Isitma, oʻtkir

*PID - pelvic inflammatory disease (chanoq yalligʻlanish kasalligi)

bitta faylda

Gʻarb mamlakatlarida bevosita taʼsir etuvchi antivirus terapiyalar joriy etilgach, gepatit C virus (HCV) infeksiyasi tufayli bajariladigan transplantatsiyalar soni keskin kamaygan.

Ammo alkogolli jigar kasalligi va ilgari no-alkagol jigar steatozi, hozirda esa MASLD, yaʼni jigarning metabolik disfunksion steatozi deb ataluvchi kasalliklar boʻyicha jigar koʻchirib oʻtkazish muolajalari birinchi oʻringa chiqqan.

Osiyo mintaqasida esa surunkali B virusli gepatit va unga bogʻliq gepatosellular karsinoma jigar transplantatsiyasi uchun asosiy koʻrsatma boʻlib kelmoqda.

Jigar transplantatsiyasi bo'yicha NEJM maqolasi (15.11.2023)
https://telegra.ph/Jigar-transplantatsiyasi-08-13

COVID-19 asosan o'tkir xavfli virusli infeksiya sifatida qabul qilinadi. Ammo, pandemiyadan so'ng ham, dunyo bo'ylab kamida 60 milliondan ortiq odamda long Covid, o'zbekcha aytganda, cho'zilgan Covid mavjud.
#LongCovid

High quality
#LongCovid

COVID-19 pandemiyasi boshlanganiga 4 yildan koʻp vaqt oʻtdi, ammo, haligacha millionlab odamlar SARS-CoV-2 infeksiyasining uzoq muddatli oqibatlaridan aziyat chekishda davom etmoqda.

Minglab ilmiy maqola va tezislarning “long Covid (choʻzilgan Covid)”, “post-oʻtkir COVID-19”, “surunkali COVID-19” yoki “post-COVID-19 holati” kabi sarlavhalar bilan chiqishiga qaramasdan, aksariyat shifokorlar haligacha choʻzilgan Covidni qanday aniqlash va davolashni bilishmaydi.
Ushbu noaniqlikning sabablariga quyidagilar kiradi: kasallikni taʼriflashdagi xar-xillik; bir nechta taxminiy patofiziologik mexanizmlarning mavjudligi; kasallik diagnostikasi, monitoringi va tadqiqoti uchun ishlatilishi mumkin boʻlgan yagona, umum kelishilgan va qulay biomarkerning yoʻqligi; vaqt oʻtishi bilan kasallik kechishidagi oʻzgarishlar (m-n, virus evolyutsiyasi, vaksinatsiya, yangi dorilar tufayli).

Muammoning qanchalik dolzarbligini ushbu mavzuga atalgan maqolalarning ulkan hajmi va yangi maqolalarning chiqish tezligidan ham payqash mumkin. Hozirgi kunda olib borilayotgan virusologik, immunologik va boshqa fundamental ilmiy tadqiqotlarga qaralganda, choʻzilgan Covid diagnostikasi va terapiyasi boʻyicha klinik jihatdan muhim yutuqlarga erishishga oz qoldi. Ular asosan reabilitatsion terapiya modeliga asoslanib, bemor simptomlarini yengillashtirish va funksional holatini yaxshilashga qaratilgan boʻladi.

Rasmda long Covid (choʻzilgan Covid) patologiyasi, klinikasi va menejmentining qisqacha mazmuni aks ettirilgan.

The Lancet jurnali maqolasidan (17.08.2024)
https://doi.org/10.1016/S0140-6736(24)01136-X
#LongCovid

Inglizcha manbalarda "davolash" atamasidan ko'ra "management (menejment)" termini ko'proq qo'llaniladi. Chunki menejment bemor parvarishida kengroq yondashuvni o'z ichiga oladi.

Ya'ni, kasallik menejmenti deyilganda nafaqat kasallikni bevosita davolash (dori buyurish, jarrohlik amaliyotini o'tkazish), balki boshqa muhim jihatlarni ham qamrab olish tushuniladi:

• Profilaktik chora-tadbirlar: kasallik kuchayishi va qaytalanishining oldini olish.

• Patient education (bemorlarni o'qitish): bemorga uning kasalligini tushuntirish va uyda o'ziga xizmat qilishni o'rgatish.

• Qayta tibbiy ko'riklar va monitoring: qayta ko'riklar va testlar yordamida bemor holatini dinamik kuzatish va zaruratga qarab terapiyani o'zgartirish.

• Hayot tarzini o'zgartirish: bemor sog'lig'ini yaxshilovchi dieta, jismoniy mashqlar va turmush tarzining boshqa o'zgarishlarini tavsiya etish.

• Palliativ yordam: o'ta og'ir kasalliklarning simptomlari va stressini yengillashtirish, garchi ularni davolash imkoni bo'lmasa ham.

Menejmentdan farqli ravishda, "Davolash" atamasi faqat mavjud kasallikni bartaraf etish yoki yengillashtirishga qaratilgan tibbiy aralashuvni anglatadi xolos.

P.S.
"Management" ayrim o'zbek manbalarida "kasallikni boshqarish" deb ham tarjima qilingan (o'zim ham shunday qilganman oldin, lekin endi menejmentdan foydalanishga o'tdim).

Boʻgʻim ogʻrigʻi

Jadval: boʻgʻim ogʻrigʻi

Gepatomegaliya

Antidiabetik dorilar

Bemor holatini hisobga olgan holda antidiabetik dorilarni tanlash infografikasi

2-tip diabetni davolashda insulin, metformin, sulfonilmochevinalar (SU), SGLT-2 ingibitorlari (SGLT-2-I), dipeptidil peptidaza-4 ingibitorlari (DPP-4-I), glyukagonsimon peptid-1 agonistlari (GLP-1-RA), tiazolidindionlar (TZD) hamda alfa-glyukozidaza ingibitorlari (AGI) qoʻllaniladi.

Tibbiyot boʻyicha 2024-yilgi Nobel mukofoti haqida qisqacha izoh