دیدار با دکتر جلال خالقی مطلق (مصحح شاهنامه) در هامبورگ آلمان (سال ۲۰۲۱) به‌مناسبت ۲۰ شهریورماه زادروز ایشان به کوشش زهرا مجیدی‌نژاد از سوی «بنیاد فردوسی شاخۀ توس» (bonyadferdowsitous.ir)
#ادبیات
سید محمد بصام
@Matnook_com
www.matnook.com

علی دهباشی، «گفتگو با دکتر جلال خالقی مطلق»، ماهنامۀ کِلک، مجموعۀ آبان و آذر و دی ۱۳۷۴، شماره‌های ۶۸ تا ۷۰، ص ۲۴۰ تا ۲۶۰
در این گفت‌وگوی شنیدنی، جلال خالقی مطلق از تهران قدیم و خاطرات کودکی خود می‌گوید تا آشنایی با شاهنامه و مراحل تصحیح آن:
نامش آفاق بود و در چشم من شباهت زیادی به فرخ‌لقا داشت، کمی باریک‌اندام‌تر از فرخ‌لقا. گاهی که من زودتر به خانه‌شان می‌رفتم و زنان دیگر هنوز نیامده بودند، اغلب جلوی آینه گیسوان مشکی بلند خود را شانه می‌زد و [...] ترانۀ غم‌انگیزی را زمزمه می‌کرد. گاهی نیز به گوشۀ چشم، نگاهی به من می‌انداخت و لبخندی می‌زد. و این لحظات، نخستین دَق‌ّالباب‌های عشق بر دریچۀ قلب کوچک من بود...
#ادبیات
سید محمد بصام
@Matnook_com

«یی» یا «ی‌ای»؟

«-ی» نکره در پیوند با واژه‌های پایان‌یافته به همخوان y به‌صورت پیوسته («...یی/ ...ـیی») نوشته می‌شود.
درست: خط‌مشیی، رأیی، سعیی
نادرست: خط‌مشی‌ای، رأی‌ای، سعی‌ای

یادآوری: در ویراست جدید دستور خطّ فارسی فرهنگستان، به این نکتۀ رسم‌الخطی تصریح نشده‌است.
#املا_رسم‌الخط
سید محمد بصام
@Matnook_com
www.matnook.com

شکسته‌نویسی «را»
در گفت‌وگوهای داستان با دو قاعده!
#گفتاری‌نویسی #املا_رسم‌الخط
سید محمد بصام
@Matnook_com
www.matnook.com

صبح بی تو رنگ بعدازظهر یک آدینه دارد
بی تو حتی مهربانی حالتی از کینه دارد

بی تو می‌گویند تعطیل است کار عشق‌بازی
عشق اما کِی خبر از شنبه و آدینه دارد
(قیصر امین‌پور)

نکته: «بی»، مانند «با» و «از» و «در»، حرف اضافه است و با واژهٔ بعدش بافاصله نوشته می‌شود.
این را هم ببینید: فاصله‌گذاری ۴۵۶ واژۀ «بی»دار.
#فاصله‌گذاری
سید محمد بصام
@Matnook_com
www.matnook.com

🗣 Engelbert Humperdinck
🎵 Where Do I Begin?

به بهانۀ ۲۴ سپتامبر، روز نقطه‌گذاری

«نقطه‌گذاری» (punctuation)، به یک اعتبار، به معنای «به‌کار بردن علامت‌های قراردادی در متن برای خواندن درست و فهم دقیق آن» است، مانند ویرگول و علامت پرسش.
سابقۀ این علامت‌ها در خط فارسی به بیش از دو قرن نمی‌رسد و برگرفته از نظام نقطه‌گذاری فرانسوی و انگلیسی است.
این علامت‌های قراردادی را معمولاً «نشانه‌های / علائم سجاوندی» می‌نامند (سجاوندی از دانشمندان ایرانی در قرن ششم بوده که اولین بار علائم وقف را برای قرآن ابداع کرده‌است. ازاین‌رو ویرگول و مانند آن را نیز علائم سجاوندی نامیده‌اند). ولی از آنجا که هرکدام از این علائم یک نشانه‌اند و کاربرد خاص خود را دارند، بهتر است، در ویرایش و نگارش، به‌جای «علائم سجاوندی» یا «نقطه‌گذاری»، «نشانه‌گذاری» بگوییم.
هشتگ #نشانه‌گذاری را در این کانال جست‌وجو کنید و ده‌ها نکتۀ جدید و مفید نشانه‌گذاری بیاموزید.
سید محمد بصام
@Matnook_com
www.matnook.com

آیا نوشتن دو فعل در پی هم نادرست است؟
#ویرایش_زبانی
سید محمد بصام
@Matnook_com
www.matnook.com

فاصله‌گذاری «فراـ»

پیشوند «فرا‌ـ»، چه در کاربرد فعلی و چه غیرفعلی، همیشه با واژۀ پس از خود بی‌فاصله نوشته می‌شود:
- فراافکندن، فراخواندن، فرارسیدن، فرارفتن، فراگرفتن.
- فرابنفش، فرابورس، فراتاب (پروژکتور)، فراتاریخی، فراجناحی، فراخوان، فراداستان، فرادست، فرارویِ، فرازبانی، فرازمینی، فراسازمانی، فراسویِ، فراصوت، فراطبیعی، فرافکنی، فرامتنی، فرامدرن، فراملی، فراملیتی، فرامنطقه‌ای، فراواقع‌گرایی (سوررئالیسم)، فراواقعی، فراهمایی (کنفرانس).

یادآوری:
در فارسی قدیم، «فرا» کاربرد مستقل نیز داشته‌ و به‌عنوان حرف اضافه به‌کار می‌رفته‌است:
- «امیر [...] به خرگاه بنشست، گله کرد فرا خادمان (= نزد / پیش خادمان) از وزیر.» (تاریخ بیهقی، ص ۸۲۰)
- «او به کمند فرا چاه (= درون چاه) شد.» (اسکندرنامه، ص ۳۴۰)
- «جنید فرا زن گفت (= به زن گفت): اکنون اندر ستر شو.» (رسالۀ قشیریه، ص ۱۱۰)

این را هم ببینید: ۵ نکته دربارۀ فعل پیشوندی.
#فاصله‌گذاری #دستورزبان
سید محمد بصام
@Matnook_com
www.matnook.com

به فاصله‌گذاری این دو عدد دقت کنید:
- بیست‌وپنج‌صدم: ۰٫۲۵؛
- بیست و پنج‌صدم: ۲۰٫۰۵.

نکته:
۱) تنها خود عدد کسری (صورت + مخرج + ـ‌ُم) کاملاً بی‌فاصله یا با نیم‌فاصله نوشته می‌شود: نُه‌میلیونم (۰٫۰۰۰۰۰۹)، دوصدهزارم (۰٫۰۰۰۰۲)، شش‌ده‌هزارم (۰٫۰۰۰۶)، هفت‌هزارم (۰٫۰۰۷)، سه‌ونیم‌صدم (۰٫۰۳٬۵)، چهارـ‌‌دهم (۰٫۴) (در این مورد، با تیرۀ روی خط زمینه و از دو طرفِ تیره با نیم‌فاصله).
۲) اگر صورت عدد کسری «یک» باشد، می‌توانیم مخرج را اول بیاوریم و در این صورت نیز بی‌فاصله یا با نیم‌فاصله نوشته می‌شوند: پنج‌یک (= یک‌پنجم)، ده‌یک (= یک‌دهم)، صدیک (= یک‌صدم).
۳) نصف (= یک‌دوم) و خمس (= یک‌پنجم) و مانند این‌ها عدد کسری عربی‌اند و بافاصله نوشته می‌شوند: نصف دیه، خمس مال.
#فاصله‌گذاری
سید محمد بصام
@Matnook_com
www.matnook.com

🔺سارا لطیفیان (از ویرایش‌آموزان کارگاه‌های ویرایش مؤسسۀ متنوک)، دکتری زبان و ادبیات فارسی، از ایلام

🔰نظرات و نتایج شما 👇
@Matnook_01
@Matnook_com

قاعدۀ نوشتن نام‌های بیگانه در فارسی

این را هم ببینید: شیوۀ نگارش اَعلام تاریخی و جغرافیایی.
#املا_رسم‌الخط
سید محمد بصام
@Matnook_com
www.matnook.com

🔺معصومه محمودیان، دکتری شیمی، مدیرمسئول نشریۀ دید برتر

🎞ویدئو سایر شرکت‌کنندگان:
@Matnook_01
🔰کانال مؤسسه در تلگرام:
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

فرمول و فاصله‌گذاری درصد

۱) عدد + درصد (بافاصله):
پنج درصد / ۵ درصد (۵٪ بی‌فاصله)
نادرست: پنج‌درصد / ۵درصد

۲) (صد + ـ‌ی) + عدد (بافاصله):
صدی پنج، صدی نود

این را هم ببینید: شش قاعدۀ درصدنویسی.
#فاصله‌گذاری
سید محمد بصام
@Matnook_com
www.matnook.com

یک نکتۀ نگارشی که باید بدانید!
«آنچه» یا «آنچه که»؟ چرا؟

این را هم ببینید: اندر استعمال «آنچ که» و «هرچ که».
#ویرایش_زبانی
سید محمد بصام
@Matnook_com
www.matnook.com

واژۀ عربی «تُکلان» از مادۀ «و‌‌ک‌ل» و به معنای «سپردن خود یا کار به دیگری» است. «عَلَی اللهِ تُکلاني» یعنی «عَلَی اللهِ توکّلي» (پشت‌گرمی‌ام به خداست). «تکلان» بر وزن «فعلان» است که واو آن به تاء قلب / بدل شده‌است. بنابراین *التکلال، که در «تذکار برای چاپ نوزدهم» (آخرین یادداشت) از کتاب نگارش و ویرایش، نگارش احمد سمیعی گیلانی (چاپ نوزدهم: تهران، سمت، ویراست سوم، با اصلاحات و اضافات، ۱۳۹۹)، ص دَه آمده‌است، نادرست و گویا غلط تایپی است که باید در ویراست‌های بعدی این کتاب اصلاح شود.
#املا_رسم‌الخط #واژه‌شناسی
سید محمد بصام
@Matnook_com
www.matnook.com

در عربی، اِعراب نَعت از منعوت تبعیت می‌کند. عبارت «أَحسنَ تبسّماً مِنَ القلم» در حکم نعت (صفت) است برای «باکیاً». بنابراین «أَحسنَ» نیز، که در کتاب نگارش و ویرایش، نگارش احمد سمیعی گیلانی (چاپ نوزدهم: تهران، سمت، ویراست سوم، با اصلاحات و اضافات، ۱۳۹۹)، ص ۱ آمده‌است، باید منصوب باشد: لَم أَرَ باکیاً أَحسنَ تبسّماً مِنَ القلم.
#دستورزبان
سید محمد بصام
@Matnook_com
www.matnook.com

دو نکته از کتاب نگارش و ویرایش، نگارش احمد سمیعی گیلانی (چاپ نوزدهم: تهران، سمت، ویراست سوم، با اصلاحات و اضافات، ۱۳۹۹)، ص ۵۰ و ۵۱

نکتۀ اول:
ایشان در صفحۀ ۵۰ گفته‌اند که نوشتاری شدن زبان از «دو جهت» آن را از صورت گفتاری جدا کرده‌است. سپس یک جهت را نام برده‌اند و آن ـ به تعبیر من و خلاصه‌وار ـ این‌که عناصر زبَرزنجیری زبان ویژۀ گفتار است و به‌ندرت در نوشتار منعکس می‌شود. سپس دو راهکار برای غیبت این عناصر پیشنهاد کرده‌اند. اما متأسفانه «جهت دوم» را فراموش کرده‌اند نام ببرند و این بخش از کتاب را بدون ذکر جهت دوم به پایان برده‌اند.

نکتۀ دوم:
چنان‌که در تصویر می‌بینید، یکی از راهکارهای ایشان برای رفع ابهام معنایی تغییر ساختاری جمله است. اولاً مثال ایشان ابهام معنایی ندارد، بلکه ممکن است به دو صورت خوانده شود. این «ابهام معنایی» نیست. ثانیاً تا جایی که می‌توانیم با گذاشتن یک ویرگول از خوانش نادرست جلوگیری کنیم، چرا ساختار جمله را تغییر دهیم؟ هنر ویراستار این است که با کمترین کار جمله را اصلاح کند. پس: در عداوت رسول، با کفار عرب هم‌داستان بودند.
#ویرایش_زبانی #نشانه‌گذاری
سید محمد بصام
@Matnook_com
www.matnook.com

تو هم‌دردی یا تو هم دردی؟

ببینید: فاصله‌گذاری ۲۶۵ واژۀ «هم»دار.
#فاصله‌گذاری
سید محمد بصام
@Matnook_com
www.matnook.com

هر بار که کتابی را باز می‌کنی و می‌خوانی، درختی لبخند می‌زند. به این می‌گویند «زندگی پس از مرگ».

نکته: «هر بار» بافاصله نوشته می‌شود، مانند «هر دفعه، هر مرتبه، هر مرحله، هر نوبت، هر وهله».

کجا «هر» را بی‌فاصله بنویسیم؟
ببینید: فاصله‌گذاری «هر».
#فاصله‌گذاری
سید محمد بصام
@Matnook_com
www.matnook.com

🔺حبیبه اکبرزاده، کارشناسی عکاسی و دانشجوی ارشد پژوهش هنر، از مشهد

🎞ویدئو سایر شرکت‌کنندگان:
@Matnook_01
🔰کانال مؤسسه در تلگرام:
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com