🔺نوع‌دوستی از دیدگاه اسلام

ناشر: جامعة المصطفی العالمیة
این کتاب در مؤسسۀ متنوک و به کوشش ویراستارانِ مؤسسه ویرایش شده‌است.
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

به‌مناسبتِ دوم اکتبر:
روز بدون خشونت، روز حیوانات مزرعه، و زادروز مهاتما گاندی

بزرگیِ هر ملتی را می‌توان از شیوۀ رفتارِ آن‌ها با حیوانات فهمید. (مهاتما گاندی)
۱۴‌۰۰‌/۰‌‌۷‌/‌‌۱‌۰‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

یک نکته‌ات بگویم!

تنوینِ «قبلاً» را در گفتاری‌نویسی و در پیوند با «-ها» یا «هم»، با «ن» و سرهم می‌نویسیم: قبلنا، قبلنم.

ویراستهٔ عکس‌نوشته را هم با درنگ ببینید:
تازگیا اخلاق خدا خیلی خوب شده. قبلنا سر یه سیب خوردن، آدم و حوا رو از بهشت می‌نداخت بیرون، الان سه هزار میلیاردم که بخوری، کاری به کارت نداره. نهایت اگه عصبی بشه، پرتت می‌کنه کانادا!
۱۴‌۰۰‌/۰‌‌۷‌/‌‌۱‌۰‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

به‌مناسبتِ ۳ اکتبر، روز تکنیسین‌ها

۱) «تکنیسین» (technicien) وام‌واژه‌ای فرانسوی و به معنای «کاردان فنی» است. فرهنگستان واژۀ «فن‌ورز» را برای آن پیشنهاد و تصویب کرده‌است: شخصی، معمولاً با مدرک کاردانی، که در فن یا صنعتی دارای تخصص و تجربۀ علمی باشد.

۲) در گفتار، به‌خاطر آسانیِ تلفظ، معمولاً این واژه را به‌صورت /تکنسین/ تلفظ می‌کنند (با تبدیل واکۀ i به e) و درست است. در نوشتار، بهتر است که برابرِ فارسیِ آن را به‌کار ببریم (= «فن‌ورز») و اگر بخواهیم فرنگیِ آن را به‌کار ببریم، بنویسیم «تکنیسین»، نه *تکنسین.
۱۴‌۰۰‌/۰‌‌۷‌/‌‌۱‌‌۱‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

🔺مقتل قتیل‌العبرة

دبیر مجموعه: سید محمد بصام
کتاب‌آماییِ این اثر (ترجمه، ویرایش، مقابله، طراحی، و ص.آرایی) در مؤسسۀ متنوک انجام شده‌است.
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

دو نکته، دو واژه
به‌مناسبتِ چهارم اکتبر
روز رول دارچینی

۱) در انگلیسی، «رول» (roll) معانیِ گوناگونی دارد، ازجمله «حلقه، لوله، پیچ‌وتاب، غلت/ غلتیدن، و نان ساندویچی». عبارت cinnamon roll نیز به نوعی نان‌شیرینیِ دارچینی گفته می‌شود که به‌صورت استوانه‌ای پیچیده و پخته شده باشد. بنابراین به‌جای «رول» می‌توان گفت «نان‌پیچ» (چنانکه بسیاری نیز می‌گویند) و به‌جای «رول دارچینی» نیز می‌توان گفت «نان‌پیچ دارچینی». (فارسی را پاس بداریم. 😊)

۲) «دارچین» مرکب است از «دار» (به معنای «چوب و درخت») و «چین» (کشور معروف). این واژه دراصل «دارِ چینی» یعنی «درخت چینی» بوده (زیرا خاستگاه آن کشور چین بوده‌) و در گذر زمان، به «دارچین» تبدیل شده‌‌‌است. در متونِ قدیم، به آن «دارصینی» نیز می‌گفتند («صین» عربی‌شدۀ «چین» است): «و از این ناحیه [= چین] حریر و پرند و [...] دارصینی [...] خیزد.» (حدودالعالم، از قرن چهارم، به نقل از لغتنامۀ دهخدا)
همچنین به «زردچوبه» و «درخت عود»، به‌ترتیب، «دارزرد» و «داربوی» (/dârbuy/) نیز می‌گفتند، زیرا «دار» یعنی «چوب» و «دارزرد» یعنی «چوب زرد» و «داربوی» یعنی «چوب یا شاخۀ خوشبوی درخت عود». پس «دارچین» نیز، به یک معنا، چوب یا پوستۀ همان درختِ معروفِ چینی است.
۱۴‌۰۰‌/۰‌‌۷‌/‌‌۱‌۲‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

لایو اینستاگرامی

موضوع: فاصله‌گذاری، نشانه‌گذاری، پرسش‌وپاسخ
زمان: سه‌شنبه (۱۳ مهر)، ساعت ۲۱

اینستاگرام مؤسسۀ متنوک:👇
instagram.com/matnook_com
🎁برای هریک از شرکت‌کنندگان یک جایزۀ ۲۵۰٫۰۰۰تومانی!🎁
۱۴‌۰۰‌/۰‌‌۷‌/‌‌۱‌۲‌
سید محمد بصام
@Matnook_com

اینستاگرام مؤسسۀ متنوک:👇
instagram.com/matnook_com
📣این لایو ذخیره نمی‌شود و جایزه فقط برای شرکت‌کنندگان در لایو است.
۱۴‌۰۰‌/۰‌‌۷‌/‌‌۱‌۳
سید محمد بصام
@Matnook_com

یادداشتی از دکتر حسین سامعی، زبان‌شناس، فرهنگ‌نویس، و استاد دانشگاه اِموری آمریکا (به‌مناسبتِ زادروز ایشان، ۱۳۳۲/۰۷/۱۴)، دربارهٔ کتاب غلط ننویسیم، اثر ابوالحسن نجفی:

۱) این کتاب حاصل نکته‌سنجی‌ها و دانش ستودنی نویسندهٔ آن در واکاوی برخی نکته‌های زبانی است، اما به‌شدت دچار ضعف علمی است.

۲) کتاب هیچ بنیان نظری و علمی و هیچ ساختار منظمی ندارد. یادداشت‌ها و توجهات نویسنده و مترجمی البته فرهیخته و دانشمند است که نکاتی را که در طول زمان به آن‌ها برخورده‌است به ما متذکر می‌شود. بنابراین یکدست نیست. تنها مطالبی درج شده‌است که نویسنده می‌داند یا به آن‌ها توجه کرده‌است.

۳) بینش نویسنده و روش تحلیلی او تاریخ‌گراست؛ یعنی صحت یک صورت زبانی را صرفاً با مراجعه به گذشتهٔ آن تعیین می‌کند. چنین رویکردی مغالطه‌آمیز است، چون به این توجه ندارد که خودِ این گذشته چگونه شکل گرفته‌است.

۴) دیدگاه نویسنده پیرایش‌محور است؛ یعنی می‌خواهد زبان را از آلودگی‌ها بزداید، اما هیچ تعریف روشنی از آلودگیِ زبانی به‌دست نمی‌دهد.

۵) عنوان کتاب و رویکرد نویسنده حاکی از آن است که این کتاب ویرایش‌محور نیست، هرچند ویراستاران از آن بسیار استفاده می‌کنند، چون بنا را بر غلط و درست در زبان گذارده‌است، که حکمی مطلق است. به نظر من، ویرایش نظر به غلط و درست ندارد یا نباید داشته باشد، بلکه رویکردی زیباشناختی دارد؛ یعنی چه چیزی مناسب یا پسندیده است.

۶) زیرعنوان «فرهنگ دشواریهای زبان فارسی» بی‌معناست. این‌ها دشواری‌ها نیستند، بلکه تغییراتِ زبانیِ فارسی هستند.

۷) در موارد متعدد، نتیجه‌گیری‌ها مِن‌عندی است و هیچ دلیل روشن و موجهی بر رد یا قبول یک صورت زبانی ارائه نمی‌شود.

من در نهایت، این کتاب را مفید اما به‌ لحاظ علمی گمراه‌کننده می‌دانم.
۱۴‌۰۰‌/۰‌‌۷‌/۱۴‌
سید محمد بصام
@Ketabe_Bahar
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

کنفرانس مطالعات ایرانی
مریلند، خرداد ۱۳‌۷‌۹

از راست:
علی دهباشی، محمد توکلی طرقی، حسین سامعی (زبان‌شناس و استاد دانشگاه اِموری آمریکا)، پیتر چلکوفسکی (ایران‌شناس آمریکایی و استاد دانشگاه نیویورک)
۱۴‌۰۰‌/۰‌‌۷‌/‌‌۱‌۴‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

یک نکته‌ات بگویم!

«(به)توسطِ» حرف اضافۀ مرکبی است که نشان می‌دهد فعل به‌وسیلۀ چه کسی یا چه چیزی انجام شده‌است. این حرفِ اضافه (یا دیگر حروف همانند آن) همراه با واژه یا واژه‌هایی که پس از آن‌ها می‌آیند از ساخت‌های کمابیش رایج در فارسی‌اند و کاملاً درست‌اند.
- كشته شدنِ پلاشان «ازدستِ» بيژن (شاهنامه)
- چنینم نبشته بُد اختر به سر/ که من کشته گردم «به‌دست» پدر (فردوسى)

در برخی عبارت‌ها، مانند همین زیرنویسِ عکس،‌ می‌توان به‌مناسبت از حروفِ اضافۀ دیگری نیز استفاده کرد. برای مثال، از آنجا که ترمیم با «دست» انجام می‌شود، بهتر است بنویسیم «پاکسازی به‌دست مرمتگر»، نه «توسط مرمتگر». اما باید بدانیم که عبارت اخیر نیز به هیچ وجه غلط نیست.

همچنین به‌جای «به‌وسیلۀ»،‌ باز هم به‌مناسبت، می‌توان از حرف اضافۀ «با» استفاده کرد.
درنتیجه،
مراحل پاکسازی طومار «توسط» مرمتگر «به‌وسیلۀ» مکش هوا
می‌شود:
فرایند پاکسازی طومار «به‌دست» مرمتگر «با» مکش هوا.
۱۴‌۰۰‌/۰‌‌۷‌/‌‌۱‌۵‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

«جهتِ» درست است یا «برای»؟

۱۴‌۰۰‌/۰‌‌۷‌/‌‌۱‌‌۸‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com