد در این باره گفته است: رادیو کردی تا دهه ی نود میلادی یک ساعت و نیم برنامه داشت اما به دلیل مشکلات اقتصادی ما هم اکنون به مدت نیم ساعت پخش کردی داریم. او همچنین می گوید نه تنها بخش کردی بلکه پخش رادیو به زبان های دیگر و حتی زبان ارمنی هم، از زمان برنامه های آن کاسته شده است.
@muors
رادیو ملی ارمنستان هم اکنون به ۱۲ زبان از جمله زبان کردی پخش می شود. بخش کردی رادیو ایروان هم اکنون با سرپرستی کرم صیاد و دختر و پسر او لیلا کرم و تیتال کرم و همچنین سیما سمند و بعضی اوقات هم جمیله جلیل دختر جاسم جلیل، هر روز به مدت نیم ساعت پخش می شود.

🔹کرم صیاد که به مدت ۴۱ سال در ایستگاه رادیو کار کرده است، سالهای اول تاسیس رادیو را این چنین شرح می دهد: در میان کردهای ارمنستان هر کسی صاحب رادیو نبود، در روستای ما فقط یک رادیو وجود داشت که به بلندگوی نسبتا بزرگی

در مرکز روستا متصل بود و مردم هنگام شروع اخبار و برنامه های دیگر، کنار آن گردهم می آمدند و با شور و هیجان به آن گوش می دادند.

🔹از سال ۱۹۵۵ تا سال ۱۹۶۱ رادیو هر هفته سه بار و هربار به مدت ۱۵ دقیقه پخش می شد.تا اینکه در یک آوریل ۱۹۶۱ به دستور کمیته اجرایی حزب کمونیست و به توصیه ملا مصطفی بارزانی که قبلا در سال ۱۹۵۸ از بخش کردی رادیو ایروان دیدار به عمل آورده بود و به مسئولان رادیو قول داده بود که در نزد سران شوروی مسئله افزایش زمان پخش رادیو را مطرح خواهد کرد، و در نتیجه زمان پخش رادیو به یک ساعت و نیم افزایش پیدا کرد. رادیو در عرض چند سال در میان کردهای کرمانجی زبان مناطق کردنشین خاورمیانه طرفداران زیادی پیدا کرده بود و شنوندگان با فرستادن نامه و بعد از آن با تماس تلفنی، با رادیو در ارتباط بودند. بخش فرهنگی و هنری رادیو که با خوانندگان مصاحبه می کرد و آهنگ های آن ها را پخش می کرد توانسته بود طرفداران زیادی را جذب کند.
@muors

عکسی کمتر دیده شده ازمحمود احمدی نژاد ریس جمهور سابق کشور در اوایل دهه60 زمانی که فرماندار #ماکو بودند.
@muors

عکسی از گمرگ #بازرگان در دوره پهلوی
تصویر مربوط به اوایل دهه50

@muors

آغاز به کار شبکه فرهنگ و زبان کردی

شبکه فرهنگ و زبان کوردی با هدف حفاظت و توسعه زبان کوردی که در حال نابودی است تاسیس و در رسانه‌های دیجیتال آغاز بکار نمود. این شبکه هر هفته با موضوعات مختلفی بخش زنده خود را ادامه می‌دهد.شبکه فرهنگ و زبان کوردی با هدف حفاظت و توسعه زبان کوردی که با خطر نابودی روبروست، در پلتفرم رسانه‌های دیجیتال پخش زنده خود را آغاز کرد. در نتیجه کارگروهی در کلان شهر آمد، پس از بحث و گفتگو و تشکیل ١٨ مرکز ویژه تأسیس شده و بخش رسانه‌ای آن فعالیت خود را شروع کرد. و در این رابطه هر هفته موضوعات متنوع و مختلفی در پخش زنده آن به نمایش درخواهد آمد. دکتر اردول سیپان از ١۵ آوریل پخش این برنامه‌ها را آغاز کرده است.  دکتر سیپان در حساب اینستاگرامی خود برای نخستین بار پخش زنده این برنامه را در رابطه با تاثیر ویروس کورنا در سطح جهان آغاز کرده است.
@muors

کلیپی که از تلوزیون دولتی ترکیه (TRT) پخش شد و در آن موصل، اربیل(هولیر) و کرکوک را ترک میداند!

نقشه‌های اردوغان و البته همه دولتهای ترکیه، تا کنون، مشخص و آشکار است! اما برخی نمیخواهند ببینند و ترکیه هنوز کعبه آمال آنهاست!

@muors

عمارت تاریخی چنگیزخان در روستای خک شهرستان شوط که هنوز هم مورد استفاده قرار دارد.
@muors

دفن اجساد بیماران کرونایی در اراک

کرونا را جدی بگیرید
@muors

#تسلیت
تسلیت به خانواده #رسولی وایل قزلباش

@muors

#تسلیت

تسلیت به خانواده محترم مشکینی

@muors

ایل حیدرانلو و کور حسین پاشای حیدری

✍ #طاهر_آگور

نوشته زیر بخشی از مصاحبه کمال سبحان داغ، نوه حسین پاشای حیدری، نویسنده و محقق تاریخ کردها، پیرامون ایل حیدرانلو و حسین پاشای حیدری با سایت "زمان کردی" می باشد که با توجه اهمیت آن، ترجمه نموده و در اختیار علاقمندان قرار دادم.

📰ایل حیدرانلو

بطور کلی تمامی عشایر و قبایل کرد به دو دسته میلان و زیلان تقسیم می شوند. به عبارتی مل (Mil) و زیل (Zîl).

حیدرانلوها اصالتا ملی (میلان) می باشند. سکونتگاه اولیه آنها فارقین (سیلوان) از توابع استان دیاربکر ترکیه بوده و در سال 1600 میلادی به جهت حمایت و پشتیبانی از قیام عبدالحلیم روحایی از طرف عثمانی به مناطق سرحد کوچانیده شدند. بخشی از آنها وارد خاک ایران شده و در مناطق ماکو، چالدران و خوی ساکن شدند و تابستانها برای ییلاق به مناطق الداغ، الگز و قَرتَوین (Qertewîn) کوچ می کردند. در آرشیو عثمانی هنگام اشاره به ایلات کرد، از حیدرانلو بعنوان پرجمعیت ترین ایل نام برده می شود. حیدرانلوها در جنگهای ایران با شوروی و کورحسین پاشا با شوروی نقش مهمی ایفا کرده اند. امروز این عشیره در خاک ترکیه در مناطق پاتنوس، ارجیش، فلستان، ابخ و مرادیه و در ایران در مناطق ماکو، چالدران و خوی زندگی می کنند.
@muors
جایگاه کور حسین پاشا در تاریخ کردها

کور حسین پاشا رئیس عشیره حیدرانلو بود و در سال 1892 میلادی فرماندهی 4 هنگ حمیدیه را برعهده داشت و از همین روی حکومت به او درجه میرلیوایی عطا می کند. در تارخ کردها دو شخص با درجه میرلیوا وجود دارند: ابراهیم پاشای ملی و کور حسین پاشای حیدرانلو. میرلیوا همان ژنرال امروزیست. کور حسین پاشا بسیار قدرتمند بوده و طی نامه ای خطاب به سلطان عبدالحمید عثمانی چنین می نویسد: "من به همراه 4 هنگ خود و تمام مخارج و تدارکات آن تا مرز یونان تحت امر شما می باشم". در پی این نامه سلطان عبدالحمید از او با یک مدال قدردانی می کند. سال 1908 و پس از قدرت گرفتن حزب "اتحاد و ترقی"، کور حسین پاشا نیز همچون سایر فرماندهان حمیدیه مورد غضب آنها قرار گرفت و مدت کوتاهی زندانی شد. به خاطر عدم تسلیم شدن به حزب اتحاد و ترقی، راه ایران را در پیش میگیرد و وارد خاک ایران می شود. با عبدالرزاق بدرخان و اسماعیل خان سمکو ارتباط برقرار و با آنها به مذاکره و گفتگو می نشیند. از این رو امپراتوری عثمانی و بویژه حزب اتحاد و ترقی با حیله و تزویر او را مورد عفو قرار داده و فرا میخواند. او نیز پیرامون فرار و بازگشتش نامه ای خطاب به اتحاد و ترقی می نویسد.
@muors
پس از قیام شیخ سعید، همراه با خانوداه اش تبعید می شود. از تبعیدگاه به همراه فرزندانش گریخته و راه سوریه را در پیش میگیرد. هدفش پیوستن به قیام آرارت بوده و در نظر داشته که از راه خاک ایران به آرارات برود. از سوریه حرکت و به کردستان عراق می رود و نزد شیخ بارزانی مهمان می شود، سپس به راه افتاده و به اتفاق پسرش عبدالله و خواهرزاده اش احمد زرو در منطقه بارزان و در ناحیه پیران کشته می شوند.

قیام آرارات در ادامه مطلب...

قیام آرارات
قیام آرارات علت نیست، بلکه معلول و نتیجه علت است. نتیجه سرکوب قیام شیخ سعید پیران، گزارش اصلاحات شرقی و نفی و تبعید بزرگان کردهاست. پس از سال 1925 و سرکوب قیام شیخ سعید، حکومت خیال کرد که میتواند کردها را شکست دهد، لذا ظلم وسیعی را آغاز نمود و تمام دار و ندار کردها را مورد یورش قرار داد. در نظر داشت که کردستان را از کردها خالی کند و دست به تبعید بزرگان، فرهیختگان و افراد برجسته کرد زد. کسانی را که در توان داشت، کشت و نابود کرد و افراد قدرتمند را نیز که نمیتوانست، تبعید نمود. اما تبعیدشدگان چه کسانی بودند؟ کور حسین پاشای حیدری، سعید نورسی، عبدالمجید سیپکی، علی بگ میرزا آغای آدمی و ... حدود 70 تن از بزرگان و روسای قبایل کرد را به تبعید فرستاده شدند. بدین ترتیب کردستان از بزرگان، فرهیختگان، روسای قبایل، رهبران و ریشسفیدان خالی شد. حکومت میخواست اراده کردها را شکسته و رهبرانشان را نابود کند.

کردها این ظلم را تاب نیاورده، سکوت نکردند و دست به قیام زدند. قیام آرارات بدین علت روی داد. این قیام در ابتدا قیامی ناسیونالیستی و با هدف رهایی کردستان نبود. بروی حسکه تلی (Biroyê Hesikê Tiliyê) قیام را آغاز نمود. برو یکی از افرادی بود که فرمان تبعید او نیز از سوی دولت صادر شده بود و این مساله عجیبی بود، چرا که برو تا آن روز نیز جانب حکومت را میگرفت. اما این برای حکومت مهم نبود، زیرا او نیز کرد بود و در بایزید از مقام و جایگاه خاصی برخوردار و دارای قدرت بود و حکومت از این امر احساس خطر می کرد.
@muors
برو به اتفاق عشیره اش دست به قیام زد و به کوهستان روی آرود. این قیام به تدریج با پیوستن بزرگان و فرهیختگان کرد گسترش یافت. کسانی که مورد غضب حکومت قرار گرفته بودند، به آرارات پناه بردند. ایلات جلالی، حسنان، سیپکان، ساکان، حیدرانلو، حاجیدریان، حموییان، بکران قیام نموده بودند و این قیام با پیوستن احسان نوری پاشا، فرزندان کور حسین پاشا (نادر بگ و محمد بگ) به آن، وارد مرحله جدیدی شد و رنگ و بوی ناسیونالیستی و نظامی به خود گرفت. هدف، رهایی کردستان و مقاومت کردها بود. با برنامه و نظام پیش میرفت و سرود داشت، نظامیان یونیفورم نظامی بر تن داشتند و دارای پرچم بود. جنبشی آزادیخواه و دمکرات بود. تا آن زمان هیچ قیامی این چنین بزرگ نشده و سر و صدا نکرده بود، تا جایی که چهار سال مقاومت کرد و بدین جهت قیام آرارات از برجسته ترین قیام کردها محسوب می شود.
@muors

‍ ‍ ‍ ‍ ‍

کور حسین پاشا و ایل حیدری
قسمت دوم:

کور حسین‌ پاشای حیدری که فرماندهی هشت هنگ حمیدیه را در دوره عثمانی بر عهده داشت، از سوی سلطان عبدالحمید سوم عثمانی نشان پاشایی (ژنرالی) دریافت نمود و در خلال جنگ جهانی اول نقش بسزایی در جلو‌گیری از پیشروی‌ نیروهای شوروی در خاک عثمانی ایفا کرد.
کور حسین پاشای حیدری با وجود اینکه در جنگ جهانی اول و قیام شیخ سعید پیران، جانب ترک‌ها را گرفت و حتی خود مستقیما با مبارزان کرد درگیر شد، ولی با سرکوب قیام شیخ سعید در سال ۱۹۲۵ علیرغم خدمت‌هایی که به ترک‌ها کرده بود، او نیز از سوی حکومت دستگیر و به تبعید فرستاده شد.
وی که از این حرکت ترکیه شوکه شده بود، ماهیت حکومت را در یافت و با آغاز قیام آرارات به همراه فرزندانش از تبعیدگاه گریخت و خود را به سوریه و جمعیت خویبون - که از سوی روشنفکران کرد پایه‌گذاری بود - رساند. فرزندان حسین پاشا قبل از وی خود را به آرارات رساندند و فرماندهی مبارزین قیام در منطقه شمال وان را برعهده گرفتند و ضربات مهلکی بر ارتش ترکیه وارد کردند.
در سال ۱۹۳۰ با اوج گرفتن قیام، کور حسین پاشا به دستور جمعیت خویبون برای کمک به مبارزان از سوریه حرکت کرد تا از طریق خاک عراق و ایران خود را به آرارات برساند. وی در منطقه بارزان نزد شیخ احمد بارزانی رفت و پس از دیدار با وی دوباره به راه افتاد، ولی در میانه راه و در منطقه پیران هنگام استراحت با نقشه‌ی حکومت ترکیه، او و عبدالله بگ (پسر حسین پاشا) و خواهرزاده‌اش احمد زرو، به طور خائنانه از سوی داماد وی، حجی مدنی بگ خویتی کشته می‌شوند.
مدنی بگ که خود نیز مورد غضب ترک‌ها قرار گرفته و به تبعید فرستاده شده بود، با کشتن کور حسین پاشا از حکومت امان دریافت کرد و بعدها درد دادگاهی که سران کرد محاکمه می‌شدند مورد عفو قرارگرفت.

ترانه‌ای را که در وصف این رخداد خلق شده را از ایران خانم مجرد می‌شنویم.

✍طاهر اگور