🔹همراهی دین با اعیاد ملی- مذهبی و نقش تاریخی اعیاد در استحکام پیوندهای اجتماعی و خانوادگی

(به مناسبت شب چله، شب یلدا)

✍ دکتر محمدباقر پیری

@muors
" روز رویش چون برانداخت نقاب از سر زلف
گویی از روز قیامت شب یلدا برخاست "
(استاد سخن سعدی)

شب یلدا را شه‌و چله= شب چله یا شه‌و زمسان= شب زمستان، هەنی شکان و... هم می گویند و اصلی‌ترین ویژگی شب چله، و بیشتر اعیاد ملی و مذهبی گردآمدن خانواده‌ها دور هم است.

1⃣ ریشه تاریخی شب چله

شب چلە را برخی مورخان شب تولد خورشید (خۆر) دانستەاند و یکی از دلایل پیوند این شب با آیین مهرپرستی یا #میترایسم همین تقدس "مهر" یا "خۆر" می باشد.
در کتاب " آثارالباقیه" ابوریحان بیرونی، ص ۲۲۵، از روز اول دی ماە با عنوان"خور" یاد شدە است، و در قانون مسعودی روز اول دی ماە با نام (خُرە روز= خرم روز) یاد شده است.
(هنوز هم در زبان کوردی “خوەر” معادل خورشید می باشد.)
لغت "چل" در زبانهای ایرانی و از جملە کُردی به معنی عدد چهل می باشد، که عددی مقدس در آیین های کهن زاگروس است که بعدها در آیین های سامی نیز این عدد، تقدس خود را حفظ کرد، این عدد مقدس، هنوز هم در آیین یارسان= اهل حق که آیینی ایرانی- کُردی است. وجود دارد.

در کوردەواری زمستان به چله بزرگ ( ٤۰ روز ) و چله کوچک ( ۲۰ روز ) تقسیم می شود.
شب چله، شب پایانی پاییز و ورود به "چله گەورە" ابتدای زمستان می باشد.

از دیگر نمادهای این شب، کە بازهم ریشه در آیین میترایسم در زاگروس کهن دارد، #رنگ_قرمز میوەهای اَنار و سیب قرمز و هندوانه است، کە این رنگ از نمادهای آیین #میترا بودەاند.

2⃣ آداب برگزاری شب چله

آجیل و تنقلات بخشی از این سفره است که "شەوتەقە" و "شەوچەڕە" گفته می شود.
در زبان کُردی به آجیل "شەوتەقە"می گویند "تەقانن" در زبان کُردی، معادل شکستن آجیل در زبان فارسی است. که فعل تەقانن در کردی معادلهای دیگری مانند " تۊکانن"، "توکانن" و "شکانن" را دارد.
(شەوتەقە اصطلاحی بود، برای شبهای زمستان مانند: شەوچلە، که در آن آجیل و تنقلات شکستە و خوردە می شد.)
دلمه با برگ مو غذای اصلی شب چله میان مردم کرد است.
طرح معما (مەتەڵ، مەسیلە)، شاهنامەخوانی ( کردی و فارسی) و نقل داستانها و افسانەهای کهن از جمله بخش های اصلی شب چله می باشند.

3⃣ جغرافیای تاریخی یلدا

«یلدا» برگرفته از واژهٔ سریانی و به‌ معنای زایش و تولد است.
چهل روز اول زمستان را «چله بزرگ» و بیست روز بعد از آن را «چله کوچک» نامیده‌اند.
شب چله در حوزه ایران فرهنگی از #کشمیر تا #افغانستان و بخش‌هایی از #پاکستان و شمال #هند، #تاجیکستان، کردستان، قفقاز، آذربایجان و... با آیین‌هایی خاص برگزار می شود. که ریشەای مشترک چند هزار سالەدارند.

4⃣ دین و اعیاد باستانی

اعیاد باستانی که پیوند و ارتباطی تاریخی با آئین های کهن سرزمین ما داشته و دارند، با رشد و نمو دین اسلام در ایران و کردستان از میان نرفتند. زیرا خاستگاه مردمی داشته و بخشی از فرهنگ مردم بودند و اسلام هم در تقویت فرهنگ، آداب و سنن حَسنه ملل تازه مسلمان، به تقابل نپرداخت و هر جا لازم شد با زبان نو به توجیه و تقویت آنها هم پرداخت.
تمام ادیان آسمانی و مکاتب بشری بر تحکیم پیوندهای خویشاوندی و استحکام روابط خانوادگی تاکید و توجه خاص دارند و صله رحم را به عنوان یک ارزش الهی و انسانی ارج نهادەاند.
بعنوان نمونه خداوند متعال در قرآن می فرماید: "و اتَّقوا اللهَ اَّلذی تَسائَلونَ بِهِ و الاَرحامَ انَّ اللهَ كانَ عَلیكُم٘ رَقیباً"
(بترسید از آن خدایی که به نام او از یکدیگر درخواست می کنید و درباره #ارحام کوتاهی نکنید، همانا خداوند مراقب شماست.)
و یا پیامبر اکرم می فرماید: " ... سفارش می کنم که #صله_رحم نمایید. گرچه مستلزم پیمودن یک سال راه باشد. زیرا صله رحم از مسائل مهم دین است" در منابع فقهی صله رحم را بطور مطلق واجب دانسته اند! حتی نسبت به خویشاوندانی مرتد یا کافر .
دهها سفارش و تاکید قرآنی و بزرگان دین و دانشمندان علوم اجتماعی و روانشناسی در این رابطه نشان از ضرورت ارتباط و رفت و آمد و دیدارهای خویشاوندی دارد.
و یکی از مهتمرین موارد مشترک تمام اعیاد ملی و مذهبی با هم بودن و برای هم بودن است که شب چله هم از این قاعده انسانی جدا نیست. اگرچه لازم است این روزها بدور از هم؛ اما همدل و بیاد هم، اعیاد و جشن های ملی و مذهبی را پاس بداریم و برای برطرف شدن بیماری کرونا و و تمام بیمارها و بیماری های جامعه دعا نماییم.
@muors

مقایسه پنج لهجه کردی در فرهنگ ادبیات کردی

سیاست جدا کردن هورامی و لکی از کوردی، در دوره احمدی نژاد شروع شد، هزینه بسیار زیادی خرج شد،در ان موقع قبل از جدا کردن لکی پروژه روی هورامی متمرکز بود، سه سمینار بزرگ در سنندج برگزار شد با هزینه زیاد و در هورامانات بیش از صد سمینار برگزار شد، پروژه شکست خورد ولی توی لکی این پروژه با توجه به پراکندگی و متاسفانه کم سوادی جامعه تا حدودی در قشر پایین‌تر موفق شدە، هرچند قشر تحصیل کردە بە این دام گرفتار نشدند، همچون خیلی از شاعران و نویسندگان لک.
#ارسال از مخاطب کانال
@muors

‍ بە رغم گذشت ٢٤ سال از سکوت هنرمند نامدار کرد عایشە شان، معروف به شاهزاده بی تخت و تاج اما هنر کردی و موسیقی کردی هنوز جایگزینی برای صدای او نیافتە است. نگاهی بە زندگی هنری عایشە شان در ٢٤مین سالگرد وفات اودر این مستند را تماشا کنید

@muors

‍ #فیلم_کوتاه

🎥هنر جاودان
👤کارگردان: احسان شیخکانلواز کردهای خراسان
در رابطه با جشن چله و هنرمندان..
@muors

‍ 🎞فیلمی کوتاه از مناطق ارومیه که در سال 1337 شمسی از شبکه SKYایتالیا پخش شده است

این فیلم جزو اولین فیلم های رنگی میباشد که در سال ۱۳۳۷ ( ٦۲ سال پیش) توسط گردشگران خارجی ضبط شده است
@muors

سیاستمدار بلژیکی قیمت واکسن‌های کرونا را اعلام کرد

◽️خانم اِوا دی بلیکر، وزیر بودجه بلژیک به طور تصادفی با پیامی در توییتر قیمت واکسن‌های تولید شده کرونا را افشا کرد اما پیام توئیتری او مدت کوتاهی بعد از انتشار، حذف شد.

◽️واکسن شرکت آمریکایی مُدرنا: ۱۸ دلار
◽️واکسن آمریکایی جانسون و جانسون: ۸.۵ دلار
◽️واکسن شرکت فایزر و بایون تک: 12 یورو
◽️واکسن شرکت توبینگن کورواک آلمان: ۱۰ یورو
◽️واکسن شرکت سانوفی فرانسه ۷.۵۶ یورو
◽️در این میان ارزانترین واکسن متعلق به شرکت آسترازنکا انگلیس با تنها ۱.۷۸ یورو در هر دوز است
@muors

دنگبژی به سبک یه‌ریوان

@muors

‍ چارسەد سالان بەرڤیا بزداندنێ ژ وانێ
ژ چاردێران، ئورمیە، تا گشتنێ قوچانێ
نکا ئەمێ رابوونێ دپرسنێ ژ کالان
چمانێ دانەگەریان، ئاناتۆلیا مە کانێ؟

ژ کتاوا (ژ وانێ تا قوچانێ)، رامیار

چهارصد سال پیش از این از شهر وان کنده شدیم
از #چالدران_ارومیه، تا رسیدیم به #قوچان
حالا ما برخاسته ایم و از پیران می پرسیم
چرا بازنگشتند، آناتولی ما کجاست؟

شعری از کتاب (از وان تا قوچان)
نوشتە : رامیار نادری.
@muors

دنگبژ یعقوب جبرائیلی از سلماس روستای هفتوان

@muors

پراکندگی جمعیتی کردستان ۱۲۴ سال پیش از نگاه یک ژنرال روس

نقشه کُردستان تهیه شده توسط ژنرال ولادمیر آلکساندرویچ کارتسوف در سال 1896ژنرال کارتسوف از سال 1894 تا آغاز جنگ جهانی اول در سمت های مختلف از جمله عضو ستاد فرماندهی سواره نظام قفقاز و قارس، رئیس ستاد سپاه دوم قفقاز فرمانده سواره نظام قفقاز ، در قفقاز جنوبی، ایالت قارس و گرجستان خدمت کرده

او در سال 1896 کتابی 52 صفحه ای تحت عنوان "یاداشت هایی درباره کُردها" در تفلیس منتشر کرد.
این نقشه که بعنوان ضمیمه کتاب منتشر شده برای اولین بار است که در فضای مجازی منتشر می شود در این نقشه با آمار، جمعیت ارامنه، کردهای ایزدی، کردهای علوی و سریانی ها را در کنار جمعیت کل کُردها و نحوه پراکندگی آنها را مشخص کرده است
لینک کتاب "یادداشت هایی درباره کُردها" به زبان روسی
https://dlib.rsl.ru/viewer/01003674462#?page=1
بزودی نقشه ای را از آرشیو کنگره امریکا منتشر خواهیم کرد که سال ۱۹۲۵ چاپ شده است
@muors