در کارگاه وُرد (جمعه، ۲ مهر)،
دقیقاً چه چیزی یاد می‌گیریم؟

🎁تخفیف، هدیه، سرفصل‌ها، و ...🎁
👩🏻ثبت‌نام سریع و آسان:👇
@MatnookAdmin3
‌‌۱۴‌۰۰‌/۰‌۶‌/‌‌۲۹
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

یک نکته‌ات بگویم!

نشانه‌گذاری در فارسی دقیقاً مطابق با انگلیسی نیست،‌ به‌ویژه ویرگول‌گذاری. بنابراین، در ترجمۀ این متن، قبل از «و» (and)، ویرگول نمی‌گذاریم، بلکه فقط بعد از «برای برخی‌» (for some people) می‌گذاریم،‌ چون در حکم قیدی است که در آغاز جمله آمده‌است:
تنهایی مسئلۀ مهمی است و برای برخی، به‌منزلۀ هوایی است که تنفس می‌کنند.
‌۱۴‌۰۰‌/۰‌۶‌/‌‌۳‌۰‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

هرگز نگذاشتم درس‌خواندنم مانع تحصیلاتم شود. (مارک توئین)

دو نکته:
۱) مصدرهای مرکب و شبه‌مرکب را همیشه بافاصله می‌نویسیم، مگر تکواژ وابسته‌ای در پایانشان افزوده شود. بنابراین «درس خواندن» را بافاصله، و «درس‌خواندنم» را نیم‌فاصله می‌نویسیم.
۲) املای نام «مارک توئین»، نویسندۀ آمریکایی، بهتر است به همین صورت («توئین») نوشته شود، نه *تواین.
‌۱۴‌۰۰‌/۰‌۶‌/‌‌۳‌۱‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

💥۲ جایزۀ ۱٫۵۰۰٫۰۰۰ریالی برای شما!💥

🎁برای آگاهی از شرایط شرکت در چالش و مسابقۀ امشب، دو استوری آخر اینستاگرام متنوک را ببینید و برندۀ این جایزۀ ویژه باشید! 👇
instagram.com/matnook_com
⏳زمان قرعه‌کشی: پنج‌شنبه، ۱ مهر
‌۱۴‌۰۰‌/۰‌۶‌/‌‌۳‌‌۱‌
سید محمد بصام
@Matnook_com

یک نکته‌ات بگویم!

هر دو ویرگول،‌ در این نوشته، اضافی است. پس از نهاد، چه عبارت باشد و چه جمله، چه کوتاه باشد و چه بلند،‌ نیازی به گذاشتنِ ویرگول نیست. بنابراین:
فلسفه‌ای که هیچ‌کس را ناراحت و عصبی نکند و با هیچ‌کس مخالفت نکند فلسفه نیست. کار فلسفه تحقیر حماقت است.

یادآوری:
هنگامی پس از نهاد ویرگول می‌گذاریم که میان آن و گزاره، عنصر دیگری قرار گرفته باشد. مثال:
کار فلسفه، چنانکه فیلسوفان گفته‌اند،‌ تحقیر حماقت است.
‌۱۴‌۰۰‌/‌۰‌۷‌/۰۱‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

امیدواریم برندهٔ بعدی شما باشید! 😊
‌۱۴‌۰۰‌/۰‌‌۷/۰۳‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

داستان «ادکلن»

«ادکلن» (در فرانسوی، eau de cologne) دراصل به‌ معنای «آبِ کُلْن» است. در سال ۱۷۰۹، یک عطرسازِ ایتالیایی به‌ نام یوهان ماریا فارینا (۱۶۸۵ - ۱۷۶۶)، که در شهر کلنِ آلمان زندگی می‌کرد، عطری در کارگاهش ساخت و نامش را «آبی از کلن» گذاشت. پس از مدتی، عطرِ او معروف شد و نامِ «ادکلن» بر آن باقی ماند. از آن پس، عطرهایی که با فرمولِ شیمیاییِ مشابه ساخته می‌شدند، «ادکلن» نام گرفتند. امروزه به عطرهایی که به اندازۀ مشخصی مادۀ خوشبوکننده و الکل داشته باشند «ادکلن» می‌گویند.
‌۱۴‌۰۰‌/۰‌‌۷/۰۳‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

یک نکتۀ فاصله‌گذاری

کهن شود همه‌کس را به روزگار، ارادت
مگر مرا،‌ که همان عشقِ اول است و زیادت
(سعدی)

۱) عبارتِ «به روزگار» در این بیتِ سعدی به معنای «به‌مرور زمان و در گذر ایام» است. این عبارت، که به‌اصطلاح یک گروه حرف‌اضافه‌ای است، مرکب است از «به» (حرف اضافه/ هسته) + «روزگار» (متمم/ وابسته) که مجموعاً در نقش قید به‌کار رفته‌است.

۲) یکی از معانیِ حرفِ اضافۀ «به»، به‌ویژه در فارسیِ قدیم، «در/ اندر» است که «ظرفیت زمانی» را نشان می‌دهد و نقش مستقلی در جمله دارد. بنگرید:
دهقان «"به" سحرگاهان» کز خانه برآید
نه هیچ بیارامد و نه هیچ بپاید (منوچهری)
«به سحرگاهان» یعنی «در آن زمان، که هنگام سپیده‌دم» باشد.

سعدی! «"به" روزگاران» مهری نشسته بر دل
بیرون نمی‌توان کرد، الّا «"به" روزگاران»
«به روزگاران» نیز به معنای «در گذر ایام» است. «به روزگار» نیز همچنین. درنتیجه، از آنجا که نقش و معنای «به»، در این کاربردها، مستقل است، بافاصله نوشته می‌شود و به واژۀ پس از خود نمی‌چسبد. بنابراین نوشتنِ «به‌روزگار»، به‌صورت نیم‌فاصله، نادرست است، زیرا «واژه» نیست که نیم‌فاصله نوشته شود.

۳) فاصله‌گذاریِ درست و دقیق، به‌طور کلی، مستلزمِ درکِ عمیقی از دستورزبان یعنی شناختِ هویتِ دستوریِ واژه‌ها و نقش آن‌هاست. افزون بر این، در فاصله‌گذاریِ متون قدیم، باید ویژگی‌های سبکی را نیز درنظر گرفت.
‌۱۴‌۰۰‌/۰‌‌‌۷‌/‌‌۰‌۶‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com
t.me/Matnook_com/3107

🔺نوع‌دوستی از دیدگاه اسلام

ناشر: جامعة المصطفی العالمیة
این کتاب در مؤسسۀ متنوک و به کوشش ویراستارانِ مؤسسه ویرایش شده‌است.
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

به‌مناسبتِ دوم اکتبر:
روز بدون خشونت، روز حیوانات مزرعه، و زادروز مهاتما گاندی

بزرگیِ هر ملتی را می‌توان از شیوۀ رفتارِ آن‌ها با حیوانات فهمید. (مهاتما گاندی)
۱۴‌۰۰‌/۰‌‌۷‌/‌‌۱‌۰‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

یک نکته‌ات بگویم!

تنوینِ «قبلاً» را در گفتاری‌نویسی و در پیوند با «-ها» یا «هم»، با «ن» و سرهم می‌نویسیم: قبلنا، قبلنم.

ویراستهٔ عکس‌نوشته را هم با درنگ ببینید:
تازگیا اخلاق خدا خیلی خوب شده. قبلنا سر یه سیب خوردن، آدم و حوا رو از بهشت می‌نداخت بیرون، الان سه هزار میلیاردم که بخوری، کاری به کارت نداره. نهایت اگه عصبی بشه، پرتت می‌کنه کانادا!
۱۴‌۰۰‌/۰‌‌۷‌/‌‌۱‌۰‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

به‌مناسبتِ ۳ اکتبر، روز تکنیسین‌ها

۱) «تکنیسین» (technicien) وام‌واژه‌ای فرانسوی و به معنای «کاردان فنی» است. فرهنگستان واژۀ «فن‌ورز» را برای آن پیشنهاد و تصویب کرده‌است: شخصی، معمولاً با مدرک کاردانی، که در فن یا صنعتی دارای تخصص و تجربۀ علمی باشد.

۲) در گفتار، به‌خاطر آسانیِ تلفظ، معمولاً این واژه را به‌صورت /تکنسین/ تلفظ می‌کنند (با تبدیل واکۀ i به e) و درست است. در نوشتار، بهتر است که برابرِ فارسیِ آن را به‌کار ببریم (= «فن‌ورز») و اگر بخواهیم فرنگیِ آن را به‌کار ببریم، بنویسیم «تکنیسین»، نه *تکنسین.
۱۴‌۰۰‌/۰‌‌۷‌/‌‌۱‌‌۱‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

🔺مقتل قتیل‌العبرة

دبیر مجموعه: سید محمد بصام
کتاب‌آماییِ این اثر (ترجمه، ویرایش، مقابله، طراحی، و ص.آرایی) در مؤسسۀ متنوک انجام شده‌است.
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

دو نکته، دو واژه
به‌مناسبتِ چهارم اکتبر
روز رول دارچینی

۱) در انگلیسی، «رول» (roll) معانیِ گوناگونی دارد، ازجمله «حلقه، لوله، پیچ‌وتاب، غلت/ غلتیدن، و نان ساندویچی». عبارت cinnamon roll نیز به نوعی نان‌شیرینیِ دارچینی گفته می‌شود که به‌صورت استوانه‌ای پیچیده و پخته شده باشد. بنابراین به‌جای «رول» می‌توان گفت «نان‌پیچ» (چنانکه بسیاری نیز می‌گویند) و به‌جای «رول دارچینی» نیز می‌توان گفت «نان‌پیچ دارچینی». (فارسی را پاس بداریم. 😊)

۲) «دارچین» مرکب است از «دار» (به معنای «چوب و درخت») و «چین» (کشور معروف). این واژه دراصل «دارِ چینی» یعنی «درخت چینی» بوده (زیرا خاستگاه آن کشور چین بوده‌) و در گذر زمان، به «دارچین» تبدیل شده‌‌‌است. در متونِ قدیم، به آن «دارصینی» نیز می‌گفتند («صین» عربی‌شدۀ «چین» است): «و از این ناحیه [= چین] حریر و پرند و [...] دارصینی [...] خیزد.» (حدودالعالم، از قرن چهارم، به نقل از لغتنامۀ دهخدا)
همچنین به «زردچوبه» و «درخت عود»، به‌ترتیب، «دارزرد» و «داربوی» (/dârbuy/) نیز می‌گفتند، زیرا «دار» یعنی «چوب» و «دارزرد» یعنی «چوب زرد» و «داربوی» یعنی «چوب یا شاخۀ خوشبوی درخت عود». پس «دارچین» نیز، به یک معنا، چوب یا پوستۀ همان درختِ معروفِ چینی است.
۱۴‌۰۰‌/۰‌‌۷‌/‌‌۱‌۲‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

لایو اینستاگرامی

موضوع: فاصله‌گذاری، نشانه‌گذاری، پرسش‌وپاسخ
زمان: سه‌شنبه (۱۳ مهر)، ساعت ۲۱

اینستاگرام مؤسسۀ متنوک:👇
instagram.com/matnook_com
🎁برای هریک از شرکت‌کنندگان یک جایزۀ ۲۵۰٫۰۰۰تومانی!🎁
۱۴‌۰۰‌/۰‌‌۷‌/‌‌۱‌۲‌
سید محمد بصام
@Matnook_com

اینستاگرام مؤسسۀ متنوک:👇
instagram.com/matnook_com
📣این لایو ذخیره نمی‌شود و جایزه فقط برای شرکت‌کنندگان در لایو است.
۱۴‌۰۰‌/۰‌‌۷‌/‌‌۱‌۳
سید محمد بصام
@Matnook_com

یادداشتی از دکتر حسین سامعی، زبان‌شناس، فرهنگ‌نویس، و استاد دانشگاه اِموری آمریکا (به‌مناسبتِ زادروز ایشان، ۱۳۳۲/۰۷/۱۴)، دربارهٔ کتاب غلط ننویسیم، اثر ابوالحسن نجفی:

۱) این کتاب حاصل نکته‌سنجی‌ها و دانش ستودنی نویسندهٔ آن در واکاوی برخی نکته‌های زبانی است، اما به‌شدت دچار ضعف علمی است.

۲) کتاب هیچ بنیان نظری و علمی و هیچ ساختار منظمی ندارد. یادداشت‌ها و توجهات نویسنده و مترجمی البته فرهیخته و دانشمند است که نکاتی را که در طول زمان به آن‌ها برخورده‌است به ما متذکر می‌شود. بنابراین یکدست نیست. تنها مطالبی درج شده‌است که نویسنده می‌داند یا به آن‌ها توجه کرده‌است.

۳) بینش نویسنده و روش تحلیلی او تاریخ‌گراست؛ یعنی صحت یک صورت زبانی را صرفاً با مراجعه به گذشتهٔ آن تعیین می‌کند. چنین رویکردی مغالطه‌آمیز است، چون به این توجه ندارد که خودِ این گذشته چگونه شکل گرفته‌است.

۴) دیدگاه نویسنده پیرایش‌محور است؛ یعنی می‌خواهد زبان را از آلودگی‌ها بزداید، اما هیچ تعریف روشنی از آلودگیِ زبانی به‌دست نمی‌دهد.

۵) عنوان کتاب و رویکرد نویسنده حاکی از آن است که این کتاب ویرایش‌محور نیست، هرچند ویراستاران از آن بسیار استفاده می‌کنند، چون بنا را بر غلط و درست در زبان گذارده‌است، که حکمی مطلق است. به نظر من، ویرایش نظر به غلط و درست ندارد یا نباید داشته باشد، بلکه رویکردی زیباشناختی دارد؛ یعنی چه چیزی مناسب یا پسندیده است.

۶) زیرعنوان «فرهنگ دشواریهای زبان فارسی» بی‌معناست. این‌ها دشواری‌ها نیستند، بلکه تغییراتِ زبانیِ فارسی هستند.

۷) در موارد متعدد، نتیجه‌گیری‌ها مِن‌عندی است و هیچ دلیل روشن و موجهی بر رد یا قبول یک صورت زبانی ارائه نمی‌شود.

من در نهایت، این کتاب را مفید اما به‌ لحاظ علمی گمراه‌کننده می‌دانم.
۱۴‌۰۰‌/۰‌‌۷‌/۱۴‌
سید محمد بصام
@Ketabe_Bahar
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

کنفرانس مطالعات ایرانی
مریلند، خرداد ۱۳‌۷‌۹

از راست:
علی دهباشی، محمد توکلی طرقی، حسین سامعی (زبان‌شناس و استاد دانشگاه اِموری آمریکا)، پیتر چلکوفسکی (ایران‌شناس آمریکایی و استاد دانشگاه نیویورک)
۱۴‌۰۰‌/۰‌‌۷‌/‌‌۱‌۴‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

یک نکته‌ات بگویم!

«(به)توسطِ» حرف اضافۀ مرکبی است که نشان می‌دهد فعل به‌وسیلۀ چه کسی یا چه چیزی انجام شده‌است. این حرفِ اضافه (یا دیگر حروف همانند آن) همراه با واژه یا واژه‌هایی که پس از آن‌ها می‌آیند از ساخت‌های کمابیش رایج در فارسی‌اند و کاملاً درست‌اند.
- كشته شدنِ پلاشان «ازدستِ» بيژن (شاهنامه)
- چنینم نبشته بُد اختر به سر/ که من کشته گردم «به‌دست» پدر (فردوسى)

در برخی عبارت‌ها، مانند همین زیرنویسِ عکس،‌ می‌توان به‌مناسبت از حروفِ اضافۀ دیگری نیز استفاده کرد. برای مثال، از آنجا که ترمیم با «دست» انجام می‌شود، بهتر است بنویسیم «پاکسازی به‌دست مرمتگر»، نه «توسط مرمتگر». اما باید بدانیم که عبارت اخیر نیز به هیچ وجه غلط نیست.

همچنین به‌جای «به‌وسیلۀ»،‌ باز هم به‌مناسبت، می‌توان از حرف اضافۀ «با» استفاده کرد.
درنتیجه،
مراحل پاکسازی طومار «توسط» مرمتگر «به‌وسیلۀ» مکش هوا
می‌شود:
فرایند پاکسازی طومار «به‌دست» مرمتگر «با» مکش هوا.
۱۴‌۰۰‌/۰‌‌۷‌/‌‌۱‌۵‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com