آشنایی با منطقه ماکو

احسان نوری پاشا و ریشه نژادی کرد

✍دکتر اسماعیل شمس

مسئله اصلی کتاب تاریخ ریشه نژادی کرد نوشتۀ احسان نوری پاشا یکی بودن ماد و کرد است. او در این موضوع تردیدی ندارد و حتی تاریخ چاپ کتابش را با سالشمار مادی/کردی می آورد. به نوشتۀ احسان نوری مادیک خوانده شدن پادشاه کرد از طرف اردشیر بابکان شکی در یکی بودن کرد و ماد باقی نمی گذارد. ممکن است ماد نام خانوادۀ شاهان مانند هخامنش، ساسان، اشکان و لفظ کورتی(کرد) هم نام عنصر اصلی و بزرگ ترین قسمت ملت بوده است. او می نویسد: این که " چگونه کلمه ماد به لفظ کرد تبدیل شد... کاری نداریم؛ چیزی که در درستی او شک نتوان کرد بعداً معروف شدن ملت ماد در تحت نام کرد است" . به باور او " تاریخهای ایران، بعد از اسلام که نوشته شده و چون آن زمان ملت ماد،نام کرد را به خود گرفته بود، نامی از ماد در آن تاریخها به میان نیامده است". او در جای دیگری از کتابش می نویسد: " هرچند برخی ادعا دارند که از زبان ماد چیزی به ما نرسیده است، لیکن در قسمت مخصوص این کتاب توضیح داده و مثالها آورده شده است که زبان کردی امروزه با تأیید عقیدۀ مستشرقین نتیجۀ تحولات زبان ماد می باشد".
نوری پاشا در این موضوع، بسیار تحت تأثیر رشید یاسمی است و باخطاب قراردادن او با صفت استاد، به دیدگاههای او ارجاع می دهد و از خوانندگان می خواهد کتاب کرد و پیوستگی... او را مطالعه کنند.
او بر کتاب رشید یاسمی نکته ای افزود و آن پیوند دادن آرارات و بین النهرین شمالی به حوزه ماد و آریایی بود. نوری پاشا در فصل " آراراتیان" ، اورارتو، گوتی و خالدی و اقوام بین النهرین شمالی و آرارات را در اصل مادی می داند و بر پیوند کرمانج و ماد تأکید می کند. او در چارچوب این دیدگاه، حضرت ابراهیم و نمرود را هم کرد و آریایی می داند ؛ در حالی که رشید یاسمی اقوام بین النهرین را بومیانی می داند که پس از رفتن مادها به آنجا مادی شده اند.
اگر رشید یاسمی در دوره پهلوی اول تلاش داشت ایران باستان را از منظر کردی ببیند و حکومتهای ماد تا ساسانی را در پیوند با کرد قرار دهد، احسان نوری هم در دوره پهلوی دوم با تأثیرپذیری از رشید یاسمی همان حرفهای او را در ابعاد وسیع تری تکرار کرد.او به نقل از امین زکی بگ می نویسد: عنوان این کتابها[کتابهای دین زردشت] حقیقتاً انسان را وادار می کند که بگوید زبان پهلوی خیلی ممکن است اصلاً زبان کردی امروزه باشد، زیرا الفاظش خیلی شبیه به کردی است. مثلاً "دینکرد" [دینکَرد ]که در تاریخ ادبیات و سنن مذهب زردشتی بحث می کند با دین کرد خیلی علاقه داراست؛ بلکه دین کُرد است. "دانستان دینیک" از کجا معلوم داستان دینیک نباشد که تماماً به زبان کرمانجی امروزه است. "شکند گمانیک وی جار" که برای مدافعۀ مذهب زردشتی نوشته شده است خیلی نزدیک به زبان کردی است. در واقع شکند گومانیک ویجار در کرمانجی امروزه به معنی این دفعه همه را شکست داد، می باشد که تماماً کردی است".
احسان نوری در این چارچوب فکری حتی زبان کتیبه بیستون را هم مادی (کردی) می داند و می نویسد: " بیستون مرکز مادها بود و ]داریوش[ به ملت ماد خطاب کرده بود. اگر زبان ماد با آن کتیبۀ بیستون تفاوت داشت، یعنی زبان ماد سوای کتیبه بیستون بود مادها که اکثریت سکنۀ ایران زمین را تشکیل می دادند در کنار زبانهای آسوری[بابلی] ، عیلامی و پارسی ناچار زبان ماد را هم علاوه می کرد که ایشان هم حالی شوند. بنابراین اگر بگوییم کتیبۀ بیستون نه به زبان پارسی، بلکه به زبان مادی نوشته شده به عقل و منطق نزدیک تر است" .
احسان نوری کوروش را هم مادی می داند و می نویسد:" ملت ماد کوروش را به میل خود دعوت به تخت مدیان کرده بود ... بایستی قبول کرد که ملت ماد و انزان[انشان- خاستگاه کوروش] یکی بوده و تفاوتی نداشته اند و الا ملت ماد اگر شاه خود را خلع هم می کردند به دست بیگانه و دشمن تحویل نمی دادند و یک بیگانه را برای خود شاه انتخاب و قبول نمی کردند، چون که کودتا از طرف وزرا و فرماندهان ماد تهیه و عملی شده بود".
سرانجام احسان نوری نیز همانند رشید یاسمی سراسر تاریخ ایران باستان را کردی می بیند: " برای نوشتن تاریخ کرد لازم است تواریخ دولتهای گوتی، سوباری، لولو، کاسی، میتانی، نایری، موشکی، خالدی، ماننایی و ماد که نیاکان ملت کرد آنها را تأسیس کرده بوده اند در یک جا جمع و نوشته شود... تاریخ کرد به اضافۀ حاکمیتی که در کردستان ترکیه امروزه داشتند، تاریخ ایران قدیم بوده در تمام افتخارات ایران باستان سهیم می باشند".
ذکر این نکته لازم است که نقدهای بسیاری بر این کتاب وارد است که اینجا مجال آن نیست، اما کتاب احسان نوری برای نگارنده منبعی پژوهشی نیست، بلکه اهمیت آن در نگاه یک رهبر مدافع استقلال کرد از ترکیه در قرن بیستم به تاریخ و ریشه نژاد کرد است.
@muors

1.02K views17:02